Faik Türün

Türk asker ve siyasetçi

Faik Türün (17 Ekim 1913 – 15 Şubat 2003) Türk asker ve siyasetçi. Eski 1. Ordu Komutanı.

Faik Türün

MU-1933-?

Türkiye Büyük Millet Meclisi
16. Dönem Milletvekili
Görev süresi
13 Haziran 1977 - 12 Eylül 1980
Seçim bölgesi 1977Manisa
1. Ordu Komutanı
Görev süresi
29 Eylül 1970 - 14 Ağustos 1973
Yerine geldiği Kemal Atalay
Yerine gelen Hüseyin Doğan Özgöçmen
3. Ordu Komutanı
Görev süresi
28 Ağustos 1969 - 29 Eylül 1970
Yerine geldiği Refet Ülgenalp
Yerine gelen Eşref Akıncı
Kişisel bilgiler
Doğum 17 Ekim 1913(1913-10-17)
Bursa, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 15 Şubat 2003 (89 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Defin yeri Edirnekapı Şehitliği
Partisi Adalet Partisi
Evlilik(ler)
Ayşe Bedia Türün (Tarih yok.)
Çocuk(lar) 5
Bitirdiği okul
Mesleği Asker · Siyasetçi
Ödülleri Silver Star Medal ribbon.svg
Askerî hizmeti
Bağlılığı  Türkiye
Branşı Türk Kara Kuvvetleri
Hizmet yılları 1933-1973
Rütbesi Orgeneral
Komutası
Çatışma/savaşları

Askerlikten emekli olduktan sonra Adalet Partisi'nin 16. Dönem Manisa milletvekili olarak meclise girdi. 1980 cumhurbaşkanlığı seçiminde Muhsin Batur'a rakip oldu ancak seçilemedi.

YaşamıDüzenle

Işıklar Askeri Lisesinden mezun olduktan sonra 1933'te Kara Harp Okulunu, 1942'de Kara Harp Akademisini bitirdi. 1950 yılında Harekât Şube Müdürü olarak Türk Tugayı ile Kore'ye Muhabere Binbaşı rütbesiyle görevlendirildi ve orada 1953 yılında ateşkes sağlanana kadar tüm muharebelere katıldı. BM Kuvvetleri Komutanı olan ve evvelce Ankara'ya gelip Atatürk'le tanışmış olan Mareşal Douglas MacArthur'dan Birleşmiş Milletler Liyakat Madalyası aldı.

1969 yılında Orgeneral rütbesine terfi etti. Ağustos 1970'teki Yüksek Askerî Şûra toplantılarında 1. Ordu Komutanı Kemal Atalay'ın kıdem sıralamasında ilk sırada olmasından dolayı Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atanması bekleniyordu. Ancak toplantıda bazı generaller 2. Ordu Komutanı olan ve kendileriyle aynı siyasi görüşü savunan Faruk Gürler'in "genç subay"ların "gönlünü kazanmış olduğunu" ve onlar üzerinde "siyasi etkisi" bulunduğunu ileri sürerek, Şura toplantılarına katılan Başbakan Süleyman Demirel'i "ikna" ettiler. 28 Ağustos 1970 tarihinde Süleyman Demirel başbakanlığındaki Adalet Partisi hükûmeti bu zorlamadan sonra Faruk Gürler'i Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atadı.

12 Mart dönemiDüzenle

1971 yılında 12 Mart Muhtırası verildiğinde Faik Türün 1. Ordu Komutanı ve İstanbul Sıkıyönetim Komutanı idi. 12 Mart 1971 muhtırasına giden süreçte Doğan Avcıoğlu'nun çıkardığı Devrim gazetesi etrafında toplanan ve içlerinde 27 Mayıs Darbesini yapan Millî Birlik Komitesi'nin gerçek lideri Emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun[1] da bulunduğu "Millî Demokratik Devrimciler"[2], o dönemin siyasi partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek "ulusçu-devrimci yöntem" olarak ifade edilen ilkeler doğrultusunda parlamento dışı muhalefeti savunuyorlardı. Türkiye'de orduyu tahrik ederek sol-sosyalist, bir çeşit Baasçı yönetim kurdurmak için Doğan Avcıoğlu ve İlhan Selçuk'un başını çektiği çok ciddi faaliyetler vardı. Devrim gazetesinin genel yayın yönetmeni Hasan Cemal çok sonraları anılarını anlattığı Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim adlı kitabında o zamanki maksatlarının "ulusalcı" subayları ikna ederek onlarla birlikte bir "Millî Demokratik Devrim" adı altında bir askerî darbe yapmak olduğunu yazdı.[3]

