Vladimir Putin

2. Rusya devlet başkanı (1999–2008, 2012–görevde)
(Putin sayfasından yönlendirildi)

Vladimir Vladimiroviç Putin (RusçaBu ses hakkındaВладимир Владимирович Путин ; [vlɐˈdʲimʲɪr vlɐˈdʲimʲɪrəvʲɪt͡ɕ ˈputʲɪn]; d. 7 Ekim 1952, Leningrad, SSCB), Rusya Federasyonu'nun günümüzdeki devlet başkanı olan Rus politikacı ve eski istihbarat görevlisidir. Putin, 1999-2000 yılları arasında başbakanlık, 2000-2008 yılları arasında başkanlık, 2008-2012 yılları arasında tekrar başbakanlık görevini üstlenmiştir. Başbakanlığı döneminde, iktidar partisi Birleşik Rusya'nın genel başkanlığı görevini üstlenmiştir.[1][2][3]

Vladimir Putin
Влади́мир Пу́тин
2024'te Putin
Rusya Devlet Başkanı
Görevde
Makama geliş
7 Mayıs 2012
Yerine geldiği Dimitri Medvedev
Görev süresi
7 Mayıs 2000 - 7 Mayıs 2008
Yerine geldiği Boris Yeltsin
Yerine gelen Dimitri Medvedev
Rusya Başbakanı
Görev süresi
8 Mayıs 2008 - 8 Mayıs 2012
Yerine geldiği Viktor Zubkov
Yerine gelen Dimitri Medvedev
Görev süresi
9 Ağustos 1999 - 7 Mayıs 2000
Yerine geldiği Sergey Stepaşin
Yerine gelen Mihail Kasyanov
Birleşik Rusya Lideri
Görev süresi
1 Ocak 2008 - 30 Mayıs 2012
Yerine geldiği Boris Grizlov
Yerine gelen Dimitri Medvedev
Federal Güvenlik Servisi Başkanı
Görev süresi
25 Temmuz 1998 - 29 Mart 1999
Başkan Boris Yeltsin
Yerine geldiği Nikolay Kovalyov
Yerine gelen Nikolay Patruşev
Kişisel bilgiler
Doğum Vladimir Vladimiroviç Putin
7 Ekim 1952 (71 yaşında)
Leningrad, Sovyetler Birliği
(bugünkü Saint-Peterburg)
Partisi Bağımsız (1991-95, 2001-08, 2012–günümüz)
Diğer siyasi
bağlantıları
Tüm Rusya Halk Cephesi (2011-günümüz)
Birleşik Rusya (2008-2012)
Birlik (1999-2001)
Yuvamız – Rusya (1995-1999)
Sovyetler Birliği Komünist Partisi (1975-1991)
Evlilik(ler)
Lüdmila Putina
(e. 1983; b. 2013)
Çocuk(lar) Mariya
Yekaterina
Bitirdiği okul Leningrad Devlet Üniversitesi
Ödülleri
İmzası
Askerî hizmeti
Bağlılığı  Sovyetler Birliği
 Rusya
Branşı KGB
FSB
Hizmet yılları 1975 - 1991
Rütbesi Albay

Putin Sovyetler Birliği'nde 16 yıl boyunca KGB dış istihbarat subayı olarak çalıştı ve Yarbay (podpolkovnik) rütbesine yükseldi. 1991'de istifa ederek St. Petersburg'da siyasi kariyerine başladı. Başkan Boris Yeltsin'in yönetimine katılmak üzere 1996 yılında Moskova'ya taşındı ve Ağustos 1999'da başbakan olarak atanmadan önce kısa bir süre Federal Güvenlik Servisi (FSB) direktörü ve Güvenlik Konseyi sekreteri olarak görev yaptı. Yeltsin'in istifasının ardından, 2000 yılında, başkan vekili oldu ve dört aydan kısa bir süre sonra ilk kez devlet başkanı seçildi. 2004 yılında %72 oyla yeniden seçildi. O dönemde anayasal olarak iki dönem üst üste devlet başkanlığı yapamayacağı için Putin, 2008'den 2012'ye kadar Dmitry Medvedev döneminde başbakan olarak görev yaptı. Hile iddiaları ve protestolar ile gölgelenen bir seçim ile 2012'de başkanlığa geri dönen Putin, 2018 yılında yeniden seçildi. Nisan 2021'de, referandumun ardından, anayasa değişikliklerini imzaladı; bunlardan biri yeniden seçilmek için iki kez daha aday olmasına izin verecek ve potansiyel olarak başkanlığını 2036'ya kadar uzatacaktı.[4][5]

Vladimir Putin'in ilk başkanlık döneminde Rus ekonomisi, ekonomik reformlar ve petrol ve gaz fiyatlarındaki beş katlık artışın ardından[6][7] yılda ortalama %7 oranında büyüdü.[8] Putin ayrıca, Çeçen ayrılıkçılara karşı yürütülen savaşta Rusya'ya liderlik ederek bölgede federal kontrolü yeniden tesis etti.[9][10] Başbakan olarak görev yaptığı dönemde Gürcistan'a karşı yapılan bir savaşın yanı sıra askerî ve polis reformunu denetledi. Başkan olarak görev yaptığı üçüncü dönemde Rusya, Kırım'ı ilhak etti ve Ukrayna'nın doğusunda bir savaşa destek verdi, çok sayıda askerî harekât gerçekleştirdi ve bu da uluslararası yaptırımlara ve Rusya'da mali krize yol açtı.[11] Ayrıca Suriye'de isyancı ve cihatçı gruplara karşı askerî müdahale emri verdi.[12] Başkan olarak dördüncü döneminde Ukrayna sınırına askerî yığınak yapılmasına başkanlık etti ve Şubat 2022'de[13] uluslararası kınamalara ve genişletilmiş yaptırımlara yol açan geniş çaplı bir işgal başlattı. Uluslararası Ceza Mahkemesi, Ukrayna'daki savaş suçlarına ilişkin bir soruşturma açtı.[14] Eylül 2022'de Putin kısmi bir seferberlik ilan etti ve uluslararası hukuka göre yasadışı olan güney ve doğu Ukrayna'nın zorla Rusya'ya ilhakını resmen onayladı. Mart 2023'te Uluslararası Ceza Mahkemesi, savaş sırasında yasadışı çocuk kaçırma olaylarında cezai sorumluluğu olduğu iddiasıyla[15] Putin hakkında savaş suçları[16] nedeniyle tutuklama emri çıkardı.

Putin'in liderliği altında Rusya, demokratik gerileme ve otoriterliğe kayma sürecine girmiştir. Putin'in yönetimi, endemik yolsuzluğun yanı sıra siyasi muhaliflerin hapse atılması ve baskı altına alınması, Rusya'daki bağımsız medyanın yok edilmesi ve baskı altına alınması ve özgür ve adil seçimlerin yapılmaması gibi çok sayıda insan hakları ihlali ile karakterize edilmiştir.[17][18][19] Putin'in Rusya'sı, Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün Yolsuzluk Algısı Endeksi, Economist Intelligence Unit'in Demokrasi Endeksi ve Freedom House'un Dünya Özgürlük Endeksi'nde düşük puanlar almıştır. Putin kariyeri boyunca ülke içinde yüksek onay oranlarına sahip olmuş ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgali'nden önce dünyanın en güçlü liderlerinden biri olarak uluslararası alanda yoğun ilgi görmüştür. 2007 yılında Time Yılın Kişisi seçilmiştir.[20] 2015 yılında Time'ın En Etkili Kişiler Listesinde 1. sırada yer almıştır.[21] Forbes 2013-2016 yılları arasında her yıl onu Dünyanın En Güçlü Kişisi seçmiştir.[22] Putin, Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko'dan sonra Avrupa'da en uzun süre görev yapan ikinci devlet başkanıdır.

Çocukluk ve gençlik yılları değiştir

 
Beş yaşındaki Vladimir Putin, Temmuz 1958'de annesi Maria ile birlikte

Putin, 7 Ekim 1952'de Leningrad, Sovyetler Birliği'nde (şimdi Sankt-Petersburg, Rusya)[23][24] Vladimir Spiridonovich Putin (1911-1999) ve Maria Ivanovna Putina'nın (kızlık soyadı Shelomova; 1911-1998) üç çocuğundan en küçüğü olarak dünyaya geldi. Büyükbabası Spiridon Putin, Vladimir Lenin ve Josef Stalin'in özel aşçısıydı.[25][26] Putin'in doğumundan önce iki erkek kardeşi ölmüştü: 1930'larda doğan Albert bebekken, 1940'ta doğan Viktor ise 1942'de II. Dünya Savaşı'nda Nazi Almanyası'nın Leningrad Kuşatması sırasında difteri ve açlıktan ölmüştü.[27][28]

Putin'in babası Vladimir Spiridonovich Putin
Putin'in annesi Maria Ivanovna Shelomova

Putin'in annesi bir fabrika işçisiydi ve babası 1930'ların başında Sovyet Donanması'nda denizaltı filosunda görev yapan bir askerdi. II. Dünya Savaşı'nın başlarında babası NKVD'nin imha taburunda görev yapmıştır.[29][30] Daha sonra düzenli orduya transfer edildi ve 1942'de ağır yaralandı.[31] Putin'in anneannesi 1941'de Tver bölgesini işgal eden Almanlar tarafından öldürülmüş, anne tarafından amcaları ise II. Dünya Savaşı sırasında Doğu Cephesi'nde kaybolmuştur.[32]

Putin, 1 Eylül 1960 tarihinde evinin yakınındaki Baskov Lane'de bulunan 193 numaralı okula başladı. Yaklaşık 45 öğrenciden oluşan sınıfta henüz Genç Öncüler örgütüne üye olmayan birkaç kişiden biriydi. 12 yaşında sambo ve judo yapmaya başladı.[33] Boş zamanlarında Karl Marx, Friedrich Engels ve Lenin'in eserlerini okumaktan hoşlanırdı.[34] Putin, Saint Petersburg Lisesi 281'de Almanca eğitimi almıştır ve ikinci dil olarak Almanca konuşmaktadır.[35]

Eğitim değiştir

Putin, 1970 yılında Andrey Jdanov'un adını taşıyan Leningrad Devlet Üniversitesi'nde (şimdiki adıyla Sankt-Peterburg Devlet Üniversitesi) hukuk eğitimi almış ve 1975 yılında mezun olmuştur.[36] Tez konusu "Uluslararası Hukukta En Çok Gözetilen Ulus Kaydı" idi.[37] Oradayken Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne (SBKP) katılması gerekiyordu ve 1991'de partinin kapatılmasına kadar üye olarak kaldı.[38]

Putin, şirketler hukuku[a] dersleri veren ve daha sonra Rus anayasasının ortak yazarı olacak ve Fransa'daki yolsuzluk planlarına adı karışacak olan yardımcı doçent Anatoly Sobçak ile tanıştı. Putin Sobçak'ın Sankt-Peterburg'daki kariyerinde, Sobçak da Putin'in Moskova'daki kariyerinde etkili olacaktı.[39]

1997 yılında Sankt-Petersburg Maden Üniversitesi'nde maden ekonomisinin stratejik planlaması üzerine yazdığı tezle ekonomi doktorasını (Ekonomi Bilimleri Adayı) aldı.[40]

Biyografi değiştir

 
Dedesi Spiridon Ivanoviç Putin (sağda) ve ailesi, 1910
 
Çocukluğu, 1960
 
KGB Yüzbaşı Vladimir Putin, 1980
 
Vladimir Putin George W. Bush ile, Temmuz 2007
 
2008'de Putin
 
Vladimir Putin; İstanbul'da Angela Merkel, Recep Tayyip Erdoğan ve Emmanuel Macron ile, Ekim 2018

Baba tarafından dedesi, Sovyetler Birliği kurucusu Vladimir Lenin'e, Lenin'in eşi Nadejda Krupskaya'ya ve Stalin’e belli sürelerde aşçılık yapan Spiridon Ivanoviç Putin olan Vladimir Putin,[41] 7 Ekim 1952 tarihinde SSCB döneminde adı Leningrad olan Sankt-Peterburg kentinde Vladimir Spiridonoviç Putin ve Maria Ivanovna Shelomova çiftinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Leningrad Devlet Üniversitesi Hukuk Bölümü'nden 1975'te mezun olan Putin, yüksek lisansını ekonomi alanında yaptı. Mezuniyetinin ardından, 1975'ten itibaren KGB'de çalışmaya başlayan Putin, bir süre Almanya'da görev yaptı, Leningrad'a dönmesinin ardından da üniversite yönetiminde görev aldı.[36] "The Most Favored Nation Trading Principle in International Law" adlı tez hazırladı.[42] Buradayken Sovyetler Birliği Komünist partisine katılması gerekti ve parti Ağustos 1991'de kapatılana kadar üye kalmayı sürdürdü.

1990'da Leningrad Şehir Konseyi'nde danışmanlık yapan Putin, 1991-1992 yıllarında da belediye başkan yardımcısı ve belediye konseyi dış ilişkiler komitesinin başkanı idi.[43]

Putin, 1996 yılına kadar St. Petersburg yönetiminde çeşitli kademelerdeki görevlerinin ardından, 1996'da Kremlin Sarayı Mülkiyet İdaresi Başkan Yardımcılığı'na atandı ve bu görevini 1997 yılına kadar sürdürdü.[44] 1997 ve 1998'de Devlet Başkanlığı İdaresi Başkanı ile Devlet Başkanlığı Denetim İdaresi Başkanı olarak yaptı.[45][46][47]

Putin, 1998-1999 yıllarında, Rusya Federal Güvenlik Servisi'nin (FSB) başkanlığını yaparken, aynı zamanda, Sovyetler Birliği sonrasındaki yeni Rusya'nın politbürosu olarak da adlandırılan Rusya Güvenlik Konseyi'nin sekreterliği görevini yürüttü.[48]

Putin, 9-16 Ağustos 1999 tarihleri arasında başbakan yardımcısı ve başbakan vekilliği, 16 Ağustos'tan itibaren de başbakan olarak görev yapmaya başladı. Devlet Başkanı Boris Yeltsin'in 31 Aralık 1999'da istifa etmesinin ardından, Anayasa gereği, üç ay içerisinde devlet başkanlığı seçimi yapılıncaya kadar bu görevi vekaleten üstlendi. Putin, Rusya'da yapılan başkanlık seçimlerinde %50'nin üzerinde oy toplayarak, birinci turda devlet başkanı seçildi. 7 Mayıs 2008'de görev süresi dolarak yerini yeni devlet başkanı Dmitri Medvedev'e bıraktı ve Rusya'nın başbakanı oldu. 4 Mart 2012'de 3. kez %63.6 oyla Rusya devlet başkanı seçilmiştir.[49]

Siyasi kişiliği değiştir

Vladimir Putin iktidardaki Birleşik Rusya Partisi'nin adayı olarak devlet başkanı seçilmiştir. Medvedev başkanlığındaki hükûmet de bu parti tarafından kurulmuştur. Ancak Putin ile Medvedev arasında önemli siyasi farklılıklar bulunmaktadır. Medvedev Sovyet dönemine hiçbir şekilde ilgi göstermezken, Putin pek çok kez Sovyet dönemini öven konuşmalar yapmıştır. Putin, "Sovyetler Birliği'nin dağılması 20. yüzyılın en büyük trajedisidir" demiştir.[50][51]

Ülkesindeki farklı siyasi eğilimleri uzlaştırmaya çalışan Putin genel olarak batıya düşman olmayan ama batıya karşı da Rusya'nın menfaatlerine öncelik veren, Post-Sovyet ve ulusalcı politikayla Rusya'ya yeni bir ivme kazandırmaya çalışmaktadır. Amacı komünist rejim olmadan Rusya'ya Sovyet gücünü tekrar kazandırabilmektir. Bu nedenle komünistler tarafından eleştirilen Putin, liberal politika tabirini de pek kullanmadığı ve oligarklara savaş açtığı için de liberal kesimin saldırısına maruz kalmaktadır. Ancak iktidarı süresince ülkedeki ekonomik kalkınma halkın desteğini almasını sağlamıştır.[52]

Uluslararası politikada eski Sovyet cumhuriyetlerine tekrar hakim olmakla suçlanan Putin, aslında sadece Rusların yoğun olarak yaşadığı ve tarihi eski Rusya olarak adlandırılan Doğu Ukrayna'da hakimiyet kurma çabasındadır. Buna sebep olarak da Rus nüfusun yoğun olduğu bu topraklarda Rusların güvenliğini temin etme amacında olduğunu belirtmiştir.[53][54]

Siyasi kariyer değiştir

1990-1996: Sankt Petersburg yönetimi değiştir

Mayıs 1990'da Putin, Leningrad belediye başkanı Anatoly Sobchak'a uluslararası ilişkiler danışmanı olarak atandı . 2017'de Oliver Stone'a verdiği röportajda Putin, 1991'de Mihail Gorbaçov'a yapılan darbenin ardından KGB'den istifa ettiğini, olup bitenlere katılmadığını ve yeni yönetimde istihbaratın bir parçası olmak istemediğini söyledi.[55] Putin'in 2018 ve 2021 yıllarında yaptığı açıklamalara göre ekstra para kazanmak için özel taksi şoförlüğü yapmış veya böyle bir işi düşünmüş olabilir.[56][57]

28 Haziran 1991'de, uluslararası ilişkileri ve yabancı yatırımları teşvik etme ve ticari girişimleri kaydetme sorumluluğuyla Belediye Başkanlığı Dış İlişkiler Komitesi'nin başkanı oldu.[58] Bir yıl içinde Putin, Marina Salye liderliğindeki şehir yasama konseyi tarafından soruşturuldu. Fiyatları olduğundan az gösterdiği ve hiç gelmeyen yabancı gıda yardımı karşılığında 93 milyon dolar değerindeki metallerin ihracatına izin verdiği sonucuna varıldı.[59][60] Müfettişlerin Putin'in kovulması tavsiyesine rağmen, Putin 1996 yılına kadar Dış İlişkiler Komitesi'nin başkanı olarak kaldı.[61][62] 1994'ten 1996'ya kadar Saint Petersburg'da başka birçok siyasi ve hükûmet görevinde bulundu.[63]

Mart 1994'te Putin, Saint Petersburg Hükûmeti'nin ilk başkan yardımcısı olarak atandı. Mayıs 1995'te, Başbakan Viktor Çernomırdın tarafından kurulan liberal iktidar partisi olan hükûmet yanlısı Evimiz - Rusya siyasi partisinin Saint Petersburg şubesini örgütledi . 1995'te o parti için yasama seçim kampanyasını yönetti ve 1995'ten Haziran 1997'ye kadar Saint Petersburg şubesinin lideriydi.[63]

1996-1999: Erken Moskova kariyeri değiştir

Haziran 1996'da Sobchak, Saint Petersburg'daki yeniden seçilme teklifini kaybetti ve seçim kampanyasını yöneten Putin, şehir yönetimindeki görevlerinden istifa etti. Moskova'ya taşındı ve Pavel Borodin başkanlığındaki Cumhurbaşkanlığı Mülk Yönetimi Dairesi başkan yardımcılığına atandı . Mart 1997'ye kadar bu görevi sürdürdü. Devletin yabancı mülkiyetinden sorumluydu ve Sovyetler Birliği ve SBKP'nin eski varlıklarının Rusya Federasyonu'na transferini organize etti.[64]

26 Mart 1997'de Başkan Boris Yeltsin, Putin'i Cumhurbaşkanlığı Genelkurmay başkan yardımcılığına, Mayıs 1998'e kadar bu görevi sürdürdü ve Cumhurbaşkanlığı Mülk Yönetimi Dairesi Ana Kontrol Müdürlüğü'ne (Haziran 1998'e kadar) atadı. Bu pozisyondaki selefi Aleksey Kudrin'di ve halefi, hem geleceğin önde gelen politikacıları hem de Putin'in ortakları olan Nikolay Patruşev'di.[64] 3 Nisan 1997'de Putin, en yüksek federal devlet sivil hizmet rütbesi olan Rusya Federasyonu'nun 1. sınıf Aktif Devlet Danışmanlığına terfi etti.

27 Haziran 1997'de, rektör Vladimir Litvinenko'nun rehberliğinde Saint Petersburg Maden Enstitüsü'nde Putin , Piyasa İlişkilerinin Oluşumu Koşullarında Bir Bölgenin Maden Kaynak Tabanının Yeniden Üretiminin Stratejik Planlaması başlıklı ekonomide Bilim Adayı tezini savundu.[65] Bu, Rusya'da yükselen genç bir memurun kariyerinin ortasında bilimsel bir çalışma yazması geleneğini örneklendirdi.[66] Putin'in tezi intihal edildi.[67] Brookings Enstitüsü'ndeki araştırmacılar, bir Amerikan ders kitabından 15 sayfanın kopyalandığını buldular.[68]

25 Mayıs 1998'de Putin, Viktoriya Mitina'nın ardından bölgeler için Cumhurbaşkanlığı Genelkurmay Birinci Başkan Yardımcısı olarak atandı . 15 Temmuz'da, bölgelerin yetkilerinin sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmaların hazırlanması için komisyon başkanlığına ve cumhurbaşkanına bağlı federal merkezin başkanlığına, Sergey Shakhray'ın yerine atandı . Putin'in atanmasından sonra, komisyon böyle bir anlaşmayı tamamlamadı, ancak Shakhray'ın Komisyon başkanı olarak görev yaptığı süre boyunca bu tür anlaşmalar imzalandı.[69] Daha sonra, cumhurbaşkanı olduktan sonra, Putin 46 anlaşmanın tümünü iptal etti.[64]

25 Temmuz 1998'de Yeltsin, Putin'i Rusya Federasyonu'nun birincil istihbarat ve güvenlik örgütü ve KGB'nin halefi olan Federal Güvenlik Servisi'nin (FSB) direktörlüğüne atadı.[70]

1999: İlk başbakanlık değiştir

9 Ağustos 1999'da Putin, ilk üç başbakan yardımcısından biri olarak atandı ve daha sonra o gün, Başkan Yeltsin tarafından Rusya Federasyonu Hükûmeti'nin başbakan vekilliğine atandı.  Yeltsin de Putin'i halefi olarak görmek istediğini açıkladı. Aynı günün ilerleyen saatlerinde Putin, cumhurbaşkanlığı için aday olmayı kabul etti.[71]

16 Ağustos'ta, Devlet Duması onun başbakan olarak atanmasını 233 lehte (84'e karşı, 17 çekimser) oyla onayladı,[72] ise 226'lık basit çoğunluk gerekliydi ve bu da onu on sekizden az bir oyla Rusya'nın beşinci başbakanı yaptı. Atandığında, kamuoyunun neredeyse hiç tanımadığı Putin'in seleflerinden daha uzun süre dayanmasını bekleyen çok az kişi vardı. Başlangıçta Yeltsin'e sadık biri olarak görülüyordu; Boris Yeltsin'in diğer başbakanları gibi Putin de bakanları kendisi seçmedi, kabinesini cumhurbaşkanlığı yönetimi belirledi.

Yeltsin'in başlıca muhalifleri ve muhtemel halefleri, zaten hasta olan başkanın yerini almak için kampanya yürütüyorlardı ve Putin'in potansiyel bir halef olarak ortaya çıkmasını önlemek için çok savaştılar. Rus apartman bombalamaları ve Dağıstan'ın, İçkerya Çeçen Cumhuriyeti merkezli eski KGB ajanları da dahil olmak üzere mücahitler tarafından işgal edilmesinin ardından, Putin'in hukuk ve düzen imajı ve İkinci Çeçen Savaşı'na yönelik acımasız yaklaşımı kısa sürede birleşerek popülaritesini artırdı ve izin verdi.

