COVID-19 pandemisi

Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan küresel virüs salgını

COVID-19 pandemisi veya koronavirüs pandemisi, 1 Aralık 2019 tarihinde[1][2] Çin'in Hubei bölgesinin başkenti olan Vuhan'da ortaya çıkan virüs salgını. Çeşitli hastalarda belirli bir neden olmaksızın gelişen ve tedavi ile aşılara cevap vermeyen bir zatürre görülmesi üzerine[3] SARS-CoV-2 olarak adlandırılan[4] yeni bir koronavirüs teşhis edildi. Kişiden kişiye bulaşabilen virüsün bulaşma oranı[5] 2020 Ocak ortasında büyüme gösterdi.[6] İlerleyen zamanlarda Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya-Pasifik'te yer alan çeşitli ülkelerde yaşanan virüs vakaları rapor edilmeye başlandı.[7] 11 Mart 2020'de Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel salgın ilan edildi.[6][7] 13 Mart 2020'de Avrupa'nın artık koronavirüs krizinin merkez üssü hâline geldiğini bildirdi.[8] 4 Ağustos 2020 tarihi itibarıyla dünyada 18.450.837 onaylanmış vaka, 11.681.960 iyileşen varken virüs nedeniyle 697.281 hasta hayatını kaybetti.[9]

COVID-19 pandemisi
COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg
4 Ağustos 2020 itibarıyla 100.000 kişi başına onaylı vaka sayısı:

Günlük toplam vaka sayıları
Hastalık Koronavirüs hastalığı 2019
Virüs cinsi Şiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirüsü 2
Yer Dünya geneli (tam liste)
İlk vaka 1 Aralık 2019 (8 ay ve 3 gün)[1][2]
Kaynak ülke(ler) Çin (Yarasalar, belki karıncayiyenler aracılığıyla)
Doğrulanmış vakalar 18.450.837
İyileşmiş 11.681.960
Ölümler
697.281
Aktif vakalar 6.071.596
Ağır vakalar 64.672
Bölgeler
197
Son Güncelleme 4 Ağustos 2020

Virüs ile temastan semptomların oluşmasına kadar geçen sürenin 2 ile 27 gün sürdüğü hastalıkta, virüsün belirtiler ortaya çıkmadan önce de bulaşıcı olduğuna dair bazı kesin olmayan kanıtlar bulunmaktadır.[10][11][12] Hastalık semptomları arasında yüksek ateş, öksürme, nefes almada güçlük ve koku algısını kaybetme bulunmakta olup virüs ölüme sebep olabilmektedir.[11]

Hastalığın yol açtığı ilk ölüm 9 Ocak 2020'de meydana gelmiştir.[13] Bilimsel çalışmalar, virüsün daha çok kişiye bulaştığını ancak bu kişilerde virüsün henüz tespit edilmediğini tahmin etmektedir.[14] Çin dışında gerçekleşmiş ilk bulaşma Vietnam'da bir babanın oğluna geçirmesi şekilde meydana gelmiş,[15] ailenin rol oynamadığı ilk bulaşma vakası ise Çinli bir iş adamından Alman bir adama bulaşması ile 22 Ocak'ta Almanya'nın Bavyera eyaletinde yaşanmıştır.[16] Çin dışında gerçekleşen ilk ölüm 1 Şubat 2020 tarihinde, COVID-19, Influenza B ve Pnömokok'un bulaşmış olduğu bir adamın hayatını kaybetmesi ile Filipinler'de meydana gelmiştir.[17]

Yanıt olarak Hubei eyaletindeki 57 milyon kişinin yaşadığı 16 şehir tam veya kısmi karantinaya alındı. Kentlerdeki tren, uçak ve uzun süreli otobüs seferleri durduruldu. Salgın korkusu sebebiyle yeni yıl etkinlikleri iptal edildi, turistik yerler kapatıldı. Hong Kong da alarm seviyesini en üst düzeye çıkartarak okulları Şubat ortasına dek kapattı.

