Ana menüyü aç

Türkiye'de sağ-sol çatışması

(Sağ-Sol Çatışması sayfasından yönlendirildi)

Türkiye'de sağ-sol çatışması, 27 Mayıs Darbesi sonrası sol düşüncelerin güçlenmesine[kaynak belirtilmeli]karşı birleşen sağ görüşlü partilerin örgütlenmesiyle 1970'li yıllarda başlayan ve 12 Eylül Darbesi sonrası bitme eğilimi gösteren silahlı çatışma ve katliamlar dönemi. Görüş ayrılığı sonucu Türkiye'de ülkücüler sağcı, sosyalistler/komünistler ise solcu cephede kutuplaşmış, akabinde iç savaş ortamı oluşmuş, güvenlik güçleri ile mevzubahis cepheler arasında da kimi zaman çatışmalar yaşanmış ve birçok ölüm ile yaralanma olayı yaşanmıştır. Söz konusu sokak çatışmalarında ölü sayısı 1978 yılında bini, 1979 yılında 1500'ü buldu.[1]

Türkiye'de sağ-sol çatışması
Tarih1976–1980
BölgeTürkiye
SebepGörüş ayrılığı
Sonuç12 Eylül Darbesi
Taraflar
Ülkü Ocakları
Ülkücü komandolar
Liseli Bozkurtlar
Rüzgâr Birliği
POL-BİR
THKO
TKP/M-L
MLSPB
Kurtuluş Hareketi
THKP-C
Devrimci Gençlik
Devrimci Liseliler
Devrimci Sol
Devrimci Yol
Halkın Kurtuluşu
Halkın Yolu
POL-DER
Emniyet Genel Müdürlüğü
Türk Silahlı Kuvvetleri

Bu çatışmaların akabinde silahlı mücadeleyi benimseyen PKK, DHKP-C, TİKKO ve Hizbullah gibi örgütler kuruldu.

TarihDüzenle

Yunanistan’da askeri darbe ile devrilen hükümetin yerine gelen cuntacılar gelmiş, Türk nüfusun da olduğu Kıbrıs Cumhuriyeti'ni Yunanistan'a dahil etmek arzusunda olan Yunan milliyetçisi cuntacılar tarafından 15 Temmuz 1974 Darbesi akabinde Kıbrıs'ta yaşayan Türklere baskı ve zulüm yapılması üzerine başbakanı CHP lideri Bülent Ecevit olan mevcut Türkiye hükümeti 20 Temmuz 1974'te Kıbrıs Harekatı'nı gerçekleştirmiş, Kıbrıs Harekatı öncesi yapılan 1973 Türkiye genel seçimlerinde %33.30 olan oy oranı bu hareket sonrası yapılan 1977 Türkiye genel seçimlerinde Bülent Ecevit ve CHP'nin oylarını %41.40'a artırdı. CHP ve sol harekata karşı[2] meclisteki sağ partiler birleşerek "Milliyetçi Cephe" adıyla yeni bir harekat oluşturulmuş, bu cephede milis gücüyle öne çıkan MHP ve toplumsal düzenci Güven Partisi bütünleşmesi de dikkat çekmiş, akabinde sol ve sağ örgütler gerek siyasette gerekse örgüt temelinde silahlı militanlar yetiştirmiştir.