Putin, resmi olarak herhangi bir partiyle ilişkili olmasa da, Aralık 1999 Duma seçimlerinde ikinci en büyük oy oranını (%23.3) kazanan yeni kurulan Birlik Partisi'ne destek sözü verdi ve karşılığında Putin'i destekledi.[73]

1999-2000: Vekili başkanlık değiştir

31 Aralık 1999'da Yeltsin beklenmedik bir şekilde istifa etti ve Rusya Anayasasına göre Putin Rusya Federasyonu Başkan Vekili oldu. Bu rolü üstlenen Putin, Çeçenistan'daki Rus birliklerine önceden planlanmış bir ziyarete gitti.[74]

Putin'in 31 Aralık 1999'da imzaladığı ilk cumhurbaşkanlığı kararnamesi "Rusya Federasyonu'nun eski başkanı ve aile üyeleri için garantiler hakkında" başlığını taşıyordu.[75][76] Bu, "giden Cumhurbaşkanı ve akrabalarına yönelik yolsuzluk suçlamalarının" takip edilmemesini sağladı.[77] Bu, özellikle Yeltsin'in aile üyelerinin dahil olduğu Mabetex rüşvet davasını hedef aldı . 30 Ağustos 2000'de, bizzat Putin'in  Saint Petersburg şehir hükûmetinin bir üyesi olarak şüphelilerden biri olduğu bir ceza soruşturması düştü.[78][79]

30 Aralık 2000'de, İsviçre savcıları tarafından binlerce belge gönderilmiş olmasına rağmen, başsavcı aleyhindeki bir başka dava "delil yetersizliğinden" düşürüldü.[80] 12 Şubat 2001'de Putin, 1999 kararnamesinin yerini alan benzer bir federal yasayı imzaladı. Putin'in 1992'den itibaren metal ihracatında yolsuzluk iddiasıyla ilgili bir dava Marina Salye tarafından geri getirildi, ancak o susturuldu ve Saint Petersburg'dan ayrılmaya zorlandı.[81]

Muhalifleri Haziran 2000'de seçime hazırlanırken, Yeltsin'in istifası 26 Mart 2000'de cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılmasıyla sonuçlandı; Putin ilk turda oyların yüzde 53'ünü alarak kazandı.[82][83]

2000-2004: İlk başkanlık dönemi değiştir

Başkan Putin'in açılışı 7 Mayıs 2000'de gerçekleşti. Maliye bakanı Mihail Kasyanov'u başbakan olarak atadı.[84] Bu Putin'in popülaritesine yönelik ilk büyük zorluktu. Kursk denizaltı felaketini kötü idare ettiği iddiasıyla eleştirildi.[85]

2000 ve 2004 yılları arasında, Putin, görünüşe göre Rus oligarklarıyla bir güç mücadelesi kazanarak, onlarla 'büyük bir pazarlığa' vararak, ülkenin yoksullaştırılmış durumunun yeniden inşasına girişti. Bu pazarlık, oligarkların, Putin hükûmetine açıkça destek vermeleri ve onunla uyum sağlamaları karşılığında güçlerinin çoğunu korumalarına izin verdi.[86]

Moskova tiyatrosu rehine krizi Ekim 2002'de meydana geldi. Rus basınında ve uluslararası medyada birçok kişi, kriz sırasında özel kuvvetlerin kurtarma operasyonunda 130 rehinenin ölümünün Başkan Putin'in popülaritesine ciddi zarar vereceği konusunda uyardı. Bununla birlikte, kuşatma sona erdikten kısa bir süre sonra, Rus cumhurbaşkanı rekor düzeyde halk tarafından onaylandı. Rusların %83'ü Putin'den ve kuşatmayı idaresinden memnun olduklarını açıkladı.[87]

2003 yılında Çeçenistan'da bir referandum yapıldı ve Çeçenistan Cumhuriyeti'nin Rusya'nın bir parçası olduğunu ilan eden yeni bir anayasa kabul edildi; Öte yandan bölge özerklik kazandı.[88] Çeçenistan, Parlamento seçimlerinin ve Bölgesel Hükûmetin kurulmasıyla kademeli olarak istikrar kazandı.[89][90] İkinci Çeçen Savaşı boyunca Rusya, Çeçen isyancı hareketini ciddi şekilde devre dışı bıraktı; ancak, Kuzey Kafkasya'da asilerin ara sıra saldırıları devam etti.[91]

2004-2008: İkinci başkanlık dönemi değiştir

14 Mart 2004'te Putin ikinci dönem için cumhurbaşkanlığına seçildi ve oyların %71'ini aldı.[92] Beslan okul rehine krizi 1-3 Eylül 2004'te gerçekleşti; 186'sı çocuk olmak üzere 330'dan fazla insan öldü.[93]

Sovyet yönetiminin dağılmasından sonra Putin'in yükselişinden önceki yaklaşık 10 yıllık dönem, Rusya'da bir karışıklık dönemiydi.[94] 2005 Kremlin konuşmasında Putin, Sovyetler Birliği'nin çöküşünü "Yirminci Yüzyılın en büyük jeopolitik felaketi" olarak nitelendirdi.[95] Putin, "Ayrıca, parçalanma salgını Rusya'nın kendisine de bulaştı." [96] Ülkenin beşikten mezara sosyal güvenlik ağı ortadan kalktı ve Putin'in iktidarından önceki dönemde yaşam beklentisi azaldı.[97] 2005 yılında, Rusya'nın sağlık ve eğitim hizmetlerini iyileştirmek için Ulusal Öncelikli Projeler başlatıldı.[98][99]

O sırada Rusya'nın en zengin adamı olan Yukos petrol ve gaz şirketi Mihail Hodorkovski'nin dolandırıcılık ve vergi kaçakçılığı nedeniyle devam eden cezai kovuşturması, uluslararası basın tarafından Hodorovski'nin Kremlin'in hem liberal hem de komünist muhaliflerine yaptığı bağışlara misilleme olarak görüldü. Hodorovski tutuklandı, Yukos iflas etti ve şirketin varlıkları piyasa değerinin altında açık artırmaya çıkarıldı ve en büyük hisse devlet şirketi Rosneft tarafından alındı. Yukos'un kaderi, Rusya'nın bir devlet kapitalizmi sistemine doğru daha geniş bir kaymasının işareti olarak görülüyordu.[100] Bu, Temmuz 2014'te Yukos'un hissedarlarına Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi tarafından 50 milyar dolar tazminat ödenmesiyle vurgulandı.[101]

7 Ekim 2006'da Rus ordusundaki yolsuzluğu ve Çeçenistan'daki davranışlarını ifşa eden gazeteci Anna Politkovskaya, Putin'in doğum gününde apartmanının lobisinde vuruldu. Politkovskaya'nın ölümü, Putin'in ülkenin yeni bağımsız medyasını korumakta başarısız olduğu suçlamalarıyla uluslararası eleştirileri tetikledi.[102][103] Putin'in kendisi, ölümünün hükûmete yazılarından daha fazla soruna yol açtığını söyledi.[104]

Şubat 2007'de Münih Güvenlik Konferansı'nda Putin, ABD'nin jeopolitiğindeki hakim konumun yarattığı güvensizlik duygusundan şikayet etti ve eski bir NATO yetkilisinin Doğu Avrupa'da yeni ülkelere açılmamak için retorik sözler verdiğini gözlemledi.

14 Temmuz 2007'de Putin, Rusya'nın Avrupa'da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması yükümlülüklerinin uygulanmasını 150 gün sonra  ve antlaşmanın yürürlüğe girdiği Avrupa'da Uyarlanmış Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması'nı onaylamasını askıya alacağını duyurdu.[105][106] Rusya'nın Transdinyester ve Gürcistan Cumhuriyeti'nden çekilmesine karşı çıkan NATO üyeleri tarafından kaçınıldı. Moskova, diyalogun Avrupa'da etkili, yeni bir konvansiyonel silah kontrol rejimi yaratılmasına yol açacağını umduğu için ortak danışma grubuna katılmaya devam etti.[107] Rusya, askıya alınmayı sona erdirmek için NATO'nun atabileceği adımları belirtti. "Bunlar, NATO üyelerinin silah paylarını kesmelerini ve her bir NATO üyesinin topraklarında geçici silah konuşlandırmalarını daha da kısıtlamayı içeriyor. Rusya ayrıca güney ve kuzey kanatlarına kaç kuvvet yerleştirebileceği konusundaki kısıtlamaların ortadan kaldırılmasını istiyor. Ayrıca baskı yapıyor. NATO üyeleri, Uyarlanmış AKK Antlaşması olarak bilinen ve orijinal antlaşmanın dışındaki dört ittifak üyesi olan Estonya, Letonya, Litvanya ve Slovenya'nın buna katılmasını talep eden anlaşmanın 1999 yılında güncellenmiş bir versiyonunu onaylayacak." [106]

2007'nin başlarında, eski satranç şampiyonu Garry Kasparov ve ulusal Bolşevik lider Eduard Limonov liderliğindeki muhalif grup Öteki Rusya tarafından " Muhaliflerin Yürüyüşleri " düzenlendi.[108] Önceden yapılan uyarıların ardından, birkaç Rus kentindeki gösteriler, protestocuların seyahatine müdahaleyi ve polis hatlarını aşmaya çalışan 150 kadar kişinin tutuklanmasını içeren polis müdahalesiyle karşılandı.[109]

12 Eylül 2007'de Putin, Başbakan Mihail Fradkov'un talebi üzerine hükûmeti feshetti. Fradkov, bunun Başkan'a parlamento seçimleri öncesinde "serbest el" vermek olduğunu söyledi. Viktor Zubkov yeni başbakan olarak atandı.[110]

Aralık 2007'de, Putin'in politikalarını destekleyen iktidar partisi Birleşik Rusya, seçim ön sonuçlarına göre Devlet Duması adaylığında halk oylarının %64,24'ünü kazandı.[111] Birleşik Rusya'nın Aralık 2007 seçimlerindeki zaferi, birçok kişi tarafından o zamanki Rus liderliğinin ve politikalarının güçlü halk desteğinin bir göstergesi olarak görüldü.[112][113]

2008-2012: İkinci başbakanlık değiştir

Putin, Anayasa tarafından üst üste üçüncü kez görevden men edildi. Birinci Başbakan Yardımcısı Dmitry Medvedev halefi seçildi. 8 Mayıs 2008'de, cumhurbaşkanlığının Medvedev'e teslim edilmesinden sadece bir gün sonra, bir güç değiştirme operasyonunda Putin, siyasi hakimiyetini koruyarak Rusya Başbakanı olarak atandı.[114]

Putin, dünya ekonomik krizinin sonuçlarının üstesinden gelmenin ikinci başbakanlığının iki ana başarısından biri olduğunu söyledi.  Diğeri, 1990'larda başlayan uzun bir demografik çöküşün ardından 2008 ve 2011 yılları arasında Rusya'nın nüfusunun büyüklüğünü istikrara kavuşturmaktı.[99]

24 Eylül 2011'de Moskova'da düzenlenen Birleşik Rusya Kongresi'nde Medvedev, Putin'in 2012'de cumhurbaşkanlığına aday olmasını resmen önerdi, Putin'in kabul ettiği bir teklif. Birleşik Rusya'nın Rus siyasetine neredeyse toplam hakimiyeti göz önüne alındığında, birçok gözlemci Putin'in üçüncü bir dönem için güvence verildiğine inanıyordu. Hareketin, Medvedev'in cumhurbaşkanlığı döneminin sonunda başbakan olma hedefiyle Aralık ayında yapılacak parlamento seçimlerinde Birleşik Rusya listesinde yer alması bekleniyordu.[115]

4 Aralık 2011'deki parlamento seçimlerinden sonra, on binlerce Rus, Putin dönemindeki en büyük protestolar olan seçim sahtekarlığına karşı protesto gösterilerine katıldı. Protestocular Putin ve Birleşik Rusya'yı eleştirdi ve seçim sonuçlarının iptalini istedi.[116] Bu protestolar toplumda renkli bir devrim korkusunu ateşledi.[117] Putin'in 2005 ve 2012 yılları arasında kendisine ve Birleşik Rusya partisine sadık bir dizi paramiliter grup örgütlediği iddia ediliyor.

2012-2018: Üçüncü başkanlık dönemi değiştir

24 Eylül 2011'de, Birleşik Rusya parti kongresinde konuşurken Medvedev, partiye Putin'i başkan adayı olarak aday göstermesini tavsiye edeceğini açıkladı. Ayrıca, iki adamın Putin'in 2012'de cumhurbaşkanlığına aday olmasına izin vermek için uzun zaman önce bir anlaşma yaptıklarını da ortaya çıkardı.[118] Bu değişiklik, medyada birçok kişi tarafından "Rokirovka" olarak adlandırıldı, Rusça'da satranç hamlesi " rok " için kullanılan terim.[119] 4 Mart 2012'de Putin, 2012 Rusya cumhurbaşkanlığı seçimlerini ilk turda oyların yüzde 63,6'sını alarak, oylara hile karıştırıldığı yönündeki yaygın suçlamalara rağmen kazandı.[120][121] Muhalefet grupları Putin ve Birleşik Rusya partisini dolandırıcılıkla suçladı.[122][123] Seçimleri şeffaf hale getirme çabaları, sandık merkezlerinde web kameralarının kullanılması da dahil olmak üzere kamuoyuna duyurulurken, oylama Rus muhalefeti ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'ndan uluslararası gözlemciler tarafından prosedürel açıdan eleştirildi.[124] Putin karşıtı protestolar cumhurbaşkanlığı kampanyası sırasında ve hemen sonrasında gerçekleşti. En kötü şöhretli protesto, 21 Şubat'taki Pussy Riot performansı ve müteakip duruşmaydı.[125] Tahminen 8.000–20.000 protestocu 6 Mayıs'ta Moskova'da toplandı, polisle çatışmalarda seksen kişi yaralandı ve 450 kişi tutuklandı, ertesi gün 120 kişi daha tutuklandı.[126][127][128][129] Putin destekçilerinin karşı protestosu, Rusya'nın en büyük stadyumu olan Luzhniki Stadyumu'nda yaklaşık 130.000 taraftarın toplanmasıyla sonuçlanan bir karşı protesto gerçekleşti.[130] Katılımcılardan bazıları, kendilerine gelmeleri için para verildiğini, işverenleri tarafından gelmeye zorlandıklarını veya bunun yerine bir halk şenliğine katılacaklarına inandırılarak yanıltılmış olduklarını belirttiler.[131][132][133] Miting bugüne kadar Putin'i destekleyen en büyük miting olarak kabul ediliyor.[134]

Putin'in cumhurbaşkanlığı, 7 Mayıs 2012'de Kremlin'de başladı.[135] Başkan olarak ilk gününde Putin, medya tarafından bazen "Mayıs Kararnamesi" olarak adlandırılan ve geniş kapsamlı hedefler belirten uzun bir kararname de dahil olmak üzere 14 başkanlık kararnamesi yayınladı. Diğer kararnameler, eğitim, barınma, vasıflı işgücü eğitimi, Avrupa Birliği ile ilişkiler, savunma sanayii, etnik gruplar arası ilişkiler ve Putin'in başkanlık kampanyası sırasında yayınlanan program makalelerinde ele alınan diğer politika alanlarıyla ilgiliydi.[136]

2012 ve 2013'te Putin ve Birleşik Rusya partisi, Sankt Petersburg, Arhangelsk ve Novosibirsk'te LGBT topluluğuna karşı daha katı yasaları destekledi.[137][138] gibi sembollerin yanı sıra eşcinsel içerikli yayınlanmış eserleri yasaklayan) "eşcinsel propagandaya" karşı olan Rus eşcinsel propaganda yasası olarak adlandırılan bir yasayı kabul etti.[139][140] Rusya'nın mevzuatıyla ilgili uluslararası kaygılara yanıt veren Putin, eleştirmenlerden yasanın bir " pedofili propagandasının yasaklanması" olduğunu belirtmelerini istedi.ve eşcinsellik " dedi ve 2014 Kış Olimpiyatları'na gelen eşcinsel ziyaretçilerin "çocukları rahat bırakmaları" gerektiğini belirtti, ancak Rusya'da eşcinsellere karşı herhangi bir "profesyonel, kariyer veya sosyal ayrımcılık" olduğunu reddetti.[141]

Haziran 2013'te Putin, 2011'de kurulan hareketin başkanlığına seçildiği Tüm Rusya Halk Cephesi'nin televizyonda yayınlanan bir mitingine katıldı.[142] Gazeteci Steve Rosenberg'e göre, hareketin amacı " Kremlin'i Rus halkına yeniden bağlayın" ve bir gün gerekirse, şu anda Putin'i destekleyen ve giderek popüler olmayan Birleşik Rusya partisinin yerini alacak.[143]

Kırım'ın ilhakı değiştir

Şubat 2014'te Rusya, Ukrayna topraklarına birkaç askeri saldırı yaptı. Yevromaydan protestoları ve Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç'in devrilmesinden sonra, rütbesiz Rus askerleri, Ukrayna'nın Kırım topraklarındaki stratejik pozisyonları ve altyapıyı kontrol altına aldı. Rusya daha sonra resmi sonuçlara göre Kırımların Rusya Federasyonu'na katılmak için oy kullandığı bir referandumun ardından Kırım ve Sivastopol'u ilhak etti.[144][145][146] Daha sonra, Ukrayna'nın Donbas bölgesinde Rus yanlısı grupların Ukrayna Rada yasama eylemlerine karşı gösterileri tırmandı. Ukrayna hükûmeti ile kendi kendini ilan eden Donetsk ve Luhansk Halk Cumhuriyetlerinin Rusya destekli ayrılıkçı güçleri arasındaki Ağustos 2014'te Rus-Ukrayna Savaşı başladı.[147] Rus askeri araçları, Donetsk Oblastı'nın çeşitli yerlerinde sınırı geçti.[148][149][150] Rus ordusunun saldırısı, Ukraynalı yetkililer tarafından Eylül ayı başlarında Ukrayna güçlerinin yenilgisinden sorumlu olarak görüldü.[151][152]

Ekim 2014'te Putin, Soçi'deki Valdai Uluslararası Tartışma Kulübü'nde Rus güvenlik endişelerini ele aldı.

Kasım 2014'te Ukrayna ordusu, Rusya'dan doğu Ukrayna'nın ayrılıkçıların kontrolündeki bölgelerine yoğun birlik ve teçhizat hareketini bildirdi.[153] Associated Press, 80 işaretsiz askeri aracın isyancıların kontrolündeki bölgelerde hareket halinde olduğunu bildirdi.[154] Bir AGİT Özel İzleme Misyonu, DPR tarafından kontrol edilen bölgede amblemsiz ağır silah ve tank konvoylarını gözlemledi.[155] AGİT gözlemcileri ayrıca, insani yardım konvoyları kisvesi altında Rusya-Ukrayna sınırını geçen mühimmat ve askerlerin cesetlerini taşıyan araçları gözlemlediklerini belirttiler.[156]

Ağustos 2015'in başlarında AGİT, operasyonda öldürülen askerler için Rus askeri koduyla işaretlenmiş 21'den fazla aracı gözlemledi.[157] The Moscow Times'a göre, Rusya, çatışmada Rus askerlerinin ölümlerini tartışan insan hakları çalışanlarını sindirmeye ve susturmaya çalıştı. AGİT, gözlemcilerinin "birleşik Rus-ayrılıkçı güçler" tarafından kontrol edilen bölgelere erişiminin engellendiğini defalarca bildirdi.[158]

Ekim 2015'te Washington Post, Rusya'nın Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ı desteklemek için son haftalarda Ukrayna'dan Suriye'ye bazı seçkin birimlerini yeniden konuşlandırdığını bildirdi. Aralık 2015'te Putin, Rus askeri istihbarat görevlilerinin Ukrayna'da faaliyet gösterdiğini itiraf etti.[159]

Akademisyen Andrei Tsygankov'a göre, uluslararası toplumun birçok üyesi Putin'in Kırım'ı ilhakının tamamen yeni bir tür Rus dış politikası başlattığını varsayıyordu.[160][161] Kırım'ın ilhakını, onun dış politikasının "devlet güdümlü dış politikadan" Sovyetler Birliği'ni yeniden yaratmak için saldırgan bir duruş sergilemeye kaydığı anlamına geliyordu. Ayrıca, bu politika değişikliğinin Putin'in Rusya'nın etki alanındaki ulusları "batı gücüne tecavüz etmekten" korumaya çalışması olarak anlaşılabileceğini söylüyor. Kırım'ı ilhak etme eylemi cesur ve sert olsa da, yeni dış politikası eski politikalarıyla daha fazla benzerlik gösterebilir.[162]

Suriye'ye müdahale değiştir

30 Eylül 2015'te Başkan Putin, Suriye hükûmetinin isyancı ve cihatçı gruplara karşı askeri yardım için resmi bir talebinin ardından Suriye iç savaşına Rus askeri müdahalesine izin verdi.[163] Rus askeri faaliyetleri, hava saldırıları, seyir füzesi saldırıları ve Suriye muhalefeti de dahil olmak üzere Suriye hükûmetine muhalif militan grupların yanı sıra Irak ve Şam İslam Devleti'ne (IŞİD) karşı cephe danışmanlarının ve Rus özel kuvvetlerinin kullanılmasından oluşuyordu. El Nusra Cephesi, Tahrir El Şam, Ahrar El Şam ve Fetih Ordusu.[164][165] Putin'in 14 Mart 2016'da Suriye'deki Rus ordusu için belirlediği misyonun "büyük ölçüde başarıldığını" ve Rus kuvvetlerinin "ana bölümünün" Suriye'den çekilmesini emrettiğini açıklamasının ardından Suriye'de konuşlandırılan Rus kuvvetleri, Suriye hükûmetini desteklemek için aktif olarak faaliyet göstermeye devam etti.[166][167]

Rusya'nın 2016 ABD seçimlerine müdahalesi değiştir

Ocak 2017'de bir ABD istihbarat topluluğu değerlendirmesi, Putin'in kişisel olarak, önce Hillary Clinton'ı karalamak ve seçim şansına ve potansiyel başkanlığına zarar vermek için kişisel olarak bir etki kampanyası emrettiğine, ardından daha sonra Donald Trump için "açık bir tercih" geliştirdiğine olan yüksek güvenini dile getirdi.[168] Trump, Rusya'nın ABD seçimlerine müdahalesini sürekli olarak reddetti,[169][170][171] Aralık 2016'da,[172] Mart 2017'de,[173] Haziran 2017'de [174][175][176] ve Temmuz 2017'de olduğu gibi.[177]

Putin daha sonra müdahalenin "teorik olarak mümkün" olduğunu ve "yurtsever düşünen" Rus bilgisayar korsanları tarafından gerçekleştirilebileceğini belirtti  ve başka bir durumda "Ruslar bile değil, Ukraynalılar, Tatarlar veya Yahudiler, ancak Rus vatandaşlığına sahip" olabileceğini iddia etti.[178][179] Temmuz 2018'de The New York Times, CIA'in uzun süredir Putin'e yakın bir konuma yükselen ve kaynağın 2016'da Putin'in doğrudan katılımı hakkında önemli bilgileri iletmesine izin veren bir Rus kaynağı beslediğini bildirdi.[180] Putin, 2020 ABD başkanlık seçimlerinde benzer girişimleri sürdürdü.

