Türkiye'de sağ-sol çatışması

Türkiye'de 1970'li yıllarda başlayan ve 12 Eylül Darbesi'nden sonra bitme eğilimi gösteren silahlı çatışma ve katliamlar dönemi

Türkiye'de sağ-sol çatışması, 1970'lerin sonlarında ciddi bir sorun hâline geldi[3] ve hatta "düşük seviyeli bir savaş, örtülü iç savaş" olarak da tanımlandı.[3]

Türkiye'de sağ-sol çatışması
Tarih1968–1980 (zirve yıllar 1978–1980)
Bölge
Sonuç
Taraflar
Sağ görüşlü gruplar: Sol görüşlü gruplar:
Komutanlar ve liderler
Güçler
Bilinmiyor Bilinmiyor
Kayıplar
1.286[2] 2.109[2]
1974-1980 yılları arasında toplam 5.388 kişi öldürüldü, 1.611 kişinin bağlantısı bilinmiyor. 281 güvenlik görevlisi öldürüldü.[2]

TarihDüzenle

Yunanistan’da askerî darbe ile devrilen hükûmetin yerine cuntacılar gelmiş, Türk nüfusun da olduğu Kıbrıs Cumhuriyeti'ni Yunanistan'a dâhil etmek arzusunda olan Yunan milliyetçisi cuntacılar tarafından 15 Temmuz 1974 Darbesi akabinde Kıbrıs'ta yaşayan Türklere baskı ve zulüm yapılması üzerine başbakanı CHP lideri Bülent Ecevit olan mevcut Türkiye hükûmeti 20 Temmuz 1974'te Kıbrıs Harekatı'nı gerçekleştirmiştir. Ecevit CHP'sinin Kıbrıs Harekâtı öncesi yapılan 1973 Türkiye genel seçimlerinde %33,30 olan oy oranı, bu harekât sonrası yapılan 1977 Türkiye genel seçimlerinde %41,40'a yükselmiştir. CHP ve sol harekete karşı[4] Meclisteki sağ partiler birleşerek "Milliyetçi Cephe" adıyla yeni bir hareket ve hükûmet oluşturmuş, bu cephede milis gücüyle öne çıkan MHP ve toplumsal düzenci Güven Partisi bütünleşmesi de dikkat çekmiş, akabinde sol ve sağ örgütler gerek siyasette gerekse örgüt temelinde silahlı militanlar yetiştirmiştir.

Çatışmaların kronolojisiDüzenle

1968Düzenle

1969Düzenle

1970Düzenle

  • 8 Haziran 1970: İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü son sınıf öğrencisi Yusuf İmamoğlu komünist bir grup tarafından kurşuna dizilerek öldürüldü.
  • 23 Kasım 1970: Ülkücü öğrenci Ertuğrul Dursun Önkuzu, sol görüşlü öğrenciler tarafından camdan aşağı atılarak öldürüldü. Uzun bir süre intihar ettiği sanılan Önkuzu'nun ağır işkencelere maruz kaldığı ortaya çıktı.
  • 5 Aralık 1970: Ülkücüler, İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi öğrencisi Hüseyin Aslantaş'ı Çapa Yüksek Öğretmen Okulunda başından vurdular. Aslantaş 9 Aralık günü öldü.

1971Düzenle

  • 22 Mayıs 1971: Ulaş Bardakçı, Hüseyin Cevahir, Mahir Çayan Necmi Demir, Oktay Etiman ve Ziya Yılmaz, Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi (THKP-C) adını verdikleri örgütün ilk eylemi olarak 17 Mayıs 1971'de İsrail Başkonsolosu Efraim Elrom'u kaçırdılar. Elrom, kaçıranların talepleri kabul edilmeyince 22 Mayıs 1971'de öldürüldü.
  • 31 Mayıs 1971: Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu üyelerinden Sinan Cemgil ve Alpaslan Özdoğan ve Kadir Manga Nurhak Dağları'nda askerlerle çıkan çatışmada öldürüldü.
  • 1 Haziran 1971: Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesinin önde gelenlerinden Hüseyin Cevahir, saklandığı ve Sibel Erkan adında genç bir kızı rehin aldığı evde askerler tarafından öldürüldü.

