İstanbul metrosu

İstanbul'da hizmet veren metro sistemi

İstanbul metrosu, Türkiye'nin nüfus bakımından en büyük şehri olan İstanbul'daki metro sistemidir. 3 Eylül 1989 tarihinde M1 hattının hizmete girmesiyle birlikte faaliyete başlamıştır. Günümüzde M1ᴀ, M1ʙ, M2, M3, M4, M5, M6, M7, M8, M9 ve M11 olmak üzere 11 hattan oluşmaktadır.

İstanbul metrosu
Istanbul Metro Logo.svg
Bogazici Universitesi metro.jpg
Genel
Sahibi İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Hizmet alanı İstanbul
Taşıma türü Metro
Hat sayısı
  • 11 (işletmede olan)
  • 9 (inşa edilen)
İstasyon sayısı 133
Günlük yolcu sayısı 1.48 milyon+[1]
Yıllık yolcu sayısı 542.68 milyon (2022)[2]
Merkez Esenler, İstanbul, Türkiye
Web sitesi metro.istanbul
Hizmet
Hizmete giriş 3 Eylül 1989 (M1)
İşletmeci(ler) Metro İstanbul
Teknik
Sistem uzunluğu 194,3 kilometre (120,7 mi)[1]
Hat açıklığı Standart (1435 mm)
Ortalama hız 35 km/h
En yüksek hız 80 km/h
İstanbul metrosunda kullanılan logolar
İstanbul metrosu logosu
İstanbul metrosu amblem yarışmasında aynı anda birincilik, ikincilik ve üçüncülük ödüllerini kazanan Faruk Çağla'nın tasarladığı logo. Günümüzde hâlâ İstanbul metrosunun resmî logosu olarak kullanılmaktadır.[3]
Bakanlık tarafından inşa edilen metrolarda kullanılan logo
Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yapılan ve işletilen metrolarda kullanılan U logosu.[4]

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı Metro İstanbul şirketi tarafından işletilen metro ağı zaman içerisinde genişletilmekte olup, günümüzde 81'i Avrupa Yakası'nda ve 52'si Anadolu Yakası'nda olmak üzere toplam 133 istasyondan oluşmaktadır ve -Ocak 2023 itibarıyla- 194 kilometre (121 mi) güzergâh uzunluğuna sahiptir.[1]

TarihçeDüzenle

 
Dünyanın ikinci, İstanbul'un ilk metrosu Tünel

İstanbul, Avrupa kıtasındaki ilk metro hattı olan Londra metrosu'ndan sonra kıtanın en eski ikinci yer altı raylı sistemi olan ve 1875'te hizmete giren Tünel'e ev sahipliği yapmaktadır.[5] 573 metre (1.880 ft) uzunluğunda ve iki istasyonu olan Tünel, Beyoğlu ilçesinde bulunmaktadır ve günümüzde füniküler hattı olarak tanımlanmaktadır.

İstanbul'da toplu taşıma aracı olarak modern metro hatlarının yapımı, hızla artan nüfus yoğunluğunun yol açtığı trafik sıkışıklığı nedeniyle ancak 1980'lerin sonlarında başladı.

Metro hatlarının hizmete girmesiDüzenle

1980'lerDüzenle

İstanbul'un ilk modern metro hattı olan M1 hattı'nın inşasına 1986-87 yılları arasında karar verildi. İlk hat 3 Eylül 1989'da[1][6] Aksaray - Kocatepe arasında hizmete girdi. Hat hizmete girdikten sonra "Hafif metro" olarak tanımlansa da bir süre sonra hattın adı M1 olarak değiştirildi. Ardından 3 Aralık 1989'da Esenler istasyonu açılmıştır.

1990'lar - 2013Düzenle

İkinci metro hattı olan M2 hattı'nın inşasına 1992'de başlandı. Taksim ile 4. Levent arasındaki ilk etap 16 Eylül 2000'de hizmete girdi.[1][7][8] M2 hattı, 9 büyüklüğünde bir depreme dayanacak şekilde aç-kapa ve NATM tünel yöntemiyle inşa edildi.[kaynak belirtilmeli] 31 Ocak 2009'da hat kuzeyde Atatürk Oto Sanayi'ye, güneyde Şişhane'ye uzatıldı.[9] Ancak sinyalizasyon sisteminin hazır olmaması nedeniyle ilk başta Taksim - Atatürk Oto Sanayi arasında seferler 4. Levent istasyonundan aktarmalı olarak gerçekleştirildi. Benzer şekilde Taksim - Şişhane arası da 2014'te Yenikapı uzatması açılana dek mekik hat olarak işletildi. 2 Eylül 2010'da Darüşşafaka istasyonu hizmete girdi. 11 Kasım 2010'da hatta bir şube hattı eklendi ve Nef Stadyumu'nun karşısındaki Seyrantepe istasyonu ve şube hattı hizmete girdi.[10] 22 Mayıs 2011'de de son olarak Hacıosman istasyonunun hizmete girmesiyle birlikte M2 hattı 16 istasyona ve 23,49 kilometre (14,60 mi) güzergâh uzunluğuna ulaştı.[1]

Uzatma çalışmaları devam ettirilen M1 hattında, 1994 yılında Büyük İstanbul Otogarı'nın açılmasıyla Otogar istasyonu eklenmiştir. Bunun yanında 1994-95 yılları arasında hat, aşama aşama Yenibosna'ya uzatılmıştır. 1999'da Bahçelievler istasyonu hizmete girmiş ve 2002 yılında ise şehrin batısındaki Atatürk Havalimanı'na uzatılmıştır.[11] Esenler şube hattından Kirazlı'ya yapılan ikinci hatla M1 hattı, 14 Haziran 2013'te M1ᴀ ve M1ʙ olarak ikiye bölündü.