2018-günümüz: Dördüncü başkanlık dönemi değiştir

Putin, 2018 Rusya cumhurbaşkanlığı seçimlerini oyların %76'sından fazlasını alarak kazandı.[181] Dördüncü dönemi 7 Mayıs 2018'de başladı [182] ve 2024'e kadar sürecek.[183] Aynı gün Putin, Dmitry Medvedev'i yeni bir hükûmet kurmaya davet etti.[184] 15 Mayıs 2018'de Putin, Kırım köprüsünün karayolu kesimi boyunca hareketin açılışına katıldı.[185] 18 Mayıs 2018'de Putin, yeni Hükûmetin oluşumuna ilişkin kararnameleri imzaladı.[186] 25 Mayıs 2018'de Putin, 2024'te cumhurbaşkanlığına aday olmayacağını açıkladı ve bunu Rus Anayasası'na uygun olarak haklı çıkardı.[187] 14 Haziran 2018'de Putin, Rusya'da ilk kez düzenlenen 21. FIFA Dünya Kupası'nın açılışını yaptı. 18 Ekim 2018'de Putin, nükleer bir savaş durumunda Rusların 'şehit olarak Cennete gideceklerini' çünkü misilleme olarak sadece nükleer silahları kullanacağını söyledi.[188] Eylül 2019'da Putin yönetimi, Rusya'nın ülke çapındaki bölgesel seçimlerinin sonuçlarına müdahale etti ve muhalefetteki tüm adayları ortadan kaldırarak onu manipüle etti. İktidar partisine, Birleşik Rusya'nın zaferine katkıda bulunmayı amaçlayan olay, demokrasi için kitlesel protestoların kışkırtılmasına da katkıda bulunarak, büyük çaplı tutuklamalara ve polis şiddeti vakalarına yol açtı.[189]

15 Ocak 2020'de Medvedev ve tüm hükûmeti, Putin'in 2020 Cumhurbaşkanlığı Federal Meclis Konuşmasının ardından istifa etti . Putin, cumhurbaşkanlığından sonra siyasi gücünü genişletebilecek önemli anayasa değişiklikleri önerdi.[190][191] Aynı zamanda Putin adına yeni bir hükûmet kurulana kadar yetkilerini kullanmaya devam etti.[192] Putin, Medvedev'in yeni oluşturulan Güvenlik Konseyi başkan yardımcılığını üstlenmesini önerdi.[193] Aynı gün Putin, başbakanlık görevine ülkenin Federal Vergi Dairesi başkanı Mihail Mişustin'i aday gösterdi. Ertesi gün, Devlet Duması tarafından göreve onaylandı ve Putin'in kararnamesi ile başbakan olarak atandı.[194][195][195] Bu, bir başbakanın aleyhte oyu olmadan onaylandığı ilk kez oldu. 21 Ocak 2020'de Mişustin, Putin'e Kabinesinin taslak yapısını sundu. Aynı gün, cumhurbaşkanı Kabinenin yapısı hakkında bir kararname imzaladı ve önerilen bakanları atadı.[196][197][198]

Covid-19 pandemisi değiştir

15 Mart 2020'de Putin, koronavirüsün yayılmasına karşı koymak için Devlet Konseyi'nin bir Çalışma Grubu oluşturma talimatı verdi. Putin, grubun başına Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin'i atadı.[199]

22 Mart 2020'de İtalya Başbakanı Giuseppe Conte ile yaptığı telefon görüşmesinin ardından Putin, Rus ordusunu COVID-19 pandemisinden en çok etkilenen Avrupa ülkesi olan İtalya'ya askeri sağlık görevlileri, özel dezenfeksiyon araçları ve diğer tıbbi ekipman göndermesi için ayarladı.[200]

24 Mart 2020'de Putin, Moskova'nın Kommunarka'daki koronavirüs hastalarının tutulduğu bir hastaneyi ziyaret etti, onlarla ve doktorlarla görüştü.[201] Putin, Novo-Ogaryovo'daki ofisinden uzaktan çalışmaya başladı. Dmitry Peskov'a göre Putin, koronavirüs için günlük testlerden geçiyor ve sağlığı tehlikede değil.[202][203]

25 Mart'ta Başkan Putin televizyonda millete hitaben yaptığı bir konuşmada, 22 Nisan anayasa referandumunun koronavirüs nedeniyle erteleneceğini duyurdu.[204] Önümüzdeki haftanın ülke çapında ücretli bir tatil olacağını da sözlerine ekledi ve Rusları evde kalmaya çağırdı.[205][206] Putin ayrıca sosyal koruma önlemleri, küçük ve orta ölçekli işletmeler için destek ve maliye politikasındaki değişikliklerin bir listesini açıkladı.[207] Putin, mikro işletmeler, küçük ve orta ölçekli işletmeler için aşağıdaki önlemleri açıkladı: vergi ödemelerinin ertelenmesi (Rusya'nın katma değer vergisi hariç) sonraki altı ay için sosyal güvenlik katkı paylarının yarıya indirilmesi, sosyal güvenlik katkı paylarının ertelenmesi, sonraki altı ay için kredi geri ödemelerinin ertelenmesi, altı ay para cezası, borç tahsilatı ve alacaklıların borçlunun iflasına ilişkin başvuruların ertelenmesi.[208][209]

2 Nisan 2020'de Putin tekrar bir adres yayınladı ve çalışmama süresinin 30 Nisan'a kadar uzatıldığını duyurdu.[210] Putin, Rusya'nın COVID-19'a karşı savaşını, Rusya'nın 10. ve 11. yüzyıllarda işgalci Peçenek ve Kuman bozkır göçebeleriyle yaptığı savaşlara benzetti.[211] 24-27 Nisan tarihlerinde yapılan bir Levada anketinde, yanıt veren Rusların %48'i Putin'in COVID-19 pandemisini ele alış biçimini onaylamadıklarını söyledi,[212] ve kriz sırasında katı izolasyonu ve liderlik eksikliği, yaygın olarak kaybetme işareti olarak yorumlandı.[213][214]

Haziran 2021'de Putin, Sputnik V aşısı ile hastalığa karşı tamamen aşılandığını belirterek, aşıların gönüllü olması gerektiğini, bazı mesleklerde zorunlu hale getirilmesinin COVID-19'un yayılmasını yavaşlatacağını vurguladı.[215] Eylül ayında Putin, yakın çevresinde bulunan kişilerin hastalık testi pozitif çıkınca kendini tecrit etmeye başladı.[216]

Anayasa referandumu ve değişiklikler değiştir

Putin, 3 Temmuz 2020'de Rusya Anayasası'na resmi olarak değişiklikler eklemek ve ona altı yıllık ek iki dönem daha görev yapmasına izin vermek için bir yürütme emri imzaladı. Bu değişiklikler 4 Temmuz 2020'de yürürlüğe girdi.[217]

11 Temmuz'dan bu yana Rusya'nın Uzak Doğu bölgesindeki Habarovsk Krayı'nda tutuklanan bölge valisi Sergei Furgal'a destek için protestolar düzenleniyor.[218] 2020 Habarovsk Krayı protestoları giderek Putin karşıtı hale geldi.[219][220] Temmuz 2020'de yapılan bir Levada anketi, ankete katılan Rusların %45'inin protestoları desteklediğini ortaya koydu.[221]

22 Aralık 2020'de Putin, Rus eski cumhurbaşkanlarına ömür boyu kovuşturma dokunulmazlığı veren bir yasa tasarısını imzaladı.[222][223]

2021-2022 Rus-Ukrayna krizi ve Ukrayna'nın işgali değiştir

2014 yılında Ukrayna'da Batı yanlısı Haysiyet Devrimi'nin ardından Putin, ülkenin doğu bölgelerini ele geçirmiş ve Kırım'ı ilhak etmişti . Temmuz 2021'de Putin , Rusların ve Ukraynalıların Tarihsel Birliği Üzerine başlıklı bir makale yayınladı ve burada Belarusluların, Ukraynalıların ve Rusların Rus dünyasının bir parçası olarak tüm Rusya'yı kapsayan tek bir ulusta olması gerektiğini ve "tek halk" olmaları gerektiğini belirtti. "hep birliğimizi bozmaya çalışan güçler" "böl ve yönet" istediler.[224] Makale, Ukrayna'nın bağımsız bir ulus olarak varlığını reddediyor.[225][226]

30 Kasım'da Putin, Ukrayna'da NATO'nun genişlemesinin, özellikle de Rus şehirlerini veya Romanya ve Polonya'dakilere benzer ABD ulusal füze savunma sistemlerini vurabilecek herhangi bir uzun menzilli balistik füzenin konuşlandırılmasının bir "kırmızı çizgi" olacağını belirtti.[227][228][229] Putin, Başkan Joe Biden'dan NATO'nun doğuya doğru genişlemeyeceği veya "bizi tehdit eden silah sistemlerini Rusya topraklarının yakınına koymayacağı" konusunda yasal garanti istedi.[230][231]

Kremlin defalarca Ukrayna'yı işgal etme planları olduğunu reddetti.[232][233][234] Putin bu tür korkuları "alarmcı" diyerek reddetti.[235] Aralık 2021'de bir Levada Center anketi, Rusların yaklaşık %50'sinin Rusya-Ukrayna krizinden ABD ve NATO'nun sorumlu olduğuna inandığını, %16'sının Ukrayna'yı ve %4'ünün Rusya'yı suçladığını ortaya koydu.[236][237]

2 Şubat 2022'de Putin, Ukrayna'nın NATO'ya katılımının Ukrayna'yı, Rusya'nın ilhak ettiği Kırım veya Donbas'taki Rus yanlısı ayrılıkçılar tarafından yönetilen bölgeler üzerindeki kontrolü geri almaya teşvik edebileceği konusunda uyardı : "Ukrayna'nın bir NATO üyesi ve askeri bir operasyon olduğunu hayal edin. Kırım'ın yeniden kazanılması] başlıyor. Ne - NATO ile savaşacak mıyız? Bunu düşünen var mı?" [238]

21 Şubat'ta Putin, Donbas'ta kendi kendini ilan eden ayrılıkçı iki cumhuriyeti bağımsız devletler olarak tanıyan bir kararnameyi imzaladı ve Ukrayna'daki olaylarla ilgili bir konuşma yaptı.[239] Aynı gün Putin, 1991'de SSCB'nin " tarihsel olarak Rus topraklarında" diğer Sovyet cumhuriyetlerine "egemenlik tanıdığı" ve tüm olayı "gerçekten ölümcül" olarak nitelendirdiği zaman yapılan "tarihi, stratejik hatalardan" bahsetti.[240] Ukrayna'yı Batı tarafından "Rusya karşıtı" hale getirilmiş olarak nitelendirdi.[241]

24 Şubat'ta Putin televizyonda yaptığı bir konuşmada Ukrayna'da bir "özel askeri harekatı [242][243][244] Ukrayna'nın tam ölçekli bir işgalini başlattığını duyurdu. Nazilerden arındırma amacını öne sürerek , "operasyonun" amacının, Putin'e göre, "sekiz yıldan beri, Rusların çoğunlukta olduğu Donbas bölgesinde "insanları korumak" olduğunu söyledi.[245] Putin, "olası kan dökülmesinin tüm sorumluluğu tamamen Ukrayna topraklarında hüküm süren rejimin vicdanında olacaktır" dedi.[243] Konuşmasında ekliyor "Kimseye zorla hiçbir şey dayatmayacağız".[246] Konuşmadan dakikalar sonra, ülkenin geri kalanının kontrolünü ele geçirmek ve seçilmiş hükûmeti "Naziler" tarafından yönetildiği bahanesiyle devirmek için bir savaş başlattı.[247]

Putin'in işgali uluslararası kınama ile karşılandı.[248][249][250] Putin'e kişisel olarak da dahil olmak üzere Rusya'ya geniş çapta uluslararası yaptırımlar uygulandı.[251][252] Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 24 Şubat'ta yaptığı acil toplantının ardından, BM Genel Sekreteri António Guterres şunları söyledi: "Başkan Putin, insanlık adına askerlerinizi Rusya'ya geri getirin." [253]

İşgal, Putin'in savaş suçu suçlamalarıyla takip edilmesi için çok sayıda çağrıya yol açtı.[254][255] İngiltere Başbakanı Boris Johnson, Putin'in savaş suçu suçlamalarıyla karşı karşıya kalabileceğini öne sürdü ve Birleşik Krallık ve müttefiklerinin "Ukrayna tiyatrosunda savaş suçlarına karışanlar için özel bir uluslararası savaş suçları mahkemesi" kurmaya çalıştıklarını söyledi.[256] Başkan Joe Biden, Putin'in "savaş suçlusu" olmanın "yasal tanımını karşıladığına" inandığını söyledi.[257] Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), 2013'ün sonlarından bu yana Ukrayna'da savaş suçları olasılığını araştıracağını belirtti.[254] ABD, UCM'ye Putin ve diğerlerini Ukrayna'nın işgali sırasında işlenen savaş suçları nedeniyle kovuşturmada yardım sözü verdi.[258]

Afrika'dan Kenya, Putin'in eylemlerine ve çöken sömürge imparatorluklarının geride bıraktığı sınırları değiştirmek için güç kullanma fikrine karşı olduğunu ifade etti.[259] 3 Mart'ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ezici çoğunlukla Rusya'yı işgal nedeniyle kınadı ve Putin'in güçlerinin geri çekilmesini istedi. Karar ES-11/1, beşe karşı 141 oyla (35 çekimser oyla) kabul edildi.[260] Putin'in müttefiki Çin ve Hindistan çekimser kaldı. İstilaya yönelik uluslararası tepkiler, Rusya'ya artan uluslararası izolasyonla karşı karşıya kalan bir parya statüsü verdi.[261][262]

Putin'in Batı tarafından "saldırgan açıklamalar " olarak adlandırdığı şeylere yanıt olarak, Stratejik Roket Kuvvetleri'nin nükleer caydırıcılık birimlerini yüksek alarma geçirdi.[263] ABD istihbarat teşkilatları, Putin'in beklenmedik şekilde güçlü Ukrayna savunması nedeniyle yavaş ilerleme nedeniyle "hayal kırıklığına uğradığını" ve yakın çevresinde "olağandışı öfke patlamaları yönlendirdiğini" belirledi.[264]

4 Mart'ta Putin, Rus ordusu ve operasyonları hakkında "bilinerek yanlış bilgiler" yayınlayanlara 15 yıla kadar hapis cezalarını öngören bir yasa tasarısını imzaladı ve Rusya'daki bazı medya kuruluşlarının Ukrayna hakkında haber yapmayı bırakmasına yol açtı.[265] 7 Mart'ta, işgali sona erdirmek için Kremlin, Ukrayna'nın tarafsızlığını, Kırım'ın Rus toprağı olarak tanınmasını ve kendi kendini ilan eden Donetsk ve Luhansk cumhuriyetlerinin bağımsız devletler olarak tanınmasını talep etti.[266][267]

16 Mart'ta Putin, Batı'nın Rusya'yı yok etmek için " beşinci kol " olarak kullanmak istediğini söylediği Rus "hainlerine" bir uyarıda bulundu . Rusların kendilerini Batı yanlısı "hainlerden" kurtarmak için "toplumun doğal ve gerekli kendi kendini temizlemesinden" geçmesi gerektiğini söyledi.[249][268]

24 Mart'ta BM Genel Kurulu, Ukrayna ve müttefikleri tarafından hazırlanan ve Rusya'yı "korkunç" bir insani durum yaratmakla eleştiren ve Ukrayna'daki sivillerin korunmasının yanı sıra yardıma erişim talep eden bir kararı kabul etti. 140 üye ülke lehte, 38 üye çekimser ve beşi karara karşı oy kullandı.[269]

25 Mart gibi erken bir tarihte, BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği tarafından Putin'in bir adam kaçırma politikası emrettiği ve Rusya'nın anavatanlarını ele geçirmesiyle işbirliği yapmayan Ukraynalıların FSB ajanları tarafından kurban edildiğine dair güvenilir raporlar yayınlandı.[270][271][272] Ukrayna hükûmeti, 400.000 vatandaşın zorla Rusya'ya götürüldüğünü ve "bazılarının Pasifik Okyanusu'ndaki Sakhalin adasına kadar gönderilebildiğini ve buradan ayrılmamaları şartıyla iş teklif edildiğini bildirdi. İki yıl" derken, "Kremlin" şahsında Albay General Mizintsev'in yer değiştirdiği kişilerin Rusya'ya gitmek istediğini söyledi.[273] Kuşatılmış Mariupol şehrinin belediye başkanı 'kaçırılmaları' Nazi Almanyası'nın İkinci Dünya Savaşı sırasındaki eylemleriyle karşılaştırdı.[274]

28 Mart'ta Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelensky, Putin'in Ukraynalıların işgalci güçleri "çiçekler ve gülümsemeler" ile karşılayacağını düşündüğünden "yüzde 99,9 emin" olduğunu söyledi.[275] ABD ve Avrupa Birliği yetkilileri, Putin'in Rus ordusunun Ukrayna'daki performansı ve yaptırımların Rusya üzerindeki etkisi hakkında danışmanları tarafından yanlış bilgilendirildiğine inanıyor.[276][277]

11 Nisan'da The Times of London, Putin'in, Beşinci Servis şefi Sergey Beseda ve yardımcısı da dahil olmak üzere, işgal konusunda kendisini yanlış bilgilendirdikleri için 150 FSB kariyeristini tasfiye ettiğini bildirdi.[278]

27 Nisan'da Putin, savaş sırasında "Rusya'ya stratejik bir tehdit oluşturan" herhangi bir ülkenin "şimşek hızında" "misilleme saldırıları" bekleyebileceği konusunda uyardı.[279][280]

14 Mayıs'ta Putin Finlandiya'yı NATO'ya katılmanın bir "hata" olacağı konusunda uyardı.[281] ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Avril Haines'e göre Putin, Rus devleti veya rejimine karşı bir "varoluşsal tehdit" algılarsa potansiyel olarak nükleer silahlara yönelebilir.[282] Ukrayna'da olası bir yenilgiyi rejimine varoluşsal bir tehdit olarak görebilirdi.[283]

Mayıs ayında Putin, Rus işgali altındaki Herson Oblastı ve Zaporijya Oblast bölgelerinde yaşayanların Rus vatandaşlığı ve Rus pasaportlarına başvurma sürecini basitleştirmek için bir kararname yayınladı.[284]

16 Mayıs'ta Putin, kameraların bakışları altında bir CSTO toplantısına ev sahipliği yaptı.[285] Liderlerini "Neo-Nazizmin Ukrayna'da uzun süredir yaygın olduğu" konusunda ikna edemedi veya oradaki eylemlerini maddi olarak destekleyemedi.[286]

Putin, ortaya çıkan küresel enerji ve gıda krizleri için defalarca Batı'yı ve Rusya'ya yaptırımları suçladı.[287][288] Silahlı kuvvetlerinin Odessa ve Mikolayiv limanlarını bombalamasına rağmen, silahlı kuvvetlerinin Ukrayna'nın Karadeniz'den tahıl ihracatını engellediği yönündeki suçlamaları reddetti.[289]

9 Haziran'da, Büyük Petro'nun doğumunun 350. yıldönümünde Putin, Peter tarafından İsveç'e karşı Büyük Kuzey Savaşı'nda fethedilen toprakları Rusya'ya iade edilen topraklar olarak nitelendirdi. Sankt Petersburg fethedilen topraklarda kurulduğunda, Avrupa'daki başka hiçbir ülkenin onu Rus olarak tanımadığını belirtti. Ayrıca Ukrayna'dan açıkça bahsetmeden Rusya'nın bugün karşı karşıya olduğu görevi Peter'inkiyle karşılaştırdı.[290][291]

Önemli savaş alanı kayıplarıyla karşı karşıya kalan Putin, Haziran ayı başlarında, komutası altındaki 86 federal tebaanın hepsinin Ukrayna'daki savaşa en az 400 askerlik bir tabur sağlaması gerektiğine dair bir kararname imzaladı.

16 Ağustos 2022'de Putin, "Ukrayna'da BM Sözleşmesine tam olarak uygun bir özel askeri operasyon yürütmeye karar verdiğini" iddia etti . Putin'e göre, "bu operasyonun hedefleri açıkça tanımlanmıştır. Rusya'nın ve vatandaşlarımızın güvenliğini sağlamak, Donbass sakinlerini soykırımdan korumak." [292] 7 Eylül'de Vladivostok'taki Doğu Ekonomik Forumu'nda Putin, Rusya'nın Ukrayna'daki savaştan "hiçbir şey kaybetmediğini ve kaybetmeyeceğini" söyledi. Ayrıca Rusya'nın herhangi bir askeri operasyonu "başlatmadığını", ancak "Ukrayna'da darbe" sonrasında 2014'te başlayanları bitirmeye çalıştığını iddia etti.[293]

Petersburg'daki Smolninsky Bölge Konseyi ve Moskova'daki Lomonosovsky Bölge Konseyi'nden konsey üyeleri, Putin'in Ukrayna'daki savaşı idare etmesi nedeniyle "vatan hainliği" suçlamasıyla görevden alınması çağrısında bulunan kararları kabul etti.[294][295]

21 Eylül'de Putin, Ukrayna'nın Harkiv'da başarılı bir karşı taarruzunun ve Rus işgali altındaki Ukrayna'da ilhak referandumlarının ilan edilmesinin ardından kısmi seferberlik ilan etti.[296] Rus dinleyicilere hitaben yaptığı konuşmada Putin, Kiev'deki Batı yanlısı "Nazi" rejimin Ukrayna halkına yönelik "gözdağı, terör ve şiddet politikasının" "her zamankinden daha korkunç barbar biçimler aldığını" iddia etti, Ukraynalılar "top yemi" haline getirildi ve bu nedenle Rusya'nın Ukrayna'da "sevdiklerimizi" savunmaktan başka seçeneği yok. Putin ayrıca "Batı'nın amacının ülkemizi zayıflatmak, bölmek ve yok etmek olduğunu" iddia etti.[297] Rusya'nın "toprak bütünlüğü" tehdit edilirse, Rus topraklarını savunmak için "mümkün olan tüm araçları kullanma" hakkını saklı tuttuğunu,[298] nükleer silah kullanımını tehdit ettiğini söyledi.[299][300][301] Harekete geçirilen Rus erkeklerin bir kısmı, askere alındıktan iki haftadan kısa bir süre sonra Ukrayna'da öldürüldü. Putin'in, seferber edilen tüm sivillerin savaşa gönderilmeden önce temel askeri eğitimden geçeceği vaadiyle çelişiyordu.[302]

Putin, 30 Eylül'de Ukrayna'nın Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson Oblastlarını Rusya Federasyonu'na ilhak eden kararnameleri imzaladı. İlhaklar uluslararası toplum tarafından tanınmamaktadır ve uluslararası hukuka göre yasa dışıdır.[303] İlhakın duyurusunu yaptığı konuşma sırasında Putin, "sözde Batı'nın egemen çevrelerini" "düşman" olarak nitelendirerek, Batı'yı "sömürgeciler" olmakla suçlayarak büyük miktarda Batı karşıtı ve Amerikan karşıtı duyguyu körükledi.[304][305][306]

Ukrayna'da bir dizi utanç verici yenilginin ortasında Putin, Independent'ın "mutsuz doğum günü" olarak adlandırdığı şeyde 70 yaşına girdi.[307] oskova'daki yetkililer Putin'i modern Rusya'nın "kurtarıcısı" olarak selamlarken, Moskova Patriği Kirill, Ruslardan Putin'in "sağlığı ve uzun ömürlülüğü" için iki gün dua etmelerini istedi.[308] Times, doğum gününde Putin'i "tecrit edilmiş, mantıksız ve sağlığından korkan" olarak nitelendirdi.[309] Belarus Devlet Başkanı Alexander Lukaşenko, Putin'e bir traktör hediye etti ve Kuzey Kore lideri Kim Jong Un, Putin'i "ABD'nin zorluklarını ve tehditlerini ezdiği için" tebrik etti.

8 Ekim 2022'deki Kırım Köprüsü patlamasından sonra Putin, Ukrayna'yı suçladı ve 10 Ekim'de köprüye yapılan "terörist saldırının" Rusya'dan Ukrayna genelinde füze saldırıları şeklinde bir "cevap" almaya zorladığını söyledi.[310] Putin, Rusya'nın askeri, enerji ve iletişim varlıklarını hedef aldığını, ancak saldırıların Ukrayna genelinde sivil altyapıyı vurduğunu ve vurulan yerler arasında bir oyun alanı, bir yaya köprüsü ve bir ofis kulesinin bulunduğu Kiev de dahil olmak üzere Ukrayna'nın 15 şehrine indiğini iddia etti; Ukraynalı yetkililer en az 10 ölüm ve 60 yaralanmadan söz etti; grevler ayrıca tren istasyonlarına ve şehirlere su tedarikine de zarar verdi.[310][311] Önümüzdeki üç hafta boyunca Rusya, Ukrayna'nın sivil altyapısına füzeler ve İran insansız hava araçlarıyla saldırmaya devam etti ve Putin, 31 Ekim'de Rusya'nın Karadeniz Filosu'na iki gün önce saldırıldıktan sonra "yapabileceğimiz tek şey bu değildi" dedi.[312]

İç politikalar değiştir

Putin'in iç politikaları, özellikle ilk başkanlığının başlarında, dikey bir güç yapısı yaratmayı amaçlıyordu . 13 Mayıs 2000'de, Rusya'nın 89 federal konusunu yedi idari federal bölgeye ayıran bir kararname yayınladı ve bu bölgelerin her birinden (resmi unvanı Tam Yetkili Temsilci olan) sorumlu bir başkanlık elçisi atadı.

