Milliyetçi Hareket Partisi

milliyetçi Türk siyasi partisi

Milliyetçi Hareket Partisi (kısaca MHP), 9 Şubat 1969 tarihinde kurulan, Türk-İslam ülküsü ve özellikle Türk milliyetçiliğini savunan bir Türk siyasî partisi. Kurucusu, 1965 yılında Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nin (CKMP) genel başkanlık görevini üstlenmiş emekli albay Alparslan Türkeş'tir. 1997 yılında Türkeş'in vefatıyla genel başkanlık görevine Devlet Bahçeli seçilmiştir ve halen görevini sürdürmektedir. Ülkü Ocakları, partinin gençlik koludur. Partinin kurucusu Türkeş, destekçileri tarafından lider anlamına gelen Başbuğ unvanıyla anılmaktadır. Partinin amblemi dairesel kırmızı zemin üzerine üç beyaz hilâldir. TBMM'de partiden 36 milletvekili bulunmaktadır.

Milliyetçi Hareket Partisi
Kısaltma MHP
Genel başkan Devlet Bahçeli
Genel sekreter İsmet Büyükataman
Parti sözcüsü Yok
Kurucu Alparslan Türkeş
Slogan(ları) Ülkenin geleceğine oy ver
Kuruluş tarihi 9 Şubat 1969 (48 yıl önce) (1969-02-09)
24 Ocak 1993 (24 yıl önce) (1993-01-24) (yeniden kuruluş)
Birleşme Aydınlık Türkiye Partisi
11 Nisan 2010
Bölünme Büyük Birlik Partisi
29 Ocak 1993
Aydınlık Türkiye Partisi
27 Kasım 1998
İyi Parti
25 Ekim 2017
Öncülü Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (1969 için)
Milliyetçi Çalışma Partisi (1993 için)
Merkez Balgat, Çankaya, Ankara[1]
Gazete(leri) Ortadoğu
Televizyon(ları) Bengütürk TV, Alptürk Tv
Üyelik  (2015) artış 440.169[2]
İdeoloji Türk milliyetçiliği
Ülkücülük
Dokuz Işık
Türk-İslam sentezi
Siyasi pozisyon Aşırı sağ[3][4][5]
Resmî renkleri          Kırmızı, beyaz
TBMM
36 / 550
[6]
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
3 / 30
Belediye Başkanlığı
166 / 1.351
İl Genel Meclisleri
174 / 1.251
Belediye Meclisleri
3.501 / 20.498
İnternet sitesi
mhp.org.tr

İçindekiler

İdeolojisiDüzenle

Ana madde: Dokuz Işık

MHP'nin görüşünü İslam dininin şekillendirdiği Türk milliyetçiliğini temel alan Dokuz Işık doktrini temsil etmektedir. Parti medyada aşırı sağ yelpazede konumlandırılır.[7][8][9]

TarihçeDüzenle

1969-1980Düzenle

MHP, 8-9 Şubat 1969 günlerinde Adana'da yapılan genel kongrede Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nin adını Milliyetçi Hareket Partisi olarak değiştirmesiyle kurulmuştur.[10] Büyük Kongreden sonra toplanan ilk genel idare kurulunda partinin amblemi "Üç Hilâl" olarak kararlaştırılmış ve aynı toplantıda MHP Gençlik Kolları (Ülkü Ocakları) için de "Hilâl İçinde Kurt" amblemi benimsenmiştir. MHP'nin bir de Türklerin özgürlüğünü temsil ettiğine inanılan bozkurt işareti vardır.

MHP, 1969 ve 1973 genel seçimlerinde büyük başarılar sağlayamamıştır. Suat Hayri Ürgüplü kabinesinde "Türkeşçi" olarak tanımlanan üç bakan vardı: Mehmet Altınsoy, Hazım Dağlı, Mustafa Kepir. 1965 seçimlerinde parti %2,2 oy aldı. Millî Bakiye sistemiyle 11 milletvekili çıkardı. 1 senatörü vardı. 1968'de 14'lerden dört kişi partiden istifa etti. 1969 seçiminde Alparslan Türkeş Adana'dan milletvekili seçildi, 1973'e kadar MHP mecliste bir kişiyle temsil edildi. 1973 seçiminde 3 milletvekiliyle meclise girdi. 1 Nisan 1975'de 1. Milliyetçi Cephe Hükümeti (39. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti)'ne girdi. Alparslan Türkeş ve Mustafa Kemal Erkovan kabinede yer aldı. 22 Temmuz 1977'de oy oranını %3.4’ten, % 6.4’e çıkartarak 16 milletvekiliyle mecliste grup oluşturdu ve senatoya bir üye soktu, bu seçimin ardından kurulan 2. Milliyetçi Cephe Hükümeti (41. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti)'nde ise biri başbakan yardımcılığı olmak üzere beş bakanlıkla temsil edilerek büyük bir atılımda bulundu: Alparslan Türkeş (başbakan yardımcısı), Agah Oktay Güner, Cengiz Gökçek, Gün Sazak ve Sadi Somuncuoğlu.