Anadolu Yakası'nda inşa edilen ilk metro hattı olan M4 hattı'nın Kadıköy - Kartal etabının inşasına 2005'te başlandı[12] ve hat, 17 Ağustos 2012'de hizmete girdi. 29 Ekim 2013'te Marmaray'ın açılmasıyla beraber Ayrılık Çeşmesi istasyonu hizmete girmiştir.

10 Eylül 2012'de Kirazlı - Başakşehir - Metrokent arasında M3 hattı hizmete girdi. Otogar'ndan Kirazlı'ya kadar olan boşluk, 14 Haziran 2013'te M1ʙ hattı'nın hizmete girmesiyle kapandı. 11 Kasım 2013'te de İkitelli Sanayi - Olimpiyat şube hattı açılmıştır.[1][13]

2014 - 2019Düzenle

Marmaray'ın 29 Ekim 2013'te hizmete girmesinden sonra 15 Şubat 2014'te M2, 9 Kasım 2014'te de M1ᴀ&M1ʙ hatları Yenikapı Aktarma Merkezi'ne uzatıldı ve Marmaray ile Avrupa Yakası'ndaki metro hatlarıyla bağlantı sağlandı.[14]

Mini metro olarak nitelendirilen ve 3,3 kilometre (2,1 mi) uzunluğa sahip olan Levent - Boğaziçi Üniversitesi - Hisarüstü arasında inşa edilen M6 hattı, 19 Mayıs 2015'te hizmete girdi.[15]

10 Ekim 2016'da M4 hattı Kartal'dan Tavşantepe yönüne uzatıldı. Böylece 19 istasyona sahip hat, 26,50 kilometre (16,47 mi) uzunluğa ulaştı.[1]

Üsküdar - Yamanevler güzergâhında 17 Aralık 2017'de hizmete giren M5 hattı, İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk sürücüsüz metro hattıdır. Hat, 21 Ekim 2018'de Çekmeköy'e uzatıldı. Böylece 16 istasyona sahip M5 hattı, 20 kilometre (12 mi) uzunluğa ulaştı.[16][17]

2020 - günümüzDüzenle

Mecidiyeköy - Mahmutbey güzergâhında 28 Ekim 2020'de hizmete giren 18 kilometre (11 mi) uzunluğundaki M7 hattı, İstanbul'un ikinci Avrupa Yakası'nınsa ilk sürücüsüz metro hattıdır.[18]

M9 hattının ilk etabı olan Bahariye - Olimpiyat arası, Olimpiyat - İkitelli Sanayi kesiminin M3 hattından bu hatta devredilmesiyle birlikte 29 Mayıs 2021'de hizmete girdi.[19]

M4 hattının Tavşantepe - Sabiha Gökçen Havalimanı uzatması 2 Ekim 2022'de hizmete girdi ve Kadıköy'den Sabiha Gökçen Havalimanı'na kesintisiz metro hizmeti sağlanmış oldu.

M7 hattının Mecidiyeköy - Kabataş uzatmasında yer alan Fulya ve Yıldız istasyonları 2 Ocak 2023'te hizmete girdi.

Bostancı - Parseller güzergâhında 6 Ocak 2023'te hizmete giren M8 hattı, 14,27 kilometre (8,87 mi) uzunluğu ve 13 istasyonu ile Anadolu Yakası'nın kuzey-güney aksında hizmet veren ilk metro hattı olma özelliğine ve Anadolu yakasındaki doğu-batı aksındaki tüm raylı sistemlere (Marmaray-M4-M5) bağlantı sağlama özelliğine sahip oldu.

22 Ocak 2023'te, azami 120 kilometre/saat (75 mph) işletme hızıyla Türkiye ve İstanbul'un ilk hızlı metrosu olan M11 hattının Kâğıthane - Kargo Terminali arasındaki kesimi hizmete girdi. Böylece İstanbul Havalimanı'na metro bağlantısı sağlanmış oldu.

HatlarDüzenle

İstanbul'daki toplam metro ağı 194 kilometre (121 mi) uzunluğundadır ve 133 istasyondan oluşmaktadır.[1] Mevcut hatlara ek ve ayrı olmak üzere toplam 10 adet metro hattının da inşaatı sürmektedir. Tüm projeler hedeflendiği gibi tamamlanırsa, İstanbul'daki metro ağı 225 istasyon ile toplam 345,3 km uzunluğa sahip olacak.

İşletmedeki hatlarDüzenle

Hat simgeleriDüzenle

İstanbul'daki toplu taşıma ağında yer alan hatların her birine farklı renk ve isim verilmiştir. "M" harfi metroyu, "T" harfi tramvayı, "F" harfi füniküleri, "TF" kısaltması teleferiği, "B" harfi ise banliyöyü temsil eder. Simgelerde yazı tipi olarak Frutiger LT Pro kullanılmaktadır.

M1 hattıDüzenle

 
M1 hattı'nın Otogar istasyonu
M1ᴀ hattıDüzenle

M1ᴀ hattı İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk şehir içi raylı sistem hattıdır. Hattın başlangıç ​​noktası Yenikapı Aktarma Merkezi'dir. Yenikapı ile Otogar istasyonları arasında M1ᴀ hattı ile M1ʙ hattı ortak işletilir. Otogar'da M1ʙ hattı ile kesişen hat güney yönünde ilerler. Merter istasyonundan itibaren D100 karayoluna paralel olarak giden hat Yenibosna istasyonundan sonra güneybatı yönünde ilerler. Ayamama Deresi, Dünya Ticaret Merkezi ve İstanbul Fuar Merkezi bölgesini viyadük ile geçen hat Atatürk Havalimanı'nda sona erer.