Stephen White'a göre, Putin başkanlığındaki Rusya, Amerikan veya İngiliz siyasi sisteminin "ikinci baskısını" kurma niyetinde olmadığını, aksine Rusya'nın kendi geleneklerine ve koşullarına daha yakın bir sistem kurma niyetinde olduğunu açıkça belirtti.  Bazı yorumcular Putin'in yönetimini " egemen demokrasi " olarak tanımladılar.[313][314] Bu tanımın savunucularına göre (öncelikle Vladislav Surkov), hükûmetin eylemleri ve politikaları her şeyden önce Rusya'nın kendi içinde halk desteğine sahip olmalı ve ülke dışından yönlendirilmemeli veya etkilenmemelidir.[315]

Sistemin uygulaması İsveçli ekonomist Anders Åslund tarafından manuel yönetim olarak nitelendiriliyor ve şu yorumda bulunuyor: "Putin 2012'de cumhurbaşkanlığına yeniden başladıktan sonra, onun kuralı en iyi Rusların tabiriyle 'manuel yönetim' olarak tanımlanır. Putin ne isterse onu yapar. , önemli bir uyarı ile sonuçlara çok az dikkat ederek. Ağustos 1998'deki Rus mali çöküşü sırasında, Putin mali krizlerin siyasi olarak istikrarsızlaştırıcı olduğunu ve ne pahasına olursa olsun kaçınılması gerektiğini öğrendi. Bu nedenle mali istikrarı önemsiyor." [316]

2012'den sonraki dönem, seçimlerin tahrif edilmesine, sansüre ve özgür meclis yasalarının sertleştirilmesine karşı kitlesel protestolara sahne oldu. Temmuz 2000'de, Putin tarafından önerilen ve Rusya Federal Meclisi tarafından onaylanan bir yasaya göre, Putin 89 federal konunun başkanlarını görevden alma hakkını elde etti. 2004 yılında, bu başkanların (genellikle "valiler" olarak adlandırılır) halk oyu ile doğrudan seçilmesi, başkan tarafından aday gösterileceği ve bölgesel yasama organları tarafından onaylanacağı veya onaylanmayacağı bir sistemle değiştirildi.[317][318]

Bu, Putin tarafından ayrılıkçı eğilimleri durdurmak ve organize suçla bağlantılı valilerden kurtulmak için gerekli bir hareket olarak görüldü.[319] Putin'in başkanlığı sırasında gerçekleştirilen bu ve diğer hükûmet eylemleri, birçok bağımsız Rus medya kuruluşu ve Batılı yorumcular tarafından anti-demokratik olarak eleştirildi.[320] 2012 yılında, Putin'in halefi Dmitry Medvedev'in önerdiği gibi, valilerin doğrudan seçilmesi yeniden gündeme geldi.[321]

Putin, görevdeki ilk döneminde, siyasi muhaliflerinin yanı sıra Yeltsin dönemi iş oligarklarından bazılarına karşı çıktı ve bu durum Boris Berezovski, Vladimir Gusinski ve Mihail Hodorkovski gibi kişilerin sürgüne veya hapsedilmesine neden oldu.[322] Putin, toprak kanunu ve vergi kanununu düzenlemeyi başardı ve iş, idari, ceza, ticaret ve medeni usul hukuku ile ilgili yeni kanunlar çıkardı. Medvedev'in başkanlığında, Putin hükûmeti devlet güvenliği alanında bazı önemli reformları hayata geçirdi.[323]

Ekonomik, endüstriyel ve enerji politikaları değiştir

Sergey Guriyev, Putin'in ekonomi politikasından bahsederken, bunu dört ayrı döneme ayırdı: ilk döneminin "reform" yılları (1999-2003); ikinci döneminin "devletçi" yılları (2004 - 2008'in ilk yarısı); Dünya ekonomi krizi ve toparlanma (2008-2013'ün ikinci yarısı); ve Rus-Ukrayna Savaşı, Rusya'nın küresel ekonomiden artan izolasyonu ve durgunluk (2014'ten bu yana).[324]

2000 yılında Putin, "2000-2010 Dönemi için Rusya Federasyonu'nun Sosyo-Ekonomik Kalkınma Programı"nı başlattı, ancak 2008'de %30 tamamlanınca terk edildi.[325] Putin'in görevdeki ilk sekiz yılı boyunca, üretim, inşaat, reel gelirler, kredi ve orta sınıf gibi sanayi de önemli ölçüde büyüdü.[326] Bir petrol geliri fonu, Rusya'nın Sovyetler Birliği'nin tüm borçlarını 2005 yılına kadar geri ödemesine izin verdi.[327] Rusya 22 Ağustos 2012'de Dünya Ticaret Örgütü'ne katıldı.[328]

2006 yılında Putin, ana uçak üreticisi şirketleri tek bir çatı organizasyon olan United Aircraft Corporation (UAC) altında toplamak için bir endüstri konsolidasyon programı başlattı.[329][330] Eylül 2020'de UAC genel müdürü, borcu ödemek ve yeniden müzakere etmek için UAC'nin uçak endüstrisi için şimdiye kadarki en büyük Sovyet sonrası hükümet destek paketini alacağını duyurdu.[331][332]

2014 yılında Putin, Çin'e yılda 38 milyar metreküp doğal gaz tedarik etmek için bir anlaşma imzaladı. Putin'in "dünyanın en büyük inşaat projesi" olarak adlandırdığı Sibirya'nın Gücü, 2019'da başlatıldı ve Çin'e 400 milyar dolarlık nihai maliyetle 30 yıl sürmesi bekleniyor. Devam eden mali kriz, 2014 yılının ikinci yarısında petrol fiyatlarındaki düşüş ve Rusya'ya yönelik uluslararası yaptırımlar nedeniyle Rus rublesinin değer kaybetmesiyle başladı . Yaptırımların Rusya ekonomisi üzerinde çok az etkisi olduğu veya hiç etkisi olmadığı da iddia edilse de, bu olaylar sırayla yatırımcı güveninin kaybolmasına ve sermaye kaçışına neden oldu.[333][334][335] 2014 yılında,Organize Suç ve Yolsuzluk Raporlama Projesi, yolsuzluk ve organize suçu ilerlettiği için Putin'i Yılın Kişisi seçti.[336][337]

Meduza'ya göre, Putin 2007'den beri birkaç kez Rusya'nın dünyanın en büyük beş ekonomisinden biri olacağını öngördü. 2013 yılında Rusya'nın gayri safi yurtiçi hasıla açısından en büyük beş ekonomiden biri olduğunu, ancak yine de işgücü verimliliği gibi göstergelerde diğer ülkelerin gerisinde kaldığını söyledi.[338]

Çevre politikası değiştir

2004 yılında Putin, sera gazı emisyonlarını azaltmak için tasarlanan Kyoto Protokolü anlaşmasını imzaladı.[339] Bununla birlikte, Rusya zorunlu kesintilerle karşılaşmadı, çünkü Kyoto Protokolü emisyonları 1990 seviyelerine göre bir yüzde artış veya azalışla sınırlandırdı ve Rusya'nın sera gazı emisyonları, ekonomik üretimdeki düşüş nedeniyle 1990'daki temel çizginin oldukça altına düştü.[340]

Din politikası değiştir

Putin, ana kutsal günlerde Rus Ortodoks Kilisesi'nin en önemli hizmetlerine düzenli olarak katılır ve Rus Kilisesi Patrikleri, Moskova'nın merhum II. Alexsi ve şimdiki Moskova Kiril'i ile iyi bir ilişki kurmuştur . Putin, başkan olarak, 80 yıllık ayrılıktan sonra Moskova merkezli Rus Ortodoks Kilisesi ile Rusya Dışındaki Rus Ortodoks Kilisesi arasındaki ilişkileri restore eden 17 Mayıs 2007'de imzalanan Moskova Patrikhanesi ile Kanonik Cemaat Yasası'nın teşvik edilmesinde aktif bir kişisel rol aldı.[341]

Putin yönetiminde, Rusya'nın Hasidik Yahudi Cemaatleri Federasyonu, kısmen Putin'le, özellikle Lev Leviev ve Roman Abramoviç ile ittifakları aracılığıyla arabuluculuk yapan Federasyon-destekleyen iş adamlarının etkisi nedeniyle, Yahudi cemaati içinde giderek daha etkili hale geldi.[342] Yahudi Telgraf Ajansı'na göre Putin, onu istikrar için bir güç olarak gören Rus Yahudi topluluğu arasında popüler . Rusya'nın Hahambaşı Berel Lazar, Putin'in "toplumumuzun ihtiyaçlarına büyük önem verdiğini ve bizimle derin bir saygıyla ilgilendiğini" söyledi.[343] 2016 yılında, Ronald S. Lauder Dünya Yahudi Kongresi başkanı da Putin'i Rusya'yı "Yahudilerin hoş karşılandığı bir ülke" haline getirdiği için övdü.[344]

İnsan hakları örgütleri ve din özgürlüğü savunucuları, Rusya'daki din özgürlüğünün durumunu eleştirdi.[345] 2016'da Putin, Rusya'da misyonerlik faaliyetlerini yasaklayan yasanın geçişini denetledi.[345] Şiddet içermeyen dini azınlık grupları, özellikle Yehova'nın Şahitleri olmak üzere aşırılık karşıtı yasalarla bastırıldı.[346]

Rusya Anayasası'ndaki 2020 değişikliklerinden biri, Tanrı'ya anayasal bir atıfta bulunuyor.[347]

Askeri politika değiştir

Rusya'nın stratejik bombardıman uçaklarının uzun mesafeli uçuşlarının yeniden başlamasını, Rusya Savunma Bakanı Anatoli Serdyukov'un 5 Aralık 2007'de Putin ile yaptığı görüşmede, uçak gemisi Kuznetsov da dahil olmak üzere 11 geminin ilk büyük donanmada yer alacağı duyurusu izledi.[348][349]

2000'li yılların başından itibaren Rusya, askeri ve savunma sanayisine daha fazla para yatırmaya başlarken, Rus Silahlı Kuvvetlerini modernize etmeyi ve onları önemli ölçüde daha etkili hale getirmeyi amaçlayan tam ölçekli Rus askeri reformu ancak 2008'de başladı. Reform, büyük ölçüde Savunma Bakanı Serdyukov tarafından Medvedev'in cumhurbaşkanlığı döneminde, hem hükûmet başkanı olarak Putin'in hem de Rus Silahlı Kuvvetleri başkomutanı olarak Medvedev'in gözetiminde gerçekleştirildi.[350]

Kremlin'e göre, Putin, ABD Başkanı George W. Bush'un 1972 Anti-Balistik Füze Anlaşması'ndan tek taraflı çekilme kararı nedeniyle Rusya'nın nükleer kapasitesini artırmaya başladı.[351] Putin'in ABD'nin Rusya'nın stratejik nükleer caydırıcılığını baltalama hedefi olarak gördüğü şeye karşı koymak için Moskova, herhangi bir yeni Amerikan balistik füze savunmasını veya önleme sistemini yenebilecek yeni silahlar geliştirmek için bir program başlattı. Bazı analistler, Putin yönetimindeki bu nükleer stratejinin Rusya'yı 1987 Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Antlaşması'nı ihlal ettiğine inanıyor.[351]

Buna göre, ABD Başkanı Donald Trump, ABD'nin artık anlaşmanın hükümlerine bağlı kalmayacağını açıklayarak iki güç arasındaki nükleer gerilimi artırdı.[351] Bu, Putin'i nükleer bir çatışmada ilk önce Rusya'nın başlamayacağını, ancak "saldırgan, intikamın kaçınılmaz olduğunu, yok edileceğini ve saldırganlığın kurbanı olacağımızı bilmelidir. şehitler olarak cennet." [352]

Putin ayrıca Kuzey Kutbu'ndaki Rus toprak iddialarını ve oradaki askeri varlığını artırmaya çalıştı. Ağustos 2007'de, 2001 Rus toprak genişletme iddiasıyla ilgili araştırmaların bir parçası olan Rus seferi Arktika 2007, Kuzey Kutbu'ndaki deniz tabanına bir bayrak dikti.[353] Hem Rus denizaltıları hem de Kuzey Kutbu'nda konuşlanan birlikleri artıyor.[354][355]

İnsan hakları politikası değiştir

New York merkezli İnsan Hakları İzleme Örgütü, HRW'nin Avrupa ve Orta Asya Bölümü'nün İngiliz direktörü Hugh Williamson tarafından kaleme alınan Yıpratma Yasaları başlıklı bir raporda, Putin'in yeniden başkan olarak seçildiği Mayıs 2012'den bu yana Rusya'nın birçok kısıtlayıcı yasa çıkardı, sivil toplum kuruluşlarını denetlemeye başladı, siyasi aktivistleri taciz etti, korkuttu, hapsetti ve eleştirenleri kısıtlamaya başladı. Yeni yasalar, bir miktar uluslararası hibe fonu alan Rus insan hakları örgütlerini, vatana ihanet yasasını ve birçok muhalif ifadeyi cezalandıran meclis yasasını da dahil ederek, yaygın olarak aşırı geniş olarak kabul edilen "yabancı ajanlar" yasasını içeriyor.[356][357] İnsan hakları aktivistleri Rusya'yı LGBT aktivistlerinin konuşmalarını ''Rus eşcinsel propaganda yasası" [358] deniyle sansürlediği ve yasa nedeniyle LGBT+ kişilere yönelik şiddeti artırdığı için eleştirdi.[359][360][361]

2020'de Putin, yurtdışından fon alan kişi ve kuruluşları "yabancı ajan" olarak etiketleyen bir yasa imzaladı. Kanun, 2012 yılında kabul edilen "yabancı ajan" mevzuatının bir uzantısıdır.[362][363]

Haziran 2020 itibarıyla, Memorial İnsan Hakları Merkezi'ne göre, Rusya'da 380 siyasi mahkum vardı, bunların 63'ü siyasi faaliyetlerden (Alexey Navalny dahil) doğrudan veya dolaylı olarak kovuşturuldu ve 245'i Müslüman örgütlerden birine katıldıkları için yargılandı. Rusya'da yasaklandı. Listedeki 78 kişi, yani toplamın %20'sinden fazlası Kırım'da ikamet ediyor.[364][365]

Medya değiştir

Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde Siyaset Bilimi profesörü olan Scott Gehlbach, 1999'dan beri Putin'in resmi bakış açısına meydan okuyan gazetecileri sistematik olarak cezalandırdığını iddia etti.[366] Foreign Affairs'de yazan Amerikalı bir yazar olan Maria Lipman, "Putin'in 2012'de Kremlin'e dönüşünü izleyen baskı, o zamana kadar oldukça bağımsız çalışmasına izin verilmiş olan liberal medyaya kadar uzandı." [367] İnternet, Putin'in dikkatini çekti, çünkü eleştirmenleri onu bilgi kontrolüne meydan okumak için kullanmaya çalıştı.[368] CIA için çalışan Marian K. Leighton1980'lerde bir Sovyet analistinin dediği gibi, "Rusya'nın yazılı ve yayın medyasını susturan Putin, enerjisini internete odakladı." [369]

Robert W. Orttung ve Christopher Walker, örneğin, Sınır Tanımayan Gazeteciler, 2013'te 179 ülkenin yer aldığı listede basın özgürlüğü açısından Rusya'yı 148. sıraya koydu. Özellikle Rusya'yı siyasi muhalefet üzerindeki baskıları ve siyasi muhalefetin başarısızlığı nedeniyle eleştirdi. Yetkililerin gazetecileri öldüren suçluları şiddetle takip etmeleri ve adalete teslim etmeleri için. Freedom House, Rus medyasını "özgür değil" olarak değerlendiriyor ve gazeteciler ve medya kuruluşları için temel güvencelerin ve garantilerin bulunmadığını belirtiyor." [370]

2000'lerin başında, Putin ve çevresi, Rus medyasında, Rusya'nın " Sorunlar Zamanı " nı sona erdiren 17. yüzyıl Romanov çarlarının günümüz versiyonu olduğu fikrini yaymaya başladı.[371]

Muhafazakarlığa teşvik değiştir

Putin, hem yurtiçinde hem de yurtdışında sosyal, kültürel ve politik konularda açıkça muhafazakar politikaları destekledi. Putin küreselleşme ve neoliberalizme saldırdı ve bilim adamları tarafından Rus muhafazakarlığıyla özdeşleştirildi.[372] Putin, benzer düşünen entelektüelleri ve yazarları bir araya getiren yeni düşünce kuruluşlarını destekledi. Örneğin, 2012 yılında muhafazakar sağcı gazeteci Alexander Prokhanov tarafından kurulan Izborsky Kulübü, (i) Rus milliyetçiliğini, (ii) Rusya'nın tarihi büyüklüğünün restorasyonunu ve (iii) liberal fikir ve politikalara sistematik muhalefeti vurgulamaktadır.[373] Vladislav Surkov, üst düzey bir hükümet yetkilisi, Putin'in başkanlığı sırasında kilit ekonomi danışmanlarından biri olmuştur.[374]

Kültürel ve sosyal konularda Putin, Rus Ortodoks Kilisesi ile yakın işbirliği yaptı . Kilisenin başı olan Moskova Patriği Kirill, Putin'in şartlarının "Tanrı'nın bir mucizesi" gibi olduğunu belirterek 2012'de seçilmesini onayladı.[375] Steven Myers, "Bir zamanlar ağır bir şekilde bastırılan kilise, Sovyet çöküşünden en saygın kurumlardan biri olarak ortaya çıkmıştı... Şimdi Kiril, sadıkları doğrudan devletle ittifaka yönlendirdi." [376]

Büyük Britanya Baptist Birliği bakanı ve Christian Today'e katkıda bulunan editör Mark Woods, Kilisenin Rus gücünün Kırım ve doğu Ukrayna'ya yayılmasını nasıl desteklediğine dair özel örnekler sunuyor.[377] Bazı Rus Ortodoks inananları, Putin'i yozlaşmış ve acımasız bir diktatör, hatta bir tiran olarak görüyor. Diğerleri ona hayran değil, ancak siyasi muhaliflerini kızdırdığını takdir ediyor. Yine de diğerleri, Putin'in, inansa da inanmasa da, Ortodoks öğretilerinin tümü olmasa da bazılarını savunduğunu takdir ediyor.[378]

Kürtaj konusunda Putin, "Modern dünyada karar kadının kendisine ait" dedi.[379] Bu, onu Rus Ortodoks Kilisesi ile arasının açılmasına neden oldu.[380][381] 2020'de kürtajı yasaklamak yerine azaltma çabalarını destekledi.[382]

Uluslararası spor etkinlikleri değiştir

2007'de Putin, Rusya'nın  ev sahipliği yaptığı ilk Kış Olimpiyat Oyunları olan 2014 Kış Olimpiyatları ve 2014 Kış Paralimpik Oyunları için Soçi adına başarılı bir çabaya öncülük etti . 2008 yılında Kazan şehri 2013 Yaz Üniversite Oyunları için yapılan ihaleyi kazandı ; 2 Aralık 2010'da Rusya, Rusya tarihinde ilk kez 2017 FIFA Konfederasyon Kupası ve 2018 FIFA Dünya Kupası'na ev sahipliği yapma hakkını kazandı . 2013 yılında Putin, eşcinsel sporcuların 2014 Soçi Kış Olimpiyatları'nda herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmayacaklarını belirtti.[383]

Dış politika değiştir

Leonid Bershidsky, Putin'in Financial Times'a verdiği röportajı analiz etti ve şu sonuca vardı: "Putin bir milliyetçi ya da ırkçı değil, eski Sovyet okulunun bir emperyalistidir ve eşcinsel olduğu bilinen insanlarla işbirliği yapmış ve onları terfi ettirmiştir." [384]

Putin, yapay zekanın dış politika açısından olumlu olduğunu belirterek, "Yapay zeka sadece Rusya için değil, tüm insanlık için gelecek. Muazzam fırsatlarla geliyor.[385]

Asya değiştir

2012'de Putin, Hint gazetesi The Hindu'da bir makale yazdı : "Hindistan ile Rusya arasında Ekim 2000'de imzalanan Stratejik Ortaklık Bildirgesi gerçekten tarihi bir adım oldu." [386][387] Hindistan , Rus askeri teçhizatının en büyük müşterisi olmaya devam ediyor ve iki ülke tarihsel olarak güçlü bir stratejik ve diplomatik ilişkiyi paylaşıyor.[388] Ekim 2022'de Putin, Hindistan ve Çin'i "yakın müttefikler ve ortaklar" olarak nitelendirdi.[389]

Putin yönetiminde Rusya, Çin, Hindistan, Pakistan ve Orta Asya'nın Sovyet sonrası devletlerini içeren Asya ŞİÖ ve BRICS devletleriyle olumlu ilişkiler sürdürdü.[390][391] 21. yüzyılda, Çin-Rusya ilişkileri ikili ve ekonomik olarak önemli ölçüde güçlendi - Dostluk Antlaşması ve ESPO petrol boru hattının inşası ve Sibirya'nın Gücü gaz boru hattı, iki ülke arasında "özel bir ilişki" oluşturdu.[392]

Putin ve Başbakan Şinzo Abe, Japonya-Rusya toprak anlaşmazlıklarını tartışmak için sık sık bir araya geldi. Putin ayrıca iki ülke arasında bir demiryolu köprüsü inşa etme konusundaki istekliliğini de dile getirdi.[393] Görüşmelerin miktarına rağmen, Abe'nin 2020'deki istifasından önce herhangi bir anlaşma imzalanmadı.[394][395]

Putin, Moğolistan'ı üç kez ziyaret etti ve komşusuyla iyi ilişkiler kurdu. Putin ve Moğol mevkidaşı, Eylül 2019'da iki devlet arasında kalıcı bir dostluk anlaşması imzalayarak ticaret ve kültürel alışverişi daha da artırdı.[396][397] Putin, 2007'de Endonezya'yı ziyaret eden ilk Rus veya Sovyet lideri oldu ve bunun sonucunda bir silah anlaşması imzalandı.[398] Bir başka ziyarette Putin, Rusya ve Endonezya arasında uzun süredir devam eden bağlar ve dostluk hakkında yorum yaptı.[399] Rusya, 2011'den sonra Vietnam'la ve Afganistan'la da ilişkilerini iyileştirdi ve 2010'larda askeri ve ekonomik yardımda bulundu.[400][401][402] Putin'in Filipinli mevkidaşı Rodrigo Duterte ile daha yakın ikili ilişkiler kurmasıyla Rusya ve Filipinler arasındaki ilişkiler 2016'da hız kazandı.[403][404] Putin'in ayrıca Malezya'nın o zamanki Başbakanı Mahathir Muhammed'le ve Bangladeş'le, Bangladeş Başbakanı Şeyh Hasina ile iyi bir ilişkileri var.[405][406][407] Putin ayrıca Kuzey Kore'yi ziyaret eden ilk Rus veya Sovyet lideri. Putin Kim Jong-il'i, 2000 yılının Temmuz ayında, Güney Kore ziyaretinden kısa bir süre sonra ziyaret etti.[408]

Putin, 2017'de Myanmar'da Rohingya azınlıklarına yönelik şiddeti eleştirdi.[409] 2021 Myanmar darbesinin ardından Rusya, Myanmar askeri rejimiyle bağlarını güçlendirme sözü verdi.[410]

Sovyetler Birliği sonrası devletler değiştir

Putin döneminde Kremlin, Rusya'nın Rusya'da "yakın yurt dışı" olarak adlandırılan diğer Sovyet sonrası devletler üzerinde bir etki alanına ve "ayrıcalıklı çıkarlara" sahip olduğunu sürekli olarak belirtti. Sovyet sonrası devletlerin Rus çıkarları için stratejik olarak hayati önem taşıdığı da belirtildi.[411] Bazı Rusya uzmanları bu kavramı Monroe Doktrini ile karşılaştırdı.[412]

2003'te Gürcistan'da Gül Devrimi, 2004'te Ukrayna'da Turuncu Devrim ve 2005'te Kırgızistan'da Lale Devrimi gibi Sovyet sonrası devletlerdeki bir dizi renkli devrim, bu ülkelerle ilişkilerinde sürtüşmelere yol açtı. Rusya. Aralık 2004'te Putin, Gül ve Turuncu devrimlerini eleştirdi: "Sürekli devrimleriniz varsa, Sovyet sonrası alanı sonsuz bir çatışmaya sürükleme riskiniz vardır".[413]

Putin'in 2008'deki bir NATO-Rusya zirvesinde, Ukrayna'nın NATO'ya katılması durumunda Rusya'nın Ukrayna'nın Doğu ve Kırım'ını ilhak etmekle mücadele edebileceğini söylediği iddia edildi.[414] Zirvede ABD Başkanı George W. Bush'a “Ukrayna bir devlet bile değil!” dedi. Ertesi yıl Putin, Ukrayna'dan " Küçük Rusya " olarak söz etti.[415] Mart 2014'teki Onur Devrimi'nin ardından Rusya Federasyonu Kırım'ı ilhak etti.[416][417][418] Putin'e göre bu, " Kırım her zaman Rusya'nın ayrılmaz bir parçası olmuştur ve olmaya devam ettiği için" yapılmıştır.[419]

Rusya'nın Kırım'ı ilhakından sonra, Ukrayna'nın "Rusya'nın tarihi güney bölgelerini" içerdiğini ve " Bolşevikler tarafından bir hevesle yaratıldığını " söyledi.[420] Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç'in Şubat 2014'te devrilmesinin Batı tarafından Rusya'yı zayıflatma girişimi olarak planlandığını beyan ederek devam etti . "Batılı ortaklarımız bir çizgiyi aştı. Kaba, sorumsuz ve profesyonelce davrandılar" diyerek Ukrayna'da iktidara gelenlerin "milliyetçiler, neo-Naziler , Rus düşmanları ve Yahudi düşmanları " olduğunu da sözlerine ekledi.[420]

Doğu Ukrayna'da Rus destekli bir silahlı isyan sırasında Temmuz 2014'te yaptığı bir konuşmada Putin, Rusya'nın "mevcut tüm cephaneliğini", "uluslararası insancıl hukuk kapsamındaki operasyonlara ve kendini savunma hakkına" kadar, Rusça konuşanları dışarıda korumak için kullanacağını belirtti.[421][422] Ukrayna Ortodoks Kilisesi'nin Aralık 2018'de otosefali elde etmesi ve ardından Rus Ortodoks Kilisesi'nin bölünmesiyle İstanbul'dan bir dizi uzman, Putin'in Sovyet sonrası cumhuriyetlere zorla angajman politikasının kendisine önemli ölçüde geri teptiği ve "Kırım'ı ilhak ettiği, ancak Ukrayna'yı kaybettiği" bir duruma yol açtığı ve Rusya'ya çok daha temkinli bir yaklaşımı kışkırttığı sonucuna vardı.[423][424]

Ağustos 2014'ün sonlarında Putin, "Ülkemizin tarihi ve tarihi hakkında kendi görüşleri olan insanlar benimle tartışabilir, ancak bana öyle geliyor ki Rus ve Ukrayna halkları pratikte tek bir halk" dedi.[425] Benzer bir açıklama yaptıktan sonra, Aralık 2015'in sonlarında şunları söyledi: " Ukrayna kültürünün yanı sıra Ukrayna edebiyatının da mutlaka kendine ait bir kaynağı vardır." [426]

