Kuş

aves sınıfını oluşturan sıcakkanlı omurgalı hayvanlar grubu

Kuşlar tüyleri, dişsiz gagaları, yumurtladıkları sert kabuklu yumurtalar yoluyla üreyen, yüksek metabolizma hızına sahip, dört odacıklı kalpleri ve hafif ama güçlü bir iskelet yapısına sahip, Aves sınıfını oluşturan sıcakkanlı omurgalı hayvanlar grubudur. Tüm dünyada yaygın olarak yaşayan kuşların boyutları arı sinek kuşunda 5 cm. ila deve kuşunda 2,75 m. arasında değişir. On bin kadar yaşayan kuş türü bulunur[2] ve bunların yarısından fazlasını ötücü kuşlar oluşturur. Kuşların türlere göre farklılık gösteren kanatları vardır ve kanatsız olduğu bilinen tek grup soyu tükenmiş olan moa ile fil kuşudur. Ön ayakların evrimleşerek kanatlara dönüşmesi kuşlara uçma yeteneği sağlamış ancak daha sonra yine evrimin devam etmesiyle penguenler, deve kuşları ve adalarda endemik olan bazı türler uçma yeteneğini kaybetmişlerdir. Kuşların sindirim ve solunum sistemleri de uçma yeteneğine uyum sağlamıştır. Özellikle deniz kuşları ve bazı su kuşları gibi kuşlar daha da evrimleşerek yüzme yeteneği de kazanmıştır.

Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Kuşlar
Tauraco erythrolophusHaliaeetus pelagicusKaya güverciniCasuarius casuariusPygoscelis papuaActinodura strigulaPabuç gagalıBalearica regulorumCalypte annaTrichoglossus moluccanusGri balıkçılBayağı puhuAk kuyruklu tropik kuşuHint tavuskuşuBayağı deniz papağanıKarayip flamingosuMavi ayaklı sümsük kuşuRamphastos sulfuratusBird Diversity 2013.png
Bu resim hakkında
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Alt şube: Vertebrata
Sınıf: Aves (Kuşlar)
Linnaeus, 1758[1]
Takımlar

Metne bakınız.

Sinonimler

* Neornithes Gadow, 1883

Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Kuş ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Kuş ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Kuşlar tüylü teropod dinozorlardır ve yaşayan tek dinozor grubunu oluştururlar. Ayrıca yaşayan en yakın akrabaları timsahlardır. İlk olarak 160 milyon yıl önce Çin'de ortaya çıkan ve aralarında Archaeopteryx'in de bulunduğu ilkel uçucuların soyundan gelmektedirler. DNA kanıtlarına göre günümüz kuşları (Neornithes) Orta ve Geç Kretase Dönemi'nde evrimleşmiş ve 66 milyon yıl önce teruzorlar ile tüm uçmayan dinozorları öldüren Kretase-Tersiyer yok oluşu zamanında oldukça önemli oranda türleşmişlerdir.

Özellikle kargagiller ve papağansılar olmak üzere bazı kuşlar en zeki hayvanlar arasındadır; çeşitli kuş türleri alet yapıp kullanırken bazı kuşların alet kullanımı primatların en iyi kullanımları ile boy ölçüşebilir.[3][4][5] Birçok sosyal tür bilgiyi nesilden nesile geçirmekte ve bu da bir çeşit kültür olarak kabul edilmektedir. Kuşlar yavrularını müşterek olarak büyütme, birlikte avlanma, sürü olarak hareket etme ve avcılara karşı birlikte savunma yapma davranışları gösteren, görsel yollarla ya da öterek birbirleri ile iletişim kuran sosyal hayvanlardır. Kuş türlerinin büyük çoğunluğu genellikle bir üreme mevsimi boyunca, bazen yıllar boyunca cinsel açıdan olmasa da sosyal açıdan tek eşlidir ama yaşamları boyunca tek eşli olan türlere nadir rastlanır. Diğer türlerin üreme sistemleri genellikle polijinik yani tek erkek çok dişili ve nadiren de poliandrik yani tek dişi çok erkeklidir. Kuşlar eşeyli üreme yoluyla döllenen yumurtalar yumurtlayarak çoğalır. Genellikle bir yuvaya yumurtlanan yumurtalar üzerinde ebeveyn kuluçkaya yatar. Kuşların çoğu yumurtadan çıktıktan sonra yavrularının bakımına belirli bir süre devam eder.

Birçok kuş türü insanlar tarafından besin olarak ya da üretim sektöründe hammadde kullanımı açışından ekonomik olarak önem taşır. Evcil ya da yabani kuşlar yumurta, et ve tüy için önemli kaynaklardır. Ötücü kuşların, papağanların ve diğer kuş türlerinin ev hayvanı olarak kullanımı yaygındır. Guano (kuş dışkışı) gübre olarak kullanılmak üzere toplanır. Kuşlar insanlık kültüründe çağlar boyunca yer almıştır. İnsan eylemleri nedeniyle 17. yüzyıldan beri yaklaşık 120 ila 130 kadar kuş türünün soyu tükenmiştir ve daha önceki yüzyıllarda soyu tükenen kuş türlerinin sayısı yüzleri aşmaktadır. İnsanlık nedeniyle günümüzde 1200 kadar kuş türü soylarının tükenmesi tehdidi altındadır ama onları koruma altına almak için çalışmalar da yapılmaktadır. Kuş gözlemi ekoturizm sektörü içinde önemli bir yer tutmaktadır.

Evrim ve sınıflandırmaDüzenle

 
Archaeopteryx lithographica sıklıkla bilinen en eski gerçek kuş türü olarak kabul edilir.

Kuşların ilk sınıflandırması Francis Willughby ve John Ray tarafından 1676 yılına ait Ornithologiae kitabında yapılmıştır.[6]Carl Linnaeus 1758 yılında bu çalışmayı değiştirerek günümüzde kullanılan taksonomik sınıflandırma sistemini ortaya koydu.[7] Kuşlar klasik taksonomide Aves biyolojik sınıfında sınıflandırılırken kladistik sınıflandırmada dinozor kladı Theropoda içinde yer alırlar.[8]

TanımDüzenle

Aves ve kardeş grubu Crocodilia takımı sürüngen kladı Archosauria'nın tek yaşayan temsilcilerini içerir. Aves, 1990'ların sonlarında filogenetik olarak yaygın şekilde günümüz kuşlarının en yakın ortak atası ve Archaeopteryx lithographica türünün soyundan gelenler olarak tanımlanmaktaydı.[9] Ancak Jacques Gauthier tarafından daha önce yapılan bir tanımlama 21. yüzyılda yaygınlık kazandı ve PhyloCode sisteminin takipçileri de dahil olmak üzere birçok biliminsanı tarafından kullanılmaya başlandı. Gauthier, Aves'i yalnızca günümüz kuşları kümesinin taç grubunu içerecek şekilde tanımladı. Bu tanımlama geleneksel olarak teropod dinozorlar olduğu düşünülen hayvanlar ile Archaeoptryx'in ilişkisi konusundaki belirsizlik sorununu aşmak için yalnızca fosillerden bilinen çoğu grubu dışarıda tutmakta ve onları Avialae içine dahil etmektedir.[10]

Gauthier[11] aynı "Aves" biyolojik adı için dört farklı tanım olduğunu belirlemiş ve bu sorunu aşmak için Aves terimini yalnızca aşağıda verilen dördüncü tanımlama için kullanmayı önermiş ve diğer gruplara da farklı adlar vermiştir.

Timsahlar

Kuşlar

Kaplumbağalar

Pullular

Kuşların ana yaşayan sürüngenler grupları ile filogenetik ilişkisi.
  1. Aves timsahlardan çok kuşlara yakın olan tüm arkozorlar anlamına gelebilir (ya da Avemetatarsalia)
  2. Aves tüyleri olan gelişmiş arkozorlar anlamına gelebilir (ya da Avifilopluma)
  3. Aves uçabilen tüylü dinozorlar anlamına gelebilir (ya da Avialae)
  4. Aves günümüzde yaşayan tüm kuşların en yakın ortak atası ve onun soyundan gelenler anlamına gelebilir (bir "taç grup" olarak Neornithes ile sinonimdir)

Dördüncü tanım kabul edildiğinde Archaeopteryx Aves grubunun bir üyesi değil Avialae grubunun bir üyesidir. Gauthier'nin önerileri paleontoloji ve kuşların evrimi üzerinde uzmanlaşmış araştırmacıların çoğu tarafından kullanılmaya başlansa da tam olarak tanımlamalar tutarlı şekilde kullanılmamaktadır. Başlangıçta Aves'in geleneksel fosil içeriğini kapsamak üzere önerilen Avialae bu araştırmacılar tarafından sıklıkla yaygın "kuş" terimi ile eş anlamlı olarak kullanılmıştır.[12]