Hat üzerinde, Aksaray ve Zeytinburnu istasyonlarından T1 tramvayına, Topkapı - Ulubatlı istasyonundan T4 tramvayına, Merter, Zeytinburnu, Bahçelievler ve Ataköy - Şirinevler istasyonlarından Metrobüs'e, Yenibosna istasyonundan -yakın gelecekte- M9 metrosuna aktarma yapılabilir.

M1ʙ hattıDüzenle

M1ʙ hattı tıpkı M1ᴀ hattı gibi Yenikapı Aktarma Merkezi'nden başlar ve Otogar'a kadar ortak kullanılır. Otogar'da M1ᴀ hattı ile kesişen hat batı yönünde ilerler. Esenler'de bulunan makaslar, depo sahası ve bakım atölyesine gitmeyi sağlar. Esenler istasyonundan sonra hat tünele girer ve nüfusun yoğun olduğu Esenler ve Bağcılar merkezinden geçerek Kirazlı'da sona erer.

Hat üzerinde, Aksaray ve Bağcılar Meydan istasyonlarından T1 tramvayına, Topkapı - Ulubatlı istasyonundan T4 tramvayına, Kirazlı istasyonunundan -ücretsiz aktarmayla- M3 metrosuna aktarma yapılabilir.

M2 hattıDüzenle

 
M2 hattı'nın Yenikapı istasyonu

M2 hattı İstanbul'un önemli finans ve kültür-turizm bölgelerindeki ihtiyacı karşılamak adına ilk etapta Taksim Aktarma Merkezi - Levent arasında 16 Eylül 2000'de hizmete girmiştir. Hat üzerinde yıllarca uzatma çalışmaları olmuştur. En son yapılan genişletme ile Yenikapı Aktarma Merkezi'nde başlayan hat Tarihî yarımada'nın içinden kuzeye doğru giderek Haliç Metro Köprüsü'nde yer yüzeyine çıkar. Köprü üzerindeki Haliç istasyonunu geçtikten sonra hat Şişhane'de tekrar yer altına girer. Taksim, Şişli, Levent, Maslak gibi önemli iş ve eğlence bölgelerinden geçen hat Hacıosman istasyonunda sona erer.

Hat üzerinde, Yenikapı istasyonundan Marmaray'a, M1ᴀ ve M1ʙ hattına, Haliç istasyonundan -yakın gelecekte- T5 tramvayına, Şişhane istasyonunda T2 tramvayı ve F2 fünikülerine, Taksim istasyonunda T2 tramvayı ve F1 fünikülerine, Şişli-Mecidiyeköy istasyonunda Metrobüs'e ve M7 metrosuna, Gayrettepe istasyonunda Metrobüs'e, Levent istasyonunda M6 metrosuna ve Sanayi Mahallesi istasyonunda -aktarma yapmadan- Sanayi Mahallesi - Seyrantepe arasında çalışan mekik metroya aktarma yapılabilir.

M3 hattıDüzenle

 
M3 hattı

M3 hattı, İstanbul'un 2020 Yaz Olimpiyatları adaylığı için spor tesislerinin kamu demiryolu ağına bağlanması ön koşulundan dolayı inşa edilmiştir. Hat ayrıca bölgede sürekli gelişen toplu konut bölgelerine, İSTOÇ toptancılar çarşısına ve İkitelli Organize Sanayi Bölgesi'ne hizmet etmesi planlanmıştır. Kirazlı'da başlayan hat kuzeybatı yönünde Mahmutbey ve İSTOÇ'tan geçerek İkitelli Sanayi'ye gelir. Burada önceden bir hat Başakşehir - Metrokent'e bir hat Atatürk Olimpiyat Stadyumu'na gidiyordu. 29 Mayıs 2021'de M9 hattının ilk etabının açılmasıyla Atatürk Olimpiyat Stadyumu'na giden hat M9 hattına devredildi ve sadece Başakşehir - Metrokent yönüne giden hat aktif kaldı. Buradan devam eden hat İkitelli Organize Sanayi Bölgesi'nden geçerek toplu konutların yoğun olduğu Başak Konutları istasyonuna, oradan Başakşehir - Metrokent'e gelerek sona erer.

Hat üzerinde, Kirazlı istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M1ʙ metrosuna, Mahmutbey istasyonundan M7 metrosuna, İkitelli Sanayi istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M9 metrosuna aktarma yapılabilir.

Hattın Başakşehir - Metrokent istasyonundan Kayaşehir Merkez istasyonuna kadar olan kısmı inşa edilmektedir ve Şubat 2023'te açılması planlanmaktadır.

M4 hattıDüzenle

 
M4 hattı'nın Pendik istasyonu

M4 hattı, Anadolu Yakası'nın ilk metro hattı olma özelliğine sahiptir. Büyük çoğunlukla   'e paralel giden hat, karayolu üzerindeki taşıt trafiğini önemli ölçüde azaltmıştır. 17 Ağustos 2012'de Kadıköy - Kartal arasında hizmete giren hat 10 Ekim 2016'da Tavşantepe'ye daha sonrasında 2 Ekim 2022'de ise Sabiha Gökçen Havalimanı'na uzatılmıştır.