Ağustos 2008'de Gürcistan cumhurbaşkanı Miheil Saakaşvili, ayrılıkçı Güney Osetya'nın kontrolünü yeniden sağlamaya çalıştı. Ancak, düzenli Rus kuvvetleri Güney Osetya'ya ve ardından Gürcistan'ın diğer bölgelerine girdikten sonra 2008 Güney Osetya Savaşı'nda Gürcü ordusu kısa süre sonra yenildi ve ardından Abhaz kuvvetleriyle birlikte Gürcistan'ın diğer ayrılıkçı bölgesi Abhazya'da ikinci bir cephe açtı.[427][428] Rusya ile Sovyet sonrası devletlerin çoğu arasındaki mevcut veya geçmişteki gerilimlere rağmen, Putin Avrasya entegrasyonu politikasını izledi. Putin, 2011'de Avrasya Birliği fikrini onayladı ; kavram 1994 yılında Kazakistan cumhurbaşkanı tarafından önerildi.[429][430][431] 18 Kasım 2011'de Belarus, Kazakistan ve Rusya cumhurbaşkanları 2015 yılına kadar Avrasya Birliği'ni kurma hedefini belirleyen bir anlaşma imzaladılar.[432] Avrasya Birliği 1 Ocak 2015'te kuruldu.[433]

Putin döneminde, Rusya'nın Ukrayna'dan sonra Sovyet sonrası en büyük ikinci cumhuriyet olan Özbekistan ile ilişkileri önemli ölçüde iyileşti. Bu, Putin'in, kendisini Moskova'dan uzun süre uzak tutan Yeltsin ve İslam Kerimov yönetimindeki ılık ilişkilerin ardından Mayıs 2000'de Taşkent'e yaptığı ziyarette gösterildi.[434] 2014'teki bir başka toplantıda Rusya, Özbek borcunu silmeyi kabul etti.[435]

Putin'in 1 Mayıs konuşmalarında, eski SSCB ve komşularının ya da emperyal dönem devletlerinin çoğu (sadece Sovyet sonrası Rusya'dan ziyade) dahil olmak üzere daha büyük bir Sovyet bölgesi teması tutarlı bir tema oldu.[436][437][438]

ABD, Batı Avrupa ve NATO değiştir

Putin döneminde, Rusya'nın NATO ve ABD ile ilişkileri birkaç aşamadan geçti. İlk cumhurbaşkanı olduğunda ilişkiler temkinliydi, ancak 9/11 saldırılarından sonra Putin Teröre Karşı Savaşta ABD'yi hızla destekledi ve ortaklık fırsatı ortaya çıktı.[439] Stephen F. Cohen'e göre, ABD " NATO'nun Rusya sınırlarına daha da genişlemesi ve 1972 Anti-Balistik Füze Antlaşması'ndan tek taraflı çekilmesiyle geri ödendi ",[439] ancak diğerleri, yeni ülkelerden gelen başvurulara dikkat çekti. NATO'ya katılmak, öncelikle Rusya'nın Çeçenistan'daki davranışından kaynaklandı. Transdinyester, Abhazya, Yanayev darbesinin yanı sıra önde gelen Rus politikacılar tarafından SSCB'yi eski sınırlarında yeniden kurma çağrıları yaptı.[440][441]

Rusya'nın Irak Savaşı'nı yürütürken ABD'ye şiddetle karşı çıktığı 2003 yılından itibaren, Putin Batı'dan daha da uzaklaştı ve ilişkiler giderek kötüleşti. Rus bilim adamı Stephen F. Cohen'e göre, Beyaz Saray'ın ardından ana akım ABD medyasının anlatıları Putin karşıtı oldu.[439] Michael Stürmer ile yaptığı röportajda Putin, Rusya ve Doğu Avrupa'yı en çok ilgilendiren üç soru olduğunu söyledi: Kosova'nın statüsü, Avrupa'daki Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması ve Amerika'nın Polonya ve Çekya ve üçünün bağlantılı olduğunu öne sürdü.[442] Onun görüşü, Batı'nın bir konuda verdiği tavizlerin diğerinde Rusya'dan gelen tavizlerle karşılanabileceğiydi.[442]

Ocak 2007'de yapılan bir röportajda Putin, Rusya'nın demokratik çok kutuplu bir dünyadan ve uluslararası hukuk sistemlerini güçlendirmesinden yana olduğunu söyledi.[443] Şubat 2007'de Putin, ABD'nin küresel ilişkilerdeki tekelci egemenliğini ve "uluslararası ilişkilerde neredeyse sınırsız aşırı güç kullanımını" eleştirdi. Bunun sonucunda "kimse kendini güvende hissetmiyor! Çünkü kimse uluslararası hukukun kendilerini koruyacak bir taş duvar gibi olduğunu hissedemez. Elbette böyle bir politika silahlanma yarışını teşvik eder" dedi.[444] Bu, Münih Konuşması olarak bilinmeye başladı ve NATO sekreteri Jaap de Hoop Scheffer konuşmayı "hayal kırıklığı yaratan ve yardımcı olmayan" olarak nitelendirdi.[445]

Putin'in Münih Konuşmasını takip eden aylar, Atlantik'in her iki yakasında gerilim ve retoriğin yükselişiyle damgasını vurdu. Ancak hem Rus hem de Amerikalı yetkililer yeni bir Soğuk Savaş fikrini reddettiler.[446] Putin, ABD'nin Avrupa'daki füze kalkanı planlarına açıkça karşı çıktı ve Başkan George W. Bush'a 7 Haziran 2007'de reddedilen bir karşı öneri sundu.[447] Rusya, 11 Aralık 2007'de Avrupa'daki Konvansiyonel Kuvvetler anlaşmasına katılımını askıya aldı.[448]

Putin, Kosova'nın 17 Şubat 2008'de Sırbistan'dan tek taraflı bağımsızlık ilanına karşı çıkarak, bunun tüm uluslararası ilişkiler sistemini istikrarsızlaştıracağı uyarısında bulundu. Kosova'nın bağımsızlığının birçok büyük dünya gücü tarafından tanınmasını, " onlarca değil, yüzyıllar boyunca gelişen tüm uluslararası ilişkiler sistemini fiilen parçalayacak korkunç bir örnek" olarak nitelendirdi ve "onlarca kabul edilmedi" dedi. yaptıklarının sonuçlarını düşündüler. Günün sonunda bu iki uçlu bir sopa ve ikinci uç geri gelecek ve yüzlerine vuracak".[449] Mart 2014'te Putin, Kosova'nın bağımsızlık ilanını, sözde " Kosova bağımsızlık emsali "ne atıfta bulunarak, Kırım'ın bağımsızlığını tanımak için bir gerekçe olarak kullandı.[450][451]

2001'de ABD'ye yapılan 11 Eylül saldırılarından sonra Putin, Amerikan Başkanı George W. Bush ve birçok Batı Avrupalı liderle iyi ilişkilere sahipti. Alman şansölyesi Angela Merkel ile "daha soğuk" ve "daha ticari" ilişkisi, genellikle Merkel'in Putin'in bir KGB ajanı olarak görev yaptığı eski DDR'de yetişmesine bağlanıyor.[452] İtalya'nın eski Başbakanı Silvio Berlusconi ile çok dostane ve sıcak bir ilişkisi vardı ;[453] iki lider, ilişkilerini sık sık yakın bir dostluk olarak tanımladılar ve Kasım 2011'de Berlusconi'nin istifasından sonra bile ikili görüşmeler düzenlemeye devam ettiler.[454]

2011'de Libya'ya NATO liderliğindeki askeri müdahale, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1973 tarihli Kararının "kusurlu ve kusurlu" olduğunu söyleyen Putin de dahil olmak üzere birçok dünya liderinden yaygın bir eleştiri dalgasına yol açtı : "Her şeye izin veriyor. ortaçağ haçlı seferleri için çağrılar." [455]

2013'ün sonlarında, Putin'in NSA'dan büyük miktarda gizli bilgi sızdıran Amerikalı Edward Snowden'a sığınma hakkı vermesinin ardından Amerika Birleşik Devletleri 1960'tan bu yana ilk kez bir zirveyi iptal ettiğinde, Rus-Amerikan ilişkileri daha da kötüleşti.[456][457] 2014 yılında Rusya, Kırım'ı ilhak etmesi nedeniyle G8 grubundan uzaklaştırıldı.[458][459] Putin, ABD'yi dünya düzenini istikrarsızlaştırmak ve "dünyayı kendi yararına yeniden şekillendirmeye" çalışmakla suçlayarak son derece eleştirel bir konuşma yaptı.[460] Haziran 2015'te Putin, Rusya'nın NATO'ya saldırma niyeti olmadığını söyledi.[461]

9 Kasım 2016'da Putin, Donald Trump'ı Amerika Birleşik Devletleri'nin 45. başkanı olduğu için tebrik etti.[462] Aralık 2016'da, CBS News tarafından aktarılan ABD istihbarat yetkilileri (James Clapper başkanlığında), Putin'in ABD seçimleri sırasında Demokrat başkan adayı Hillary Clinton'a karşı e-posta korsanlığı ve siber saldırıları onayladığını belirtti. Putin'in bir sözcüsü haberleri yalanladı.[463] Putin, 2009'dan 2013'e kadar ABD dışişleri bakanı olarak görev yapan Hillary Clinton'ı defalarca Rusya'nın içişlerine karışmakla suçladı,[464] ve Aralık 2016'da Clinton, Putin'i kendisine karşı kişisel bir kin beslemekle suçladı.[465][466]

Trump'ın seçilmesiyle birlikte Putin'in ABD'deki rağbeti arttı. Şubat 2017'de yapılan bir Gallup anketi, Amerikalıların %22'si arasında 2003'ten bu yana en yüksek seviye olan Putin hakkında olumlu bir görüş ortaya koydu.[467] Putin, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana zaten en düşük seviyede olan ABD-Rusya ilişkilerinin Ocak 2017'de Trump'ın göreve başlamasından sonra bozulmaya devam etti.[468][469]

18 Haziran 2020'de National Interest, Putin'in "İkinci Dünya Savaşı'nın 75. Yıl Dönümünün Gerçek Dersleri" başlıklı dokuz bin kelimelik bir makalesini yayınladı.[470] Makalede Putin, Molotov-Ribbentrop Paktı'nın Batılı tarihsel görüşünü II. Dünya Savaşı'nın başlangıcı olarak eleştiriyor ve Münih Anlaşması'nın başlangıç olduğunu belirtiyor.[471]

Birleşik Krallık değiştir

2003 yılında Birleşik Krallık, Putin'in eski patronu oligark Boris Berezovsky'ye siyasi sığınma hakkı verdiğinde Rusya ve Birleşik Krallık arasındaki ilişkiler kötüleşti.[472] Bu bozulma, İngilizlerin casusluk yaptığı ve demokrasi yanlısı ve insan hakları gruplarına gizli ödemeler yaptığı iddialarıyla daha da yoğunlaştı.[473] 2022'de Birleşik Krallık'ta yapılan bir anket, Putin'in en az popüler yabancı liderler arasında olduğunu ve İngiliz katılımcıların %8'inin olumlu görüşe sahip olduğunu buldu.[474]

Aleksandr Litvinenko'nun Zehirlenmesi değiştir

2003 yılında MI6 ajanı olan eski KGB ve FSB subayı Aleksandr Litvinenko'nun Londra'da polonyum zehirlenmesi sonucu ölmesi sonrasında 2006 yılı sonu ilişkileri daha da gerginleştirdi. 2007'de ilişkilerdeki kriz dört Rus'un sınır dışı edilmesiyle devam etti.[472]

2015 yılında İngiliz Hükûmeti, eski bir İngiliz Yüksek Mahkemesi yargıcı olan Robert Owen başkanlığında Litvinenko'nun ölümüyle ilgili bir kamu soruşturması başlattı.[475] 21 Ocak 2016'da yayınlanan Owen raporu, "FSB'nin Bay Litvinenko'yu öldürme operasyonu, muhtemelen Bay Patrushev ve ayrıca Başkan Putin tarafından onaylandı." [476] Raporda, Litvinenko'nun FSB'nin toplu katliama dahil olduğu iddiasıyla ilgili kamuoyuna açıklamaları ve kitapları ve Putin ile Litvinenko arasındaki "şüphesiz düşmanlığın kişisel bir boyutu" da dahil olmak üzere cinayetin bazı olası nedenleri sıralandı.[477]

Sergey Skripal'in Zehirlenmesi değiştir

4 Mart 2018'de eski ikili ajan Sergey Skripal, Salisbury'de bir Novichok sinir gazıyla zehirlendi.[478] On gün sonra, İngiliz hükûmeti resmen Rus devletini cinayete teşebbüsle suçladı, Rusya bu suçlamayı reddetti.[479] Birleşik Krallık'ın 23 Rus diplomatı sınır dışı etmesinden sonra (bu eyleme daha sonra Rusya'nın 23 İngiliz diplomatı sınır dışı etmesiyle karşılık verilecektir),[480] İngiltere Dışişleri Bakanı Boris Johnson 16 Mart'ta Putin'in "ezici derecede muhtemel" olduğunu söyledi. bizzat Skripal'in zehirlenmesini emretti. Putin'in sözcüsü Dmitry Peskov iddiayı "şok edici ve affedilemez diplomatik suistimal" olarak nitelendirdi.[481]

Latin Amerika değiştir

Putin ve halefi Medvedev, Venezuelalı Hugo Chavez ile sıcak ilişkiler içindeydi . Bunun çoğu askeri teçhizat satışı yoluyla gerçekleşti; 2005'ten bu yana Venezuela, Rusya'dan 4 milyar dolardan fazla silah satın aldı.[482] Eylül 2008'de Rusya, eğitim uçuşları yapmak üzere Tupolev Tu-160 bombardıman uçaklarını Venezuela'ya gönderdi.[483] Kasım 2008'de her iki ülke de Karayipler'de ortak bir deniz tatbikatı düzenledi . 2000 yılının başlarında Putin, Fidel Castro'nun Küba'sıyla yeniden daha güçlü bağlar kurmuştu.[484]

Putin, 2020'de Jair Bolsonaro'ya "En iyi erkeksi nitelikleri ifade ediyorsun" demişti . "Her konuda çözüm arıyorsun, her zaman halkınızın, ülkenizin tüm çıkarlarını ön planda tutuyor, kendi kişisel sorunlarınızı dışarıda bırakıyorsunuz." Siyaset bilimci Oliver Stuenkel, “Brezilya'nın sağcı popülistleri arasında Putin, uyanma karşıtı biri olarak görülüyor ve bu kesinlikle Bolsonaro'ya çekici gelen bir şey olarak görülüyor. O bir diktatör ve bu Bolsonaro için çok ilham verici. O kadar güce konsantre olan biri olmak istiyor.[485]

Avustralya ve Güney Pasifik değiştir

Eylül 2007'de Putin Endonezya'yı ziyaret etti ve bunu yaparak 50 yıldan fazla bir süredir ülkeyi ziyaret eden ilk Rus lideri oldu.[486] Aynı ay içinde Avustralya'nın Sidney kentinde düzenlenen APEC toplantısına da katılan Putin , burada Başbakan John Howard ile bir araya geldi ve Avustralya'nın Rusya'ya uranyum satması için bir uranyum ticaret anlaşması imzaladı. Bu, bir Rus cumhurbaşkanının Avustralya'ya yaptığı ilk ziyaretti.[487] Putin 2014 G20 Brisbane zirvesi için Avustralya'yı tekrar ziyaret etti. Abbott Hükümeti , Putin'in 2014 yılında Ukrayna'da askeri güç kullanmasını "zorbalık" ve "tamamen kabul edilemez" olarak kınadı.[488]

Putin'in 2014 G20 Zirvesi'ne katılmasını yasaklama çağrılarının ortasında, Başbakan Tony Abbott, Rus liderini MH17'nin 38 Avustralyalıyı öldüren Rus destekli isyancılar tarafından vurulması konusunda "göstereceğini" (meydan okuyacağını) söyledi.[489] Putin cinayetlerin sorumluluğunu reddetti.[490] Güney Pasifik Ülkeleri Putin'in 2022'de Ukrayna'yı işgalini kınadı. Avustralya Başbakanı Scott Morrison, işgalin "sebepsiz, haksız ve yasa dışı" olduğunu söyledi ve Putin'i bir "haydut" olarak nitelendirdi.[491]

Yeni Zelanda Başbakanı Jacinda Ardern, Putin'i "zorba" olarak nitelendirdi.[492] Fiji Başbakanı Frank Bainimarama, "Fiji ve Pasifik Adası Ülkelerimiz Ukrayna'daki çatışmayı kınamak için barışsever halklar olarak birleştiler" tweetini atarken, Solomon Adaları Putin'in savaşını "hukukun üstünlüğünün ihlali" olarak nitelendirdi.[493]

Orta Doğu ve Kuzey Afrika değiştir

16 Ekim 2007'de Putin, İran cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad ile bir araya geldiği Tahran'daki İkinci Hazar Zirvesi'ne katılmak üzere İran'ı ziyaret etti.[494][495][496] Bu, Josef Stalin'in 1943'teki Tahran Konferansı'na katılmasından bu yana bir Sovyet veya Rus liderin [497] İran'a yaptığı ilk ziyaretti ve İran-Rusya ilişkilerinde önemli bir olaya işaret ediyordu. Zirvenin ardından düzenlediği basın toplantısında Putin, "Tüm ( Hazar )) devletler, barışçıl nükleer programlarını herhangi bir kısıtlama olmaksızın geliştirme hakkına sahiptir." dedi.[498]

Nisan 2008'de Putin, Libya'yı ziyaret eden ilk Rus başkanı oldu.[499] Putin, Libya'nın dış askeri müdahalesini kınadı, BM kararını "kusurlu ve kusurlu" olarak nitelendirdi ve "Her şeye izin veriyor. Ortaçağın haçlı seferlerine benziyor" dedi.[500] Muammer Kaddafi'nin ölümü üzerine Putin, ABD tarafından "planlı cinayet" olarak nitelendirerek, "Kaddafi'nin nasıl öldürüldüğünü tüm dünyaya gösterdiler" ve "Her yer kan oldu. Öyle mi? neye demokrasi diyorlar?" dedi.[501][502]

2000'den 2010'a kadar Rusya, Suriye'ye yaklaşık 1,5 milyar dolar değerinde silah sattı ve bu da Suriye'yi Rusya'nın yedinci en büyük müşterisi haline getirdi.[503] Suriye İç Savaşı sırasında Rusya, Suriye hükûmetine yönelik herhangi bir yaptırımı veto etme tehdidinde bulundu ve rejimine silah sağlamaya devam etti.[504]

Putin, Suriye İç Savaşına herhangi bir dış müdahaleye karşı çıktı. Haziran 2012'de Paris'te, Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande'nin Beşşar Esad'ı istifaya çağıran açıklamasını reddetti. Putin, Esad'ın dökülen kanın çoğundan rejim karşıtı militanların sorumlu olduğu iddiasını yineledi. Daha önceki NATO müdahalelerinden ve sonuçlarından da bahsederek, "Libya'da, Irak'ta neler oluyor? Daha güvenli hale mi geldiler? Nereye gidiyorlar? Kimsenin cevabı yok" diye sordu.

11 Eylül 2013'te New York Times, Putin'in ABD'nin Suriye'ye müdahalesine karşı dikkatli olmasını isteyen ve Amerikan istisnacılığını eleştiren bir köşe yazısı yayınladı.[505] Putin daha sonra Suriye'nin kimyasal silahlarının imhasının düzenlenmesine yardım etti.[506] 2015'te Esad yanlısı daha güçlü bir duruş sergiledi ve rejim için askeri desteği seferber etti.[507] Bazı analistler Putin'i Ortadoğu'da Şiiler ve Aleviler ile müttefik olarak özetlediler.[508][509]

Ekim 2019'da Putin, Abu Dabi Veliaht Prensi Muhammed bin Zayed ile altı anlaşmanın imzalandığı Birleşik Arap Emirlikleri'ni ziyaret etti . Bunlardan biri, Rus egemen servet fonu ile Emirati yatırım fonu Mubadala arasında paylaşılan yatırımları içeriyordu. İki ülke enerji, sağlık ve ileri teknoloji sektörlerinde 1,3 milyar doları aşan anlaşmalar imzaladı.[510]

22 Ekim 2021'de Putin, İsrail Başbakanı Naftali Bennett ile yaptığı görüşmede Rusya ve İsrail arasındaki "benzersiz bağı" vurguladı.[511]

Özel hayatı değiştir

 
Haydar Aliyev ve Vladimir Putin, Azerbaycan posta pulu, 2013.

Ailesi değiştir

Putin 28 Temmuz 1983'te Lyudmila Shkrebneva ile evlendi ve 1985'ten 1990'a kadar Doğu Almanya'da birlikte yaşadılar. 28 Nisan 1985'te Leningrad'da doğan Mariya Putina ve 31 Ağustos 1986'da Dresden, Doğu Almanya'da doğan Yekaterina Putina adında iki kızları var.[512]

Nisan 2008'de Moskovsky Korrespondent'i Putin'in Shkrebneva'dan boşandığını ve ritmik jimnastikçi Alina Kabaeva ile nişanlandığını bildirdi.[513] Haber reddedildi ve kısa bir süre sonra gazete kapatıldı.[514] Putin ve Shkrebneva, Kabaeva ile olan ilişkisinin durumu bir spekülasyon konusu haline gelirken, eş olarak birlikte kamuoyuna görünmeye devam etti.[515][516][517][518]

Sonraki yıllarda, Putin ve Kabaeva'nın birlikte birden fazla çocuğu olduğuna dair sık sık haberler geldi, ancak bu raporlar reddedildi.[519]

Moscow Times gazetesi tarafından ABBA'nın şarkılarını söyleyen Björn Again'in 22 Ocak'ta Putin ve az sayıda konuğu için özel bir konser verdiğini ve bu mini konser sırasında sık sık dans ettiğinin iddia edilmesi üzerine Putin'in Türkolog olan Basın Sözcüsü Dmitri Peskov, Putin'in Abba değil Beatles'ın sıkı bir hayranı olduğunu dolayısıyla böyle bir mini konser verilmediğini açıklamıştır. Ayrıca Putin, efsanevi İngiliz grubunun bir ferdi olan Paul McCartney ile buluşması sırasında hayranlığını dile getirmişti.[520] Time'a verdiği bir röportajda Brahms, Mozart, Çaykovski, Rahmaninov, Schubert, Liszt dinlemeyi sevdiğini ve favori parçasının Beatles'tan "Yesterday" olduğunu açıkladı.[521][522] Tarihi ve politik içerikli kitapları tercih ettiğini ve Ömer Hayyam'ın şiirlerini sevdiğini açıkladı.[523] Boş zamanlarını nasıl geçirdiğini soran bir gazeteciye, köpeği ile zaman geçirdiğini ve eşinin hediye ettiği Ömer Hayyam şiirlerini okuduğunu ifade eden Putin, basın toplantısında gazetecilere Ömer Hayyam'ı tavsiye etti.[524]

Köpeklere olan düşkünlüğü ile bilinen Putin'e Bulgaristan Başbakanı Boyko Borisov tarafından çoban köpeği yavrusu hediye edilmiştir. Siyah kuşak sahibi olan Putin genç yaştan beri Judo ile ilgilenmektedir. Devlet Güvenlik Komitesi (KGB)'ne katılmayı lise birinci sınıftayken karar verdiğini açıklayan Putin'in çocukluktan beri hayali bir istihbarat elemanı olmaktı.

Putin, Sankt-Peterburg Devlet Üniversitesi'nde hukuk okumuştur. Eşi Lüdmila Putina ise Putin ile aynı üniversitede İspanyolcal dili bölümünü okumuştur. Putin ile eşi Lüdmila Putina ile 6 Haziran 2013 tarihinde karşılıkla olarak boşanma kararı alarak boşandılar. İki kızı bulunmaktadır. Putin, kızlarından birinin biyoloji diğerinin ise Japon dili ve tarihi üzerine okuduğunu açıkladı.[525][526]

2015 yılında Kabaeva'nın bir kız çocuğu doğurduğu bildirildi; Putin'in babası olduğu iddia edilmektedir.[516][519][527]

Putin'in 2012 ve 2017 doğumlu iki torunu var.[528][529]

Kuzeni Igor Putin, Moskova merkezli Master Bank'ta direktördü ve bir dizi kara para aklama skandalıyla suçlandı.[530][531]

Putin, 2010 yılında kanser hastası çocukların yararına düzenlenen gecede "Blueberry Hill" adlı caz parçasını söylemiştir.[532]

Putin, iyi derecede Almanca ve temel seviyede İngilizce bilmektedir.

Dini değiştir

 
Putin ve eşi Lyudmila, New York'ta 11 Eylül saldırıları mağdurlarına hizmet veriyor, 16 Kasım 2001

Putin, Rus Ortodoks'tur. Babası ateist iken, annesi Rus Ortodoks Kilisesi'ne katılan dindar bir Hristiyan'dı.[533][534] Annesi evinde hiçbir ikon bulundurmasa da, o dönemde hükûmetin dinine zulmetmesine rağmen düzenli olarak kiliseye gitti. Annesi onu bebekken gizlice vaftiz etti ve onu düzenli olarak hizmete götürdü.