Nitekim 9 Mart 1971 tarihinde planlanan darbe, içlerinde Mahir Kaynak ve Mehmet Eymür'ün de bulunduğu Millî İstihbarat Teşkilatı mensuplarının durumu Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç ve 1. Ordu Komutanı Faik Türün'e haber vermesiyle akamete uğratıldı. 12 Mart Muhtırası'nı veren Memduh Tağmaç, orgeneral rütbesindekiler hariç bu 9 Mart 1971 darbe teşebbüsüne adı karışan başta Tümgeneral Celil Gürkan olmak üzere tüm subayları re'sen emekliye sevketti.[4]

1. Ordu Komutanı Orgeneral Faik Türün de bu darbe teşebbüsüne adı karışan tüm Devrim yazarlarını Ziverbey Köşkünde Millî İstihbarat Teşkilatı vasıtasıyla sorguya çekti.[5] Bu sorgularda Kara Kuvvetleri Komutanı Faruk Gürler[6] ve kod-adı olarak "Yavuz Bey"i kullanan Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur'un da 9 Mart darbe teşebbüsüne önce destek verdikleri[7], fakat sonra istihbarat bilgileri Genelkurmay Başkanı Orgeneral Memduh Tağmaç'a ulaşınca desteklerini geri çektikleri ortaya çıktı. Faik Türün, 9 Mart 1971 darbe teşebbüsüne karşı çıkarak[8] Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç'ı konuyla ilgili bilgilendirmiş ve 12 Mart 1971 Muhtırası ile Türkiye'deki Millî Demokratik Devrimcilere büyük darbe vurulmuştur.[9]

Memduh Tağmaç'ın yaş haddinden dolayı emekliye ayrılmasından sonra 1972 yılında Genelkurmay Başkanı olan Faruk Gürler'in 1973 yılında Cumhurbaşkanı olmak için tüm diğer komutanların desteğini almasına ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni Ankara'daki tankçı birlikleriyle abluka altında bulundurmasına rağmen, 1. Ordu Komutanı Faik Türün bu duruma karşı çıkmış[10] ve Adalet Partisi Genel Başkanı Süleyman Demirel'e icap ederse TBMM'yi İstanbul'da toplayacağını ve alınacak kararla isyanı bastırmak için 1. Ordu birlikleriyle Ankara'ya yürüyeceğini belirterek, sol devrimci olduğuna inandığı Emekli Orgeneral Faruk Gürler'in Cumhurbaşkanı olmasını engellemiştir.

1973'te emekli oldu.[11]

Siyasi hayatıDüzenle

1977 yılında yapılan seçimlerde Adalet Partisi'nden 16. Dönem Manisa milletvekili seçildi. 1980 yılında Fahri Korutürk'ün Cumhurbaşkanlığı süresinin bitmesinin ardından 12 Mart döneminin bir başka komutanı Cumhuriyet Halk Partisi senatörü emekli orgeneral Muhsin Batur'a karşı Adalet Partisi'nin Cumhurbaşkanı adayı oldu.

2003 yılında öldü. Cenazesi Selimiye Camii'nde kılınan öğle namazının ardından, askeri törenle Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.[12]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Barlas, Mehmet. "Komuta Kademesinin Belgeden Haberi Olmasa Bari". Sabah Gazetesi. 1 Kasım 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2009. 
  2. ^ Cemal, Hasan. "Mustafa Balbay günlükleri, Hasan Cemal günlükleri!". Milliyet Gazetesi. 14 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2009. 
  3. ^ Cemal, Hasan. "Darbecilikten, cuntacılıktan demokrasi kahramanlığına..." Milliyet Gazetesi. 4 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2008. 
  4. ^ Berkan, İsmet. "12 Mart'ı yanlış bilmek ve tarihin tekerrürü". Radikal Gazetesi. 30 Mayıs 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2020. 
  5. ^ "28 yıl sonra Ziverbey yüzleşmesi". Radikal Gazetesi. 
  6. ^ "Cumhuriyet'in Kuruluşunda Katiller Var". Taraf Gazetesi. 26 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2010. 
  7. ^ "Hasan Cemal VATAN'a konuştu". Vatan Gazetesi. 30 Aralık 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Aralık 2009. 
  8. ^ Berkan, İsmet. BERKAN&Date=14.03.2010&CategoryID=96 "12 Mart'ın yıldönümünde..." |url= değerini kontrol edin (yardım). Radikal Gazetesi. 30 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2020. 
  9. ^ "10 Mart 1971'de Türk ordusu bölünme aşamasına geldi". Radikal Gazetesi. 16 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2008. 
  10. ^ "MİT'in Tarihi". Sabah Gazetesi. [ölü/kırık bağlantı]
  11. ^ "Türün, silâh arkadaşlarına veda etti". Milliyet. 23 Ağustos 1973. 
  12. ^ Cahit Akyol (18 Şubat 2003). "Faik Türün'ün cenazesine Koreli subaylar da katıldı". 23 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2020.