Hattın başlangıç noktası İstanbul'un önemli kültür-sanat ve ulaşım noktalarından birisi olan Kadıköy'dür. Buradan başlayan hat kuzeydoğu yönünde Ayrılıkçeşmesi istasyonunu geçerek Acıbadem istasyonunda   ile kesişir. Hat   'e paralel konumda; Göztepe, Kozyatağı, Maltepe, Kartal gibi önemli finans, kamu ve eğlence alanlarının yoğun olduğu bölgelerden geçerek Tavşantepe istasyonuna gelir. Buradan devam eden hat   güzergahından ayrılarak Yayalar - Şeyhli ve Kurtköy bölgelerinden geçerek Sabiha Gökçen Havalimanı istasyonunda son bulur.

Hat üzerinde; Kadıköy istasyonundan T3 tramvayı ve deniz yollarına, Ayrılık Çeşmesi istasyonundan Marmaray'a, Ünalan istasyonundan Metrobüs'e, Yenisahra İstasyonundan -yakın gelecekte- M12 metrosuna ve Kozyatağı istasyonundan M8 metrosuna aktarma yapılabilir.

M5 hattıDüzenle

M5 hattının ilk etabı 15 Aralık 2017'de, ikinci etabı ise 21 Ekim 2018'de hizmete girmiştir. Anadolu Yakası'ndaki Üsküdar istasyonundan doğuya, Çekmeköy'e kadar uzanmaktadır. İnşaatı 6 Haziran 2012'de başlayan hat, İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk tam otomatik ve sürücüsüz metro hattıdır. Üsküdar istasyonundan Marmaray'a, Altunizade'den Metrobüs'e ve Dudullu'dan M8 metrosuna geçiş yapılabilir. İnşası devam eden M12 metrosuna da aktarma yapılabilecektir.

M6 hattıDüzenle

M6 hattı 19 Nisan 2015'te hizmete girmiştir.[20] 3,3 km uzunluk ve 4 istasyondan oluşmaktadır. Levent istasyonundan M2 hattına, Boğaziçi Üniversitesi - Hisarüstü istasyonundan da F4 füniküler hattına geçiş yapılabilir.

M7 hattıDüzenle

 
M7 hattı'nın Alibeyköy istasyonu

M7 hattı, Kabataş'tan Mahmutbey'e kadar uzanan, Avrupa Yakası'nın ilk sürücüsüz tam otomatik metro hattıdır. Hattın yapım ihalesi 18 Eylül 2013'te yapılmıştır.[21] 13 Şubat 2014'te, Mecidiyeköy'den Mahmutbey'e kadar olan ilk etabın inşasına başlanmış, 28 Ekim 2020'de ise Mecidiyeköy - Mahmutbey arasındaki ilk etap hizmete girmiştir.[22] 27 Mayıs 2015'te inşaatı başlayan Mecidiyeköy - Kabataş etabının Fulya ve Yıldız istasyonları ise 2 Ocak 2023'te hizmete girmiştir. Günümüzde hat 17 istasyona ve 20 km'lik hat uzunluğuna sahiptir.

Hat üzerinde Mahmutbey istasyonundan M3 hattına, Mecidiyeköy istasyonundan M2 hattına, Karadeniz Mahallesi istasyonundan T4 hattına, Alibeyköy istasyonundan T5 hattına ve Kağıthane istasyonundan M11 hattına geçiş yapılabilmektedir.

20 km uzunluğundaki ikiz tüneller, her yönde saatte 70.000 yolcu taşıyabiliyor ve yolculuk 32 dakika sürüyor.[23] Ayrıca hat; Beşiktaş, Şişli, Kâğıthane, Eyüpsultan, Gaziosmanpaşa, Esenler ve Bağcılar ilçelerini birbirine bağlamaktadır.

Hattın Yıldız'dan Kabataş'a ve Mahmutbey'den Esenyurt Meydanı'na uzatma inşaatları devam etmektedir.

M8 hattıDüzenle

 
M8 metro treni

M8 hattı, Bostancı - Parseller güzergâhında Anadolu Yakası'nın kuzey-güney aksına sahip ilk metro hattıdır. 6 Ocak 2023'te[24] hizmete giren hat; Dudullu, İMES, Kayışdağı, Küçükbakkalköy gibi yoğun yerleşim ve sanayi bölgelerini metroya bağlamıştır. Günümüzde hat 13 istasyona ve 14.27 km'lik hat uzunluğuna sahiptir.

Hat üzerinde Bostancı istasyonundan Yüksek Hızlı Trenlere, Anahat Trenlerine ve Marmaray'a hizmet veren Bostancı Tren İstasyonu'na ve Şehir Hatları Bostancı İskelesi ile İDO Bostancı Terminali'ne; Kozyatağı istasyonundan M4 hattına ve Dudullu istasyonunan M5 hattına geçiş yapılabilmektedir.

M9 hattıDüzenle

M9 hattının ilk etabı, 29 Mayıs 2021'de Bahariye - Olimpiyat arasında hizmete girmiştir. Daha önceden M3 şube hattı olan kısım da artık M9 hattının bir parçasıdır. Hattın Ataköy istasyonuna kadar olan uzatma inşaatı devam etmektedir.

M10 hattıDüzenle

M10 hattının ilk etabı, 2 Ekim 2022'de Fevzi Çakmak - Sabiha Gökçen Havalimanı arasında hizmete girmiştir, ancak işletim sadece M4 hattında yapılmaktadır. Hattın Fevzi Çakmak - Pendik Merkez arasındaki uzatma inşaatı devam etmektedir.

M11 hattıDüzenle

M11 hattının ilk etabı, 22 Ocak 2023'te Kâğıthane - Kargo Terminali arasında hizmete girmiştir. Hattın işletmeciliğini diğer hatlardan farklı olarak TCDD Taşımacılık yapmaktadır.[25] Hattın Gayrettepe - Kâğıthane ve Kargo Terminali - Halkalı arasındaki uzatmaları ve Terminal 2 Metro İstasyonu'nun inşaatı devam etmektedir.