Putin'e göre dini uyanışı, 1993'te karısının karıştığı ciddi bir araba kazası ve Ağustos 1996'da kulübelerini yakan hayati tehlike arz eden bir yangından sonra başladı. İsrail'e resmi bir ziyaretten kısa bir süre önce, Putin'in annesi ona vaftiz haçını vererek kutsamasını söyledi. Putin, "Söylediğini yaptım ve sonra haçı boynuma geçirdim. O zamandan beri hiç çıkarmadım" dedi.

Putin, İslamiyete olan saygı ve yakınlığıyla da bilinmektedir. "İslam'a Katoliklerden daha yakınız"[535] sözünün yanı sıra ''Muhammed'e yönelik hakaret, sanat özgürlüğü değil"[536] ifadelerinde bulunmuştur.

Notlar değiştir

  1. ^ Rusçaхозяйственное право.

Kaynakça değiştir

  1. ^ "Kremlin Biography of President Vladimir Putin". 18 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2016. 
  2. ^ "Vladimir Putin – President of Russia". European-Leaders.com. 22 Mart 2017. 19 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2017. 
  3. ^ "President Vladimir Putin on Biography.com". 17 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2016. 
  4. ^ Odynova, Alexandra (5 Nisan 2021). "Putin signs law allowing him to serve 2 more terms as Russia's president". CBS News. 12 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  5. ^ "Putin — already Russia's longest leader since Stalin — signs law that may let him stay in power until 2036". USA Today. 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  6. ^ Putin: Russia's Choice, (Routledge 2007), by Richard Sakwa, Chapter 9.
  7. ^ Judah, Ben, Fragile Empire: How Russia Fell In and Out of Love with Vladimir Putin, Yale University Press, 2013, p. 17
  8. ^ "Pessimistic Outlook in Russia Slows Investment, and the Economy". The New York Times. 18 Şubat 2020. 15 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  9. ^ "Fighting in volatile Chechnya kills 13 rebels, police: agency". Reuters. 24 Ocak 2013. 9 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  10. ^ "Putin Warns 'Mistakes' Could Bring Back '90s Woes". rferl.org. 17 Ekim 2011. 9 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  11. ^ "It's Official: Sanctioned Russia Now Recession Free". Forbes. 3 Nisan 2017. 26 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2020. 
  12. ^ "Russia carries out first air strikes in Syria". Al Jazeera. 30 Eylül 2015. 30 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2015. 
  13. ^ "Putin's Case for War, Annotated". The New York Times. 24 Şubat 2022. 4 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  14. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; CNN-warcrimes isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  15. ^ "International court issues war crimes warrant for Putin". AP NEWS (İngilizce). 17 Mart 2023. 17 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2023. 
  16. ^ "Situation in Ukraine: ICC judges issue arrest warrants against Vladimir Vladimirovich Putin and Maria Alekseyevna Lvova-Belova". Uluslararası Ceza Mahkemesi. 17 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2023. 
  17. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :4 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  18. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :5 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  19. ^ Frye, Timothy (2021). Weak Strongman: The Limits of Power in Putin's Russia. Princeton University Press. s. [sayfa belirt]. ISBN 978-0-691-21246-3. 25 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  20. ^ "Putin is Time magazine's "Person of the Year"". Reuters (İngilizce). 19 Aralık 2007. 25 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2022. 
  21. ^ "Vladimir Putin steals the show in TIME 100 reader's poll". RT (İngilizce). 20 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2022. 
  22. ^ Ewalt, David M. "The World's Most Powerful People 2016". Forbes (İngilizce). 5 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2022. 
  23. ^ Rosenberg, Matt (12 Ağustos 2016). "When Was St. Petersburg Known as Petrograd and Leningrad?". About.com. 5 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2016. 
  24. ^ "Prime Minister of the Russian Federation – Biography". 14 Mayıs 2010. 14 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2015. 
  25. ^ "Putin says grandfather cooked for Stalin and Lenin". Reuters. 11 Mart 2018. 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2021. 
  26. ^ Sebestyen, Victor (2018), Lenin the Dictator, Londra: Weidenfeld & Nicolson, s. 422, ISBN 978-1-4746-0105-4 
  27. ^ Barry, Ellen (27 Ocak 2012). "At Event, a Rare Look at Putin's Life". The New York Times. 6 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2022. 
  28. ^ Pasha-Robinson, Lucy (9 Ekim 2016). "Putin's brother died in Siege of Leningrad, which bears striking resemblance to Syrian crisis". International Business Times. 27 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2022. 
  29. ^ Vladimir Putin; Nataliya Gevorkyan; Natalya Timakova; Andrei Kolesnikov (2000). First Person. trans. Catherine A. Fitzpatrick. PublicAffairs. p. 208. ISBN 978-1-58648-018-9.
  30. ^ First Person An Astonishingly Frank Self-Portrait by Russia's President Vladimir Putin 12 Mart 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The New York Times, 2000.
  31. ^ Sakwa 2008
  32. ^ Sakwa, Richard.
  33. ^ "Prime Minister". Russia.rin.ru. 11 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2011. 
  34. ^ Truscott, Peter (2005). Putin's Progress: A Biography of Russia's Enigmatic President, Vladimir Putin. s. 40. ISBN 978-0-7434-9607-0. 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2022 – Google Books vasıtasıyla. 
  35. ^ "In Tel Aviv, Putin's German Teacher Recalls 'Disciplined' Student". Haaretz. 26 Mart 2014. 19 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016. 
  36. ^ a b Hoffman, David (30 Ocak 2000). "Putin's Career Rooted in Russia's KGB". The Washington Post. 23 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2020. 
  37. ^ Lynch, Allen.
  38. ^ Владимир Путин.
  39. ^ Pribylovsky, Vladimir (2010). Valdimir Putin (PDF) (Rusça). Moskova: Panorama. ss. 132-139. ISBN 978-5-94420-038-9. 31 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  40. ^ Vartanov, Mikhail (28 Mart 2006). "Путина не смогли завалить "чёрные рецензенты"" [Putin could not fill up "black reviewers"] (Rusça). Gazeta.Ru. 18 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2022. 
  41. ^ "Putin: Dedem, Lenin'in aşçısı olarak çalışmıştı". Sputnik. 11 Mart 2018. 12 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2018. 
  42. ^ Lynch, Allen. Vladimir Putin and Russian Statecraft 20 Mart 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., p. 15 (Potomac Books 2011).
  43. ^ Владимир Путин. От Первого Лица. Chapter 6 30 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  44. ^ Stone, Oliver. "The Putin Interviews (Party 2 – 2:10)". sho.com. Showtime. 12 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2018. 
  45. ^ "Archived copy". 21 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2007. 
  46. ^ "Archived copy". 27 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2007.  by Catherine Belton
  47. ^ Walsh, Nick Paton (29 February 2004). "The Man Who Wasn't There" 11 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. The Observer.
  48. ^ "Arşivlenmiş kopya" Владимир Путин: от ассистента Собчака до и.о. премьера (Rusça). GAZETA.RU. 10 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2020. 
  49. ^ "Putin meets angry Beslan mothers". BBC News. 2 Eylül 2005. 4 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2020. 
  50. ^ "On this Day December 25: Gorbachev resigns as Soviet Union breaks up". BBC News. 19 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2016. 
  51. ^ Gold, Martin (16 Eylül 2015). "Understanding the Russian Move into Ukraine". The National Law Review. 23 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2016. 
  52. ^ Krainova, N. (5 Mart 2013). "Life Expectancy in Russia Is Stagnant, Study Says". The Moscow Times. 29 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2016. 
  53. ^ "The challenges of the Medvedev era" (PDF). BOFIT Online. 24 Haziran 2008. ISSN 1456-811X. 20 Mart 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2011. 
  54. ^ "BBC Russian – Россия – Путин очертил "дорожную карту" третьего срока". BBC. 12 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2015. 
  55. ^ "The Putin Interviews | Documentary Series - Oliver Stone interviews Vladimir Putin | Official Series Site | SHOWTIME". SHO.com (İngilizce). 25 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  56. ^ "Putin says he drove taxi after fall of Soviet Union – DW – 12/12/2021". dw.com (İngilizce). 30 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  57. ^ "Vladimir Putin says he resorted to driving a taxi after fall of Soviet Union". the Guardian (İngilizce). 13 Aralık 2021. 24 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  58. ^ "Committee for External Relations of St. Petersburg". web.archive.org. 21 Şubat 2007. 21 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  59. ^ "Uproar At Honor For Putin | The St. Petersburg Times | The leading English-language newspaper in St. Petersburg". web.archive.org. 20 Mart 2015. 20 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  60. ^ "Putin's Career Rooted in Russia's KGB (washingtonpost.com)". www.washingtonpost.com. 23 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  61. ^ "RUSNET :: Putin's Name Surfaces in German Probe". web.archive.org. 27 Eylül 2007. 27 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  62. ^ "Nick Paton Walsh on the rise of Putin". the Guardian (İngilizce). 29 Şubat 2004. 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  63. ^ a b "Владимир Путин: от ассистента Собчака до и.о. премьера". gazeta.lenta.ru. 10 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  64. ^ a b c ""Valdimir Putin"" (PDF). 29 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  65. ^ "Завтра — еженедельная газета". web.archive.org. 6 Ağustos 2013. 6 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  66. ^ Gustafson, Thane (6 Kasım 2012). WHEEL OF FORTUNE (İngilizce). Harvard University Press. ISBN 978-0-674-06801-8. 10 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  67. ^ Nast, Condé (23 Mayıs 2015). "London's Most Mysterious Mansion". The New Yorker (İngilizce). 10 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  68. ^ "Russia's plagiarism problem: Even Putin has done it!". Washington Post (İngilizce). ISSN 0190-8286. 19 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  69. ^ "Продукты полураспада / Олег Одноколенко / В РОССИИ". web.archive.org. 7 Ekim 2008. 7 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  70. ^ Rosefielde, Steven; Hedlund, Stefan (2009). Russia Since 1980 (İngilizce). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-84913-5. 10 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  71. ^ "BBC NEWS | Europe | Yeltsin redraws political map". news.bbc.co.uk. 18 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  72. ^ "BBC News | Europe | Yeltsin's man wins approval". news.bbc.co.uk. 28 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  73. ^ "Politiske grupperinger - NUPI". web.archive.org. 2 Temmuz 2001. 2 Temmuz 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  74. ^ "Russia: Putin Travels To Chechnya To Visit Troops". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 17 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  75. ^ ""УКАЗ от 31 декабря 1999 г. No. 1763 О ГАРАНТИЯХ ПРЕЗИДЕНТУ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ, ПРЕКРАТИВШЕМУ ИСПОЛНЕНИЕ СВОИХ ЧИЙОЕГНИЕМ, ПСПОЛНЕНИЕ СВОИХ". 19 Şubat 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  76. ^ "«Развращение» первого лица". newizv.ru (Rusça). 12 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  77. ^ "A Tsar Is Born - Person of the Year 2007 - TIME". web.archive.org. 21 Aralık 2007. 21 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  78. ^ "ДЕЛО ПУТИНА". Новая газета (Rusça). 20 Mart 2000. 20 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  79. ^ "Фигунанты по квартирному делу № 18/238278-95 - Компромат.Ру / Compromat.Ru". www.compromat.ru. 3 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  80. ^ Dawisha, Karen (22 Eylül 2015). Putin's Kleptocracy: Who Owns Russia? (İngilizce). Simon and Schuster. ISBN 978-1-4767-9520-1. 10 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  81. ^ "Почему Марина Салье молчала о Путине 10 лет?". Радио Свобода (Rusça). 13 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  82. ^ "BBC News | EUROPE | Putin won 'rigged elections'". news.bbc.co.uk. 30 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  83. ^ ""Rusya'da Seçimler: Genel Bakış - Putin Birinci Turda Rusya Oylamasını Kazandı, Ancak Çoğunluğu Beklenenden Az"". 26 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2022. 
  84. ^ "Kasyanov appointed premier in Russia". UPI (İngilizce). 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  85. ^ "Spectre of Kursk haunts Putin" (İngilizce). 12 Ağustos 2001. 16 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  86. ^ Sakwa 2008. s. 143-150. 
  87. ^ "Moscow siege leaves dark memories" (İngilizce). 16 Aralık 2002. 28 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  88. ^ "Chechnya profile". BBC News (İngilizce). 24 Mayıs 2012. 7 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  89. ^ ""Grozni harika olabilir mi?"". 1 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  90. ^ "CHECHNYA: Renewed Catastrophe (Focus on Human Rights Violations)". web.archive.org. 21 Kasım 2006. 21 Kasım 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  91. ^ "Dünya Factbook"". 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  92. ^ "Mydans, Seth (15 Mart 2004). "Beklendiği gibi, Putin Rusya'da İkinci Dönemi Kolayca Kazandı (2004 Yayınlandı)"". 17 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  93. ^ "Putin meets angry Beslan mothers" (İngilizce). 2 Eylül 2005. 1 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  94. ^ "1991: Gorbachev resigns as Soviet Union breaks up" (İngilizce). 25 Aralık 1991. 6 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  95. ^ "Putin deplores collapse of USSR" (İngilizce). 25 Nisan 2005. 20 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  96. ^ "Understanding the Russian Move Into Ukraine". The National Law Review (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  97. ^ Krainova, Natalya (5 Mart 2013). "Life Expectancy in Russia Is Stagnant, Study Says". The Moscow Times (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  98. ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 20 Mart 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  99. ^ a b "Главная". BBC News Русская служба (Rusça). 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  100. ^ "Putin's Kremlin Asserting More Control of Economy (washingtonpost.com)". www.washingtonpost.com. 5 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  101. ^ "Hague court awards $50 bn compensation to Yukos shareholders | Russia Herald". web.archive.org. 30 Temmuz 2014. 30 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  102. ^ "Joan Smith: Putin's Russia failed to protect this brave woman - Joan Smith, Commentators - The Independent". web.archive.org. 7 Aralık 2008. 7 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  103. ^ "Democracy Now! | Anna Politkovskaya, Prominent Russian Journalist, Putin Critic and Human Rights Activist, Murdered in Moscow". web.archive.org. 10 Ekim 2006. 10 Ekim 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  104. ^ "Vladimir Putin and Angela Merkel Work Together - Kommersant Moscow". web.archive.org. 30 Eylül 2007. 30 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  105. ^ "Treaty on Conventional Armed Forces in Europe (CFE)". The Nuclear Threat Initiative (İngilizce). 24 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  106. ^ a b "Russia Suspends CFE Treaty Implementation | Arms Control Association". www.armscontrol.org. 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  107. ^ "Russia Completes CFE Treaty Suspension | Arms Control Association". www.armscontrol.org. 23 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  108. ^ ""Kasparov, Putin'e Muhalefet İnşa Etmek"". 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  109. ^ "Garry Kasparov jailed over rally" (İngilizce). 24 Kasım 2007. 18 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  110. ^ "Putin Dissolves Government, Nominates Viktor Zubkov as New Prime Minister | Fox News". web.archive.org. 17 Eylül 2012. 17 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  111. ^ "archive.ph". archive.ph. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  112. ^ "Известия.Ру / Политика / Марш согласных". web.archive.org. 11 Mayıs 2011. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  113. ^ "Известия.Ру / Политика / Россияне проголосовали "за Путина"". web.archive.org. 11 Mayıs 2011. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  114. ^ ""Putin'in Başbakan Olduğu Onaylandı"". 22 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  115. ^ "Russia's Putin set to return as president in 2012". BBC News (İngilizce). 24 Eylül 2011. 24 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  116. ^ Batty, David (10 Aralık 2011). "Russian election protests – Saturday 10 December 2011". the Guardian (İngilizce). 20 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  117. ^ Фоменкова, Анна (4 Şubat 2012). "Как митинг на Поклонной собрал около 140 000 человек". Politonline.ru. 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  118. ^ "Vladimir Putin on course to be Russia's next president as Dmitry Medvedev steps aside". www.telegraph.co.uk. 1 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  119. ^ Shuster, Simon (3 Mart 2012). "Breaking News, Analysis, Politics, Blogs, News Photos, Video, Tech Reviews". Time (İngilizce). ISSN 0040-781X. 24 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  120. ^ "BBC News | EUROPE | Putin won 'rigged elections'". news.bbc.co.uk. 30 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  121. ^ "Сведения о проводящихся выборах и референдумах". web.archive.org. 9 Mart 2015. 9 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  122. ^ International, Sputnik (4 Mart 2012). "Putin Hails Vote Victory, Opponents Cry Foul". Sputnik International (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  123. ^ "Russian election: does the data suggest Putin won through fraud?". the Guardian (İngilizce). 5 Mart 2012. 24 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  124. ^ "Russia's presidential election marked by unequal campaign conditions, active citizens' engagement, international observers say". www.osce.org (İngilizce). 20 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  125. ^ "Pussy Riot sentenced to two years in prison colony over anti-Putin protest". the Guardian (İngilizce). 17 Ağustos 2012. 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  126. ^ "Провокация вместо марша". ВЗГЛЯД.РУ (Rusça). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  127. ^ "Russian police battle anti-Putin protesters". Reuters (İngilizce). 6 Mayıs 2012. 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  128. ^ "СК пересчитал пострадавших полицейских во время "Марша миллионов"". Lenta.RU (Rusça). 23 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  129. ^ "Vladimir Putin inauguration shows how popularity has crumbled". www.telegraph.co.uk. 8 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  130. ^ Ross, Cameron (3 Mart 2016). Systemic and Non-Systemic Opposition in the Russian Federation: Civil Society Awakens? (İngilizce). Routledge. ISBN 978-1-317-04723-0. 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  131. ^ "Putin tells stadium rally 'battle' is on for Russia". BBC News (İngilizce). 23 Şubat 2012. 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  132. ^ ""Kararlı Putin, Değişen Bir Rusya ile Karşı Karşıya"". 29 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  133. ^ Boudreaux, Alexander Kolyandr and Richard (24 Şubat 2012). "Putin, Addressing Rally, Casts Himself as Unifier". Wall Street Journal (İngilizce). ISSN 0099-9660. 16 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  134. ^ "Rally draws tens of thousands". www.aljazeera.com (İngilizce). 27 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  135. ^ "Vladimir Putin inaugurated as Russian president amid Moscow protests". the Guardian (İngilizce). 7 Mayıs 2012. 4 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  136. ^ "Putin decrees EU closeness policy : The Voice of Russia: News, Breaking news, Politics, Economics, Business, Russia, International current events, Expert opinion, podcasts, Video". web.archive.org. 13 Mayıs 2013. 13 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  137. ^ "Two Arrested in St. Petersburg for Violating City's New Anti-Gay Law". Der Spiegel (İngilizce). 6 Nisan 2012. ISSN 2195-1349. 16 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  138. ^ "Russian parliament backs ban on "gay propaganda"". Reuters (İngilizce). 25 Ocak 2013. 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  139. ^ "Госдума приняла закон о "нетрадиционных отношениях" - BBC Russian - Россия". web.archive.org. 1 Mart 2014. 1 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  140. ^ "ГД приняла закон об усилении наказания за пропаганду гомосексуализма среди подростков". web.archive.org. 3 Ekim 2013. 3 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  141. ^ "Vladimir Putin: 'I know some people who are gay, we're on friendly". The Independent (İngilizce). 19 Ocak 2014. 16 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  142. ^ "Web Hosting, Reseller Hosting & Domain Names from Heart Internet". interfax.co.uk. 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  143. ^ "Putin inaugurates new movement amid fresh protests". BBC News (İngilizce). 12 Haziran 2013. 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  144. ^ "BBC Radio 4 - Analysis, Maskirovka: Deception Russian-Style". BBC (İngilizce). 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  145. ^ Lally, Kathy (17 Nisan 2014). "Putin's remarks raise fears of future moves against Ukraine". Washington Post (İngilizce). ISSN 0190-8286. 20 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  146. ^ "Direct Line with Vladimir Putin". President of Russia (İngilizce). 16 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  147. ^ "Debaltseve pocket in Donbas was created mainly by Russian troops – Yashin". www.unian.info (İngilizce). 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  148. ^ "Ukraine: Reinforcements for Rebels in Luhansk". Time (İngilizce). 3 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  149. ^ Post+, Kyiv (25 Eylül 2014). "How the war zone transformed between June 16 and Sept. 19 (INFOGRAPHIC) - Sep. 25, 2014". Kyiv Post. 25 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  150. ^ "Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement". Reuters (İngilizce). 23 Ekim 2014. 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  151. ^ "Evidence of Russian presence in Ukraine". Channel 4 News (İngilizce). 2 Eylül 2014. 24 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  152. ^ "Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm". the Guardian (İngilizce). 17 Aralık 2014. 3 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  153. ^ "Kiev claims 'intensive' movements of troops crossing from Russia - Yahoo Maktoob News". web.archive.org. 14 Kasım 2014. 14 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  154. ^ "Worst east Ukraine shelling for month; ceasefire looks in doubt". Reuters (İngilizce). 9 Kasım 2014. 21 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  155. ^ "Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 8 November 2014". www.osce.org (İngilizce). 21 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  156. ^ "Ukraine crisis: Russian 'Cargo 200' crossed border - OSCE". BBC News (İngilizce). 13 Kasım 2014. 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  157. ^ Новости, Р. И. А. (6 Ağustos 2015). "ОБСЕ заявляет, что на ростовских КПП были машины с надписью "груз 200"". РИА Новости (Rusça). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  158. ^ "Response to Martin Sajdik and Ertugrul Apakan | OSCE - United States Mission". web.archive.org. 22 Aralık 2015. 22 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  159. ^ "Putin admits Russian military presence in Ukraine for first time". the Guardian (İngilizce). 17 Aralık 2015. 21 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  160. ^ Rutland, Peter (18 Mayıs 2014). "A Paradigm Shift in Russia's Foreign Policy". The Moscow Times (İngilizce). 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  161. ^ "Границы русского мира". Россия в глобальной политике (Rusça). 23 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  162. ^ Tsygankov, Andrei (4 Temmuz 2015). "Vladimir Putin's last stand: the sources of Russia's Ukraine policy". Post-Soviet Affairs. 31 (4): 279-303. doi:10.1080/1060586X.2015.1005903. ISSN 1060-586X. 