Çoğu araştırmacı Avialae grubunu bir dal esaslı klad olarak tanımlasa da bu tanımlamalar farklılık gösterir. Birçok yazar "Deinonychus'tan çok kuşlara daha yakın olan tüm teropodlar" benzeri bir tanım kullanmıştır.[13][14] Avialae aynı zamanda sıklıkla apomorfi esaslı klad olarak yani fiziksel özellikler üzerine kurulmuş olarak tanımlanır. Avialae adını 1986'da veren Jacques Gauthier 2001 yılında grubun tanımını uçmak için tüylü kanatlara sahip tüm dinozorlar ve onların soyundan gelen kuşlar olarak yeniden yaptı.[10][11]

SınıflandırmaDüzenle

  • Alt sınıf Archaeornites (Sürüngen benzeri kuşlar, fosil kuşlar)
  • Alt sınıf Neornithes (Günümüz kuşları, gerçek kuşlar)

Paleognathae (Koşucu kuşlar)

Neognathae (Uçucu kuşlar)

Dinozorlar ve kuşların kökeniDüzenle

 
Anchiornis huxleyi kuşların Jura Devrinin geç döneminde ilk evrimi hakkında önemli bir bilgi kaynağıdır.[15]
Paraves

Scansoriopterygidae

Eosinopteryx

Eumaniraptora

Jinfengopteryx

Aurornis

Dromaeosauridae

Troodontidae

Avialae

Cau vd. tarafından 2015 yılında yapılan filogenetik çalışmanın sonuçlarına göre çıkarılmış kladogram.[16]

Fosil ve biyolojik kanıtlara dayanarak biliminsanlarının çoğu kuşların teropod dinozorların uzmanlaşmış bir alt grubu olduğunu kabul etmektedir.[17] Daha da özel olarak aralarında Dromaeosauridae ve Oviraptoridae familyalarının da bulunduğu Maniraptora kladının bir üyesi olarak kabul edilirler.[18] Biliminsanları kuşlara yakın akraba teropodları buldukça daha önceden kuş ve kuş olmayanlar arasındaki açık ayrım belirsizleşmeye başlamıştır. Çin'in kuzeydoğusunda Liaoning eyaletinde yakın geçmişte bulunan birçok küçük tüylü dinozor fosili bu belirsizliği artırmıştır.[19][20][21]

Paleontoloji dalında günümüzde görüşbirliği uçan teropodların ya da Avialae'nin, içinde Dromaeosauridae ve Troodontidae familyalarını da kapsayan Deinonychosauria kladının en yakın akrabaları olduğu yönündedir.[22] Bunlar birlikte Paraves denen grubu oluşturur. Microraptor gibi bu grubun bazı bazal üyelerinin uçmaya ya da süzülmeye yarayan özellikleri vardı. En bazal Deinonychosauria üyeleri çok küçüktü. Bu kanıt tüm Paraves grubunun atasının ağaçlarda yaşamış olabileceği ve/veya süzülme yeteneğine sahip olduğu olasılığını artırır.[23][24] Asıl olarak et ile beslenen Archaeopteryx ve Avialae grubundan olmayan tüylü dinozorların son zamanlarda yapılan araştırmalar Avialae grubunun ilk üyelerinin hepçil olduğunu gösterir.[25]

İlk bulunan geçiş fosillerinden biri olduğu için çok iyi tanınan Geç Jura Devrinden Archaeopteryx 19. yüzyılın sonlarında evrim teorisini destekleyen kanıtlardan biri olmuştur. Archaeopteryx hem dişleri, pençeli parmakları ve uzun kertenkele kuyruna benzer bir kuyruk gibi geleneksel sürüngen özellikleri hem de günümüz kuşlarına benzer uçuş tüyleri olan kanatlar gibi özellikleri bir arada gösteren ilk fosil olmuştur. Her ne kadar kuşların doğrudan atası olarak kabul edilmese de muhtemelen kuşların gerçek atası ile yakın akrabadır.[26]

Evrimin başlangıcıDüzenle

 
Kretase Döneminde, 125 milyon yıl önce Çin'de yaşamış bir kuş türü olan Confuciusornis sanctus gagası olduğu bilinen en enski kuştur.[27]
Avialae

Anchiornis

Archaeopteryx

Xiaotingia

Rahonavis

Jeholornis

Jixiangornis

Euavialae

Balaur

Avebrevicauda

Zhongjianornis

Sapeornis

Pygostylia

Confuciusornithiformes

Protopteryx

Pengornis

Ornithothoraces

Cau vd. tarafından 2015 yılında yapılan filogenetik çalışmanın sonuçlarına göre çıkarılmış kladogram.[16]

Bilinen en eski Avialae fosilleri Geç Jura Devrine, yaklaşık 160 milyon yıl önceye ait olan kalıntıların bulunduğu Çin'deki Tiaojishan Oluşumunda bulunmuştur. Bu devre ait Avialae türleri arasında Anchiornis huxleyi, Xiaotingia zhengi ve Aurornis xui türleri bulunur.[12]

Çok iyi tanınan Avialae grubundan Archaeopteryx Almanya'da Jura Devrinin biraz daha sonlarına, yaklaşık 155 milyon yıl öncesine aittir. Bu ilk Avialae grubu üyeleri günümüz kuşlarının atası sayılabilecek ama evrim sırasında kaybolmuş sıradışı anatomik özellikler paylaşmaktadır. Bu özelliklerin arasında ikinci arka ayak parmağında büyümüş pençeler, uzun tüyler ve arka ayaklar ile bacakları da örten ve havada manevra yapmak için kullanıldığı düşünülen "arka kanatlar" bulunur.[28]

Availae grubu Kretase boyunca çok geniş bir yelpazede türleşti.[29] Birçok grup pençeli kanatlar ve günümüz kuşları (Aves) de dahil olmak üzere birçok Avilae grubunda birbirinden bağımsız olarak kaybolan dişler gibi ilkel fiziksel özellikleri korudu; örneğin Archaeopteryx ve Jeholornis atalarının uzun kemikli kuyruklarına sahiplerken[29] daha gelişmiş Avialae türlerinin kuyrukları Pygostylia grubunda pigostil kemiğinin ortaya çıkmasıyla kısaldı. Kretase'nin sonlarına doğru yaklaşık 100 milyon yıl önce günümüz kuşlarının ataları gövde boyutlarına göre daha büyük yumurta yumurtlamalarına izin verecek şekilde daha açık bir pelvise sahip olacak şekilde evrildiler.[30] Yaklaşık 95 milyon yıl önce daha iyi bir koku duyusu geliştirdiler.[31]

Kuş atalarının ilk çeşitliliğiDüzenle

 
Yaklaşık 93 milyon yıl önce yaşamış olan Ichthyornis bilinen ilk tarihöncesi, kuşlara akraba ve dişleri olan fosildir.
Ornithothoraces

Enantiornithes

Euornithes

Archaeorhynchus

Ornithuromorpha

Patagopteryx

Vorona

Schizooura

Hongshanornithidae

Jianchangornis

Songlingornithidae

Gansus

Apsaravis

Ornithurae

Hesperornithes

Ichthyornis

Vegavis

Aves

Wang vd. tarafından 2015 yılında yayımlanan filogenetik analizlere göre Mezozoik kuş filogenisi.[32]

Evrimleşen ilk kısa kuyruklu Avialae grubu enantiornithes ya da "zıt kuşlar" soyudur. Bu adın verilmesinin nedeni günümüz kuşları ile kıyaslandıklarında omuz kemiklerinin yapısının ters şekilde olmasıdır. Enantiornithes grubu, kumda av arayan kıyı kuşları ile balıkla beslenenlerden ağaçta yaşayan ve tohumla beslenenlere kadar çok geniş bir ekolojik niş yelpazesi içinde yer almışlardır. Kretase döneminde Avilae içined baskın grubu oluştursalarda Mezozoik sonunda birçok diğer dinozor grubu ile birlikte soyları tükenmiştir.[29]

Avialae içinde türleşen ikinci ana soy grubu, günümüz kuşlarının atalarını da içerdiği için "gerçek kuşlar" anlamına gelen Euornithes adı verilen grup yarı suda yaşayan ve balık ile diğer küçük su organizmalarını yemek üzerine özelleşmiş çok türlü gruptur. Karasal ve ormansal yaşam alanlarında baskın olarak bulunan enantiornithes soyunun aksine ilk euornithes türlerinde tüneme adaptasyonları yoktur ve kıyı kuşları, yüzücü ve dalıcı kuşlardan oluşmuş gibi görünmektedir.