1972Düzenle

1973Düzenle

  • 18 Mayıs 1973: Türkiye Komünist Partisi/Marksist Leninistin kurucusu İbrahim Kaypakkaya, gözaltında gördüğü işkence sonucunda öldü.

1974Düzenle

  • 18 Aralık: Yıldız Mühendislik öğrencisi, İstanbul Yüksek Öğrenim Kültür Derneği Yönetim Kurulu üyesi Şahin Aydın, Beşiktaş’ta bıçaklanarak öldürüldü. Aydın'ın ölümü 12 Mart Dönemi sonrasının ilk siyasi cinayeti oldu.[9]

1976Düzenle

  • 30 Eylül 1976: Devrimci Gençlik mensubu Yılmaz Turanlı, Artvin-Borçka’da öldürüldü.

1977Düzenle

  • 1 Mayıs 1977: Taksim Meydanı'nda 1 Mayıs kutlayan kalabalığa kimliği belirsiz kişiler tarafından ateş açıldı, 34 kişi öldü ve yüzlerce kişi yaralandı.[10][11]
  • 8 Haziran 1977: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) öğrenci temsilcileri tarafından düzenlenen boykot sırasında, Ankara Yüksek Öğretim Derneği ve Devrimci Gençlik üyesi Ertuğrul Karakara, jandarma tarafından sırtından süngülenerek öldürüldü.
  • 10 Temmuz 1977: Necdet Adalı ve diğer sol görüşlü militanlar silahlarla kahve bastılar, sağ görüşlü Mehmet Ali Gözleme ve Sıtkı Aydın öldürüldü.

1978Düzenle

  • 16 Mart 1978: İstanbul Üniversiteli 7 öğrenci, okuldan çıktıkları sırada üzerlerine atılan bombanın patlamasıyla hayatlarını kaybettiler. 41 kişi yaralandı.
  • 17 Mart 1978: Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist tarafından gerçekleştirilen Ümraniye Katliamı'nda MİSK üyesi 5 işçi işkenceyle öldürüldü.
  • 23 Mart 1978: Ali Osman Beydilli (21) ve Güven Bilgili (24), Adana’da akşam Mühendislik Yüksek Okulundan çıkıp evlerine giderken 2 Ülkücünün silahlı saldırısında öldürüldü.
  • 24 Mart 1978: Sağcı örgütlerin üzerine giden Ankara Cumhuriyet Savcısı Doğan Öz öldürüldü.
  • 7 Nisan 1978: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi hocalarından Doç. Dr. Server Tanilli'ye silahlı saldırı düzenlendi, Tanilli felç oldu.
  • 17 Nisan 1978: Malatya Belediye Başkanı Hamit Fendoğlu, kendisine posta yoluyla gönderilen bombalı bir paketin elinde patlaması sonucu gelini ve 2 torunuyla birlikte öldü.
  • 17-20 Nisan 1978: Malatya'da yaşanan ve solculara ve Alevilere yönelik Malatya Katliamı'nda 8 kişi öldü, 100 kişi yaralandı.
  • 11 Temmuz 1978: Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyelerinden ve Tüm Öğretim Üyeleri Derneği Başkanı olan Doç. Dr. Bedrettin Cömert evinin önünde öldürüldü.
  • 9 Ağustos 1978: İstanbul-Kocamustafapaşa’da Artvin Kültür Derneği üç ülkücü tarafından kurşunlandı. Olay sırasında dernek binasında bulunan ve kurşun isabet eden Ferruh Ataol, 17 Ekim 1978’de Ankara Numune Hastahanesinde hayatını kaybetti.
  • 10 Ağustos 1978: Ankara Balgat'ta sol görüşlü kişilerin gittiği kahvehane Mustafa Pehlivanoğlu ve Haydar Şahin adlı ülkücü militanlar tarafından tarandı, 5 kişi öldü.
  • 4-5 Eylül 1978: Sivas'ta yaşanan ve solculara ve Alevilere yönelik saldırılarda 12 kişi öldü, 100’den fazla kişi yaralandı.
  • 25 Eylül 1978: TÖB-DER üyesi ve İstanbul Vefa Lisesi Müdür Başyardımcısı Mustafa Kurt, Ülkücüler tarafından öldürüldü.
  • 8 Ekim 1978: Bahçelievler Katliamı’nda TİP üyesi 7 genç öldürüldü.
  • 14/15 Ekim 1978: Sağ görüşlü Fikri Arkan ve Kemal Özdemir adlı militanlar, Ankara'da kaçırdıkları iki solcuyu el ve ayaklarından bağlayıp, öldürüp, çuvala koyup bir şarampole attılar. Fikri Arkan 12 Eylül'den sonra 27 Mart 1982'de idam edildi.
  • 20 Ekim 1978: İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Bedri Karafakıoğlu silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 26 Kasım 1978: Karadeniz Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden ve 1977 seçimlerinde TİP milletvekili adayı olan Doç. Dr. Necdet Bulut silahlı saldırıya uğradı ve 8 Aralık 1978'de hastanede öldü.
  • 19-26 Aralık 1978: Maraş Katliamı'nda 120 kişi öldü, 1000'i aşkın kişi yaralandı, 552 ev ve 289 iş yeri tahrip edildi.