Dünya COVID-19 vakaları  ()
     Ölümler        İyileşenler        Aktif vaka
Tarih
# Toplam vaka
# Ölümler
22.01.2020
580(İlk) 17(İlk)
23.01.2020
845(+265) 25(+8)
24.01.2020
1.317(+472) 41(+16)
25.01.2020
2.015(+698) 56(+15)
26.01.2020
2.800(+785) 80(+24)
27.01.2020
4.581(+1.781) 106(+26)
28.01.2020
6.058(+1.477) 132(+26)
29.01.2020
7.813(+1.755) 170(+38)
30.01.2020
9.823(+2.010) 213(+43)
31.01.2020
11.950(+2.127) 259(+46)
01.02.2020
14.553(+2.603) 304(+45)
02.02.2020
17.391(+2.838) 362(+58)
03.02.2020
20.630(+3.239) 426(+64)
04.02.2020
24.545(+3.915) 492(+66)
05.02.2020
28.266(+3.721) 565(+73)
06.02.2020
31.439(+3.173) 638(+73)
07.02.2020
34.876(+3.437) 724(+86)
08.02.2020
37.552(+2.676) 813(+89)
09.02.2020
40.553(+3.001) 910(+97)
10.02.2020
43.099(+2.546) 1.018(+108)
11.02.2020
45.134(+2.035) 1.115(+97)
12.02.2020
59.287(+14.153) 1.261(+146)
13.02.2020
64.438(+5.151) 1.383(+122)
14.02.2020
67.100(+2.662) 1.526(+143)
15.02.2020
69.197(+2.097) 1.669(+143)
16.02.2020
71.329(+2.132) 1.775(+106)
17.02.2020
73.332(+2.003) 1.873(+98)
18.02.2020
75.184(+1.852) 2.009(+136)
19.02.2020
75.700(+516) 2.126(+117)
20.02.2020
76.677(+977) 2.247(+121)
21.02.2020
77.673(+996) 2.360(+113)
22.02.2020
78.651(+978) 2.460(+100)
23.02.2020
79.205(+554) 2.618(+158)
24.02.2020
80.087(+882) 2.699(+81)
25.02.2020
80.828(+741) 2.763(+64)
26.02.2020
81.820(+992) 2.800(+37)
27.02.2020
83.112(+1.292) 2.858(+58)
28.02.2020
84.615(+1.503) 2.923(+65)
29.02.2020
86.604(+1.989) 2.977(+54)
01.03.2020
88.585(+1.981) 3.050(+73)
02.03.2020
90.443(+1.858) 3.117(+67)
03.03.2020
93.016(+2.573) 3.202(+85)
04.03.2020
95.314(+2.298) 3.285(+83)
05.03.2020
98.425(+3.111) 3.387(+102)
06.03.2020
102.050(+3.625) 3.493(+106)
07.03.2020
106.099(+4.049) 3.598(+105)
08.03.2020
109.991(+3.892) 3.826(+228)
09.03.2020
114.382(+4.391) 4.023(+197)
10.03.2030
118.950(+4.568) 4.297(+274)
11.03.2030
126.215(+7.265) 4.627(+330)
12.03.2030
134.510(+8.295) 4.980(+353)
13.03.2030
145.417(+10.907) 5.427(+447)
14.03.2030
156.477(+11.060) 5.841(+414)
15.03.2030
169.516(+13.039) 6.532(+691)
16.03.2030
182.440(+12.924) 7.180(+648)
17.03.2030
198.171(+15.731) 8.000(+820)
18.03.2030
218.863(+20.692) 8.983(+983)
19.03.2030
245.019(+26.156) 10.077(+1.094)
20.03.2030
275.733(+30.714) 11.457(+1.380)
21.03.2030
305.202(+29.469) 13.101(+1.644)
22.03.2030
337.705(+32.503) 14.739(+1.638)
23.03.2030
379.236(+41.531) 16.671(+1.932)
24.03.2030
423.114(+43.878) 19.157(+2.486)
25.03.2030
471.721(+48.607) 21.746(+2.589)
26.03.2030
532.807(+61.086) 24.691(+2.945)
27.03.2030
597.457(+64.650) 28.160(+3.469)
28.03.2030
664.331(+66.874) 31.831(+3.671)
29.03.2030
724.876(+60.545) 35.174(+3.343)
30.03.2030
789.130(+64.254) 39.334(+4.160)
31.03.2030
863.184(+74.054) 44.043(+4.709)
01.04.2020
940.523(+77.339) 49.233(+5.190)
02.04.2020
1.020.920(+80.397) 55.503(+6.270)
03.04.2020
1.117.272(+96.352) 61.465(+5.962)
04.04.2020
1.201.186(+83.914) 67.531(+6.066)
05.04.2020
1.274.854(+73.668) 72.535(+5.004)
06.04.2020
1.346.822(+71.968) 78.141(+5.606)
07.04.2020
1.429.982(+83.160) 86.033(+7.892)
08.04.2020
1.514.776(+84.794) 92.768(+6.735)
09.04.2020
1.600.590(+85.814) 100.434(+7.666)
10.04.2040
1.694.667(+94.077) 107.781(+7.347)
11.04.2040
1.775.429(+80.762) 113.989(+6.208)
12.04.2040
1.847.796(+72.367) 119.554(+5.565)
13.04.2040
1.919.174(+71.378) 125.193(+5.639)
14.04.2040
1.992.903(+73.729) 132.601(+7.408)
15.04.2040
2.076.502(+83.599) 140.791(+8.190)
16.04.2040
2.161.885(+85.383) 147.789(+6.998)
17.04.2040
2.249.004(+87.119) 156.218(+8.429)
18.04.2040
2.330.764(+81.760) 162.894(+6.676)
19.04.2040
2.406.786(+76.022) 167.788(+4.894)
20.04.2040
2.480.741(+73.955) 173.277(+5.489)
21.04.2040
2.556.720(+75.979) 180.561(+7.284)
22.04.2040
2.637.439(+80.719) 187.259(+6.698)
23.04.2040
2.722.857(+85.418) 193.964(+6.705)
24.04.2040
2.824.741(+101.884) 200.381(+6.417)
25.04.2040
2.915.365(+90.624) 206.482(+6.101)
26.04.2040
2.989.175(+73.810) 210.239(+3.757)
27.04.2040
3.055.800(+66.625) 214.748(+4.509)
28.04.2040
3.132.312(+76.512) 221.436(+6.688)
29.04.2040
3.213.960(+81.648) 228.029(+6.593)
30.04.2040
3.299.603(+85.643) 233.824(+5.795)
01.05.2020
3.394.153(+94.550) 239.447(+5.623)
02.05.2020
3.477.488(+83.335) 244.664(+5.217)
03.05.2020
3.559.748(+82.260) 248.144(+3.480)
04.05.2020
3.639.330(+79.582) 252.240(+4.096)
05.05.2020
3.720.577(+81.247) 258.026(+5.786)
06.05.2020
3.815.902(+95.325) 264.837(+6.811)
07.05.2020
3.912.156(+96.254) 270.426(+5.589)
08.05.2020
4.009.284(+97.128) 275.976(+5.550)
09.05.2020
4.098.272(+88.988) 280.224(+4.248)
10.05.2020
4.178.097(+79.825) 283.732(+3.508)
11.05.2020
4.252.290(+74.193) 287.183(+3.451)
12.05.2020
4.337.445(+85.155) 292.744(+5.561)
13.05.2020
4.425.666(+88.221) 298.108(+5.364)
14.05.2020
4.522.009(+96.343) 303.463(+5.355)
15.05.2020
4.621.410(+99.401) 308.542(+5.079)
16.05.2020
4.717.009(+95.599) 312.902(+4.360)
17.05.2020
4.799.266(+82.257) 316.520(+3.618)
18.05.2020
4.888.124(+88.858) 319.965(+3.445)
19.05.2020
4.982.937(+94.813) 324.554(+4.589)
20.05.2020
5.083.411(+100.474) 329.239(+4.685)
21.05.2020
5.190.496(+107.085) 334.173(+4.934)
22.05.2020
5.298.207(+107.711) 339.425(+5.252)
23.05.2020
5.397.950(+99.743) 343.608(+4.183)
24.05.2020
5.494.455(+96.505) 346.434(+2.826)
25.05.2020
5.586.306(+91.851) 347.606(+1.172)
26.05.2020
5.678.128(+91.822) 351.654(+4.048)
27.05.2020
5.784.603(+106.475) 356.937(+5.283)
28.05.2020
5.893.926(+109.323) 362.164(+5.227)
29.05.2020
6.020.680(+126.754) 367.085(+4.921)
30.05.2020
6.145.732(+125.052) 371.184(+4.099)
31.05.2020
6.255.533(+109.801) 374.374(+3.190)
01.06.2020
6.361.041(+105.508) 377.428(+3.054)
02.06.2020
6.477.347(+116.306) 382.099(+4.671)
03.06.2020
6.598.679(+121.332) 387.028(+4.929)
04.06.2020
6.729.978(+131.299) 392.539(+5.511)
05.06.2020
6.861.318(+131.340) 397.445(+4.906)
06.06.2020
6.990.950(+129.632) 401.698(+4.253)
07.06.2020
7.105.592(+114.642) 405.083(+3.385)
08.06.2020
7.214.111(+108.519) 408.240(+3.157)
09.06.2020
7.335.896(+121.785) 412.972(+4.732)
10.06.2020
7.471.511(+135.615) 418.135(+5.163)
11.06.2020
7.611.371(+139.860) 423.086(+4.951)
12.06.2020
7.754.636(+143.265) 427.689(+4.603)
13.06.2020
7.889.461(+134.825) 431.918(+4.229)
14.06.2020
8.013.761(+124.300) 435.181(+3.263)
15.06.2020
8.139.237(+125.476) 438.596(+3.415)
16.06.2020
8.282.646(+143.409) 445.188(+6.592)
17.06.2020
8.428.600(+145.954) 450.452(+5.264)
18.06.2020
8.572.606(+144.006) 456.698(+6.246)
19.06.2020
8.754.788(+182.182) 461.776(+5.078)
20.06.2020
8.912.550(+157.762) 466.205(+4.429)
21.06.2020
9.043.332(+130.782) 469.543(+3.338)
22.06.2020
9.183.035(+139.703) 473.423(+3.880)
23.06.2020
9.347.168(+164.133) 478.888(+5.465)
24.06.2020
9.520.818(+173.650) 483.959(+5.071)
Kaynak:Worldometer
  • Son Güncelleme: 25 Haziran 23.20