Euornithes grubu içinde yüzeysel olarak martılara benzeyen Ichthyornis[33] ile denizde balık avlamaya çok iyi uyum sağlamış olan ve hatta uçma yeteneğini tamamen kaybedip suda yaşayan hayvanlar hâline gelen Hesperornithiformes grubu da bulunur.[29] İlk euornithes arasında karina şeklini almış göğüs kemiği, dişsiz ve gaga şeklinde çeneler gibi günümüz kuşlarının çoğu özelliğinin geliştiği görülür.[34] Euornithes ayrıca havada manevra yapabilmek ve uçuş sırasında durabilmek için "arka kanadın" yerine geçen gerçek pigostili ve tamamen hareketli kuyruk tüylerini geliştirmiş olan ilk Avialae üyelerini de içeriyor olabilir.[28][35]

Kuş kafataslarında yapılan bir mozaik evrim araştırması tüm neornithesin en son ortak atasının günümüz Vanga curvirostris türünün gagasına benzer bir gagaya ve günümüz bayağı sarıasma türünün kafatasına benzer bir kafatasına sahip olmuş olabileceğini göstermektedir. Her iki tür de küçük ve orman örtüsü altında yiyecek arayan hepçil türler olduğu için de bu varsayımsal atanın benzer bir ekolojik niş içinde olduğu sonucu çıkarılmıştır.[36]

Günümüz kuşlarının farklılaşmasıDüzenle

Aves
Palaeognathae

Struthioniformes

Tinamiformes

Neognathae

Diğer kuşlar (Neoaves)

Galloanserae

Anseriformes

Galliformes

Sibley-Ahlquist taksonomisi temel alınarak günümüz kuşlarının bazal farklılıkları.

Tüm günümüz kuşları Aves (ya da Neornithes) taç grubu içinde yer alır. Aves iki alt gruba ayrılır: deve kuşları gibi uçamayan ratitler ve çok az uçabilen tinamulardan oluşan Palaeognathae ile tüm diğer kuşları içeren oldukça büyük farklılığa sahip Neognathae[37] Bu iki alt gruba Livezey ve Zusi "kohort" seviyesi vermiş olsa da[8] sıklıkla üst takım seviyesi verilir.[38] Taksonomik bakış açısına göre yaşayan kuş türlerinin sayısı 9.800[39] ila 10.758[40] arasında değişiklik gösterir.

Anatidae familyasının Kretase döneminin sonlarında yaşamış üyesi Vegavis'in keşfi günümüz kuşlarının farklılaşmasının Senozoik Devirden önce başladığını kanıtlamıştır.[41] Daha önceki bir döneme ait olan, 85 milyon yıl öncesine ait muhtemel tavuksu Austinornis lentus fosili[42] günümüz kuşlarının sınıflandırılması için bir fosil kanıtı olarak değerlendirilmek için henüz daha çok tartışmalı durumdadır.

Bilimsel çalışmaların büyük çoğunluğu günümüz kuşlarının en son ortak atasının Kretase döneminde yaşadığında hemfikirdir ancak tahminler Kretase'nin orta dönemi[43] ile son dönemi arasında[44] değişir. Benzer şekilde günümüz kuşlarının ilk farklılaşmasının Kretase-Tersiyer yok oluşundan önce mi sonra mı olduğu konusunda da bir görüşbirliği yoktur.[45] Bunun nedeni ortaya sürülen kanıtlardaki farklılıktır; moleküler tarihlemelerin çoğu Kretase döneminde bir evrimsel yayınım olduğunu gösterirken fosil kantılarının Senozoik yayınımı göstermesidir. Moleküler ve fosil kanıtları uzlaştırma için daha önceleri yapılan girişimlerde görüşbirliğine ulaşılamamış[45][46] ancak son zamanlarda daha kapsamlı fosil örneklemi ile moleküler saati ayarlamanın yeni bir yolunu kullanan tahminler günümüz kuşlarının kökeninin Geç Kretase döneminin başlarında olmasına rağmen Kretase-Tersiyer yok oluşu civarlarında tüm ana gruplarda bir çeşitlilik artışı olduğunu göstermektedir.[47]

Kuş takımlarının sınıflandırılmasıDüzenle

Prum vd.[44] tarafından 2015 yılında yapılmış çalışmaya dayanarak ve bazı klad adlarının Yuri vd.[48] tarafından 2013 yılında yapılmış çalışmasından yararlanarak hazırlanmış günümüz kuşlarının ilişkilerini gösteren kladogram