İnşa hâlindeki hatlarDüzenle

Ad Başlangıç istasyonları İstasyon sayısı Uzunluk (km) Durum
  KirazlıHalkalı 9 9,7 kilometre (6,0 mi)[26] İBB tarafından finanse edilmektedir. 2024'te Kirazlı - Fatih arasının, 2025-2029 yılları arasında ise Fatih - Halkalı arasının hizmete girmesi öngörülüyor.
  Bakırköy İDOKirazlı 7 9,0 kilometre (5,6 mi)[27] UAB tarafından finanse edilmektedir. 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
Başakşehir - MetrokentKayaşehir Merkez 4 6,2 kilometre (3,9 mi)[26] UAB tarafından finanse edilmektedir. Sinyalizasyon testleri devam etmektedir. Şubat 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
  Tavşantepeİçmeler/Tuzla Belediyesi 6 7,9 kilometre (4,9 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Kaynarca Merkez istasyonunun 2025'te, geri kalan kısmın ise 2025-2029 yılları arasında hizmete girmesi öngörülüyor.
  ÇekmeköySultanbeyli[28] 8 10,9 kilometre (6,8 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Çekmeköy - Sancaktepe Şehir Hastanesi arasının 2023'te, kalan kısmının 2024'te hizmete girmesi öngörülüyor. 2029 yılına kadar Kurtköy YHT/Viaport'a uzatılması planlanıyor.
  KabataşYıldız 2 4,5 kilometre (2,8 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Beşiktaş ve Kabataş'ta bulunan arkeolojik kazılara bağlı olarak 2024'te hizmete girmesi öngörülüyor.
MahmutbeyEsenyurt Meydanı 9 18,5 kilometre (11,5 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. 2025'te Mahmutbey - Hastane arasının hizmete girmesi öngörülüyor.[29] Kalan kesimin 2025-2029 arasında hizmete alınması planlanıyor.
  AtaköyBahariye 9 11,3 kilometre (7,0 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
  Pendik MerkezSabiha Gökçen Havalimanı 6 9,1 kilometre (5,7 mi) Hattın Pendik Merkez - Fevzi Çakmak arası İBB tarafından finanse edilmektedir. Pendik Merkez - Fevzi Çakmak arasının 2025'te hizmete girmesi öngörülüyor.
  GayrettepeKâğıthane 1 3,2 kilometre (2,0 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. Nisan 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
Kargo TerminaliHalkalı 7 32,0 kilometre (19,9 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
  60. Yıl ParkıKâzım Karabekir 11 13,0 kilometre (8,1 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. 2024'te hizmete girmesi öngörülüyor.
  YenidoğanSöğütlüçeşme 16 24,9 kilometre (15,5 mi) Yeterli yolcu talebi olmadığı gerekçesiyle Cumhurbaşkanlığı tarafından yatırım programına alınmadı. Hat, 2021 yılında İBB tarafından askıya alındı.[30] Revizyona gidilerek Yenidoğan - Söğütlüçeşme arasında inşa edilmesi planlanan hattın yeniden yatırım programına alınması ve kredinin onaylanmasıyla inşasına devam edilecek. 2025-2029 yılları arasında hizmete girmesi öngörülüyor.
  AltunizadeKâzım Karabekir 6 7,3 kilometre (4,5 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. 2024 yılının ilk yarısında hizmete girmesi öngörülüyor.[31]

Plan/Proje aşamasındaki hatlarDüzenle

Yıllarca süren durgunluğun ardından, İstanbul'un metro ağı şu anda çeşitli projelerle istikrarlı bir gelişme göstermektedir.[32] Yeni metro hatlarının inşası haricinde, mevcut M1ᴀ&M1ʙ, M2 vb. gibi hatların da birbirlerine entegre edilmesi planlanmaktadır. 2013 yılında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, tüm raylı sistemler ağının (Marmaray ve tramvay hatları dahil) 2019 yılına kadar 774 km uzunluğa ulaşmasını hedeflediği "Her yerde metro, her yere metro" başlıklı bir plan yayınladı.[33] Bu plan doğrultusuna, M1ʙ hattı 13 Eylül 2013 tarihinde açıldı. Daha sonra Anadolu Yakası'nda bulunan ve İstanbul'un ilk sürücüsüz tam otomatik metrosu olan M5 hattı, 2017 yılında açıldı. Kabataş'tan Mahmutbey'e giden, Avrupa Yakası'nın ilk sürücüsüz tam otomatik metrosu olan M7 hattının birinci etabı 28 Ekim 2020 tarihinde, ikinci etabı 2 Ocak 2023'te açıldı.[22] Ayrıca 2015 yılından bu yana, Mini-Metro olarak bilinen ve dört istasyondan oluşan M6 hattı, Levent finans bölgesindeki Levent istasyonundan doğuya doğru İstanbul Boğazı yönüne doğru ilerlemektedir. Bostancı'dan kuzeye giden M8 hattı, Kozyatağı istasyonunda M4 hattıyla kesişecek ve Dudullu istasyonundan M5 hattına aktarma yapılabilecek.[33]

M1ʙ hattıDüzenle

M1ʙ hattı şu anda Kirazlı'dan Halkalı'ya 9 istasyon olmak üzere 9,7 km daha uzatılmaktadır. Bu uzatma sürecinde, gelecekte daha uzun trenlerin kullanılabilmesi ve M1 hattının kapasite olarak tam teşekküllü bir yer altı demiryolu haline gelebilmesi için eski M1 istasyonlarının tüm platformları da genişletilecektir. Halkalı'daki mevcut Yüksek Hızlı Tren ve Marmaray istasyonlarının yanı sıra yapım aşamasında olan M11 hattına da aktarması olacaktır.