EpidemiyolojiDüzenle

COVID-19'un temel çoğalma sayısına yönelik çeşitli tahminler hesaplanmıştır. Bu tahminler 2,13 ile 3,11 arasında yer almakta olup, tamamı bir salgının kendiliğinden ortadan kalkmasını getirecek 1 sayısının üzerindedir.[18][19] 22 Ocak 2020 tarihine dek kesin laboratuvar teşhisi konulabilen ilk 425 hastanın Vuhan'daki araştırmacılar tarafından yapılan analizi, virüsün ilk defa insandan insana bulaşmasının Aralık ayının ortalarında gerçekleştiğini tahmin etti. İlk günlerinde enfeksiyona yakalanan hasta sayısının her 7,4 günde bir ikiye katlandığı da tahminler arasında yer aldı. Hastaların medyan yaşı 59 ve ortalama kuluçka süresi 5,2 gün idi.[20]

Grafik ve diyagramlarDüzenle

DağılımıDüzenle

ÖzelliklerDüzenle

BulaşmaDüzenle

 
COVID-19'un yol açtığı semptomlar

Virüs insandan insana, havada veya yüzeylerde bulunan virüs içeren damlacıkların nefes yoluyla vücuda girmesiyle bulaşmaktadır.[21] Hastalığın herhangi bir belirti göstermeden de insandan insana bulaşabileceğine dair bulgular mevcuttur, örneğin Almanya'daki ilk bulaşma olayı bu şekilde gerçekleşmiştir.[22][23] Bunun gibi belirti göstermeden bulaşma vakalarının salgının yayılmasında ne kadar rol oynadığı bilinmemektedir, eğer oynadığı rol büyükse bu salgının kontrol edilmesini zorlaştıracaktır.[24][25] Bulaştırıcı taşıyıcı kişi bulunduğu ortamda nefes alıp vermesi, konuşması, hapşırması, öksürmesi, ile ortama virüsleri dağıtır, o ortamda bulaştırıcı kişi gitse bile virüsler ortam şartlarına göre bir süre daha hayatta kalabilir, ortam havalandırılmıyorsa virionla ortamda bulunmaya devam eder ve bu süre içerisinde başka birisi geldiği zaman gelen kişi virüsle enfekte olabilir.[26]

Molekül yapılarıDüzenle

Koronavirüsler, tek iplikçikli pozitif polariteli RNA içeren genoma sahiptirler. Virüslerin bir algıları olup olmadığı günümüzde bilinmediğinden, canlı veya cansız olarak ayırılamamaktadırlar. Bu yüzden sınıfları partikül türü olarak adlandırılırlar. Metabolizmaları yoktur, hücre dışında kristaleşip cansız olarak hayat sürerler, uygun hücreye ulaşırlarsa hücre içine genomlarını bırakarak, hücreye kopyalarını ürettiriler, hücre patlar, yeni üretilen virüsler diğer hücrelere doğru harekete geçer (Bu seyir virüsün türüne göre değişiklik göstermektedir). 1 adet Covid-19 100 nm çapındadır, çapında 1500 civarı atom bulunur, toplam 200 milyon civarı atom içerir. Virüsler bakterilerden küçüktürler ve az sayıda atomdan oluşurlar. Bir hapşırıkta ufak bir damlacık içinde trilyonlarca virüs bulunabilmektedir.

 
Koronavirüs kesit modeli

Virüsün yüzeylerde hayatta kalma süresiDüzenle

Bilimsel araştırma kurumları tarafından açıklanan makalelere göre süre bilgileri güncellenmelidir, aşağıdaki farklı yüzeylerde farklı saatler ve günler süresince yaşayabiliyorlar, bu sürelerden sonra ölüyorlar.

Virüs bulaşmış yüzeylere ellerimiz nemli ya da ıslak olarak dokunduğumuz zaman virüsler ele hemen geçer.