  163. ^ Twitter; Instagram; Email; Facebook (30 Eylül 2015). "Russia launches airstrikes in Syria amid U.S. concern about targets". Los Angeles Times (İngilizce). 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  164. ^ "Clashes intensify in Syria from Russian-backed offensive - US News". web.archive.org. 9 Ekim 2015. 9 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  165. ^ "The Syrian regime says its new ground offensive will 'eliminate terrorists'". The Independent (İngilizce). 8 Ekim 2015. 8 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  166. ^ "Syria conflict: Russia's Putin orders 'main part' of forces out". BBC News (İngilizce). 14 Mart 2016. 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  167. ^ "Генштаб ВС РФ объявил о новых авиаударах по террористам в Сирии". NEWSru.com (Rusça). 18 Mart 2016. 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  168. ^ ""'Son ABD Seçimlerinde Rus Faaliyetlerinin Değerlendirilmesi'nin Arka Planı: Analitik Süreç ve Siber Olay İlişkilendirmesi". 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  169. ^ Kiely, Eugene (19 Şubat 2018). "In His Own Words: Trump on Russian Meddling". FactCheck.org (İngilizce). 3 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  170. ^ Washington, District of Columbia 1800 I. Street NW; Dc 20006. "PolitiFact - Donald Trump falsely says he never denied Russian meddling". @politifact (İngilizce). 3 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  171. ^ ""Putin ABD Seçimlerine Yönelik 'Etki Kampanyası' Emri Verdi, Rapor Diyor"". 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  172. ^ Filipov, David (23 Aralık 2016). "Putin to Democratic Party: You lost, get over it". Washington Post (İngilizce). ISSN 0190-8286. 26 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  173. ^ "'Read my lips – no': Putin denies Russian meddling in US presidential election". the Guardian (İngilizce). 30 Mart 2017. 10 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  174. ^ "Trump and 'Morning Joe' trade insults on Twitter". Los Angeles Times (İngilizce). 28 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  175. ^ Fahrenthold, David A. (4 Haziran 2017). "Putin calls U.S. election-meddling charge a 'load of nonsense' in Megyn Kelly interview". Washington Post (İngilizce). ISSN 0190-8286. 20 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  176. ^ "Megyn Kelly Drills Vladimir Putin on Presidential Election Hack, Russia's Ties With Trump (Video)". www.yahoo.com (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  177. ^ Liptak, Kevin (8 Temmuz 2017). "Trump officials decline to rebut Russia's claims that Trump seemed to accept election denials | CNN Politics". CNN (İngilizce). 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  178. ^ "Patriotic Russians may have staged cyber attacks on own initiative: Putin". Reuters (İngilizce). 1 Haziran 2017. 8 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  179. ^ "Putin says Jews, Ukrainians, Tatars could be behind U.S. election meddling". USA TODAY (İngilizce). 11 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  180. ^ ""Başından beri, Trump Açık Bir Mesajı Bulandırdı: Putin Müdahale Etti"". 5 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  181. ^ "Russia election: Muted Western reaction to Putin victory". BBC News (İngilizce). 19 Mart 2018. 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  182. ^ "Когда будет инаугурация президента РФ?". AiF (Rusça). 19 Mart 2018. 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  183. ^ "Russia election: Vladimir Putin wins by big margin". BBC News (İngilizce). 18 Mart 2018. 13 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  184. ^ Новости, Р. И. А. (7 Mayıs 2018). "Путин предложил кандидатуру Медведева на пост премьера". РИА Новости (Rusça). 30 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  185. ^ "Открытие автодорожной части Крымского моста". Президент России (Rusça). 31 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  186. ^ "Президент подписал указы о составе нового Правительства". Президент России (Rusça). 30 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  187. ^ "Putin says will step down as president after term expires in 2024". Reuters (İngilizce). 25 Mayıs 2018. 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  188. ^ Nast, Condé (19 Ekim 2018). "Putin Lied About His Nuclear Doctrine and Promised Russians That They Would Go to Heaven". The New Yorker (İngilizce). 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  189. ^ "The Observer view on Putin's ongoing corruption of democracy | Observer editorial". the Guardian (İngilizce). 8 Eylül 2019. 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  190. ^ "Putin shake-up could keep him in power past 2024 as cabinet steps aside". Reuters (İngilizce). 15 Ocak 2020. 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  191. ^ McKenzie, Mary Ilyushina,Sheena (15 Ocak 2020). "Russian government resigns as Putin proposes reforms that could extend his grip on power". CNN (İngilizce). 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  192. ^ Новости, Р. И. А. (3 Mart 2020). "Правительство России уходит в отставку". РИА Новости (Rusça). 15 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  193. ^ Новости, Р. И. А. (5 Mart 2020). "Путин предложил Медведеву должность зампредседателя Совбеза". РИА Новости (Rusça). 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  194. ^ "Russian lawmakers approve Mishustin as PM". Reuters (İngilizce). 16 Ocak 2020. 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  195. ^ a b "Госдума одобрила Мишустина на пост премьера". Известия (Rusça). 16 Ocak 2020. 29 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  196. ^ "Указ о структуре федеральных органов исполнительной власти". Президент России (Rusça). 23 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  197. ^ "Подписаны указы о назначении министров Правительства Российской Федерации". Президент России (Rusça). 30 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  198. ^ "Назначены министры внутренних дел, иностранных дел, обороны, юстиции и глава МЧС России". Президент России (Rusça). 17 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  199. ^ "Кремль объяснил разницу в полномочиях Собянина и Мишустина по вирусу". РБК (Rusça). 2 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  200. ^ "Russian army to send coronavirus help to Italy after Putin phone call". Reuters (İngilizce). 22 Mart 2020. 30 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  201. ^ "«Это космос»: как Путин посетил больницу в Коммунарке". Газета.Ru (Rusça). 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  202. ^ "Песков сообщил о регулярных тестах Путина на коронавирус". Interfax.ru (Rusça). 14 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  203. ^ "Путин перешел на удаленку". Росбалт (Rusça). 2 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  204. ^ "Путин заявил, что дата голосования по поправкам к Конституции РФ должна быть перенесена - ТАСС". TACC. 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  205. ^ "Putin calls on Russians 'to stay home' due to coronavirus". TASS. 7 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  206. ^ Times, The Moscow (24 Şubat 2022). "Coronavirus in Russia: The Latest News | Feb. 24". The Moscow Times (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  207. ^ "Address to the Nation". President of Russia (İngilizce). 25 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  208. ^ "'They need to quarantine Moscow' How small businesses in Russia's capital are scrambling to stay afloat as coronavirus clobbers the economy". Meduza (İngilizce). 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  209. ^ "Bankrolling Russia's relief program Putin has proposed sweeping tax cuts to shore up vulnerable businesses as coronavirus cripples the economy, but a lot more might be needed and it's unclear who would foot the bill". Meduza (İngilizce). 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  210. ^ "Putin signs decree on non-working days for Russian citizens until April 30". TASS. 27 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  211. ^ Times, The Moscow (9 Nisan 2020). "Putin Sets Off Russian Meme Storm After Comparing Medieval Invaders to Coronavirus Quarantine". The Moscow Times (İngilizce). 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  212. ^ Times, The Moscow (30 Nisan 2020). "Putin's Virus Response Earns Lower Marks Than Local Leaders': Poll". The Moscow Times (İngilizce). 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  213. ^ Gershkovich, Evan (14 Mayıs 2020). "As the Coronavirus Contagion Grows in Russia, Putin's Strongman Image Weakens". The Moscow Times (İngilizce). 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  214. ^ Galeotti, Mark (12 Mayıs 2020). "Putin Withdraws From the Coronavirus Crisis in a Political Abdication". The Moscow Times (İngilizce). 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  215. ^ "Putin reveals he was vaccinated with Russia's Sputnik V". AP NEWS (İngilizce). 13 Ağustos 2021. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  216. ^ "Putin in self-isolation due to COVID cases in inner circle". AP NEWS (İngilizce). 14 Eylül 2021. 7 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  217. ^ "Putin orders constitution changes allowing him to rule until 2036". www.aljazeera.com (İngilizce). 23 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  218. ^ "Anti-Putin Protests in Russia's Far East Gather Steam". VOA (İngilizce). 22 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  219. ^ ""Putin'e Yeni Bir Meydan Okumada Rusya'nın Uzak Doğu'sunda Protestolar Artıyor"". 22 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  220. ^ "Anti-Kremlin protests continue in Russia's far east for 24 consecutive days". www.cbsnews.com (İngilizce). 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  221. ^ "Протесты в Хабаровске" (Rusça). 28 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  222. ^ Moscow, Agence France-Presse in (22 Aralık 2020). "Putin signs bill granting lifetime immunity to former Russian presidents". the Guardian (İngilizce). 26 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  223. ^ "Russia's Putin signs bill giving ex-presidents lifetime immunity". www.aljazeera.com (İngilizce). 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  224. ^ "Article by Vladimir Putin "On the Historical Unity of Russians and Ukrainians" • President of Russia". web.archive.org. 25 Ocak 2022. 25 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  225. ^ "What Putin Gets Wrong About Ukraine's Statehood". Time (İngilizce). 22 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  226. ^ Beauchamp, Zack (23 Şubat 2022). "Why is Putin attacking Ukraine? He told us". Vox (İngilizce). 16 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  227. ^ "Russia will act if Nato countries cross Ukraine 'red lines', Putin says". the Guardian (İngilizce). 30 Kasım 2021. 17 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  228. ^ Trevithick, Joseph (1 Aralık 2021). "NATO Pushes Back Against Russian President Putin's 'Red Lines' Over Ukraine". The Drive (İngilizce). 14 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  229. ^ Soldatkin, Vladimir; Osborn, Andrew (30 Kasım 2021). "Putin warns Russia will act if NATO crosses its red lines in Ukraine". Reuters (İngilizce). 19 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  230. ^ ""Putin, NATO'nun Doğuya Genişlememe Garantisini İstiyor"". 12 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  231. ^ "Why has Russia invaded Ukraine and what does Putin want?". BBC News (İngilizce). 12 Nisan 2021. 19 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  232. ^ Reuters (27 Kasım 2021). "Russia spy chief says Ukraine invasion plan 'malicious' U.S. propaganda". Reuters (İngilizce). 22 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  233. ^ "West voices its concern over Russia's military build-up on Ukrainian border ahead of Biden call with Putin". Sky News (İngilizce). 24 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  234. ^ "Russia denies looking for pretext to invade Ukraine". AP NEWS (İngilizce). 17 Ocak 2022. 22 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  235. ^ Ellyatt, Holly. "The world is worried Putin is about to invade Ukraine". CNBC (İngilizce). 18 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  236. ^ Bohdan, Katya. "Russians hope for peace as the world talks of war". www.aljazeera.com (İngilizce). 12 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  237. ^ "The Russian public doesn't want war, but is anyone listening?". Christian Science Monitor. 4 Şubat 2022. ISSN 0882-7729. 20 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  238. ^ "Ukraine tensions: US trying to draw Russia into war, Putin says". BBC News (İngilizce). 1 Şubat 2022. 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  239. ^ Reuters (21 Şubat 2022). "Extracts from Putin's speech on Ukraine". Reuters (İngilizce). 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  240. ^ "Russian parliament questions Lithuania's independence with new bill". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 11 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  241. ^ "What the West Will Never Understand About Putin's Ukraine Obsession". Time (İngilizce). 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  242. ^ Osborn, Andrew; Nikolskaya, Polina; Nikolskaya, Polina (24 Şubat 2022). "Russia's Putin authorises 'special military operation' against Ukraine". Reuters (İngilizce). 24 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  243. ^ a b Spectator, The (24 Şubat 2022). "Full text: Putin's declaration of war on Ukraine". The Spectator (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  244. ^ "Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech". MSN (İngilizce). 24 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  245. ^ Hinton, Alexander. "Putin's claims that Ukraine is committing genocide are baseless, but not unprecedented". The Conversation (İngilizce). 7 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  246. ^ "No need for additional mobilization for special military operation, lawmaker assures". TASS. 24 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  247. ^ Beauchamp, Zack (24 Şubat 2022). "Putin's "Nazi" rhetoric reveals his terrifying war aims in Ukraine". Vox (İngilizce). 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  248. ^ Shepp, Jonah (28 Şubat 2022). "Russia's War of Self-Destruction". Intelligencer (İngilizce). 11 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  249. ^ a b Musumeci, Rebecca Cohen, Natalie. "Putin says Russia must undergo a 'self-cleansing of society' to purge 'bastards and traitors' as thousands flee the country". Business Insider (İngilizce). 22 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  250. ^ Rapoza, Kenneth. "Russians Fleeing As Nation Faces Economic Collapse". Forbes (İngilizce). 13 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  251. ^ "Ukraine conflict: UK to impose sanctions on Russia's President Putin". BBC News (İngilizce). 25 Şubat 2022. 11 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  252. ^ "Ukraine invasion: West imposes sanctions on Russia's Putin and Lavrov". BBC News (İngilizce). 25 Şubat 2022. 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  253. ^ "BM Genel Sekreteri'nden Putin'e: İnsanlık adına bu savaşı durdurun". 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  254. ^ a b Wolf, Zachary B. (4 Mart 2022). "Here's how war crimes prosecutions work | CNN Politics". CNN (İngilizce). 11 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  255. ^ "Opinion | Why a Putin war crimes trial is more likely than you may think". NBC News (İngilizce). 20 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  256. ^ "Boris Johnson says 'Putin must fail' after Cobra meeting – as it happened". the Guardian (İngilizce). 24 Şubat 2022. 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  257. ^ News, A. B. C. "Biden calls Putin a 'war criminal' after meeting with troops in Poland". ABC News (İngilizce). 26 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  258. ^ ""ABD, Rus liderlerini hedef alan savaş suçları kovuşturmalarına yardımcı olmaya çalışıyor"". 25 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  259. ^ Woodyatt, Amy (23 Şubat 2022). "Kenya's UN ambassador slams Russia and compares Ukraine crisis to Africa's colonial past". CNN (İngilizce). 23 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  260. ^ Pamuk, Humeyra; Landay, Jonathan (3 Mart 2022). "U.N. General Assembly in historic vote denounces Russia over Ukraine invasion". Reuters (İngilizce). 2 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  261. ^ AFP (1 Mart 2022). "Lavrov Faces Fresh Mass Diplomatic Boycott at UN Rights Council". The Moscow Times (İngilizce). 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  262. ^ Reuters (1 Mart 2022). "Ukraine calls for no-fly zone to stop Russian bombardment". Reuters (İngilizce). 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  263. ^ "Ukraine invasion: Putin puts Russia's nuclear forces on 'special alert'". BBC News (İngilizce). 27 Şubat 2022. 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  264. ^ Light, Felix (1 Mart 2022). "Slow Progress and Fierce Resistance in Ukraine Could Prompt Brutal Russian Offensive". The Moscow Times (İngilizce). 3 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  265. ^ AFP (4 Mart 2022). "Putin Signs Law Introducing Jail Terms for 'Fake News' on Army". The Moscow Times (İngilizce). 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  266. ^ Belton, Catherine (7 Mart 2022). "Russia will stop 'in a moment' if Ukraine meets terms - Kremlin". Reuters (İngilizce). 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  267. ^ Times, The Moscow (8 Mart 2022). "Ukraine's Zelenskiy Says Open to 'Compromise' with Russia on Crimea, Separatist Territories". The Moscow Times (İngilizce). 12 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  268. ^ Reuters (16 Mart 2022). "Putin warns Russia against pro-Western 'traitors' and scum". Reuters (İngilizce). 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  269. ^ Nichols, Michelle (24 Mart 2022). "U.N. General Assembly again overwhelmingly isolates Russia over Ukraine". Reuters (İngilizce). 26 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  270. ^ "Ukraine War: Civilians abducted as Russia tries to assert control". BBC News (İngilizce). 25 Mart 2022. 3 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  271. ^ Kirby, Jen (8 Nisan 2022). "When Russian troops arrived, their relatives disappeared". Vox (İngilizce). 19 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  272. ^ "Russia uses abductions to intimidate Ukrainians in occupied territories". France 24 (İngilizce). 29 Mart 2022. 2 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  273. ^ ""Ukrayna, 400.000 vatandaşın Rusya'ya zorla götürüldüğünü söylüyor"". 19 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  274. ^ "Russia is kidnapping children in Ukraine, says US embassy". South China Morning Post (İngilizce). 23 Mart 2022. 7 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  275. ^ "Volodymyr Zelensky says Ukraine ready to discuss neutrality in peace talks with Russia". Financial Times. 28 Mart 2022. 1 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  276. ^ Saric, Ivana (30 Mart 2022). "Pentagon: "We would concur" with reports that Putin "not fully informed"". Axios (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  277. ^ X; L, er; en (2 Nisan 2022). "'Misinformed' Putin in 'Self-Inflicted Bubble': Ex-Russian Energy Official". Newsweek (İngilizce). 3 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  278. ^ Ball, Tom. "Putin 'purges' 150 FSB agents in response to Russia's botched war with Ukraine" (İngilizce). ISSN 0140-0460. 20 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  279. ^ Jackson, Jon (1 Mayıs 2022). "Putin Preparing Russians for War With NATO". Newsweek (İngilizce). 21 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  280. ^ ""Pelosi'nin Ukrayna Ziyareti, ABD'nin Rusya'ya Karşı Kararlılığının Arttığının İşaretlerini Veriyor"". 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  281. ^ "Putin tells Finland joining NATO would be 'mistake'". www.aljazeera.com (İngilizce). 6 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  282. ^ News, A. B. C. "Putin prepping 'prolonged conflict' beyond Donbas, could escalate nuclear threats: Top US intel official". ABC News (İngilizce). 21 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  283. ^ "Putin could use nuclear weapon if he felt war being lost – US intelligence chief". the Guardian (İngilizce). 10 Mayıs 2022. 19 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  284. ^ Psaropoulos, John. "Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims". www.aljazeera.com (İngilizce). 25 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  285. ^ ""Rus liderliğindeki CSTO ittifakı Moskova'da toplanıyor"". 25 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  286. ^ ""Putin, NATO Genişlemesinin Ortasında Başka Bir Gerilemede Ukrayna Savaşı'nda CSTO Müttefiklerinin Desteğini Kazanamadı mı?". 25 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  287. ^ "Putin: West's Russia sanctions triggering global economic crisis". www.aljazeera.com (İngilizce). 6 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  288. ^ "Kremlin denies blame for food crisis as Putin meets AU leaders". www.aljazeera.com (İngilizce). 6 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  289. ^ Miner, Louise (4 Haziran 2022). "Putin: 'We will guarantee the safe passage' of grain". euronews (İngilizce). 6 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  290. ^ Reuters (9 Haziran 2022). "Hailing Peter the Great, Putin draws parallel with mission to 'return' Russian lands". Reuters (İngilizce). 10 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  291. ^ "Путин сравнил себя с Петром I и назвал своей задачей возвращение территорий". BBC News Русская служба (Rusça). 11 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  292. ^ ""Putin, Batı'nın çok kutuplu bir dünyanın oluşumunu kontrol altına almaya çalıştığını söylüyor"". 22 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  293. ^ Dress, Brad (7 Eylül 2022). "Putin says Russia has 'not lost a thing' from war in Ukraine". The Hill (İngilizce). 24 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  294. ^ Kottasová, Josh Pennington,Ivana (9 Eylül 2022). "Russian officials face fines after calling for 'impeachment' of President Putin". CNN (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  295. ^ ""Yakalanan Rus Silahları ABD Mikroçipleriyle Paketleniyor"". 14 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  296. ^ Faulconbridge, Guy (21 Eylül 2022). "Putin escalates Ukraine war, issues nuclear threat to West". Reuters (İngilizce). 7 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  297. ^ Gotev, Georgi (21 Eylül 2022). "Putin orders partial Russian mobilisation, warns West over 'nuclear blackmail'". www.euractiv.com (İngilizce). 27 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  298. ^ Arsu, Şebnem; Boy, Ann-Dorit; Chernyshev, Alexander; Esch, Christian; Hebel, Christina; Imhof, Oliver; Popp, Maximilian; Schaap, Fritz; Schröder, Thore (23 Eylül 2022). "No More Illusions: Putin Bets It All in Ukraine". Der Spiegel (İngilizce). ISSN 2195-1349. 26 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  299. ^ "Putin speech on partial mobilisation: What exactly did he say?". www.aljazeera.com (İngilizce). 27 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  300. ^ "What if Vladimir Putin used nuclear weapons in Ukraine?". www.aljazeera.com (İngilizce). 2 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  301. ^ Faulconbridge, Guy; Osborn, Andrew (28 Eylül 2022). "Analysis: Truth or bluff? Why Putin's nuclear warnings have the West worried". Reuters (İngilizce). 29 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  302. ^ Latypova, Leyla (14 Ekim 2022). "From Mobilization to Death in 10 Days: Russia's Draftees Killed in Ukraine". The Moscow Times (İngilizce). 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  303. ^ Lawler, Dave (30 Eylül 2022). "Putin claims 15% of Ukraine is now part of Russia". Axios (İngilizce). 4 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  304. ^ ""Putin, Aldatma ve Tehditlerle Batı'yı Düşman Olarak Kullanıyor"". 7 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  305. ^ "Ukraine war: Putin raises stakes in speech full of anti-Western bile". BBC News (İngilizce). 30 Eylül 2022. 4 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  306. ^ "Putin's annexation speech: more angry taxi driver than head of state". the Guardian (İngilizce). 30 Eylül 2022. 6 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  307. ^ "Unhappy birthday: Russia's Vladimir Putin turns 70 with plenty to ponder". The Independent (İngilizce). 6 Ekim 2022. 6 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  308. ^ Faulconbridge, Guy; Trevelyan, Mark; Trevelyan, Mark (7 Ekim 2022). "Putin turns 70 with a prayer for his health amid war crisis". Reuters (İngilizce). 7 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  309. ^ Bennetts, Marc. "Putin at 70: isolated, irrational and fearing for his health" (İngilizce). ISSN 0140-0460. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  310. ^ a b "Vladimir Putin says Russia launched strikes on Ukraine over Crimea bridge explosion". Financial Times. 10 Ekim 2022. 10 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  311. ^ "Kremlin war hawks demand more devastating strikes on Ukraine". AP NEWS (İngilizce). 11 Ekim 2022. 22 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  312. ^ "Russia orders wider evacuation of occupied southern Ukraine". Reuters (İngilizce). 31 Ekim 2022. 1 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2022. 
  313. ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 10 Nisan 2016. 10 Nisan 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  314. ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 11 Ekim 2017. 11 Ekim 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  315. ^ "ЕДИНАЯ РОССИЯ ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ ПАРТИИ". web.archive.org. 12 Şubat 2008. 12 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  316. ^ Haring, Melinda (6 Mayıs 2019). "The illusions of Putin's Russia". Atlantic Council (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  317. ^ "Arşivlenmiş kopya". academic.oup.com. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  318. ^ "Putin tightens grip on security" (İngilizce). 13 Eylül 2004. 15 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  319. ^ "Президентское фильтрование губернаторов оценили политики — «Вести FM»". web.archive.org. 24 Şubat 2013. 24 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  320. ^ ""%50 İyi Haber Rus Radyosunda Kötü Haberdir"". 26 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  321. ^ International, Sputnik (28 Şubat 2012). "State Duma Approves Liberal Political Reforms". Sputnik International (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  322. ^ "Arkady Rotenberg". Forbes (İngilizce). 16 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  323. ^ "Russia country study guide : army and national | WorldCat.org". www.worldcat.org (İngilizce). 13 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  324. ^ Guriyev, Sergey (16 Ağustos 2019). "20 Years of Vladimir Putin: The Transformation of the Economy". The Moscow Times (İngilizce). 19 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  325. ^ IntelliNews, Ben Aris and Ivan Tkachev for bne (19 Ağustos 2019). "Long Read: 20 Years of Russia's Economy Under Putin, in Numbers". The Moscow Times (İngilizce). 15 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  326. ^ "Russia Profile - Politics - Putin's Economy – Eight Years On". web.archive.org. 18 Ekim 2014. 18 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  327. ^ International, Sputnik (1 Mart 2008). "Russia's economy under Vladimir Putin: achievements and failures". Sputnik International (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  328. ^ "WTO | Accessions: Russian Federation". www.wto.org. 28 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  329. ^ "Владимир Путин учредил открытое акционерное общество «Объединенная авиастроительная корпорация»". Президент России (Rusça). 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  330. ^ "State-sponsored consolidation". Авиатранспортное обозрение (Rusça). 11 Ekim 2009. 2 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  331. ^ "UAC to receive largest post Soviet govt support package | CAPA". centreforaviation.com. 3 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  332. ^ "Объединенная авиастроительная корпорация задолжала банкам полтриллиона рублей". vesti.ru (Rusça). 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  333. ^ "Sanctions boost Russian economic resilience | All media content | DW.COM | 24.03.2017". web.archive.org. 31 Mart 2017. 31 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  334. ^ Andrey Movchan. "How the Sanctions Are Helping Putin". POLITICO Magazine (İngilizce). 5 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  335. ^ "Bloomberg - Are you a robot?". www.bloomberg.com. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  336. ^ "Organized Crime and Corruption Reporting Project - OCCRP". www.occrp.org. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  337. ^ Porter, Tom (3 Ocak 2015). "#Putin gets Person of the Year award 'innovation' in 'organised crime'". International Business Times UK (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  338. ^ "When will Russia become the world's fifth biggest economy? Don't ask Vladimir Putin". Meduza (İngilizce). 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  339. ^ ""Putin, Emisyonlara İlişkin Kyoto Protokolünü Onayladı"". 18 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  340. ^ "G8's Gradual Move toward Post-Kyoto Climate Change Policy - Council on Foreign Relations". web.archive.org. 29 Aralık 2009. 29 Aralık 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  341. ^ "Arşivlenmiş kopya". web.archive.org. 11 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  342. ^ "Forbes.com - Magazine Article". web.archive.org. 5 Eylül 2003. 5 Eylül 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  343. ^ "In Putin's return, Russian Jews see stability". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  344. ^ Congress, World Jewish. "World Jewish Congress". World Jewish Congress (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  345. ^ a b ""Misyonerler, kendi dinine çevirmeyi yasaklayan yeni Rusya yasası kapsamında çalışmak için mücadele ediyor"". 11 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  346. ^ News, A. B. C. "Russia's mysterious campaign against Jehovah's Witnesses". ABC News (İngilizce). 18 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  347. ^ ""Rusya Federasyonu Anayasası"". 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  348. ^ "Russian navy to start sorties in Mediterranean". Reuters (İngilizce). 5 Aralık 2007. 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  349. ^ "Начало встречи с Министром обороны Анатолием Сердюковым". web.archive.org. 8 Haziran 2008. 8 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  350. ^ International, Sputnik (2008). "Military reform to change army structure. What about its substance?". Sputnik International (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  351. ^ a b c Majumdar, Dave (1 Mart 2018). "Russia's Nuclear Weapons Buildup Is Aimed at Beating U.S. Missile Defenses". The National Interest (İngilizce). 21 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  352. ^ Reuters (19 Ekim 2018). "'Aggressors Will Be Annihilated, We Will Go to Heaven as Martyrs,' Putin Says". The Moscow Times (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  353. ^ "Polar Ice Irks American Altında Rusya'nın İddiası"". 10 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  354. ^ "Russia plans Arctic military build-up". www.telegraph.co.uk. 10 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  355. ^ "Russia, Like Other Arctic States, Solidifies Northern Military Presence". Foreign Policy Blogs. 4 Temmuz 2011. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  356. ^ "Laws of Attrition: Crackdown on Russia's Civil Society after Putin's Return to the Presidency" (İngilizce). 24 Nisan 2013. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  357. ^ "Russia: Worst Human Rights Climate in Post-Soviet Era". Human Rights Watch (İngilizce). 24 Nisan 2013. 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  358. ^ "'We'll cut off your head': open season for LGBT attacks in Kyrgyzstan". the Guardian (İngilizce). 4 Mayıs 2016. 20 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  359. ^ "Russian anti-gay law prompts rise in homophobic violence". the Guardian (İngilizce). 1 Eylül 2013. 29 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  360. ^ "Slate's Use of Your Data". Slate Magazine (İngilizce). 25 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  361. ^ Times, The Moscow (14 Eylül 2015). "Russia's LGBT Youth Victimized by 'Gay Propaganda' Law". The Moscow Times (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  362. ^ Times, The Moscow (30 Aralık 2020). "Putin Signs Controversial 'Foreign Agent' Law Expansion". The Moscow Times (İngilizce). 20 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  363. ^ "Putin ends 2020 by tightening the legal noose on press and individual freedoms". www.cbsnews.com (İngilizce). 15 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  364. ^ "Списки преследуемых". Правозащитный центр «Мемориал». 4 Ekim 2017. 1 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  365. ^ RCC-ARA (14 Haziran 2021). "Russia's Political Prisoners Directory". AMERICAN RUSSIAN-SPEAKING ASSOCIATION FOR CIVIL & HUMAN RIGHTS (ARA) (İngilizce). 21 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  366. ^ "Putin ve Medya Üzerine Düşünceler". ss. 77-87. 
