Ana menüyü aç
Süveyş Kanalı'nın yeri
Süveyş Kanalı, 1863
Süveyş Kanalından bir Amerikan savaş gemisi geçiyor

Süveyş Kanalı (Arapça: قناة السويس‎, trl: Qanā el-Suways). Akdeniz i Kızıldeniz'e bağlayan ve Mısır'ın Osmanlı idaresinde olduğu dönemde açılan kanal.

Akadeniz'i Kızıldeniz'e bağlama düşüncesi ilk Çağda Firavunlar dönemine kadar gitmektedir. Firavun 2. Ramses zamanında açılan kanal sonradan kumla doldu ve kullanılamaz hale geldi. Firavunlar döneminde açılan kanalın ana güzegahı Romalılar ve İslam hakimiyeti döneminde de çeşitli tarihlerde tamir ettirilerek kullanıldı. Halife Ömer'in emriyle Mısır valisi Amr bin Âs kanalı tamir ettirdi ve bu kanal 8. yüzyıla kadar kullanıldı.[1]

16. Yüzyılda Portekizliler Hint Okyanusuna geçerek Baharat yolunu kontrol altına alıp Osmanlının doğudaki topraklarını tehdit etmeye başladılar. Bu tehlike karşısında Sarazam Sokullu Mehmet Paşa ve kaptanı derya Kılıç Ali Paşa Akdeniz'i kızıldenize bağlayacak bir kanal açma konusunda girişimde bulundular.[2] fakat bu girişimler çeşitli sebeplerden dolayı başarıya ulaşamadı.

Napolyon Mısır'ı işgal ettikten sonra burada bir kanal açtırmayı düşündü. Fakat kendisine görev verilen Fransız Mühendis Le Pere hatalı bir ölçüm yaparak Kızıldeniz'in Akadeniz'den 10 metre daha yüksek olduğunu söyledi. Bu sebeple Napolyon fikrinden vazgeçti.[3]

Süveyş Kanalının inşasına Osmanlı Devletinin Mısır Valisi Said Paşa zamanında bir Fransız şirketi tarafından başlandı. Kanal Mısır valisi İsmail Paşa zamanında 1869 yılında tamamlandı. Süveş Kanalının açılışına karşı olan İngiltere 1882'de Mısır'ı işgal ederek kanalın kontrolünü ele geçirdi.[4] Osmanlı Devleti 1. Dünya savaşı sırasında Süveyş Kanalını geri alabilmek amacıyla 1. ve 2. kanal harekatlarını düzenledi. Fakat bu harekatlar başarısızlıkla sonuçlandı.[5]

Sina Yarımadası'nın batısında yer alan kanal 193,3 kilometre uzunluğunda ve en dar yerinde 313 metre genişliğindedir. Kanal, Afrika çevresinde dolaşmaya gerek kalmadan Asya ile Avrupa arasında deniz taşımacılığı yapılmasını sağlar.

Dünyanın en önemli su yolları arasında yer alır. Eski gemiciler ticarette çok uzun yol ve mesafe kat ettikleri için böyle bir kanal yapma gereksinimi ortaya çıkmıştır.

Dünyada kapakları olmayan en uzun kanaldır. Diğer kanallarla karşılaştırıldığında kaza oranı hemen hemen sıfırdır. Gece ve gündüz geçiş yapılabilir.

Güney Avrupa ülkeleri ile Basra Körfezi ülkeleri arasındaki deniz ticaretinin canlanması, Süveyş Kanalı'nın dünya ticaretindeki öneminin artmasına olanak sağlayacak bir durumdur.

Kanalın gelişim süreciDüzenle

  • 1869 yılında kanal uzunluğu 164 km, kanal derinliği 8 m olarak inşa edildi.
  • 1869 - 1956 yılları arasında kanaldan geçmesine izin verilen gemi ölçüleri en fazla 22 ft draft ve yüklü ağırlık 5000 DWT olarak belirlendi.
  • 1956 yılına kadar kanal uzunluğu 175 km, kanal derinliği 14 m, kanalın yüzeydeki genişliği 148 m, 11 m derinlikteki genişliği 60 metre olarak geliştirildi.
  • 1956 - 1962 yılları arasında kanaldan geçmesine izin verilen gemi ölçüleri en fazla 35 ft draft ve yüklü ağırlık 30000 DWT olarak değiştirildi.
  • 1962 yılına kadar kanal derinliği 15.5 m, 11 m derinlikteki kanal genişliği 89 m'ye çıkarıldı.
  • 1962 - 1980 yılları arasında kanaldan geçmesine izin verilen gemi ölçüleri en fazla 38 ft draft ve yüklü ağırlık 60000 DWT olarak değiştirildi.
  • 1980 yılına kadar kanal uzunluğu 189.80 km, kanal derinliği 19.5 m, kanalın yüzeydeki genişliği 263 m, 11 m derinlikteki genişliği 160/175 metre olarak geliştirildi.
  • 1980 - 1994 yılları arasında kanaldan geçmesine izin verilen gemi ölçüleri en fazla 53 ft draft ve yüklü ağırlık 150000 DWT olarak değiştirildi.
  • 1994 yılına kadar kanal derinliği 20.5 m, 11 m derinlikteki kanal genişliği 170/190 m'ye çıkarıldı.
  • 1994 - 1996 yılları arasında kanaldan geçmesine izin verilen gemi ölçüleri en fazla 56 ft draft ve yüklü ağırlık 170000 DWT olarak değiştirildi.
  • 1996 yılına kadar kanal derinliği 21 m, 11 m derinlikteki kanal genişliği 180/200 m'ye çıkarıldı.
  • 1996 - 2001 yılları arasında kanaldan geçmesine izin verilen gemi ölçüleri en fazla 58 ft draft ve yüklü ağırlık 185000 DWT olarak değiştirildi.
  • 2001 yılına kadar kanal uzunluğu 191.80 km, kanal derinliği 22.5 m, kanalın yüzeydeki genişliği 303 m, 11 m derinlikteki genişliği 195/215 metre olarak geliştirildi.
  • 2001 - 2010 yılları arasında kanaldan geçmesine izin verilen gemi ölçüleri en fazla 62 ft draft ve yüklü ağırlık 210000 DWT olarak değiştirildi.
  • 2010 yılından itibaren kanal uzunluğu 193,3 km , kanal derinliği 24 m , kanalın yüzeydeki genişliği 313m , 11 m derinlikteki genişlik ise 205/225 m olarak geliştirilmiştir.
  • 2010 yılından itibaren kanaldan geçmesine izin verilen gemi ölçüleri en fazla 66 ft draft ve yüklü ağırlık 240000 DWT olarak değiştirildi.Bu ölçüler günümüzde kullanılmakta olan limit ölçülerdir.[6]
  • 2015 Mısır'ın yeni yönetimi bir senelik bir çalışmadan sonra 6 Ağustos 2015 tarihinde kanalın bir kısmına paralel olarak yaptırdığı 2. kanalı açmıştır.

KaynakçaDüzenle

Ayrıca bakınızDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle