Nihat Erim

13. Türkiye başbakanı

İsmail Nihat Erim (1912, Kandıra/Kocaeli - 19 Temmuz 1980, İstanbul), 1971-1972 yıllarında başbakanlık yapmış Türk hukukçu, akademisyen ve siyasetçi.[1]

Nihat Erim
13. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı
Görev süresi
26 Mart 1971 - 22 Mayıs 1972
Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay
Yerine geldiği Süleyman Demirel
Yerine gelen Ferit Melen
Türkiye Başbakan Yardımcısı
Görev süresi
16 Ocak 1949 - 22 Mayıs 1950
Başbakan Şemsettin Günaltay
Yerine geldiği Faik Ahmet Barutçu
Yerine gelen Samet Ağaoğlu
Türkiye Bayındırlık Bakanı
Görev süresi
10 Haziran 1948 - 16 Ocak 1949
Başbakan Hasan Saka
Yerine geldiği Kasım Gülek
Yerine gelen Hasan Şevket Adalan
Türkiye Büyük Millet Meclisi
7., 8., 12., 13. ve 14. dönem milletvekili
Seçim bölgesi 1943 – Kocaeli
1946 – Kocaeli
1961 – Kocaeli
1965 – Kocaeli
1969 – Kocaeli
Kişisel bilgiler
Doğum İsmail Nihad
1912
Kandıra, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 19 Temmuz 1980 (68 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi (1943-1971)
Bitirdiği okul İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Mesleği Akademisyen, Hukukçu, Siyasetçi

YaşamıDüzenle

Eğitimi ve hukukçuluğuDüzenle

1912 yılında Kocaeli'nin Kandıra ilçesinde doğdu. Galatasaray Lisesini, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdi. Paris Hukuk Fakültesinde doktora yaptı. 1939 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine kamu hukuku doçentliğine atandı, 1941 yılında profesör oldu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesindeki kamu hukuku derslerine ek olarak Siyasal Bilgiler Okulunda devletler hukuku dersleri verdi. 1959-1961 yılları arasında BM Uluslararası Hukuk Komisyonu üyesi olarak görev aldı.

Siyasi kariyeriDüzenle

1943-1950 yılları arasında CHP milletvekili olarak TBMM'de bulundu, 2. Saka Hükûmetinde bayındırlık bakanlığı, Günaltay Hükûmetinde başbakan yardımcılığı yaptı. CHP muhalefete geçtikten sonra partinin yayın organı Ulus'un başyazarlığını üstlendi. Bu gazetenin 1953 yılında kapanması üzerine 1955 yılına kadar Yeni Ulus ve Halkçı gazetelerini çıkardı. Başbakan Adnan Menderes'in isteği üzerine Kıbrıs Cumhuriyeti anayasasının hazırlanmasında görev aldı. 1961 yılında CHP milletvekili olarak yeniden TBMM'ye döndü. CHP içinde İsmet İnönü'nün başlattığı "Ortanın Solu" hareketine katıldı, daha sonra CHP'den ayrılarak Cumhuriyetçi Güven Partisini kuran Prof. Dr. Turhan Feyzioğlu'yla birlikte muhalefet etti.

12 Mart 1971 Muhtırası'nın ardından CHP'den ayrılması koşuluyla hükûmeti kurmakla görevlendirildi. 26 Mart 1971 tarihinde kurduğu askerî cunta hükûmeti 3 Aralık 1971 tarihinde istifa etti. Yeniden hükûmeti kurmakla görevlendirildi, kurduğu 34. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti 22 Mayıs 1972 tarihine kadar işbaşında kaldı. 1961 Anayasası'nın Türkiye'ye ''lüks'' olduğunu ifade etti ve 12 Mart Muhtırası'nı verenlerin direktifi doğrultusunda Anayasa'nın 40 maddesinde değişiklikler yaptırdı.[2] Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan'ın idam edilmelerine kadar varacak olan ve "Balyoz Harekâtı" olarak bilinen uygulamaları başlatması nedeniyle "Balyoz" lakabıyla anıldı. "Gerekirse demokrasilerin üstüne şal örtmeli." sözü nedeniyle de Aziz Nesin tarafından kendisine "Şalcı Nihat" dendi.[3][4] 1977 yılına kadar Cumhuriyet Senatosunda kontenjan senatörü olarak görev yaptı.

KitaplarıDüzenle

Kıbrıs'la ilgili anı ve gözlemlerini, "Bildiğim ve Gördüğüm Ölçüler İçinde Kıbrıs" adıyla 1975 yılında kitaplaştırdı. Ölümünden yıllar sonra Yapı Kredi Yayınları tarafından "12 Mart Anıları" ve "Günlükler"i yayımlandı.

ÖlümüDüzenle

15 Temmuz 1979 günü evine patlayıcı madde atılan ve bir zarar görmeyen Nihat Erim, bir sene sonra ise 19 Temmuz 1980 tarihinde İstanbul Dragos'taki Deniz Kulübünün önünde Dev-Sol militanları tarafından düzenlenen suikast sonucu hayatını kaybetti. Olay yerinde, "Faşist Gün Sazak'tan sonra faşist Erim’i de işkenceleri ve devrimcilerin katlini protesto için cezalandırdık. (Devrimci Sol)" yazılı bir bildiri bulundu. Ölümü Türkiye çapında büyük yankı yaptı, Bülent Ecevit ve Alparslan Türkeş millî birlik çağrısında bulundular, basın büyük tepki gösterdi.

Mezarı Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır.[5]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Başbakanlarımız". TBMM.gov.tr. 11 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Kasım 2014. 
  2. ^ "12 Mart Belgeseli 10. Bölüm | Rövanş | 32.Gün Arşivi". 12 Mart Belgeseli. 32. Gün. 25 Nisan 2017. 9 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  3. ^ Türkiye tiyatrosu ve sinemasının "12 Mart ve 12 Eylüllere iyi geldiği" meçhul ama 12 Mart darbe hükûmeti kültür bakanı Talât Sait Halman'a çok iyi geldiği kesin 3 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (6 Nisan 2010)
  4. ^ Bir "Elit"ler Cumhuriyeti Olarak Jakobenizm[ölü/kırık bağlantı], Ferahnak's, 18 Nisan 2010
  5. ^ Meydan-Larousse Büyük Lügat ve Ansiklopedisi, Cilt:4 s.319. Meydan Yayınevi, İstanbul.

Dış bağlantılarDüzenle

  Wikimedia Commons'ta Nihat Erim ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

Siyasi görevi
Önce gelen:
Süleyman Demirel
13. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı
26 Mart 1971 - 22 Mayıs 1972
Sonra gelen:
Ferit Melen
Önce gelen:
Faik Ahmet Barutçu
Türkiye Başbakan Yardımcısı
16 Ocak 1949 - 22 Mayıs 1950
Sonra gelen:
Samet Ağaoğlu
Önce gelen:
Kasım Gülek
Türkiye Bayındırlık Bakanı
10 Haziran 1948 - 16 Ocak 1949
Sonra gelen:
Hasan Şevket Adalan