  367. ^ ""Putin Muhalefeti Nasıl Susturur: Kremlin'in Çöküşü İçinde"". s. 38. 
  368. ^ Kızıl Ağ: Rusya'nın Dijital Diktatörleri ve Yeni Çevrimiçi Devrimciler Arasındaki Mücadele. 
  369. ^ "Rus Medyasını Yeniden Muzzling.". ss. 820-826. 
  370. ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 16 Eylül 2016. 16 Eylül 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  371. ^ Levin, Eve (2011). "Muscovy and Its Mythologies: Pre-Petrine History in the Past Decade". Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History. 12 (4): 773-788. doi:10.1353/kri.2011.0058. ISSN 1538-5000. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  372. ^ "Putin başkanlığındaki Rus muhafazakarlığı: Hegemonik bir söylemin dağılımı.". Siyasi İdeolojiler Dergisi. ss. 121-143. 
  373. ^ "Izborsky Kulübü veya Rusya'da Yeni Muhafazakar Avant-Garde.". ss. 626-644. 
  374. ^ "Rusya'nın geleceği hakkında Surkovian anlatı: Rusya'yı bir dünya lideri yapmak.". ss. 143-165. 
  375. ^ Gerlach, Julia; Töpfer, Jochen (3 Aralık 2014). The Role of Religion in Eastern Europe Today (İngilizce). Springer. ISBN 978-3-658-02441-3. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  376. ^ Myers, Steven Lee (23 Ağustos 2016). The New Tsar: The Rise and Reign of Vladimir Putin (İngilizce). Knopf Doubleday Publishing Group. ISBN 978-0-345-80279-8. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  377. ^ Woods, Mark. "How the Russian Orthodox Church is backing Vladimir Putin's new world order". www.christiantoday.com (İngilizce). 5 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  378. ^ "Dear editors at The New York Times: Vladimir Putin is a Russian, but Putin is not Russia". GetReligion (İngilizce). 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  379. ^ "Guess What? Vladimir Putin Is a Pro-Choice Champion". Fortune (İngilizce). 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  380. ^ "Putin the Pro-Choice Champion - IWMF". www.iwmf.org (İngilizce). 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  381. ^ "Putin offers reasonable approach to abortion ban issue". TASS. 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  382. ^ Times, The Moscow (27 Ekim 2020). "Putin Orders Government to Improve Abortion Prevention Efforts". The Moscow Times (İngilizce). 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  383. ^ "Sochi 2014: Putin declares gay athletes welcome". BBC News (İngilizce). 28 Ekim 2013. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  384. ^ Filatova, Irina (26 Nisan 2011). "Passion Drives an Emerging Art and Antiques Market". The Moscow Times (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  385. ^ "Technology and Governance in Russia: Possibilities". Hoover Institution (İngilizce). 2 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  386. ^ "For Russia, deepening friendship with India is a top foreign policy priority - The Hindu". web.archive.org. 26 Şubat 2022. 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  387. ^ "India, Russia sign new defence deals". BBC News (İngilizce). 24 Aralık 2012. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  388. ^ Tamkin, Emily. "Why India and Russia Are Going to Stay Friends". Foreign Policy (İngilizce). 12 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  389. ^ "India, China allies stressed for dialogue on Ukraine conflict, says Putin". Hindustan Times (İngilizce). 14 Ekim 2022. 24 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  390. ^ Tiezzi, Shannon. "Russia's 'Pivot to Asia' and the SCO". thediplomat.com (İngilizce). 4 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  391. ^ "Russia and the BRICS: Priorities of the Presidency". Council of Councils (İngilizce). 4 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  392. ^ "China, Russia Deepen Their Ties Amid Pandemic, Conflicts With The West". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 6 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  393. ^ "Russia Wants Link Japan to Europe by Rail Bridge". Newsweek (İngilizce). 18 Temmuz 2018. 26 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  394. ^ Abiru, Taisuke. "Japan-Russia Relations in the Post-Abe Era". Carnegie Endowment for International Peace (İngilizce). 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  395. ^ "Resetting Japan-Russia Relations". thediplomat.com (İngilizce). 25 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  396. ^ "Russia, Mongolia Sign New Treaty To Bring Partnership To 'Whole New Level'". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 27 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  397. ^ "Putin promises infrastructure investment in Mongolia". France 24 (İngilizce). 4 Eylül 2019. 25 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  398. ^ "Putin signs Indonesia arms deal". the Guardian (İngilizce). 6 Eylül 2007. 2 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  399. ^ "Putin: Russia and Indonesia are Linked by Long-standing and Close Ties". Sekretariat Kabinet Republik Indonesia. 19 Mayıs 2016. 11 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  400. ^ "The Russia–Vietnam comprehensive partnership". East Asia Forum (İngilizce). 9 Ekim 2012. 11 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  401. ^ "Russian-Vietnamese relations on the rise — Putin". TASS. 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  402. ^ Ramani, Samuel. "Hamid Karzai and the Russia Connection". thediplomat.com (İngilizce). 19 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  403. ^ "President Putin bestows Order of Friendship on Filipino". Arab News (İngilizce). 22 Kasım 2019. 23 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  404. ^ "Duterte tells Vladimir Putin 'I just want to be friends'". The Independent (İngilizce). 30 Kasım 2016. 25 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  405. ^ Bowie, Nile (10 Eylül 2019). "The ties that bind Mahathir to Moscow". Asia Times (İngilizce). 14 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  406. ^ Correspondent, Senior. "Bangladesh, Russia agree to keep improving relations". bdnews24.com (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  407. ^ Upadhyay, Dadan; RIR, specially for (18 Ocak 2013). "Hasina's visit: Russia edges out China from Bangladesh". Russia Beyond (İngilizce). 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  408. ^ ""Putin, Pyongyang Ziyaretinde Beğeni Aldı: On Yılların Somurtkan İzolasyonundan Sonra, Kuzey Kore Kilit Oyuncu Olarak Ortaya Çıkıyor"". 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  409. ^ Times, The Moscow (5 Eylül 2017). "Putin Condemns Myanmar Violence After Mass Rally in Chechnya". The Moscow Times (İngilizce). 23 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  410. ^ Reuters (21 Temmuz 2021). "Russia working closely with post-coup Myanmar on military supplies - exporter". Reuters (İngilizce). 8 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  411. ^ ""Rusya Dünyadaki Etki Alanına Sahip Çıkıyor"". 18 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  412. ^ ""Dilde - Yurtdışında Yakın"". 27 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  413. ^ "Polish head rejects Putin attack" (İngilizce). 24 Aralık 2004. 7 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  414. ^ reports, Staff (30 Kasım 2010). "After Russian invasion of Georgia, Putin's words stir fears about Ukraine - Nov. 30, 2010". Kyiv Post. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  415. ^ Bohm, Michael (24 Aralık 2013). "Ukraine Is Putin's Favorite Vassal". The Moscow Times (İngilizce). 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  416. ^ "Russian takeover of Crimea will not descend into war, says Vladimir Putin". the Guardian (İngilizce). 4 Mart 2014. 23 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  417. ^ "Bloomberg - Are you a robot?". www.bloomberg.com. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  418. ^ Radyuhin, Vladimir (1 Mart 2014). "Russian Parliament approves use of army in Ukraine". The Hindu (İngilizce). ISSN 0971-751X. 1 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  419. ^ Reuters, Source: (18 Mart 2014). "Vladimir Putin signs treaty for Russia to take Crimea from Ukraine – video". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  420. ^ a b "Russia President Vladimir Putin signs treaty to annex Crimea after residents vote to leave Ukraine". www.cbsnews.com (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  421. ^ "Has Vladimir Putin blinked over Ukraine?". www.telegraph.co.uk. 10 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  422. ^ "Совещание послов и постоянных представителей России". Президент России (Rusça). 27 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  423. ^ "Bloomberg - Are you a robot?". www.bloomberg.com. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  424. ^ "Putin has lost Ukraine, US diplomat says". EUobserver (İngilizce). 11 Ekim 2018. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  425. ^ "Reuters | Breaking International News & Views". Reuters (İngilizce). 24 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  426. ^ "Putin: Ukrainian Literature Library must not be lost in any circumstances". Interfax-Ukraine (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  427. ^ "The Russian-Georgian War: A Challenge for the U.S. and the World". web.archive.org. 25 Nisan 2009. 25 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  428. ^ "Day-by-day: Georgia-Russia crisis" (İngilizce). 21 Ağustos 2008. 31 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  429. ^ "American-Russian alliance. Geopolitics". web.archive.org. 4 Haziran 2013. 4 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  430. ^ "Russia's Putin says wants to build "Eurasian Union" - Yahoo! News". web.archive.org. 6 Ekim 2011. 6 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  431. ^ "Kazakhstan welcomes Putin's Eurasian Union concept". www.telegraph.co.uk. 10 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  432. ^ "Russia sees union with Belarus and Kazakhstan by 2015". BBC News (İngilizce). 18 Kasım 2011. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  433. ^ "Страницы - DisplayDocument.aspx". web.archive.org. 17 Nisan 2016. 4 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  434. ^ "Russia: Uzbekistan Renews Old Relations". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  435. ^ "Russia To Write Off Uzbek Debt". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  436. ^ "Address at a Parade Dedicated to the 55th Anniversary of Victory in the Great Patriotic War". President of Russia (İngilizce). 10 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  437. ^ "Speech at the Military Parade Celebrating the 61st Anniversary of Victory in the Great Patriotic War". President of Russia (İngilizce). 10 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  438. ^ Harding, Thomas (11 Mayıs 2022). "'You caused this': Finland's president blames Russia for Nato alliance move". The National (İngilizce). 13 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  439. ^ a b c "America's Failed (Bi-Partisan) Russia Policy". HuffPost (İngilizce). 28 Şubat 2012. 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  440. ^ Facebook; Twitter; options, Show more sharing; Facebook; Twitter; LinkedIn; Email; URLCopied!, Copy Link; Print (14 Ocak 1995). "EUROPE : Chechnya Summons Uneasy Memories in Former East Bloc : Ex-Soviet satellites look warily on the Russian offensive. Their fears create a new urgency for membership in NATO". Los Angeles Times (İngilizce). 11 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  441. ^ "Irony Amid the Menace". CEPA (İngilizce). 26 Mayıs 2020. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  442. ^ a b Stuermer, Michael (2008). Putin and the Rise of Russia (İngilizce). Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-85509-5. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  443. ^ "President of Russia". web.archive.org. 4 Mayıs 2008. 4 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  444. ^ "President of Russia". web.archive.org. 9 Mart 2012. 9 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  445. ^ "Putin's speech: Back to cold war?" (İngilizce). 10 Şubat 2007. 20 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  446. ^ "U.S. Department of Defense". U.S. Department of Defense (İngilizce). 1 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  447. ^ "President of Russia". web.archive.org. 4 Mayıs 2008. 4 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  448. ^ "Russia walks away from CFE arms treaty". web.archive.org. 22 Aralık 2015. 22 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  449. ^ "Putin calls Kosovo independence 'terrible precedent'". The Sydney Morning Herald (İngilizce). 23 Şubat 2008. 11 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  450. ^ "Address by President of the Russian Federation". President of Russia (İngilizce). 14 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  451. ^ ""Neden Kosova "emsal" Rusya'nın Kırım'ı ilhakını haklı çıkarmaz"". 25 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  452. ^ "Merkel cools Berlin Moscow ties" (İngilizce). 16 Ocak 2006. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  453. ^ "Silvio Berlusconi and Vladimir Putin: the odd couple". Financial Times. 2 Ekim 2015. 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  454. ^ "Putin pays late-night visit to 'old friend' Berlusconi". The Independent (İngilizce). 17 Ekim 2014. 7 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  455. ^ "West in "mediaeval crusade" on Gaddafi: Putin - Times LIVE". web.archive.org. 23 Mart 2011. 23 Mart 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  456. ^ "Battle for Ukraine: How the west lost Putin". Financial Times. 2 Şubat 2015. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  457. ^ Shuster, Simon (16 Eylül 2013). "The World According to Vladimir Putin". Time (İngilizce). ISSN 0040-781X. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  458. ^ Correspondent, By Jim Acosta, CNN Senior White House. "U.S., other powers kick Russia out of G8 - CNNPolitics". CNN. 24 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  459. ^ BLAIR, BRUNO WATERFIELD, PETER DOMINICZAK, DAVID. "Russia Suspended From G8 Club Of Rich Countries". Business Insider (İngilizce). 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  460. ^ ""Rusya Devlet Başkanı, dünyanın sorunları için ABD'yi azarlıyor"". 12 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  461. ^ "Russian President Vladimir Putin says 'only an insane person' would fear Russian attack on NATO". New York Daily News. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  462. ^ "Bloomberg - Are you a robot?". www.bloomberg.com. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  463. ^ "Vladimir Putin likely gave go-ahead for U.S. cyberattack, intelligence officials say". www.cbsnews.com (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  464. ^ ""Putin ve Clinton arasındaki düşmanlığın kökleri"". 25 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  465. ^ "National Post". nationalpost (İngilizce). 17 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  466. ^ "Why Putin hates Hillary". POLITICO (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  467. ^ Inc, Gallup (21 Şubat 2017). "Putin's Image Rises in U.S., Mostly Among Republicans". Gallup.com (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  468. ^ "US-Russia relations fail to improve under Trump". The Independent (İngilizce). 19 Ocak 2018. 9 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  469. ^ "Putin says US-Russia relations have 'worsened' thanks to Trump". The Independent (İngilizce). 12 Nisan 2017. 9 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  470. ^ Putin, Vladimir (18 Haziran 2020). "Vladimir Putin: The Real Lessons of the 75th Anniversary of World War II". The National Interest (İngilizce). 31 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  471. ^ "Column | Poetin is politicus, en dus historicus". NRC (Felemenkçe). 28 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  472. ^ a b "Bloomberg.com: U.K. & Ireland". web.archive.org. 30 Eylül 2007. 30 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  473. ^ "UK spied on Russians with fake rock". BBC News (İngilizce). 19 Ocak 2012. 20 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  474. ^ "Vladimir Putin popularity & fame | YouGov". yougov.co.uk (İngilizce). 23 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  475. ^ "Litvinenko inquiry: the key players". the Guardian (İngilizce). 21 Ocak 2016. 6 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  476. ^ ""Litvinenko Soruşturmasının Tam Raporu"". 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  477. ^ "Russia's Putin probably approved London murder of ex-KGB agent Litvinenko: UK inquiry". Reuters (İngilizce). 21 Ocak 2016. 8 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  478. ^ "Sergei Skripal: former Russian spy poisoned with nerve agent, say police". the Guardian (İngilizce). 8 Mart 2018. 8 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  479. ^ "Spy poisoning: allies back UK and blast Russia at UN security council". the Guardian (İngilizce). 15 Mart 2018. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  480. ^ "Sergei Skripal: Russia expels 23 UK diplomats as row deepens". the Guardian (İngilizce). 17 Mart 2018. 5 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  481. ^ Hamilton, Tom Parfitt, Moscow | Sam Coates, Rhys Blakely, Lucy Fisher, Fiona. "Johnson points finger at Putin for Salisbury spy attack" (İngilizce). ISSN 0140-0460. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  482. ^ "Russia forges nuclear links with Venezeula - FRANCE 24". web.archive.org. 10 Kasım 2013. 10 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  483. ^ "Russian bombers land in Venezuela" (İngilizce). 11 Eylül 2008. 27 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  484. ^ ""Küba'da Putin, ABD ile İlişkilerin Önceliğini İşaret Ediyor"". 29 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  485. ^ "The global right has lionized Putin. The Ukraine attack leaves many leaders on awkward footing". Washington Post (İngilizce). ISSN 0190-8286. 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  486. ^ "Russia Courts Indonesia". web.archive.org. 12 Ekim 2007. 12 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  487. ^ Coorey, Phillip (7 Eylül 2007). "Putin and Howard sign uranium deal". The Sydney Morning Herald (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  488. ^ "Tony Abbott condemns Russian 'invasion of Ukraine' as bullying". the Guardian (İngilizce). 29 Ağustos 2014. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  489. ^ "No 'shirtfronting' as Abbott talks MH17 with Putin". ABC News (İngilizce). 11 Kasım 2014. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  490. ^ "The Latest: Putin denies Russia responsible for MH17 downing". AP NEWS (İngilizce). 25 Mayıs 2018. 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  491. ^ "Çin, Rusya ile ticaret kısıtlamalarının hafifletilmesi çağrısında bulundu". 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  492. ^ "Parliament condemns 'bully' Putin; PM, Luxon face off on living costs". NZ Herald (İngilizce). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  493. ^ News, Indra Singh Manager; Sports. "Pacific condemns Russia-Ukraine conflict says PM". Fiji Broadcasting Corporation. 7 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  494. ^ "Putin's warning to the U.S. | Video | Reuters.com". web.archive.org. 17 Ekim 2007. 17 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  495. ^ "ТЕГЕРАН, ДВОРЕЦ СААДАБАД". web.archive.org. 4 Mayıs 2008. 4 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  496. ^ "Визит в Исламскую Республику Иран. Второй Каспийский саммит". web.archive.org. 4 Mayıs 2008. 4 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  497. ^ "Lebanonwire.com | Putin confirms Iran visit, brushes off 'plot' reports". web.archive.org. 16 Ekim 2015. 16 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  498. ^ "President of Russia". web.archive.org. 4 Mayıs 2008. 4 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  499. ^ "Putin's visit 'historic and strategic' | GulfNews.com". web.archive.org. 14 Mayıs 2013. 14 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  500. ^ "Putin: Military Intervention In Libya Resembles 'Crusades'". HuffPost (İngilizce). 21 Mart 2011. 4 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  501. ^ "Vladimir Putin Blames US Drones For Gaddafi Death, Slams John McCain | Mediaite". web.archive.org. 4 Ocak 2012. 4 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  502. ^ "Putin claims U.S. planned murder of Gadhafi". web.archive.org. 20 Ekim 2013. 20 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  503. ^ ""Rusya Neden Esad'ı Destekliyor"". 17 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  504. ^ "Why Russia is willing to sell arms to Syria". Christian Science Monitor. 19 Ocak 2012. ISSN 0882-7729. 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  505. ^ ""Rusya'dan Dikkatli Bir Yalvarış"". 9 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  506. ^ "Putin says US, Russia agree on how to destroy Syria's chemical weapons". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 12 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  507. ^ Kaylan, Melik. "Putin's Syria Gambit Could Be His Waterloo". Forbes (İngilizce). 18 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  508. ^ Kaylan, Melik. "Is Putin About To Invade Ukraine?". Forbes (İngilizce). 21 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  509. ^ Ayrılmadan Önce Bir Söz: Eski Bir Diplomatın Weltanschauung'u. s. 129. 
  510. ^ "Loading..." web.archive.org. 26 Şubat 2021. 26 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  511. ^ "Putin highlights unique bond formed between Russia, Israel". TASS. 20 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  512. ^ Sakwa, Richard (2007). Putin: Russia's Choice (2 bas.). Routledge. ISBN 978-1134133451. 20 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2020. 
  513. ^ "Putin Romance Rumors Keep Public Riveted". Radio Free Europe/Radio Liberty. 18 Nisan 2008. 19 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  514. ^ Herszenhorn, David M. (5 Mayıs 2012). "In the Spotlight of Power, Putin Keeps His Private Life Veiled in Shadows". The New York Times. 24 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  515. ^ Hoyle, Ben (14 Mart 2015). "Motherland is gripped by baby talk that Putin is father again". The Times. Londra. 18 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  516. ^ a b Sharkov, Damien (2 Şubat 2016). "What Do We Know About Putin's Family?". Newsweek. 14 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  517. ^ "Vladimir Putin and Google: The most popular search queries answered". BBC News. 19 Mart 2018. 13 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  518. ^ "A new Russian first Lady? Putin hints he may marry again". Reuters. 20 Aralık 2018. 24 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  519. ^ a b "Алина Кабаева после долгого перерыва вышла в свет, вызвав слухи о новой беременности (ФОТО, ВИДЕО)" [Alina Kabaeva after a long break was published, triggering rumors of a new pregnancy (PHOTO, VIDEO)]. NEWSru (Rusça). 19 Mayıs 2015. 17 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  520. ^ "Is PM Putin Abba's Biggest Fan?". 9 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2011. 
  521. ^ "A Tsar Is Born". 23 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2012. 
  522. ^ "Vladimir Putin Interview With Time Magazine". 26 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2012. 
  523. ^ "Putin, Ömer Hayyam okuyor". 25 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2012. 
  524. ^ "Putin güçlü Rusya'yı anlattı, gazetecilere Ömer Hayyam'ı tavsiye etti". 13 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2012. 
  525. ^ Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in eşi Lyudmila ile olan evliliği bitti 7 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., T24, 6 Haziran 2013, Erişim tarihi: 7 Mart 2016.
  526. ^ "Putin kızları ile ilgili ilk kez konuştu; dört dil biliyorlarmış". 3 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2011. 
  527. ^ Ralph, Pat; Cranley, Ellen (7 Aralık 2018). "Putin has 2, maybe 3, daughters he never talks about — here's everything we know about them". Business Insider. 24 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  528. ^ "Путин сообщил о рождении второго внука" [Putin announced the birth of a second grandson] (Rusça). NTV. 15 Haziran 2017. 17 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  529. ^ Agence France-Presse (15 Haziran 2017). "Russia's Putin opens up about grandchildren, appeals for family privacy during live TV show". South China Morning Post. 17 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  530. ^ Kroft, Steve (19 Mayıs 2019). "How the Danske Bank money-laundering scheme involving $230 billion unraveled". CBS News. 2 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2020. 
  531. ^ "OCCRP – The Russian Banks and Putin's Cousin". reportingproject.net. 16 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2019. 
  532. ^ "Putin'in internette rekor kıran videosu!". 12 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2012. 
  533. ^ "Vladimir Putin's Christian Faith – In His Own Words". 18 Mayıs 2012. 15 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Haziran 2016 – YouTube vasıtasıyla. 
  534. ^ Timothy J. Colton; Michael MacFaul (2003). Popular Choice and Managed Democracy: the Russian elections of 1999 and 2000. Washington, DC: The Brookings Institution. 
  535. ^ "Putin: İslam'a Katolik'lerden daha yakınız". Cumhuriyet. 23 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2022. 
  536. ^ "Putin: Hz. Muhammed'e yönelik hakaret, sanat özgürlüğü değil". TRT Haber. 23 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2022. 

Dış bağlantılar değiştir

Siyasi görevi
Önce gelen
Nikolay Kovalyov
Rusya Federal Güvenlik Servisi Başkanı
1998-1999
Sonra gelen
Nikolay Patruşev
Önce gelen
Nikolay Bordyuja
Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri
1999
Sonra gelen
Sergey İvanov
Önce gelen
Sergey Stepaşin
Rusya Başbakanı
1999-2000
Sonra gelen
Mihail Kasyanov
Önce gelen
Boris Yeltsin
Rusya Devlet Başkanı
2000-2008
Geçici: 1999-2000
Sonra gelen
Dmitri Medvedev
Önce gelen
Viktor Zubkov
Rusya Başbakanı
2008-2012
Sonra gelen
Viktor Zubkov
Önce gelen
Dmitri Medvedev
Rusya Devlet Başkanı
2012-
Görevde
Diplomatik görevi
Önce gelen
Tony Blair
G8 Dönem Başkanı
2006
Sonra gelen
Angela Merkel
Parti siyasi görevi
Önce gelen
Boris Grızlov
Birleşik Rusya Lideri
2008-2012
Sonra gelen
Dmitri Medvedev