Milliyetçi Hareket Partisi, milliyetçi muhafazakar tabana seslendi. MSP ile görüş farklılığı milliyetçilik üzerindeydi. Alparslan Türkeş "Başbuğ" olarak nitelendiriliyordu. MHP, ÜGD, MİSK ve Pol-Bir kuruluşlarıyla toplumsal örgütlenmeye gitti. Birçok MHP'li 1970'lerdeki çatışmalarda sol görüşlüler tarafından öldürüldü. Ülkücülerin çatışmalara çekilmesinin fitilini, Ankara Erkek Teknik Yüksek Öğretmen Okulu öğrencisi ülkücü Ertuğrul Dursun Önkuzu'nun sol görüşlü öğrencilerce 3 gün boyunca işkence edilerek, 23 Kasım 1970 tarihinde öldürülmesi olayı ateşledi. Bu olaydan sonra, sol görüşlü gençlerle, ülkücü gençler sık sık çatıştı. Ülkücü gazeteci, yazar ve milletvekili İlhan Darendelioğlu, milletvekili ve bakan Gün Sazak, MHP İstanbul İl Başkanı Recep Haşatlı ve oğlu sol örgütlerin düzenlediği faili meçhul suikastlerde öldürüldüler.

MHP 1975'ten 12 Eylül Darbesine kadar bütün yurtta yaşanan terör olaylarında, Ülkü Ocakları'nın partiyle ilişkilendirilip suçlanmasıyla karşılaştı. Bozkurtlar veya "komando" olarak nitelenen gençler ile sosyalist sol militanların çatışması birçok kaynakta ülkenin bir iç savaşa sürüklendiği şeklinde yorumlandı ve askerler darbeden sonraki bildirilerinde en çok buna vurgu yaptılar. Bozkurtların baş sloganı Tanrı Türk'ü Korusun şeklindeydi. Parti bazılarınca nasyonal sosyalistlikle suçlandı, sol görüş taraftarlarınca faşistlikle itham edildi. Partililer her iki suçlamayı da reddetti ve Atatürk ilkelerine uygun olarak "Türk-İslam Ülküsü" (Ülkücülük) görüşünü savunduklarını dile getirdiler. MHP içindeki çalkantılarda görüşleri ırkçılığa yakın olarak tanımlananlar zamanla partiden atıldı. Türkeş, 1976'da Mekke'ye gidip hacı oldu. 1977'de Millî Selamet Partisi'nden umudunu kestiğini açıklayan Necip Fazıl Kısakürek'in desteğini kazandı. MHP'nin resmi günlük gazetesi Hergün gazetesiydi. Daha akademik olan Ortadoğu gazetesinde milliyetçi ve mukaddesatçı profesörler yazıyordu. Bayrak, Millet ve Millî Ülkü gazeteleri ile Adalet Partisi'nin yayın organları da partiye destek veriyordu. Töre dergisi partinin görüşlerini bilimsel tabanda araştırıyordu.

1983-1993Düzenle

12 Eylül 1980 darbesinin ardından kapatılan MHP çizgisi, 1983 yılında yeni siyasal partiler kurulmasına izin verilince Mehmet Pamak tarafından kurulan Muhafazakar Parti tarafından temsil edilmiştir. Bu parti 1985 yılında adını Milliyetçi Çalışma Partisi olarak değiştirmiştir. 1987 referandumundan sonra Türkeş'in siyasi yasağı kalkınca, MHP'nin tarihsel lideri, MÇP genel başkanı olmuştur.

1993-2015Düzenle

27 Aralık 1992'de, 1979 yılındaki delegeleriyle toplanan MÇP Kurultayı, Sadi Somuncuoğlu'nun tüm çabalarına karşın MÇP’nin feshine, 24 Ocak 1993 tarihinde yapılan olağanüstü kongreyle ise partinin adının MHP olarak değiştirilmesine karar vermiştir.