1979Düzenle

  • 1 Şubat 1979: Milliyet Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Abdi İpekçi, Nişantaşı'nda silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 19 Şubat 1979: Kartal'da eski MHP ilçe başkanı, Ankara'da bir polis, Mersin'de ve Tarsus'ta sağ görüşlü 2 kişi öldürüldü.
  • 14 Nisan 1979: Beykoz'da 2 polis ve Şekerbank'ın eski müdürü öldürüldü. Öldürülen müdürün baş ucunda, "Beklenen gün geldi. Bir halk düşmanı daha yok oldu. Ya özgürlük ya ölüm, ihtilal yolu Çayanların yolu." yazılı bir kâğıt bulundu.
  • 1 Mayıs 1979: 5 şehirde toplam 8 kişi öldürüldü.
  • 16 Mayıs 1979: Piyangotepe Katliamı: Ankara Piyangotepe'de genellikle solcuların gittiği bir kahvehane; Ali Bülent Orkan, Nurullah Akdoğan ve Erol Türkmen adlı sağ görüşlü militanlar tarafından basıldı, 7 kişi öldürüldü. Ali Bülent Orkan, 12 Eylül'den sonra 13 Ağustos 1982'de idam edildi.
  • 22 Mayıs 1979: Sağ görüşlü militan Ahmet Kerse, sol görüşlü bir bakkalı 6-7 el ateş ederek öldürdü.
  • 27 Haziran 1979: Türkiye'nin ilk ecza kooperatifi olan Eczacılar Üretim ve Tüketim Kooperatifinin kurucularından Neşe Gülersoy, Ülkücüler tarafından öldürüldü.
  • 30 Temmuz 1979: Hilvan'ın bir köyü silahlı saldırganlarca basıldı, 4 kişi öldürüldü. Adalet Partisi Urfa Milletvekili Celal Bucak ve 7 kişi, Apocular denilen örgüt tarafından yaralandı.[12] Diyarbakır, Adana, Simav, Vakfıkebir ve Balıkesir'de 6 kişi öldürüldü.
  • 20 Ağustos 1979: Kâğıthane Jandarma Karakol Komutanı Astsubay Üstçavuş Erdal Görücü, özel aracıyla karakola giderken DEV-SOL militanları tarafından öldürüldü.[13]
  • 22 Ağustos 1979: İstanbul'da 2 er öldürüldü.
  • 7 Eylül 1979: Silahlarla fırın basan sağ görüşlü militanlar Halil Esendağ ve Selçuk Duracık, 4 sol görüşlü fırıncıyı öldürdüler. 12 Eylül'den sonra 5 Haziran 1983'te idam edildiler.
  • 9 Eylül 1979: Adana'da solcu Vedat Çataltepe, gece bekçisi tarafından öldürüldü.
  • 10 Eylül 1979: Türkiye İşçi Partisi Adana eski il başkanı ve Maraş Katliamı'nın müdahil avukatlarından Ceyhun Can, avukatlık bürosunda uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 11 Eylül 1979: Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekan Vekili Prof. Dr. Fikret Ünsal, Adana'da uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 18-19 Eylül 1979: Adana'da Yapı Meslek Lisesini basan 2 militan, 6 Ülkücü öğretmeni öldürdü.