M3 hattıDüzenle

M3 hattı, İkitelli Sanayi istasyonunda iki güzergâha bölünmüştü. Bir güzergâh Başakşehir - Metrokent yönüne, diğeri ise kuzeybatıdaki Olimpiyat yönüne gitmekteydi. Günümüzde, Olimpiyat yönüne giden güzergâh M9 olarak çalışmaktadır. Gelecekte M3 hattı, kuzeyde Kayaşehir Merkez yönüne doğru, güneyde ise Bakırköy İDO yönüne doğru uzatılacaktır. Bu uzatmalar sonrasında 11 istasyon daha hatta eklenmiş olacaktır.

M4 hattıDüzenle

M4 hattı, başlangıçta güneydoğu yönünde Kartal'dan Tavşantepe'ye ve daha sonrasında kuzeydoğu yönünde Tavşantepe'den Sabiha Gökçen Havalimanı'na uzatılmıştır. Hattın 7,9 km ve 6 istasyon ile Tavşantepe'den Tuzla'ya uzatılması çalışmaları devam etmektedir. Tüm inşaat çalışmaları bittiğinde hattaki işletme M4ᴀ & M4ʙ olarak ikiye ayrılacaktır.

M5 hattıDüzenle

M5 hattı şu anda 8 istasyona ek olarak Çekmeköy'den Sultanbeyli'ye 10,9 km uzunlukla doğuya doğru genişletiliyor. Hattın Sarıgazi istasyonunda M13 ile aktarması bulunacaktı, ancak M13 hattının Cumhurbaşkanlığı tarafından 2022 yatırım programına alınmadığı gerekçesiyle hattın yapımı geçici olarak durduruldu.[34]

M7 hattıDüzenle

M7 şu anda doğu yönünde inşa aşamasında olan bir şube hattı ve batı yönünde bir genişletme ile uzatılmaktadır. Beşiktaş üzerinden kuzeye, Şişli-Mecidiyeköy istasyonuna doğru ilerleyecek güzergâh, burada M2 hattına ve Metrobüs'e aktarma imkanı sunacak. Beşiktaş ve Kabataş'taki arkeolojik buluntular sebebiyle, inşaat çalışmalarını büyük ölçüde uzadı.

M9 hattıDüzenle

Avrupa yakasında inşa edilen uzatma, Bahariye'den M9'u Yenibosna'daki M1ᴀ'ya ve Ataköy'deki Marmaray İstasyonu'na bağlayacak. Hat, toplam 14 istasyon ile toplam 17,3 km uzunluğa sahip olacak.[35]

Diğer hatlarDüzenle

Ad Güzergâh İstasyon sayısı Uzunluk Notlar
  Yenikapıİncirli 5 ? km Proje aşamasında.
SeyrantepeAlibeyköy Cep Otogarı 4 7,0 kilometre (4,3 mi) Proje aşamasında.
HacıosmanSarıyer 3 ? km Proje aşamasında.
  Sabiha Gökçen HavalimanıKurtköy YHT/ViaPort 3 ? km Proje aşamasında.
 
  İncirliTÜYAP 15 20,57 kilometre (12,78 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Çobançeşme ↔ TÜYAP arası İBB tarafından inşa edilecek olup, ihale için çalışmalara başlandı. Çobançeşme ↔ İncirli arasının ise İBB'ye devri için UAB'a başvuruldu.
  BeylikdüzüSabiha Gökçen Havalimanı 13 74,5 kilometre (46,3 mi) İBB tarafından projelendirilmektedir. İlk ihalenin 2023'te yapılması planlanıyor.
VeznecilerFenertepe 16 19,0 kilometre (11,8 mi) Proje aşamasında.
İncirliSöğütlüçeşme 16 ? km Proje aşamasında.
Ambarlı ↔ Hadımköy 14 26,7 kilometre (16,6 mi) Proje aşamasında.

AraçlarDüzenle

M1ᴀ ve M1ʙDüzenle

M1ᴀ ve M1ʙ hatlarında, ABB tarafından 1980'lerin ortalarında Graz'da 105 adet üretilen araçlar kullanılmakta. Gelecekte araçların yenilenmesi ve sürücüsüz hale getirilmesi planlanmakta.[36]

AltyapıDüzenle

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 35.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon
  • Sinyalizasyon: Sabit blok
  • Güç: 750V DC-Havai Hat Katener[1]

M2Düzenle

M2 hattındaki araçlar, toplamı 192 olmak üzere,[1] Fransa menşeili Alstom araçlarına ek olarak, Adapazarı'nda üretilen Güney Kore menşeili Hyundai Rotem araçlarından oluşmaktadır. Tüm vagonlarda 8 adet çift kapı bulunmaktadır, bu nedenle hızlı yolcu değişimi, ısıtma, klima ve yayın sisteminin yanı sıra vagon başına her iki tarafta 4 açıklık vardır.

AltyapıDüzenle

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü ve 8'li vagon
  • Sinyalizasyon: Hareketli blok CB
  • Güç: 750V DC 3.Ray[1]

M3Düzenle

M3 hattında Alstom'un Metropolis tipindeki araçlar çalışmaktadır.[37] Toplam 80 araçtan oluşan vagonların her birinde 8 kapı mevcuttur. Ayrıca yolcu bilgilendirme sistemlerine ve güvenlik kameralarına sahiptir.