  • Virüslü yüzeyi ya da elleri sabun su ile bol köpüklü 20 saniye ovaladıktan sonra yıkayınca, yıkanan yüzeydeki zarflı virüslerin zarf yapıları tahrip olmaktadır. Zarflı virüslerin dış tabakasında lipid birimler bulunduğundan, sabun su ile ovalanınca bu yağlar parçalara ayrılmakta ve virüsün hastalık yapıcı etkisi ortadan kalkmaktadır. Aşağıdaki ürünler virüsü parçalayıp öldürür.
  • - Sabun su ile bol köpüklü 20 saniye ovalayıp silmek,
  • - %0,5 hidrojen peroksit ağartıcı ürünü ile silmek,
  • - %0.1 sodyum hipoklorit içeren çamaşır suyunu, suya 1/100 az miktarda katarak yüzeyleri silmek,
  • - En az %60 alkol içeren kolonya ya da dezenfekte ürünleri ile silmek, virüsleri öldürür.[27][28]

Yapılan çeşitli araştırmalarda ortam şartlarına göre değişebilmekle beraber

  • Havada 3 saat
  • Bakırda 4 saat
  • Kağıt yüzeyde 24 saat
  • Karton yüzeyde 24 saat,
  • Metal yüzeylerde 2-5 gün
  • Çelik 3 gün
  • Plastik yüzeylerde 3 gün
  • Alüminyum 3 gün
  • Ahşapta 4 gün
  • Cam yüzeylerde 5 gün sonra dahi enfektif virüs partikülleri bulunduğu gösterilmiştir ancak, bu partiküllerin hastalık yapmasında başka faktörlerin de etkisi bulunduğundan, bu süreler sonunda ortamda kalan virüslerin enfeksiyon yapabilme güçleri bulunmayabilir.[29][30]

BelirtilerDüzenle

Hastalık, 2-14 (27'ye kadar çıkabilir) gün süren bir kuluçka süresinden[31][32] sonra birden başlayan yüksek ateş, öksürük ve nefes darlığı ile karakterlidir. Bazı hastalarda boğaz ağrısı ve burun akıntısı da görülmüştür. Hastalık genellikle orta-ağır bir klinik seyir göstermektedir.[33] Hastalığın komplikasyonları ağır pnömoni, septik şok, akut respiratuvar distres sendromu (ARDS), çoklu organ yetmezliği ve ölüm olarak duyurulmuştur.[34]

ÖnlemeDüzenle

Kişisel önlemlerDüzenle

COVID-19'un şu anda etkili bir ilaç tedavisi veya aşısı yoktur, ancak geliştirme çabaları devam etmektedir.[35][36] "Grip benzeri" ateş, nefes alma güçlükleri, öksürük ve diğer semptomları vardır.[37][38] Enfeksiyonu önlemek için WHO, "düzenli el yıkama, öksürme ve hapşırma sırasında ağız ve burnu örtme ve solunum yolu hastalığı belirtileri (öksürme ve hapşırma gibi) gösteren herhangi biriyle yakın temastan kaçınmayı öneriyor. Genel insan koronavirüsleri için spesifik bir tedavi olmamasına rağmen ABD, CDC'si, virüs bulaşmış bir kişinin düzenli grip ilaçları alarak, sıvı tüketerek ve dinlenerek semptomlarını hafifletebileceği konusunda genel öneriler sunmaktadır.[39] Bazı ülkeler, özellikle anakara Çin'i ziyaret ettiyse, insanların grip benzeri semptomları doktorlarına bildirmelerini istemektedir.[40]

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan riskli bölgelere gidecek kişilerin kişisel olarak alabileceği önlemler:[41]

  • Hasta insanlarla temastan kaçınılmalıdır (mümkün ise en az 2 metre uzakta bulunulmalı).
  • Hastaların yoğun olarak bulunması nedeniyle mümkün ise sağlık merkezlerine gidilmemeli, sağlık kuruluşuna gidilmesi gereken durumlarda diğer hastalarla temas en aza indirilmelidir.
  • Yaşlı ve altta yatan hastalığı olanlar riskli bölgeye yolculuklarını doktorlarına ve seyahat sağlığı personeline danışarak planlamalıdır.
  • Gıda güvenliği önerilerine dikkat edilmelidir (çiğ süt ve hayvansal ürünler tüketmemek, çiğ tüketilecek sebze ve meyveleri iyice yıkayarak tüketmek gibi).
  • Yabani ve evcil hayvanlar (canlı veya ölü) ile temastan kaçınılmalıdır.
  • El hijyenine dikkat edilmelidir. Eller en az 30 saniye boyunca sabun ve suyla yıkanmalı, sabun ve suyun olmadığı durumlarda alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.

Çin'de alınan önlemlerDüzenle

22 Ocak 2020'de AFC, koronavirüs salgını dolayısıyla, daha önce Vuhan'da oynanması planlanan Bayanlar Olimpiyat Eleme Turnuvasının A Grubu maçlarını (Avustralya, Çin Halk Cumhuriyeti, Tayvan ve Tayland'dan ilgili kadroları içeren) Nanjing'e taşıyacağını açıkladı.[42][43] Vuhan'ın içine ve dışına seyahatlerde etkili bir karantina, 23 Ocak 2020 saat 10'dan itibaren uygulanmaya başlandı. Vuhan'a ve Vuhan dışına uçuşlar ve trenler, halk otobüsleri, metro sistemi ve uzun mesafe otobüsleri bir sonraki duyuruya kadar askıya alındı. Çin'in Xinhua Haber Ajansı'na göre, bu girişim, virüsün Vuhan'dan yayılmasını durdurmak ve insanların sağlık ve güvenliğini sağlamak için bir çabadır. Büyük ölçekli toplantıların ve grup turlarının da askıya alınması direktifi verildi.[44] Karantinadan sonra, artan gıda fiyatları ve hastaneye gidecek sağlık personeli için zorluk da dâhil olmak üzere çeşitli lojistik konular meydana geldi.[45][46]

Bunun ardından, Hubei bölgesinde bulunan en az 15 şehirde daha ulaşım benzer şekilde kısıtlandırıldı.[47] Pekin'deki Yasak Şehir, geleneksel tapınak fuarları ve diğer kutlama amaçları toplantılar dâhil olmak üzere birçok Yeni Yıl etkinlikleri bulaşma korkusuyla iptal edildi.[48] Hong Kong ayrıca bulaşıcı hastalık yanıt düzeylerini en üst seviyeye çıkardı ve acil durum ilan etti, Şubat ortasına kadar okullarını kapattı ve Yeni Yıl kutlamalarını iptal etti.[49]

Çin sadece virüsten etkilenen kişileri tedavi etmek için 10 gün içinde tamamlanması planlanan 1000 yataklı hastaneyi inşa etmeye başladı.[50][51] Bu hastanede sadece Vuhan salgınından etkilenen kişilerin tedavi olması planlanıyor.