  • 19 Eylül 1979: Malatya Ülkü Ocakları eski başkanı Mürsel Karataş, Sultanahmet'te öldürüldü.
  • 23 Eylül 1979: Tarsus Cumhuriyet Savcısı Süreyya Eminsoy, Tarsus'ta öldürüldü.
  • 25 Eylül 1979: Solcu Ali Tütüncüler, Gaziantep'te Ülkücüler tarafından öldürüldü.
  • 28 Eylül 1979: Solcu kimliğiyle tanınan Adana Emniyet Müdürü Cevat Yurdakul, uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 2 Ekim 1979: Kars AP senatör adayı Salim Dursunoğlu Göle'de öldürüldü.
  • 11 Ekim 1979: Ankara'da sıkıyönetimi protesto eden bir gösteride, solcu Metin Kılıç öldürüldü.
  • 11 Ekim 1979: Ankara, Akdere'de solcu Mehmet Adil Olcay öldürüldü.
  • 16 Kasım 1979: Türkiye Öğretmenler Sendikası Kurucusu, İstanbul TÖB-DER Başkanı ve TKP üyesi Talip Öztürk, öğretmenlik yaptığı okulun çıkışında Ülkücüler tarafından öldürüldü.
  • 19 Kasım 1979: Ülkücü gazeteci ve yazar İlhan Egemen Darendelioğlu, çapraz ateşe alınarak öldürüldü.
  • 20 Kasım 1979: İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dekan Yardımcısı Prof. Dr. Ümit Doğançay öldürüldü.
  • 21 Kasım 1979: Yurt sathında 2'si polis 11 kişi öldürüldü.
  • 25 Kasım 1979: Yurt sathında 9 kişi öldürüldü.
  • 29 Kasım 1979: Kayseri'de çıkan olaylarda 10 kişi öldü.
  • 3 Aralık 1979: Fedai dergisi sahibi ve yazarı Kemal Fedai Coşkuner, İzmir'de öldürüldü.
  • 6 Aralık 1979: Bir polis öldürüldü.
  • 6 Aralık 1979: Daha önce iki kişiyi öldüren ve saklandığı eve operasyon düzenleyen askerlere de ateş açan İsmet Şahin, Piyade Er Mustafa Çelimli'yi öldürdü. 12 Eylül'den sonra 20 Ağustos 1981'de idam edildi.
  • 7 Aralık 1979: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü profesörlerinden Cavit Orhan Tütengil, uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü. Tütengil'in cenaze töreninde olaylar çıktı, bir kişi öldü, 13 kişi yaralandı.
  • 14 Aralık 1979: 4 Amerikalı öldürüldü.
  • 14 Aralık 1979: Beşiktaş'ta bir kahveye konan bomba patladı, 5 kişi öldü, 22 kişi yaralandı.
  • 14 Aralık 1979: Ankara'da karşıt görüşlü 2 polisin kavgasında bir polis öldü.
  • 14 Aralık 1979: DEV-YOL militanlarını aramak isteyen 2 devriye eri öldürüldü.
  • 24 Aralık 1979: Ankara MHP merkez ilçe başkanı, bir PTT müdürü, bir öğrenci öldürüldü.

1980Düzenle

  • 3 Ocak 1980: Sağ görüşlü Cevdet Karakaş adlı militan, Elâzığ'da bir öğretmeni yaraladı.
  • 2 Şubat 1980: Ankara'da silahlı bir gruba müdahale eden askerlerden Piyade Er Zekeriya Önge vurularak öldürüldü. Kalaslar arasında saklanan Erdal Eren, silahıyla beraber yakalandı.
  • 3 Şubat 1980: Maraş Katliamı'nın müdahil avukatlarından Halil Sıtkı Güllüoğlu öldürüldü.
  • 9 Şubat 1980: İstanbul Yedikule'de polis karakolu DEV-SOL militanları tarafından basıldı, bir polis öldürüldü, 3 polis yaralandı.
  • 11 Şubat 1980: Sağ görüşlü Cevdet Karakaş adlı militan, sol görüşlü avukat Erdal Aslan'ı öldürdü. 12 Eylül'den sonra 4 Haziran 1981'de idam edildi.
  • 20 Şubat 1980: Sağ görüşlü Cengiz Baktemur adlı militan, Malatya Doğanşehir Cumhuriyet Halk Partisi Gençlik Kolları Başkanı Hasan Doğan'ı öldürdü. 12 Eylül'den sonra 30 Nisan 1982'de idam edildi.
  • 5 Mart 1980: Banka soyan 3 soyguncu, 2 eri öldürdü.
  • 11 Mart 1980: Yurt sathında 7'si kurşuna dizilerek olmak üzere toplam 13 kişi öldürüldü.
  • 18 Mart 1980: Siverek'teki cenaze töreninde çıkan çatışmada 5 kişi, ülkenin diğer yerlerinde 3 kişi öldürüldü.
  • 19 Mart 1980: Diyarbakır'da sinemada eşinin gözleri önünde Ömer Koç adlı bir üsteğmen öldürüldü.
  • 21 Mart 1980: Yurt sathında 8 kişi öldürüldü.
  • 28 Mart 1980: Mardin'in Derik ilçesinde çıkan çatışmada bir yüzbaşı, bir astsubay ve bir er öldü.
  • 28 Mart 1980: İstanbul'da bir MİT görevlisi öldürüldü.
  • 31 Mart 1980: İstanbul'da bombalı pankart indirmeye çalışan 2 polis paramparça oldu.
  • 31 Mart 1980: 10 şehirde toplam 11 kişi öldürüldü.
  • 2 Nisan 1980: Yurt sathında 11 kişi öldürüldü.
  • 11 Nisan 1980: TRT program yapımcısı ve edebiyatçı Ümit Kaftancıoğlu, Ankara'da öldürüldü.
  • 16 Nisan 1980: İstanbul'da Amerikalı bir astsubay ile bir Türk arkadaşı, Ahmet Saner ve Kadir Tandoğan adlı sol görüşlü militanlar tarafından öldürüldü. Gaziantep'te bir polis, Mardin'de 2 öğrenci, Aydın'da bir öğretmen, Ankara ve İstanbul'da 2 işçi öldürüldü.
  • 17 Nisan 1980: CHP Adana İl Başkanı Avukat Ahmet Albay, Ülkücü Selahattin Büyüköztekin’e MHP il binasından verilen talimatla silahlı saldırıya uğradı. İki hafta sonra hastanede öldü.
  • 22 Nisan 1980: Yurt sathında 20 kişi öldürüldü.
  • 25 Nisan 1980: Sol görüşlü Seyit Konuk, İbrahim Ethem Coşkun ve Necati Vardar adlı militanlar, İzmir'de müteahhit Nuri Yapıcı'yı öldürdüler.
  • 29 Nisan 1980: Sol görüşlü Seyit Konuk, İbrahim Ethem Coşkun ve Necati Vardar adlı militanlar, MHP İzmir il yöneticisi eczacı Turan İbrahim'i öldürdüler. 13 Mart 1982'de idam edildiler.
  • 25 Nisan 1980: Yurt sathında 15 kişi öldürüldü.
  • 28 Nisan 1980: Yurt sathında 21 kişi öldürüldü.
  • 27 Mayıs 1980: MHP Genel Başkan Yardımcısı Gün Sazak, DEV-SOL militanları tarafından öldürüldü.
  • 28 Mayıs 1980: Çorum Olayları'nda solculara ve Alevilere yönelik saldırılarda 57 kişi öldürüldü, 100'den fazla kişi yaralandı.
  • 30 Mayıs 1980: Yurt sathında 20 kişi öldürüldü.
  • 7 Haziran 1980: CHP Kayseri İl Başkanı Mustafa Kulkuloğlu öldürüldü.
  • 9 Haziran 1980: Sol görüşlü militan Ali Aktaş (Ağtaş), evinde eşi ve çocuklarıyla yatmakta olan sağ görüşlü birini dışarı çıkarmak için evin önünde silah sıktı, beklediği kişiyi dışarı çıktığı an ateş açarak öldürdü. 23 Ocak 1983'te idam edildi.