AltyapıDüzenle

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon
  • Sinyalizasyon: Sabit blok
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[1]

M4Düzenle

M4 hattında kullanılan araçlar CAF tarafından, İspanya'nın Beasain şehrinde tasarlanmış ve üretilmiştir. Araçların teslimi için sözleşme 2009 yılında imzalandı. 2012'den beridir de M4 hattında kullanılmaktadır.[38] 90 metre uzunluğundaki araçların her biri 1.300 yolcu taşıyabiliyor. Araçlar 3.5 metre yüksekliğinde ve 3 metre genişliğindedir.[39] Yolcu bilgilendirme sistemleri ve güvenlik kameraları da bulunmaktadır.

Günümüzde hatta 144 adet araç bulunmaktadır.[1]

AltyapıDüzenle

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü ve 8'li vagon
  • Sinyalizasyon: Hareketli blok CBTC
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[1]

M5Düzenle

M5 hattında 126 adet CAF marka araç tam otomatik sürücüsüz bulunmaktadır.[1] Bu özelliğiyle İstanbul'daki ve Türkiye'deki ilk tam otomatik sürücüsüz metro hattıdır.

AltyapıDüzenle

  • Kontrol: UTO, ATP
  • Araç seti: 6'lı vagon
  • Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
  • Güç: 750V DC Rijit Katener[1]

M6Düzenle

M6 hattında M2 hattına ait eski Alstom araçları kullanılmaktadır.

M7Düzenle

M7 hattında, Hyundai Rotem marka toplam 80 adet araç kullanılmaktadır. Bu araçlar, M5 hattından sonra İstanbul'daki ikinci tam otomatik sürücüsüz araçlardır. Araçlarda güvenlik kameraları ve dijital yolcu bilgilendirme sistemleri bulunmaktadır. Hat için 300 adet vagon alımı yapılacaktır.

AltyapıDüzenle

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: UTO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon (Yeni araçlar geldiğinde 4+4=8'li vagon)
  • Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[1]

M8Düzenle

M8 hattında, Hyundai Rotem marka toplam 40 adet araç kullanılmaktadır. Bu araçlar, M7 hattından sonra İstanbul'daki üçüncü tam otomatik sürücüsüz araçlardır. Araçlar, M7 hattının araçları ile beraber üretildiği için iki trenin teknik özellikleri ve iç-dış dizaynı birbirine benzerdir.

AltyapıDüzenle

  • Kontrol: UTO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon
  • Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener

M9Düzenle

M9 hattında M3 hattının araçları kullanılmaktadır.

M11Düzenle

M11 hattında CRRC Zhuzhou marka araç kullanılmaktadır.

İstasyon tasarımlarıDüzenle

1980'lerde ve 1990'larda inşa edilen M1 hattının istasyonları, tasarım açısından oldukça işlevseldir. Bu dönemde inşa edilen birçok istasyonda olduğu gibi, ışık kaynağı olarak kullanılmış floresan tüpler, karo zeminler ve beyaz plastik tavan çıtalarından yapılmış tavan paneller bulunmaktadır. Merkezi platformlar, kare ve kiremitli merkezi sütunlarla desteklenmektedir (örn. Aksaray, Emniyet - Fatih ve Topkapı - Ulubatlı.) 2000 yılında inşa edilen Bahçelievler ve Atatürk Havalimanı gibi istasyonların duvarlarında ise çini kaplama kullanılmıştır.

2000-2011 yılları arasında M2 istasyonları inşa edilirken açık renklerin kullanılmasına özen gösterilmiştir. Bu sebeple istasyonların temel duvar rengi beyazdır. İstasyonların karıştırılmaması ve akılda daha iyi kalması için bazı karakteristik desenler de yapılmıştır (örn. beyaz duvarın ortasına boyanmış renkli şeritler gibi.)

2020 yılında açılmış M7 hattının istasyonlarında daha çok gri ve beyaz renk birlikte kullanılmıştır. Bunlara ek olarak bazı istasyonlarda, Piet Mondrian'ın Mavi Kırmızı ve Sarılı Kompozisyon adlı eseri uyarlanarak kullanılmıştır. Ayrıca hattın tam otomatik sürücüsüz araçlara sahip olması sebebiyle, yolcuların raylara düşmeleri Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS) kullanılarak engellenmiştir.

İşletmeDüzenle

 
Metro İstanbul'un logosu

İstanbul metrosu'nun işletmesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne ait olan Metro İstanbul ve Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na bağlı TCDD Taşımacılık tarafından yapılmaktadır. Metro İstanbul yalnızca metro değil, İstanbul'daki tramvay, füniküler ve teleferik hatlarını da işletmektedir. TCDD Taşımacılık ise günümüzde yalnızca M11 hattını işletmektedir.[25]

Metro İstanbul'un açıkladığı verilere göre, 2021 yılında 474 milyon 538 bin 299 kişi raylı sistemleri kullanmıştır.[40]

Çalışma saatleriDüzenle

İstanbul'daki metrolar, M8 hattı hariç 06.00 - 00.00 arasında çalışmaktadır. M8 hattı ise geçici olarak 06.30 - 21.30 saatleri arasında hizmet vermektedir.[41]

Gece metrosuDüzenle

Ancak 30 Ağustos 2019 tarihinden itibaren 00.00 - 06.00 arasında her 30 dakikada bir olmak üzere, M1ᴀ&M1ʙ, M2, M4, M5, M6 ve M7 hatları gece metrosu olarak çalışmaktadır. Gece metrosunda çift bilet tarifesi uygulanmaktadır.