Şiddet olayları ve siyasi cinayetlerDüzenle

  • 16 Mart 1978: İstanbul Üniversiteli 7 öğrenci, üzerilerine atılan bombanın patlamasıyla hayatlarını kaybettiler.
  • 24 Mart 1978: Sağcı terör örgütlerinin üzerine giden Ankara Cumhuriyet Savcısı Doğan Öz öldürüldü.
  • 7 Nisan 1978: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi hocalarından Doç. Dr. Server Tanilli'ye silahlı saldırı düzenlendi, Tanilli felç oldu.
  • 17 Nisan 1978: DP kökenli Malatya Belediye Başkanı Hamit Fendoğlu öldürüldü.
  • 17-20 Nisan 1978: Malatya'da yaşanan ve solculara ve Alevilere yönelik saldırılarda 8 kişi öldü, 100 kişi yaralandı.
  • 16 Mayıs 1978: Piyangotepe Katliamı’nda hedef alınan solculardan 7’si öldü, 13’ü yaralandı.
  • 11 Temmuz 1978: Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyelerinden ve Tüm Öğretim Üyeleri Derneği Başkanı olan Doç. Dr. Bedrettin Cömert evinin önünde öldürüldü.
  • 4-5 Eylül 1978: Sivas'ta yaşanan ve solculara ve Alevilere yönelik saldırılarda 12 kişi öldü, 100’den fazla kişi yaralandı.
  • 8 Ekim 1978: Bahçelievler Katliamı’nda TİP üyesi 7 genç öldürüldü.
  • 20 Ekim 1978: İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Bedri Karafakioğlu silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 26 Kasım 1978: Karadeniz Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden ve 1977 seçimlerinde TİP milletvekili adayı olan Doç. Dr. Necdet Bulut silahlı saldırıya uğradı ve 8 Aralık 1978'de hastanede hayatını kaybetti.
  • 19-26 Aralık 1978: Maraş Katliamı'nda 120 kişi öldü, bini aşkın kişi yaralandı, 552 ev ve 289 işyeri tahrip edildi.
  • 1 Şubat 1979: Milliyet Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Abdi İpekçi Nişantaşı'nda silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 11 Eylül 1979: Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekan Vekili Prof. Dr. Fikret Ünsal, Adana'da uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 18 Eylül 1979: Adana'da Yapı Meslek Lisesi'ni basan iki kişi, altı öğretmeni öldürdü.
  • 28 Eylül 1979: Solcu kimliğiyle tanınan Adana Emniyet Müdürü Cevat Yurdakul uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 2 Ekim 1979: Kars AP senatör adayı Salim Dursunoğlu, Göle'de öldürüldü.
  • 20 Kasım 1979: İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dekan Yardımcısı Prof. Dr. Ümit Doğanay öldürüldü.
  • 7 Aralık 1979: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü profesörlerinden Cavit Orhan Tütengil, uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 11 Nisan 1980: TRT program yapımcısı ve edebiyatçı Ümit Kaftancıoğlu, Ankara'da öldürüldü.
  • 27 Mayıs 1980: MHP Genel Başkan Yardımcısı Gün Sazak öldürüldü.
  • 28 Mayıs 1980: Çorum Olayları'nda solculara ve Alevilere yönelik saldırılarda 57 kişi öldürüldü, 100'den fazla kişi yaralandı.
  • 20 Temmuz 1980: Eski Başbakan Nihat Erim İstanbul'da öldürüldü.
  • 22 Temmuz 1980: DİSK eski Genel Başkanı Kemal Türkler İstanbul'daki evinden çıkarken öldürüldü.

EleştirilerDüzenle

Kimi yazarlara göre bu tarihlerde gerçekleşen olaylar sağ-sol çatışmasından ziyade bir tarafın diğer tarafın saldırılarına direnme hareketleridir. Buna göre, o dönemki sol kesim Türkiye'nin bağımsızlığı için uğraşan gençlik kesimiydi ve bu ideolojiyi savunan insanların karşısında o günkü devlet yapısını kullanılarak sağ görüşteki genç kesim konulmuştu. Yani bu durum bir nevi çıkar çatışmasıydı.[3] Yine benzer görüşlere göre çatışmadan öte bir kaos durumu mevcuttu. Buna göre; bu kaosu yaratanlar devlet olanaklarını kullanıp rant sağlayan kişilerdi ve bu kişiler yarattıkları kaos ortamıyla kendi çıkarlarını korumaktaydı.[4]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Suavi Aydın, Yüksel Taşkın (2014). 1960'tan Günümüze Türkiye Tarihi (2014 bas.). İstanbul: İletişim Yayınları. s. 305. ISBN 978-975-05-1462-3. 
  2. ^ Mehmet Ali Birand. "12 Eylül - Saat İşlemeğe Başlıyor - Yakın Tarih Belgeseli". 25 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2016. 
  3. ^ 12 Eylül Tanıkları Anlatıyor, 27 Ağustos 2010, Erişim tarihi: 19 Şubat 2017.
  4. ^ İsmail C. Özkan. Sağ-sol yok, çıkar çatışması var!, 5 Haziran 2015, Erişim tarihi: 19 Şubat 2017.