  • 17 Haziran 1980: 11 Şubat 1980’de düzenlenen silahlı saldırıdan yaralı kurtulan CHP Nevşehir İl Başkanı Mehmet Zeki Tekiner, CHP üyesi Yavuz Yükselbaba’nın bakkal dükkanında, Mehmet Onur Miman ve Uğur Coşkun tarafından öldürüldü.
  • 24 Haziran 1980: Milliyetçi Hareket Partisi Gaziosmanpaşa İlçe Başkanı Ali Rıza Altınok öldürüldü.
  • 15 Temmuz 1980: CHP İstanbul Milletvekili Abdurrahman Köksaloğlu öldürüldü.
  • 19 Temmuz 1980: 12 Mart döneminin başbakanı Nihat Erim; Dragos, İstanbul'daki deniz kulübünün önünde DEV-SOL militanları tarafından öldürüldü.[14]
  • 20 Temmuz 1980: Kırıkkale'de 23 yaşındaki sol görüşlü Adem Güler, silahlı saldırıda öldürüldü.
  • 22 Temmuz 1980: Eski DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler, İstanbul'da evinden çıkarken öldürüldü.[15]
  • 1 Ağustos 1980: Fatsa, Ordu'da eski MHP'li yöneticinin evi DEV-YOL militanları tarafından kurşun yağmuruna tutuldu. 12 ve 13 yaşlarında 2 kız çocuğu öldü, 14 yaşındaki abileri yaralandı.
  • 1 Ağustos 1980: Yurt sathında 24 kişi öldürüldü.[16]
  • 4 Ağustos 1980: Yurt sathında 19 kişi öldürüldü.[17]
  • 5 Ağustos 1980: Yurt sathında 13 kişi öldürüldü.[18]
  • 6 Ağustos 1980: Yurt sathında 16 kişi öldürüldü.[19]
  • 7 Ağustos 1980: Yurt sathında 15 kişi öldürüldü.[20]
  • 9 Ağustos 1980: Yurt sathında 14 kişi öldürüldü.
  • 11 Ağustos 1980: Yurt sathında 19 kişi öldürüldü.
  • 12-13-14 Ağustos 1980: Ramazan Bayramı'nda yurt sathında 27 kişi öldürüldü.
  • 15 Ağustos 1980: Yurt sathında 19 kişi öldürüldü.
  • 16 Ağustos 1980: MHP Adana kadın kolları başkanı Mürüvvet Kekilli evinde komünist militanların saldırısına uğradı. Kekilli 12 Eylül'de hayatını kaybetti.
  • 17 Ağustos 1980: Yurt sathında 14 kişi öldürüldü.
  • 18 Ağustos 1980: Yurt sathında 14 kişi öldürüldü.
  • 23 Ağustos 1980: Yurt sathında 10 kişi öldürüldü.
  • 26 Ağustos 1980: Yurt sathında 19 kişi öldürüldü.
  • 28 Ağustos 1980: Yurt sathında 17 kişi öldürüldü.
  • 29 Ağustos 1980: Yurt sathında 12 kişi öldürüldü.
  • 30 Ağustos 1980: Yurt sathında 17 kişi öldürüldü.
  • 14 Eylül 1980: Adana'da sol görüşlü militan Serdar Soyergin, fraksiyon ayrılığından dolayı sol görüşlü Erdoğan Polat'ı öldürdü. Kaçmaya çalışırken Tank Yüzbaşı Bülent Angın'ın da içinde bulunduğu güvenlik güçleriyle çatıştı, Yüzbaşı Angın öldürüldü. Soyergin 25 Ekim 1980'de idam edildi.
  • 26 Eylül 1980: Ankara/Aktepe’de “Devrimci Yol imzalı pankart astığı” ihbarıyla 22 Eylül’de gözaltına alınan 23 yaşındaki öğretmen Zeynel Abidin Ceylan, gördüğü işkence sonucunda hayatını kaybetti. Ankara Emniyeti tarafından Gülhane Askeri Hastanesi Morgu’na bırakılan Ceylan’ın ”hücresinde ölü bulunduğu” açıklandı.
  • 27 Eylül 1980: Devrimci Yol mensubu Metin Eryaşar, Adana'da eylem hazırlığı içindeyken, güvenlik güçleri tarafından kuşatılınca çıkan silahlı çatışmada öldü.
  • 5 Ekim 1980: Halkın Kurtuluşu üyesi Hasan Asker Özmen, gözaltında gördüğü işkence sonucunda öldü.
  • 28 Aralık 1980: Gaziantep'te Üsteğmen Şahin Akkaya, sol görüşlü Veysel Güney adlı militan tarafından başından vurularak öldürüldü.