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Genel Tanıtım Kataloğu (PDF). Metro İstanbul. 2021. s. 4. 1 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  2. ^ "Metro İstanbul 2022 Yılında 757.971.355 Yolcu Taşıdı". Metro İstanbul. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 31 Aralık 2022. 3 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2023. 
  3. ^ "Metro İstanbul logosunun tasarımcısı vefat etti: Faruk Çağla kimdir?". Yeni Şafak. 28 Ağustos 2020. 29 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  4. ^ "Bakan Karaismailoğlu: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı olarak inşa ettiğimiz metroların logosunu 'U' yapıyoruz". Anadolu Ajansı. 8 Eylül 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022. 
  5. ^ Kayaoğlu, Eren; Candaş, Adem; Kocabal, Y. Ziya; İmrak, C. Erdem (25-27 Eylül 2014). İstanbul'un Tarihi Füniküleri 'Tünel' (PDF). Makina Mühendisleri Odası. s. 297. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  6. ^ "150 yıllık düş gerçekleşti, İstanbul Metro'ya merhaba diyor". Tan Gazetesi. Geçmiş Gazete. 10 Mart 1989. 4 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  7. ^ "İstanbul Metrosu (Taksim - 4. Levent)". 26 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2009. 
  8. ^ "İstanbul'un da metrosu var". Milliyet. 16 Eylül 2000. 9 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  9. ^ "Metro Hattında Kesintisiz Ulaşım İstanbul". T24. 7 Eylül 2010. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  10. ^ "Seyrantepe metrosu için gözler 6 Kasım'da". NTV. 5 Kasım 2009. 29 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  11. ^ Bıyık, Sırrı (21 Aralık 2002). "Başbakan 'vatman' oldu". Yeni Şafak. 12 Ocak 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  12. ^ "İstanbul'a yeni metro hatları geliyor". v3.arkitera.com. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  13. ^ "Otogar-Olimpiyatköy metro hattı hizmete başladı". CNN Türk. 14 Haziran 2013. 20 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  14. ^ "İstanbul'un kilit taşı yerine oturdu". Türkiye Gazetesi. 16 Şubat 2014. 2 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  15. ^ "İstanbul'da raylı sistem taşımacılığı rekor kırdı". Hürriyet. 28 Ocak 2016. 23 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  16. ^ "Üsküdar-Ümraniye-Çekmeköy metrosu cuma açılıyor". Takvim. 12 Aralık 2017. 12 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  17. ^ Demir, Adem; Başer, Hikmet Faruk (14 Kasım 2018). "Sürücüsüz metro Avrupa'nın birincisi seçildi". Anadolu Ajansı. 21 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  18. ^ "Mecidiyeköy-Mahmutbey Metro Hattı açıldı". Sputnik Türkiye. Sputnik. 20 Aralık 2020. 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  19. ^ "Ataköy-Olimpiyat Metro Hattı'nın 2 istasyonu hizmete açıldı". CNN Türk. 29 Mayıs 2021. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  20. ^ "Istanbul to get new mini-metro system - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). 20 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  21. ^ "Mecidiyeköy - Mahmutbey arası 26 dakikaya inecek". www.aa.com.tr. Anadolu Ajansı. 23 Temmuz 2013. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  22. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :1 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  23. ^ "Mecidiyeköy-Mahmutbey Metro Hattı". www.metro.istanbul. Metro İstanbul. 31 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  24. ^ "M8 Bostancı-Dudullu Metro Hattı İşletmeye Açılmıştır". Metro İstanbul. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 6 Ocak 2023. 6 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2023. 
  25. ^ a b "27.12.2022 Tarih ve 2022/14-1 Sayılı UKOME Kararı" (PDF). İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 27 Aralık 2022. 13 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Ocak 2023. 
  26. ^ a b "2019 Hedefli İBB Avrupa Yakası Raylı Sistem Hatları (İBB)" (PDF). 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ocak 2017. 
  27. ^ "2019 Hedefli İBB Avrupa Yakası Raylı Sistem Hatları (UAB)" (PDF). 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ocak 2017. 
  28. ^ "İstanbul'un Anadolu Yakası'na yeni metro hattı". www.hurriyet.com.tr. 16 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 
  29. ^ "Mahmutbey-Esenyurt Metrosu'nda çalışmalar başladı". www.cumhuriyet.com.tr. 10 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2021. 
  30. ^ "Yenidoğan-Cumhuriyet-Emek Metro Hattı'ndaki Risk Ortadan Kaldırılıyor". İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 3 Haziran 2021. 5 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2022. 
  31. ^ "Arşivlenmiş kopya". 18 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Aralık 2022. 
  32. ^ "İmamoğlu: İstanbul, dünyanın aynı anda en çok metro yapılan şehri oldu". Sputnik Türkiye. Sputnik. 15 Mayıs 2021. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  33. ^ a b "Her Yere Metro, Her Yerde Metro". İstanbul'un Metrosu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 20 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  34. ^ "İmamoğlu, 3 metro hattı için Hazine'nin onay vermediğini açıkladı". birgun.net. 15 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  35. ^ "ATAKÖY - İKİTELLİ METRO HATTI". atimetro.com. 29 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2022. 
  36. ^ businessht (16 Mayıs 2018). "İstanbul'a bir sürücüsüz metro daha | Güncel Haberleri". businessht.com.tr (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Şubat 2022. [ölü/kırık bağlantı]
  37. ^ "The Municipality of Istanbul exhibits the new metro delivered by Alstom". Alstom. 31 Ocak 2012. 21 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  38. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  39. ^ "Kadıköy - Kartal Metro Hattı 144 Adet Metro Aracı Alım İşi". İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 12 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  40. ^ "Yıllara Göre Genel Toplam Yolcu Sayıları" (PDF). Metro İstanbul. 2021. 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  41. ^ "Bostancı-Dudullu-Parseller Metro Hattı". www.metro.istanbul. 6 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2023. 

Dış bağlantılarDüzenle