Çin Maliye Bakanlığı yaptığı açıklamada, 29 Ocak'tan itibaren yeni tip koronavirüs salgınıyla mücadele için 3,94 milyar dolar ek bütçe ayrıldığını bildirdi.[52]

30 Ocak tarihinde Dünya Sağlık Örgütü, hastalığın diğer ülkelere ve Çin'in bütün eyaletlerine yayılması nedeniyle uluslararası acil durum ilan etti.[53]

YönetimDüzenle

 
Salgına ilaçsız müdahalelerle 1) salgının zirvesi ertelenir, 2) zirvedeki vaka sayısı azaltılır, 3) toplam vakalar ve ölümler azaltılır.[54][55]

Bir virüs salgınını yönetmenin önemli bir yolu epidemi zirvesini erteleyip zayıflatmak, bir diğer deyişle epidemi eğrisini yassıltmaktır.[54] Bu sayede sağlık sisteminin aşırı yüklenmesi önlenir ve bir aşı ya da tedavinin geliştirilmesi için zaman kazanılır.[54] İlaç kullanımı gerektirmeyen el temizliği, maske kullanımı ve bireysel karantina gibi kişisel önlemler; okulların kapatılması ve toplu etkinliklerin iptali gibi toplumsal önlemler; yüzeylerin temizlenmesi gibi çevresel önlemler ile virüsün yayılması yavaşlatılabilir.[55]

Çin yönetimi, salgının şiddeti anlaşıldıktan sonra bütün bir şehri karantinaya almak gibi çok daha ciddi önlemlere başvurdu.[56] Diğer ülkeler de virüsün yayılımını sınırlamak için çeşitli önlemler aldılar. Örneğin, Güney Kore toplu taramalar, yerel karantinalar ve etkilenmiş bireylerin gözetimini başlattı; Singapur hastaların kendini karantinaya alması için maddi yardımlar verdi ve karantinaya uymayanlara cezalar getirdi; bu sırada Tayvan maske üretimini hızlandırdı ve ilaç stoklamayı yasakladı.[57]

EtkileriDüzenle

 
7 Haziran 2020 itibarıyla karantinaya alınan ülkeler ve bölgeler
  Ulusal karantina altında
  Bazı bölgeler karantina altında
  Ulusal karantina kaldırıldı
  Bölgesel karantina kaldırıldı
  Karantina yok
 
14 Haziran 2020 itibarıyla Dünya geneline seyahat kısıtlaması yapan ülkeler ve bölgeler
  Yasak yürürlükte
  Yasak artık yürürlükte değil
  Yasak yok
 
8 Haziran 2020 itibarıyla pandemi sonucu okulları kapatan ülkeler ve bölgeler
  Ülke geneli kapatmalar
  Yerel kapatmalar
  Kapatma yok
  Veri yok

DünyaDüzenle

  • Dünya Sağlık Örgütü, koronavirüsü pandemi ilan etti.[58]
  • ABD, ulusal acil durum ilan etti.[59]
  • İspanya'da tüm ülke karantina altına alındı.[60]
  • İtalya'da tüm ülke karantina altına alındı.[61]
  • Çin, Vuhan dahil 13 şehri karantina altına aldı.[62]
  • Fransa, ülke çapında alarm seviyesini 3'e yükseltti.[63] 17 Mart 2020 tarihinden itibaren Fransa'da kısmi sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Bu kapsamda halka İçişleri Bakanlığının sitesinden alacağı belgeyi yanında bulundurarak, belgede yazılı 5 durum haricinde dışarı çıkmaması gerektiği söylendi. Buna uymayan ve belgeyi yanında bulundurmayanlara 135 euro ceza kesileceği İçişleri Bakanı Christophe Castaner tarafından açıklandı.[64][65]
  • Bulgaristan, virüsün yayılmasını engellemek için ülkede 13 Nisan 2020'ye kadar olağanüstü hâl ilan etti. Okullar, üniversiteler ve spor müsabakalarına bir ay ara verildi. Alınan OHAL kararıyla ilgili ülkenin sınır geçişlerinin ve vatandaşların uluslararası yolculuklarının sınırlandırılması bekleniyor.[66]
  • Irak'ta, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını nedeniyle 14 Mart'tan itibaren Musul kentinde 2 gün sokağa çıkma yasağı ilan edildi.[67]
  • Suudi Arabistan - Kâbe'de tavaf kısıtlandı.[68]
Spor organizasyonları

TürkiyeDüzenle

  • Yunanistan ve Bulgaristan'a açılan sınır kapıları, koronavirüs (Covid-19) önlemleri kapsamında yolcu giriş ve çıkışlarına kapatıldı.[72]
  • Aralarında İngiltere, İsviçre, Arabistan ve Mısır olmak üzere 20 ülkeye uçuşları askıya alındı.
  • Umre ziyaretinden dönen kişiler Ankara, Konya, Kayseri ve Isparta şehirlerinde boşaltılan öğrenci yurtlarında Karantinaya alındı.
  • 17 Mart tarihinde başlamak üzere, tiyatro, sinema, lokanta, kahvehane, internet kafe ve kapalı çocuk oyun alanlarının faaliyetlerinin durdurulmasına karar verildi.[73]
  • Bütün okullar 16 Mart Pazartesi'den itibaren tatil edildi.[74] Tüm okullar uzaktan eğitim ile çevrimiçi eğitime devam ederken ilk ve orta öğretimde LGS ile YKS gibi toplu sınavlar dışında sınav yapılmaması kararlaştırıldı. Yükseköğretimde ise çevrimiçi sınavlar ya da öğrencilere genelağ yoluyla iletilecek ödevler ile değerlendirme yapılmasına karar verildi.
  • Marketlerdeki makarna, bakliyat ve el hijyeni rafları boşalırken, bu ürünlerin fiyatı arttı.[75]
  • Tıbbi maskeler karaborsaya düştü ve fahiş fiyatlarla satılmaya başlandı.[76]
  • Kolonya stoklarının azalmasıyla kolonya kuyrukları oluştu.[77]
  • İstanbul'da toplu ulaşım kullanımı %59,1 azaldı.[78]
  • Türkiye; Norveç, Hollanda, Almanya, İsveç, İspanya, Fransa, Belçika, Danimarka, İtalya, Avusturya, Irak, İran, Gürcistan, Azerbaycan, Çin ve Güney Kore olmak üzere 16 ülkeye kapılarını kapattı.[79]
  • Dezenfektan üreten meslek lisesi sayısı arttırıldı.[80]
  • 21 Mart'ta İçişleri Bakanlığı tarafından 65 Yaş ve üstü ile kronik rahatsızlığı olanlara sokağa çıkma yasağı ilan edildi.[81]
  • İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 6 Nisan Pazartesi gününden itibaren metro seferlerinin 21.30'a kadar yapılması kararını aldı.[82]
  • Türkiye, Tüm yurtta maske satışı yasaklandı ve devlet tüm vatandaşlara ücretsiz maske dağıtmaya karar verdi. Maske siparişleri E-Devlet üzerinden alınmaya başlandı.[83] Daha sonra maske dağıtımının yanında maske satışına da izin verildi. Maskeleri fahiş fiyattan satan üretici ve satıcılar hakkında soruşturma açılmaya ve işlem yapılmaya başlandı.
  • İç İşleri Bakanlığı verilerine göre, "Evde kal" çağrıları kapsamında kendini karantinaya alan ailelerde geçimsizlik arttı[84]. Verilere göre son 3 ayda boşanmak isteyenlerin çiftlerin sayısı 4 kat arttı[85]. Sağlık portallarında çiftlere yönelik terapi yazıları[86] yayınlanmaya başladı.
  • 27 Nisan itibarıyla İçişleri Bakanlığı tarafından 30 büyükşehirde ve Zonguldak'ta Ramazan Bayramı sonuna kadar sokağa haftasonları çıkma yasağı ilan etti.
  • 20 Nisan'da Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı, "COVID-19 Salgınında Türkiye’de Zirve Noktası ve Normalleşme Dönemine Kademeli Geçiş Zamanı Tahminleri[87]" isimli araştırmasını yayınladı. Mevcut koşullarda Türkiye için Temmuz gelmeden normalleşme öngörülüyor[88].
  • 23 Mayıs-27 Mayıs arasında Ramazan Bayramı ve Arifesi süresini kapsayacak şekilde tüm yurtta sokağa çıkma yasağı ilan edildi.
  • Singapur'da yapılan yapay zeka araştırmasında ülkelerde salgının ne zaman biteceği öngörülmeye çalışıldı. Türkiye'de salgının mevcut koşullarda 8 Eylül'de son bulacağı tahmin edildi.

