Akdeniz

Avrupa, Asya ve Afrika arasında yer alan iç deniz

Akdeniz (Osmanlı Türkçesi: بحر سفيد Bahr-i Sefīd[1] , آق دڭيز Akdeñiz[2] ya da بحر متوسط, Bahr-i Mutavassıt[3]), Atlas Okyanusu'na bağlı, kuzeyinde Avrupa, güneyinde Afrika, doğusunda Asya kıtaları bulunan deniz. 2.5 milyon km² civarında alanı kaplayan deniz Cebelitarık Boğazı ile Atlas Okyanusu'ndan; Süveyş Kanalı ile de Kızıldeniz'den ayrılır. Akdeniz’in tuzluluk oranı ‰ 38 (binde 38) olup tuz oranı fazla olan denizler grubunda değerlendirilir.

Akdeniz ve bu iç denizi çevreleyen ülkelerin uydu görüntüsü (NASA)
Akdeniz haritası
Akdeniz bölgesi rölyefi

EtimolojiDüzenle

İngilizcede Mediterranean Sea denilir. Bu da Latincedeki Mediterraneustan (Medi: Orta + terra: Toprak, yer) gelmektedir. Yunancada Mesogeios denir. Arapçadaki karşılığı البحر الأبيض المتوسط (El Bahre-l Ebyedu'l-Mutavassit) “'ortada yer alan beyaz deniz'” anlamındadır. Farsça'da Akdeniz için kullanılan Bahr-i Sefid ismi Osmanlı dönemi haritalarında da gözükmektedir. Romalılar da Mare Nostrum derler ki bu da Bizim Deniz anlamına geliyordu.

“Akdeniz” isminin kaynağıyla ilgili inanılan iddialardan bir diğeri de eski Türklerde “mavi” rengin doğunun, “ak” rengin batının, “kırmızı” rengin güneyin ve “kara” rengin kuzeyin sembolü olarak kullanılmış olmasıdır. Bu iddiaya göre Akdeniz adlandırmasını ortaya koyan dil bilincinde Ege ve Akdeniz'i tek bir deniz olarak gören yaklaşım vardır. Bu yaklaşıma göre Türkiye'nin kuzeyindeki denize Karadeniz adının verilmesinin sebebi de budur.[4]

 
Denizanası, Akdeniz'de sık rastlanılan bir hayvandır.

CoğrafyaDüzenle

Dünyanın en büyük iç denizidir. Derin bir denizdir ve derinliği 4000 metreyi geçen birçok çukura sahiptir. Doğu Akdeniz Havzası, Batı Akdeniz Havzası'ndan daha derindir. Özellikle Doğu Akdeniz olmak üzere tuzluluk oranı yüksektir. Kıbrıs ile Mısır arasındaki kısımda tuzluluk oranı binde 39'a ulaşır. Akdeniz'e kıyısı olan 22 ülke vardır.

BölümlerDüzenle

Alt DenizlerDüzenle

BoğazlarDüzenle

KörfezlerDüzenle

İklimDüzenle

Akdeniz bölgesi şehirlerinde sıcaklık (°C)
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
Marsilya [1]16 Eylül 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 13 13 13 14 16 18 21 22 21 18 16 14
Barselona [2]18 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 13 13 13 14 17 20 23 25 23 20 17 15
Valensiya [3]31 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 14 13 14 15 17 21 24 26 24 21 18 15
Napoli [4]31 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 15 14 14 15 18 22 25 27 25 22 19 16
Malaga [5]27 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 16 15 15 16 17 20 22 23 22 20 18 16
Cebelitarık [6]17 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 16 15 16 16 17 20 22 22 22 20 18 17
Atina [7]27 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 16 15 15 16 18 21 24 24 24 21 19 17
Kandiye [8]26 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 16 15 15 16 19 22 24 25 24 22 20 18
Malta [9]3 Ekim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 16 16 15 16 18 21 24 26 25 23 21 18
Antalya [10]8 Eylül 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 14 15 18 21 25 30 34 34 31 26 20 16
Larnaka [11]31 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 18 17 17 18 20 24 26 27 27 25 22 19
Mersin [12] 18 18 19 22 24 25 27 29 28 26 24 22
Tel Aviv [13]27 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 18 17 17 18 21 24 26 28 27 26 23 20

Ayrıca bakınızDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 7 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2012. 
  2. ^ Kâtib Çelebi, Kitab-ı Cihannüma, 1648 bk: 360 Yıllık Öykü: Cihannüma 28 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2012. 
  4. ^ Ertuğrul Yaman, Eyüp Bacanlı, Türk Dili El Kitabı, Grafiker Yayınları, Ankara 2009, s. 35-36

5. https://web.archive.org/web/20130915012011/http://www.biltek.tubitak.gov.tr/merak_ettikleriniz/index.php?kategori_id=21&soru_id=4891


Koordinatlar: 35°K 18°D / 35°N 18°E / 35; 18