1994 yerel seçimleri'nde Amasya, Çankırı, Erzincan, Kastamonu, Kırşehir, Yozgat ve Iğdır illerinin belediyeleriyle birlikte toplam 118 belediye başkanlığını kazandı.

Aralık 1995 genel seçimlerinde % 8.2 oy alan MHP, % 10’luk seçim barajını aşamadığı için milletvekili çıkaramadı.

Alparslan Türkeş'in vefatından sonra, 6 Temmuz 1997’de yapılan olağanüstü kurultayda iki aday Alparslan Türkeş'in oğlu Tuğrul Türkeş ile Devlet Bahçeli arasında yapılan seçim yarışını Devlet Bahçeli kazandı ve genel başkanlığa seçildi.

1999 Yerel seçimleri'nde Afyonkarahisar, Aksaray, Amasya, Bayburt, Çankırı, Erzincan, Erzurum (Büyükşehir), Gümüşhane, Iğdır, Isparta, Kastamonu, Karaman, Kırıkkale, Kırklareli, Kırşehir, Malatya, Muş, Niğde, Osmaniye, Uşak ve Yozgat illerinin belediyeleriyle beraber toplam 498 belediye kazandı.

MHP, 1999 Türkiye genel seçimleri'nde % 17.98 oy alarak DSP’nin ardından en çok oy alan ikinci parti oldu ve 129 milletvekili çıkardı.[11] Kurulan DSP-ANAP-MHP koalisyonunda, biri başbakan yardımcılığı olmak üzere 12 bakanlık alarak, ikinci büyük koalisyon ortağı oldu. 5. Ecevit Hükümeti'ne katılırken Rahşan Ecevit'le sorun yaşayan MHP, yine de koalisyonda uyumla çalıştı, ancak ekonominin çökmesi üzerine dışarıdan getirilen Kemal Derviş ile uyuşamadı. Eylül 2002'ye gelindiğinde TBMM'de 125 milletvekili kalmıştı.

Daha sonra iktidardayken Genel Başkan Devlet Bahçeli'nin aldığı 3 Kasım seçim kararı ile seçime gidildi. 2002 Türkiye genel seçimleri MHP için büyük bir yıkım oldu ve %18 olan oy oranı %8.3'e düştüğünden MHP parlamentoya giremedi.

2004 yerel seçimlerinde'nde Kastamonu, Niğde, Gümüşhane, Iğdır illerinin belediyeleriyle beraber toplam 247 belediye kazandı. 1999'da kazandığı Kırklareli CHP'ye diğer şehirler AK Parti'ye geçti.

2007 Türkiye genel seçimleri'nde %14.29 oy alarak 71 milletvekilliği kazanmış ve mecliste yeniden grup kurmuştur.

2009 yerel seçimleri'nde, biri büyükşehir olmak üzere 10 ilin belediye başkanlığını, toplamda da 490 belediye başkanlığı kazanmıştır. Bu seçimde AK Parti'nin elindeki Adana (Büyükşehir), Balıkesir, Isparta, Manisa, Karabük, Osmaniye, Uşak ve DSP'nin elinde bulundurduğu Bartın belediye başkanlıklarını kazanırken kendi elinde bulundurduğu Niğde belediyesi AK Parti'ye geçti. Ayrıca Gümüşhane ve Kastamonu belediyelerini de tekrar kazandı.

2011 Türkiye genel seçimleri'nde %14,27 oy almış ve mecliste 53 milletvekilliği kazanmıştır. Iğdır'da en yüksek oyu almıştır.

2014 Türkiye yerel seçimleri'nde AK Parti'nin elinde bulundurduğu Kars'ı ve CHP'nin elinde bulundurduğu Mersin (Büyükşehir)'i kazandı. Adana (Büyükşehir), Isparta, Karabük, Manisa (Büyükşehir), Bartın ve Osmaniye belediyelerini de tekrar kazanırken, Balıkesir (Büyükşehir), Kastamonu, Gümüşhane ve Uşak belediyeleri AK Parti'ye geçti. Ayrıca il belediyeleriyle beraber 116 belediye kazandı.


Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri'nde %16,29 oy alarak 80 milletvekilliği kazanmış ve yeniden grup kurmuştur. Birinci olabildiği tek il ise Devlet Bahçeli'nin memleketi "Osmaniye" olmuştur.

Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri'nde %11.94 oy alarak 40 milletvekili çıkartmıştır ve grup kurmuştur.

Kurultay süreciDüzenle

 
Muhaliflerin öne çıkan ismi Meral Akşener, Mayıs 2016'da olağanüstü kongrenin engellenmesi üzerine konuşma yapıyor.

Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri'nden sonra MHP'de 547 delege olağanüstü kurultay taleplerini MHP Genel Merkezi'ne iletti. Meral Akşener, Sinan Oğan ve Koray Aydın kurultay çağrısında bulundu ve genel başkan adayı olduklarını açıkladılar. Fakat Bahçeli yaptığı açıklamayla kurultay çağrılarını reddetti, kurultay tarihi olarak 18 Mart 2018 tarihini işaret etti.[12] Muhaliflerin avukatları "Kurultay Çağrı Heyeti" oluşturularak, partinin olağanüstü kurultaya götürülmesi talebiyle Ankara 12. Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açtı. Parti yönetimi imzalarla ilgili açılan davada karar vermek için Ankara 2. Sulh ceza mahkemesinden süre istedi.[12]

Bahçeli’ye karşı genel başkanlığını ilan eden 6 muhalif adayın katılımıyla MHP’nin 6.Olağanüstü Büyük Kongresi toplandı. Tüzük kurultayı olarak tanımlanan kongrede, genel merkez aksini iddia etse de kurultay toplanma sayısına ulaşıldığı noter huzurunda teyit edildi. Kongrede kabul edilen değişiklik önerileriyle parti tüzüğündeki 13 madde yenilendi. Değişikliklerle birlikte parti tüzüğündeki ‘olağanüstü kurultaylarda genel başkan seçimi yapılmasını’ engelleyen madde ‘seçim yapılabilir’ şeklinde değiştirildi.[13]

Genel başkanlarıDüzenle

# Adı Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Alparslan Türkeş 8 Şubat 1969 4 Nisan 1997
Muhittin Çolak (vekil) 5 Nisan 1997 10 Haziran 1997
Yıldırım Tuğrul Türkeş (vekil) 10 Haziran 1997 6 Temmuz 1997
2 Devlet Bahçeli 6 Temmuz 1997 Görevde

Mevcut Başkanlık Divanı üyeleriDüzenle

# Adı Görevi
1 Devlet Bahçeli Genel Başkan
2 İsmet Koçak Genel Başkan Baş Danışmanı
3 Şefkat Çetin Genel Başkan Yardımcısı (Teşkilat İşleri)
4 Oktay Öztürk Genel Başkan Yardımcısı (Hukuk ve Seçim İşleri)
5 Celal Adan Genel Başkan Yardımcısı (Siyasi İşler)
6 Ahmet Kenan Tanrıkulu Genel Başkan Yardımcısı (Ekonomi ve Sosyal Politikalar)
7 Edip Semih Yalçın Genel Başkan Yardımcısı (Medya, Tanıtım ve Halkla İlişkiler)
8 Mevlüt Karakaya Genel Başkan Yardımcısı (Mali İşler)
9 Emin Haluk Ayhan[14] Genel Başkan Yardımcısı (AR-GE - Araştırma ve Strateji Geliştirme)
10 Sadir Durmaz Genel Başkan Yardımcısı (Yerel Yönetimler)
11 Ruhsar Demirel Genel Başkan Yardımcısı (Kadın ve Aile)
12 Genel Başkan Yardımcısı (Mesleki ve Sivil Toplum Kuruluşları)
13 Zuhal Topçu Genel Başkan Yardımcısı (Parti İçi Eğitim ve Liderlik Okulu)
14 İsmet Büyükataman Genel Sekreter
15 Mustafa Hidayet Vahapoğlu Genel Sekreter Yardımcısı (İdari, Mali ve Teknik İşler)
16 Mustafa Kalaycı Genel Sekreter Yardımcısı (Siyasi ve Sosyal İşler)