Özel şirketlerDüzenle

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b http://www.bjnews.com.cn/news/2020/01/27/680493.html
  2. ^ a b http://m.caixin.com/m/2020-01-26/101508497.html?cx_referer=http%3A%2F%2Fwww.caixin.com%2F2020-01-26%2F101508497.html
  3. ^ "Is the World Ready for the Coronavirus?". The New York Times. 29 Ocak 2020. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.  Bilinmeyen parametre |başlıknotu= görmezden gelindi (yardım)
  4. ^ Fox, Dan (24 Ocak 2020). "What you need to know about the Wuhan coronavirus". Nature. doi:10.1038/d41586-020-00209-y. ISSN 0028-0836. 
  5. ^ "China virus death toll rises to 41, more than 1,300 infected worldwide". CNBC. 24 Ocak 2020. 26 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2020. 
  6. ^ a b Shih, Gerry; Lynch, David J.; Denyer, Simon. "Fifth coronavirus case confirmed in U.S., 1,000 more cases expected in China". The Washington Post. 27 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2020. 
  7. ^ a b "Confirmed 2019-nCoV Cases Globally | CDC". www.cdc.gov (İngilizce). 30 Ocak 2020. 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2020. 
  8. ^ https://www.aa.com.tr/tr/dunya/dso-avrupa-artik-koronavirus-krizinin-merkez-ussu-haline-geldi/1765444
  9. ^ "Coronavirus Update (Live) - Worldometer". www.worldometers.info. 29 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  10. ^ "Novel Coronavirus(2019-nCoV)" (PDF). World Health Organization (WHO). 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 31 Ocak 2020. 
  11. ^ a b Hessen, Margaret Trexler (27 Ocak 2020). "Novel Coronavirus Information Center: Expert guidance and commentary". Elsevier Connect (İngilizce). 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2020. 
  12. ^ Rothe, Camilla; Schunk, Mirjam; Sothmann, Peter; Bretzel, Gisela; Froeschl, Guenter; Wallrauch, Claudia; Zimmer, Thorbjörn; Thiel, Verena; Janke, Christian; Guggemos, Wolfgang; Seilmaier, Michael; Drosten, Christian; Vollmar, Patrick; Zwirglmaier, Katrin; Zange, Sabine; Wölfel, Roman; Hoelscher, Michael (30 Ocak 2020). "Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany". New England Journal of Medicine. doi:10.1056/NEJMc2001468. 
  13. ^ "Arşivlenmiş kopya". 1 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2020. 
  14. ^ Imai, Natsuko; Dorigatti, Ilaria; Cori, Anne; Riley, Steven; Ferguson, Neil M (17 Ocak 2020). "Estimating the potential total number of novel Coronavirus cases in Wuhan City, China (report 1)" (PDF). Imperial College London. 21 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2020. 
  15. ^ "China coronavirus: 'family cluster' in Vietnam fuels concerns over human transmission". South China Morning Post. 29 Ocak 2020. 14 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2020. 
  16. ^ Includes all cases overseas in regions of French Guiana, Guadeloupe, Martinique, Mayotte and Réunion, and in collectivities of French Polynesia, New Caledonia, Saint Barthélemy and Saint Martin.[kaynak belirtilmeli]
  17. ^ "Philippines reports first coronavirus death outside China after travel ban". South China Morning Post (İngilizce). 2 Şubat 2020. 15 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2020. 
  18. ^ Leung, Gabriel; Wu, Joseph (27 Ocak 2020). "Real-time nowcast and forecast on the extent of the Wuhan CoV outbreak, domestic and international spread" (PDF). Wuhan-coronavirus-outbreak AN UPDATE. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Ocak 2020. 
  19. ^ Read, Jonathan M.; Bridgen, Jessica RE; Cummings, Derek AT; Ho, Antonia; Jewell, Chris P. (28 Ocak 2020). "Novel coronavirus 2019-nCoV: early estimation of epidemiological parameters and epidemic predictions". MedRxiv. ss. 2020.01.23.20018549. doi:10.1101/2020.01.23.20018549. 
  20. ^ Li, Q., Guan, X., Wu, P., Wang, X., Zhou, L., Tong, Y., Ren, R., Leung, K.S.M., Lau, E.H.Y., Wong, J.Y., Xing, X., Xiang, N., Wu, Y., Li, C., Chen, Q., Li, D., Liu, T., Zhao, J., Liu, M., Tu, W., Chen, C., Jin, L., Yang, R., Wang, Q., Zhou, S., Wang, R., Liu, H., Luo, Y., Liu, Y., Shao, G., Li, H., Tao, Z., Yang, Y., Deng, Z., Liu, B., Ma, Z., Zhang, Y., Shi, G., Lam, T.T.Y., Wu, J.T., Gao, G.F., Cowling, B.J., Yang, B., Leung, G.M., Feng, Z., 2020. Early Transmission Dynamics in Wuhan, China, of Novel Coronavirus–Infected Pneumonia. New England Journal of Medicine. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2001316
  21. ^ "How does coronavirus spread?". NBC News. 28 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2020. 
  22. ^ Rothe, C., Schunk, M., Sothmann, P., Bretzel, G., Froeschl, G., Wallrauch, C., Zimmer, T., Thiel, V., Janke, C., Guggemos, W., Seilmaier, M., Drosten, C., Vollmar, P., Zwirglmaier, K., Zange, S., Wölfel, R., Hoelscher, M., 2020. Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany. New England Journal of Medicine. https://doi.org/10.1056/NEJMc2001468
  23. ^ Chan, J.F.-W., Yuan, S., Kok, K.-H., To, K.K.-W., Chu, H., Yang, J., Xing, F., Liu, J., Yip, C.C.-Y., Poon, R.W.-S., Tsoi, H.-W., Lo, S.K.-F., Chan, K.-H., Poon, V.K.-M., Chan, W.-M., Ip, J.D., Cai, J.-P., Cheng, V.C.-C., Chen, H., Hui, C.K.-M., Yuen, K.-Y., 2020. A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster. The Lancet. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30154-9
