Cebelitarık Boğazı

İspanya ve Fas arasında yer alan, Akdeniz'le Atlas Okyanusu'nu birleştiren boğaz

Cebelitarık Boğazı (Arapçaمضيق جبل طارق, İspanyolcaEstrecho de Gibraltar), Akdeniz ile Atlas Okyanusu'nu birleştiren, Avrupa ile Afrika kıtalarını ayıran boğazdır. Antik çağda Herkül'ün Sütunları olarak da bilinirdi. Adını Tarık bin Ziyad'dan alan boğaz, 60 km uzunluğunda ve 44 km genişliğinde, en derin yeri ise -426 m'dir. Boğazın siyasal egemenlik bakımından kontrolü üç ülkenin elindedir; Birleşik Krallık (Cebelitarık özerk bölgesi tarafından),İspanya ve Fas.

Cebelitarık Boğazı
Cebelitarık Boğazı'nın uzaydan görünümü
Cebelitarık Boğazı'nın uzaydan görünümü
Bağladığı sular Atlantik Okyanusu – Akdeniz
Ülke
Uzunluk 58 km[1]
En dar yeri 13 km[1]
En derin yeri 900 metre

Boğazda, yüzeyde doğudan batıya giden kuvvetli bir akıntı vardır. Derinlerde ise daha zayıf bir akıntı Akdeniz’den Atlas Okyanusu'na akar. Cebelitârık Boğazının her iki yanı da sarp kayalıklarla çevrilidir. Bitki örtüsü bakımından Boğaz’ın iki yakasında beraberlik görülür. Boğaz’dan yılda 7000-7500 gemi geçer. Boğaz’ın Afrika kıyısında bulunan Tanca ise milletlerarası bir statüye bağlanmıştır. Bu statü muayyen bir devletin buraya yerleşmesine mâni olmaktadır.

TarihiDüzenle

Eski çağlardaki adı "Calpe" 'dir. Şimdiki adı ise Arap komutanı Tarık bin Ziyad'dan gelmektedir. Arapçada "cebel" dağ demektir. Cebel-i Târık, "Tarık'ın dağı" anlamına gelmektedir. Tarık, boğazın güvenliğini sağlamak için burada boğazın kuzeyinde bir kale yaptırmıştır. Cebelitarık 1462'de Araplardan, İspanyollara geçmiş 1502'de resmen İspanyol topraklarına katılmıştır. 24 temmuz 1704'te Birleşik Krallık-Hollanda deniz kuvvetleri tarafından ele geçirilmiştir, 1713 tarihindeki Utrecht Antlaşması'yla İspanya kaleyi Birleşik Krallık'a teslim etmeyi kabul etmiştir.

 
Cebelitarık, boğaza adını veren yer ve tarihsel olarak boğazın en önemli noktasıdır. İber Yarımadasıda, ayrı bir yarımada olarak, boğazın Akdeniz girişinde yer alır. Solda Cebelitarık Boğazı, sağda Akdeniz ve en arkada İspanya

KonumuDüzenle

Akdeniz’in batı ucunu Atlas (Atlantik) Okyanusu ile birleştirir. Kuzeyi İber Yarımadası, güneyi Kuzey Afrika'da Mağrip olarak bilinen bölgedir. Ulaşım yönünden oynadığı rol itibarıyla ve jeopolitik bakımdan en önemli boğazlardan biridir. Deniz geçidinin önemi Süveyş Kanalının açılması ile daha da artmıştır. Takriben 60 km uzunluğunda olan boğazın en geniş noktası Trafalgar Burnu ile Spartel Burnu arasında 44 km, en dar noktası ise Cires Burnu ile Tarija Burnunun doğusunda 14,2 km’dir. Boğaz’ın ortası, en sığ noktası olup derinliği 324 metre'dir.

Yerleşim yerleriDüzenle

 
Tanca, Fas'ın boğaz kıyısındaki en önemli yerleşim yeridir.

Cebelitarık boğazı kıyısındaki yerleşim yerleri

İsim Bayrak Ülke Nüfus Notlar
Afrika
Ceuta    İspanya 75,276
Tanca    Fas 700,000
Avrupa
Algeciras    İspanya 116,209
Barbate -  İspanya 22,851
Cebelitarık    Birleşik Krallık 29,286
Tarifa    İspanya 17,793

Politik sorunlarDüzenle

CebelitarıkDüzenle

1713 yılında resmen İngiltere'ye bağlanan, 1830'da ise sömürge ilan edilen Cebelitarık'ın durumu İspanya-İngiltere ilişkisi içinde zaman zaman öne çıkan bir pürüz konumundadır. İspanya eski dışişleri bakanı Moratinos, bölgede İngiliz yönetimi için askeri işgal demiştir. Kendisi daha önce de bu mesele nedeniyle İngiltere ile normal ilişki kurmanın imkânsız olduğunu söylemiştir.[2]

Sorunun çözümü için Cebelitarık'ta İngilizler tarafından düzenlenen oylamalar yapılmış. Yapılan oylamaların açıklanan sonuçları şu şekildedir;

  • 1967, İspanyol egemenliği red edilmiştir.[2]
  • 1969, Cebelitarık halkı yapılan oylama ile İngiltere’ye bağlı özerk bir yönetim olmayı kabul etmiştir.[2]
  • 2002, İngiltere’nin, bölgedeki egemenliğin İspanya ile paylaşılması önerisine halkın %99'u karşı oy kullanmıştır.[3]

Perejil Adası kriziDüzenle

 
İspanya'nın Afrika kıtasında toprakları Ceuta (sağ) ve Perejil Adası (sol)

Fas kıyılarından 250 m, İspanya kıyılarından ise 8 km uzaklıkta bulunan Perejil Adası iki ülke arasında egemenlik sorunudur. Cebelitarık boğazında yer alan bu hiçbir yerleşim yerinin olmadığı kayalık ada yüzünden 2002 yılında taraflar arasında adaya asker çıkarmaya varan bir gerilim yaşanmıştır. Fas'ın adaya asker çıkarmasıyla başlayan gerilim, İspanyanın adaya kendi askerlerini çıkarmasıyla sürmüştür.[4]

Cebelitarik Köprüsü ve tüneliDüzenle

Cebelitarik KöprüsüDüzenle

Cebelitarık Köprüsü inşa edildiği takdirde, şimdiye kadar yapılmış en uzun ve en yüksek köprü olması beklenmektedir. Köprünün yapılmasıyla, çoğunluğu Müslüman ve Hristiyan ülkeleri birleştirip kültürler arasındaki bağı güçlendireceği, Afrika ile Avrupa arasındaki ekonomik bağlantıların artmasına yardımcı olacağı düşünülmektedir.[kaynak belirtilmeli]

UzunlukDüzenle

Toplam uzunluğu 14 km olup, 7 km'lik iki kısımdan oluşması planlanmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Cebelitarik TüneliDüzenle

Dünyanın çeşitli devletlerince Cebelitarık Boğazı'nın altından geçecek bir tünel düşünülmüş ve planlanmışsa da hayata geçmemiştir.

Dış bağlantılarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b "Strait of Gibraltar". Britannica. 14 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2020. 
  2. ^ a b c bbc 6 Eylül 2004 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erişim Tarihi: 04.10.2011
  3. ^ milliyet 21 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erişim Tarihi: 04.10.2011
  4. ^ Fas, ada krizini yeniden alevlendirdi, ntv 11 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erişim Tarihi: 04.10.2011