Milliyetçi Hareket Partisi ve seçimlerDüzenle

Genel seçimlerDüzenle

Seçim Harita Genel başkan Oy Sandalye Meclis Sıra
#  % ± Y # ±
1969   Alparslan Türkeş 274.225
%3,02
1 / 450
Muhalefet 5.
1973   Alparslan Türkeş 362.208
%3,38
 0.36
3 / 450
 2 Muhalefet 6.
1977   Alparslan Türkeş 951.544
%6,42
 3.04
16 / 450
 13 Koalisyon 4.
1981-1993 arası kapalı kaldı.
1995   Alparslan Türkeş 2.301.343
%8,18
  1.76
0 / 550
 16 Yok 6.
1999   Devlet Bahçeli 5.606.634
%17,98
 9.80
129 / 550
 129 Koalisyon 2.
2002   Devlet Bahçeli 2.629.808
%8,35
 9.63
0 / 550
 129 Yok 4.
2007   Devlet Bahçeli 5.001.869
%14,27
 5.92
71 / 550
 71 Muhalefet 3.
2011   Devlet Bahçeli 5.585.513
%13,01
 1.26
53 / 550
 18 Muhalefet 3.
2015 Haziran   Devlet Bahçeli 7.520.006
%16,29
 3,28
80 / 550
 27 Muhalefet 3.
2015 Kasım   Devlet Bahçeli 5.694.136
%11,90
 4,39
40 / 550
 40 Muhalefet 4.

Yerel seçimlerDüzenle

Seçim Genel başkan İl Genel Meclisi oy sayısı İl Genel Meclisi oy oranı Belediye başkanlığı sayısı
1973 Alparslan Türkeş 133.089  % 1,33 5
1977 Alparslan Türkeş 819.136  % 6,62 55
1994 Alparslan Türkeş 2.239.117  % 7,95 118
1999 Devlet Bahçeli 5.401.597  % 17,17 500
2004 Devlet Bahçeli 3.372.249  % 10,45 268
2009 Devlet Bahçeli 6.683.600  % 16,27 490
2014 Devlet Bahçeli 7.399.119  % 17,82 166

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ http://www.mhp.org.tr/htmldocs/iletisim/adres_telefon/mhp/adres_ve_telefonlar.html/site/bize-ulasın
  2. ^ "Milliyetçi Hareket Partisi". 28 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160528174156/http://www.yargitaycb.gov.tr/sayfa/faaliyette-olan-siyasi-partiler/1158. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2016. 
  3. ^ Turkey Recent Economic and Political Developments Yearbook Volume 1 - Strategic Information and Developments. P.46. Published in July 2015 and updated annually. International Business Publications, Washington, USA. Accessed via Google books. Retrieved 16 February 2017.
  4. ^ Global Turkey in Europe II. Energy, Migration, Civil Society and Citizenship Issues in Turkey-EU Relations. p.180. First published by Edizioni Nuova Cultura in 2014. Published in Rome, Italy. Accessed via Google books. Retrieved 16 February 2017.
  5. ^ Turkish far right on the rise. The Independent. Author - Justin Huggler. Published 19 April 1999. Retrieved 16 February 2017.
  6. ^ https://www.mhp.org.tr/htmldocs/kadrolar/mv24/mhp/MilletVekillerimiz.html
  7. ^ Ali Dağlar (20 Temmuz 2008). "MHP artık Avrupalı bir aşırı sağ parti ve anamuhalefet adayı" (Türkçe). hurriyet.com.tr. 28 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150228152931/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=9471370. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  8. ^ "Turkish far right on the rise" (İngilizce). independent.co.uk. 20 Nisan 1999. 28 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150228152114/http://www.independent.co.uk/news/turkish-far-right-on-the-rise-1088461.html. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  9. ^ "Turkey and the EU: Will they Split before they Marry?" (İngilizce). spiegel.de. 3 Ekim 2005. 28 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150228152357/http://www.spiegel.de/international/turkey-and-the-eu-will-they-split-before-they-marry-a-377789.html. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  10. ^ "MHP Tarihçe" (Türkçe). mhp.org.tr. http://web.archive.org/web/20120207214641/http://www.mhp.org.tr/mhp_tarihce.php. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  11. ^ "1999 Yılı Genel Seçim Sonuçları" (Türkçe). belgenet.net. http://web.archive.org/web/20120427210516/http://www.belgenet.net/ayrinti.php?yil_id=13. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  12. ^ a b http://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/03/160229_mhp_ne_oluyor
  13. ^ http://www.dw.com/tr/mhpde-neler-oluyor/a-19341948
  14. ^ http://www.mhp.org.tr/htmldocs/kadrolar/detay/baskanlik_divani/24.html

Dış bağlantılarDüzenle