  24. ^ From 13 March, testing of the normal population was discontinued, and is now only reserved for health professionals and acutely ill people in vulnerable groups. The Norwegian Institute of Public Health states there are more infected people in Norway than the figures show. The dark figures are presumed to be higher because of limited testing.
  25. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; VG isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  26. ^ https://www.seyahatsagligi.gov.tr/site/HastalikDetay/Mers-CoV-Hastaligi
  27. ^ "KORONAVİRÜS RİSKİNE KARŞI 14 KURAL" (PDF). T.C. Sağlık Bakanlığı. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  28. ^ "EVDE İZLEME (KARANTİNA) KURALLARI 14 GÜN KURALI" (PDF). T.C. Sağlık Bakanlığı. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  29. ^ AKGÜL, Eser (25 Mart 2020). "Corona virüsü hangi yüzeyde ne kadar süre yaşıyor?". Sözcü (gazete). Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  30. ^ "Corona virüsü bulunduğu yüzeyde ne kadar yaşar? İnanılmaz sonuçlar!". Hürriyet (gazete). 18 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  31. ^ "Corona virüsün kuluçka süresi 27 güne kadar çıkabilir (Corona virüste son durum)". NTV. 22 Şubat 2020. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  32. ^ "Corona virüsü belirtisi nelerdir? Corona virüs nasıl bulaşır?". [[Sözcü (gazete). 13 Mayıs 2020. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  33. ^ "Yeni coronavirus (2019-ncov) hakkında bilgi notu". Türkiye Tabipleri Birliği. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  34. ^ https://emedicine.medscape.com
  35. ^ "China confirms deadly Wuhan coronavirus can be transmitted by humans". Sky News. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  36. ^ "Wuhan novel coronavirus (WN-CoV) infection prevention and control guidance". Gov.UK. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  37. ^ "Wuhan pneumonia virus outbreak: What we know so far". CNA. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  38. ^ "DOH monitors child from Wuhan, China who manifested flu-like symptoms". Yahoo (İngilizce). 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  39. ^ "Coronavirus | About | Prevention and Treatment" (İngilizce). CDC. 9 Ağustos 2019. 15 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  40. ^ "Wuhan pneumonia: Hong Kong widens net but can hospitals cope?". South China Morning Post. 17 Ocak 2020. 21 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  41. ^ "2019-nCoV Hastalığı" (PDF). Sağlık Bakanlığı. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  42. ^ "China's coronavirus ground zero at Wuhan the destination for Matildas' Olympic qualifiers". ABC News. 22 Ocak 2020. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2020. 
  43. ^ "Arşivlenmiş kopya" 懂球帝. n.dongqiudi.com. 28 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  44. ^ "China halts flights and trains out of Wuhan as WHO extends talks". CNA. 23 Ocak 2020. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  45. ^ 武汉一线 | 菜价上涨,市民称白菜35一颗 [Wuhan First-line: Rising vegetable prices, napa cabbages 35 CNY each]. 澎湃新闻-The Paper (Çince). 23 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  46. ^ Global Times (23 Ocak 2020). 武汉公共交通暂停运营 医护人员反映出行遇到困难 [Medical staff complain about communiting troubles as Wuhan halts its public transit]. Sina News (Çince). 23 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  47. ^ The British cruise ship Diamond Princess was in Japanese waters, and Japanese administration was asked to manage its quarantine, with the passengers having not entered Japan. Therefore, this case is neither included in the Japanese government's official count nor in United Kingdom's one. The World Health Organization classifies the cases as being located "on an international conveyance".
  48. ^ "China cancels Lunar New Year events over deadly virus fears". Deutsche Welle. 23 Ocak 2020. Erişim tarihi 24 January 2020.
  49. ^ Lum, Alvin; Sum, Lok-kei (25 Ocak 2020). "China coronavirus: Hong Kong leader hits back at delay criticism as she suspends school classes, cancels marathon and declares city at highest level of emergency". South China Morning Post. South China Morning Post. Erişim tarihi 26 Ocak 2020.
  50. ^ "Çin'in 1000 yataklı virüs hastanesinde son durum". CNNTURK. 27 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  51. ^ "How China Can Build a Coronavirus Hospital in 10 Days". Wall Street Journal. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  52. ^ "Çin'de yeni tip koronavirüs salgını yayıldıkça önlemler de artıyor". Anadolu Ajansı. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  53. ^ "Corona virüsü için Dünya Sağlık Örgütü uluslararası acil durum ilan etti (SARS benzeri yeni tip corona virüsü)". NTV. 31 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  54. ^ a b c Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD (Mart 2020). "How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic?". The Lancet. doi:10.1016/S0140-6736(20)30567-5. A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—eg, minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies. 
  55. ^ a b "Community Mitigation Guidelines to Prevent Pandemic Influenza —United States, 2017". Recommendations and Reports. 66 (1). Centers for Disease Control and Prevention. 12 Nisan 2017. 
  56. ^ Qin, Amy (7 Mart 2020). "China May Be Beating the Coronavirus, at a Painful Cost". The New York Times. 22 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2020. 
  57. ^ Bangkok, Justin McCurry Rebecca Ratcliffe in; Kong, Helen Davidson in Hong (11 Mart 2020). "Mass testing, alerts and big fines: the strategies used in Asia to slow coronavirus". 20 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2020. 
  58. ^ "Koronavirüs (Covid-19): Dünya Sağlık Örgütü koronavirüsü pandemi ilan etti - Pandemi nedir, ülkeleri nasıl etkiler?". Cumhuriyet. BBC News. 12 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  59. ^ "Trump "ulusal acil durum" ilan etti". Deutsche Welle. 13 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  60. ^ "İspanya: Bütün ülke karantina altına alındı". Sputnik News. 14 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  61. ^ "İtalya'nın tamamı karantina altında". Deutsche Welle. 10 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  62. ^ "Corona Virüsü 26 Can Aldı 13 Şehir Karantina Altında". Amerika'nın Sesi. 24 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  63. ^ "Fransa koronavirüs nedeniyle alarm seviyesini 3'e yükseltti; kafe, restoran ve mağazalar kapanıyor". Euro News. 14 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  64. ^ "Attestation de déplacement dérogatoire et justificatif de déplacement professionnel". interieur.gouv.fr. 17 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020. 
  65. ^ "Avrupa'da hangi ülkeler koronavirüs sebebiyle karantina ve sokağa çıkma yasağı uyguluyor?". Euronews. 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020. 
  66. ^ "Son dakika: Bulgaristan'da bir ay OHAL ilan edildi!". A Haber. 13 Mart 2020. 13 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2020. 
  67. ^ Ghareeb, Ali Makram (14 Mart 2020). "Musul'da koronavirüs salgını nedeniyle sokağa çıkma yasağı ilan edildi". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  68. ^ "Kabe'de koronavirüs temizliği: Tavaf durdu". The Independent Turkish. 5 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  69. ^ "Euro 2020 Avrupa Futbol Şampiyonası, koronavirüs nedeniyle 2021'e ertelendi". Euro News. 17 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  70. ^ https://www.hurriyet.com.tr/dunya/son-dakika-2020-eurovision-sarki-yarismasi-iptal-edildi-41472090
  71. ^ https://www.ntv.com.tr/spor/son-dakika-2020-tokyo-olimpiyatlari-corona-virusu-salgini-nedeniyle1-yil-ertelendi,BBqje6nJwk6gR3GmenS0Tw
  72. ^ https://tr.euronews.com/2020/03/18/turkiye-nin-avrupa-ya-ac-lan-s-n-r-kap-lar-yolcu-giris-c-k-slar-na-kapat-ld
  73. ^ "Türkiye'de bu gece yarısından itibaren tiyatro, sinema, lokanta ve kahvehaneler kapılarını kapattı". Euronews. Anadolu Ajansı. 16 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  74. ^ "UZAKTAN EĞİTİM 31 MAYIS'A KADAR DEVAM EDECEK". Milli Eğitim Bakanlığı. 29 Nisan 2020. Erişim tarihi: 29 Nisan 2020. 
  75. ^ "Koronavirüs endişesiyle vatandaş marketlere hücum etti... Un, makarna ve temizlik rafları boşaldı". The Independent Turkish. 11 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  76. ^ "Koruyucu maskeler karaborsada". BirGün. 31 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  77. ^ "Ankara'da 40 metrelik kolonya kuyruğu". Sputnik News. 11 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  78. ^ Çolak, Umut. "İstanbul'da Toplu Taşıma Kullanımı 7,4 Milyondan 2,9 Milyona Düştü". Amerika'nin Sesi | Voice of America - Turkish. 
  79. ^ Şengül, Sefa (14 Mart 2020). "Türkiye 16 ülkeye kapılarını kapattı". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  80. ^ "DEZENFEKTAN ÜRETEN MESLEK LİSESİ SAYISI 44'E ÇIKARILDI". Milli Eğitim Bakanlığı. 16 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  81. ^ "65 Yaş ve Üstü ile Kronik Rahatsızlığı Olanlara Sokağa Çıkma Yasağı Genelgesi". İçişleri Bakanlığı. 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 24 Mart 2020. 
  82. ^ https://www.evrensel.net/haber/401358/istanbulda-6-nisandan-itibaren-metro-seferleri-21-00e-kadar-yapilacak
  83. ^ https://www.hurriyet.com.tr/galeri-e-devlet-ucretsiz-maske-basvuru-ekrani-epttavm-ucretsiz-maske-nasil-alinir-41488495
  84. ^ http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/karantina-gunlerinde-aile-ici-siddet-artti-1731499
  85. ^ https://tr.sputniknews.com/koronavirus-salgini/202004061041762687-avukat-kara-bosanmak-icin-ofisimizi-arayanlarin-sayisi-ocak-ayina-gore-4-kat-artti/
  86. ^ https://makale.doktorsitesi.com/evdekal-evliliginize-zarar-vermesin
  87. ^ https://www.tepav.org.tr/tr/haberler/s/10120
  88. ^ https://www.tepav.org.tr/upload/mce/2020/notlar/n202016tbl1.png
  89. ^ a b "How the Coronavirus Could Hurt Apple and Starbucks". nytimes. 29 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  90. ^ Bitmez, Serdar; İbicioğlu, Said (1 Şubat 2020). "Katar Havayolları Çin uçuşlarını askıya aldı". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  91. ^ "Hava yolu şirketleri Çin uçuşlarını durduruyor". Sözcü. 29 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  92. ^ "THY, Çin'e uçuşlarını azaltıyor". Milliyet. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  93. ^ "IKEA Çin'deki mağazalarını kapatıyor". Sözcü. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  94. ^ a b c https://www.hurriyet.com.tr/galeri-dunyada-dev-sirketler-teker-teker-kilit-vuruyor-iste-corona-virus-sebebiyle-uretim-durduran-fabrika-kapatan-sirketler-41470998/5
  95. ^ https://www.sakaryayenihaber.com/koronavirus/toyota-da-corona-karari-uretim-duruyor-h108613.html

Dış bağlantılarDüzenle