1981Düzenle

  • 7 Ocak 1981: Sol görüşlü Mustafa Özenç adlı militan, yakalanıp getirildiği jandarma karakolunda gizleyebildiği tabancasıyla Jandarma Astsubay Üstçavuş Hasan Hüseyin Özcan, Jandarma Astsubay Üstçavuş Nihat Özsoy, Orman Muhafız Bekçisi Hayri Şimşek ve Jandarma Er Şaban Öztürk'ü öldürüp kaçtı. 20 Ağustos 1981'de idam edildi.
  • 17/18 Ocak 1981: Sol görüşlü militanlar Ramazan Yukarıgöz, Ömer Yazgan, Erdoğan Yazgan ve Mehmet Kambur, mensubu oldukları komünist örgüte para bulmak için giriştikleri kuyumcu soygununda kuyumcunun oğlu Hasan Kahveci'yi ve polis memuru Mustafa Kılıç'ı öldürdüler, emniyet kuvvetlerine ve halka ateş açtılar, polis otosunu taradılar. 29 Ocak 1983'te idam edildiler.
  • 6 Haziran 1981: Marksist Leninist Silahlı Propaganda Birlikleri üyeleri Doğan Özzümrüt ve Ercan Yurtbilir, güvenlik güçleriyle girdikleri çatışmada öldürüldü.

1982Düzenle

  • 7 Ağustos 1982: ASALA militanları tarafından Ankara Esenboğa Havaalanı'na düzenlenen bombalı saldırıda 9 kişi öldü, 72 kişi yaralandı. Saldırıyı gerçekleştiren militanlardan sağ olarak ele geçirilen Levon Ekmekçiyan 29 Ocak 1983'te idam edildi.
  • 16 Kasım 1982: TKP'nin İstanbul İl Sekreteri ve Merkez Komite üyesi Mustafa Hayrullahoğlu öldürüldü.

Gözaltında kaybolan kişilerDüzenle

  • 18 Eylül 1980: 18 yaşındaki lise öğrencisi Hüseyin Morsümbül, Bingöl'de gözaltında kaybedildi.
  • 8 Ekim 1980: 13 Eylül'de Kars'ta gözaltına alınan ve Devrimci Yol üyesi olduğu iddia edilen Cemil Kırbayır gözaltında kaybedildi.
  • 21 Kasım 1980: DİSK Basın-İş Genel Başkanı gazeteci Faruk Eren'in ağabeyi, Devrimci Sol üyesi olduğu iddia edilen Hayrettin Eren, Saraçhane'de gözaltına alındı. Kendisinden bir daha haber alınamadı.
  • 10 Nisan 1981: MLSPB üyesi olduğu iddia edilen Nurettin Yedigöl, İstanbul'da gözaltında kaybedildi.
  • 29 Temmuz 1981: TKP/ML Genel Sekreteri Süleyman Cihan İstanbul'da gözaltına alındı. Bir süre sonra cesedi bulundu.

Ayrıca bakınızDüzenle

Türkiye'de 12 Eylül 1980 Darbesi'ne Giden Süreç (1979- 12 Eylül 1980)

KaynakçaDüzenle

  1. ^ https://ahvalnews.com/turkish-mafia/turkish-mafia-boss-lends-support-erdogan Şablon:Bare URL inline
  2. ^ a b c Devrimci Yol Savunması (Defense of the Revolutionary Path).
  3. ^ a b Zürcher, Erik J. (2004). Turkey A Modern History, Revised Edition. I.B.Tauris. s. 263. ISBN 978-1-85043-399-6. 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2022. 
  4. ^ Mehmet Ali Birand. "12 Eylül - Saat İşlemeğe Başlıyor - Yakın Tarih Belgeseli". 25 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2016. 
  5. ^ Konuksever, Ergin. "Vedat Demircioğlu'nun öldürülmesi ve 6. Filo'yu protesto". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2015. 
  6. ^ Güngör, Hakan (24 Temmuz 2019). "6. Filo uğruna öldürülen genç: Vedat Demircioğlu". Evrensel Gazetesi. 18 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2020. 
  7. ^ "6. Filo Denize Döküldü, '68 Temmuz'unda Başka Neler Oldu?". Bianet. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2020. 
  8. ^ "Istanbul Protests". Turkish Daily News. 17 Şubat 2001. 9 Ocak 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2008. 
  9. ^ Alparslan, Mehmet Süha. "Ocak 1975..." birgun.net. 27 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2021. 
  10. ^ dmyfelsefe (2 Ağustos 2013). "70'lerde Sağ Sol Olayları- Sağ sol Kavgası Nasıl Başladı?". DMY Felsefe. 29 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2020. 
  11. ^ "Mehmet Ali Birand - 12 Eylül Belgeseli". www.google.com. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2020. 
  12. ^ "31 Temmuz 1979 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Urfa'da bir köy basıldı, 4 ölü, 4'ü ağır 7 yaralı var". 19 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  13. ^ "21 Ağustos 1979 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Kağıthane Jandarma Komutanı silahlı 3 kişi tarafından öldürüldü". 
  14. ^ "20 Temmuz 1980 tarihli Cumhuriyet gazetesi: NİHAT ERİM ÖLDÜRÜLDÜ". 19 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2022. 
  15. ^ "23 Temmuz 1980 tarihli Cumhuriyet gazetesi: KEMAL TÜRKLER ÖLDÜRÜLDÜ". 19 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  16. ^ "2 Ağustos 1980 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Terör doruk noktada: 10 kentte 24 kişi öldürüldü". 
  17. ^ "5 Ağustos 1980 tarihli Cumhuriyet gazetesi: 3'ü DISK'li, 3'ü CHP'li, 3'ü MHP'li 19 kişi öldü". 
  18. ^ "6 Ağustos 1980 tarihli Cumhuriyet gazetesi: 8 KENTTEKİ OLAYLARDA 13 KİŞİ ÖLDÜRÜLDÜ". 
  19. ^ "7 Ağustos 1980 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yurdun çeşitli yerlerinde meydana gelen olaylarda dün de 16 kişi öldürüldü". 
  20. ^ "8 Ağustos 1980 tarihli Cumhuriyet gazetesi: 9 KENTTEKİ SALDIRILARDA BİRİ ADANA DDY BAŞMÜDÜRÜ 15 KİŞİ ÖLDÜRÜLDÜ".