Aves
Palaeognathae

Struthioniformes[49] (deve kuşları) 

Notopalaeognathae

Rheiformes (nandular) 

Novaeratitae

Casuariiformes (tepeli deve kuşları & emular) 

Apterygiformes (kiviler) 

Aepyornithiformes (fil kuşları) 

Tinamiformes (tinamular) 

Dinornithiformes (moa) 

Neognathae
Galloanserae

Galliformes (tavuklar ve akrabaları)  

Anseriformes (ördekler ve akrabaları)  

Neoaves
Strisores

Caprimulgiformes[49] (çobanaldatanlar)

Steatornithiformes (Steatornis caripensis)

Nyctibiiformes (Nyctibius)

Podargiformes (Podargidae)

Apodiformes (sağanlar ve sinek kuşları) 

Columbaves
Otidimorphae

Musophagiformes (turakolar) 

Otidiformes (toylar) 

Cuculiformes (guguk kuşları) 

Columbimorphae

Columbiformes (güvercinler)  

Mesitornithiformes (Mesitornithidae) 

Pterocliformes (bağırtlaklar) 

Gruiformes (su tavukları ve turnalar) 

Aequorlitornithes
Mirandornithes

Phoenicopteriformes (flamingolar) 

Podicipediformes (batağanlar) 

Charadriiformes (kıyı kuşları ve akrabaları) 

Ardeae
Eurypygimorphae

Phaethontiformes (tropik kuşları) 

Eurypygiformes (güneş balabanı ve kagu) 

Aequornithes

Gaviiformes[49] (dalgıç kuşları)

Austrodyptornithes

Procellariiformes (albatroslar ve fırtına kuşları)

Sphenisciformes (penguinler)  

Ciconiiformes (leylekler)  

Suliformes (Sula, karabataklar, vd.)

Pelecaniformes (pelikanlar, balıkçıllar & ibisler)  

Inopinaves

Opisthocomiformes (hoatzin) 

Telluraves
Accipitrimorphae

Cathartiformes (Yeni Dünya akbabaları) 

Accipitriformes (atmacalar ve akrabaları) 

Strigiformes (baykuşlar) 

Coraciimorphae

Coliiformes (fare kuşları)

Cavitaves

Leptosomiformes (Leptosomus discolor)

Eucavitaves

Trogoniformes (kemirgen gagalılar) 

Picocoraciae

Bucerotiformes (boynuzgagalar ve akrabaları) 

Coraciiformes (yalıçapkınları ve akrabaları) 

Piciformes (ağaçkakanlar ve akrabaları) 

Australaves

Cariamiformes  

Eufalconimorphae

Falconiformes (doğanlar) 

Psittacopasserae

Psittaciformes (papağanlar) 

Passeriformes (ötücü kuşlar) 

Kuşların bilimsel sınıflandırması tartışmalı bir konudur. Sibley ve Ahlquist'in 1990'da yayımlanan Phylogeny and Classification of Birds (Kuşların Filojenisi ve Sınıflandırması) adlı eseri [50] bu konuda çığır açan bir eser olsa da sıklıkla üzerinde tartışılmakta ve sürekli olarak yeniden düzenlenmektedir. Kanıtların çoğu takımların sınıflandırılmasını doğru olduğunu göstermekte[51] ancak biliminsanları takımların kendi aralarındaki ilişkiler konusunda fikir ayrılığına düşmektedirler; günümüz kuşlarının anatomisinden, fosillerden ve DNA'dan kaynaklanan tüm kanıtlar sorunu çözmek için bir araya getirilmiş olsa da büyük bir görüşbirliği ortaya çıkmamıştır. Son zamanlarda yeni fosil ve moleküler kanıtlar günümüz kuş takımlarının evrimi hakkında giderej daha açık bir tablo ortaya koymakta yardımcı olmaktadır.[44][52]

DağılımDüzenle

 
İnsan aktiviteleri nedeniyle bayağı serçenin yaşam alanı oldukça önemli oranda genişlemiştir.[53]

Kuşlar kıtaların tamamında ve karasal habitatların çoğunda yaşar; en uç güney noktası Antarktika'nın 440 km. içlerine kadar ulaşabilen Pagodroma nivea türünün üreme kolonilerinin bulunduğu yerdir.[54] En fazla kuş çeşitliliği tropik bölgelerde görülür. Önceleri bu yüksek çeşitliliğin tropiklerde daha büyük türleşme oranlarının sonucu olduğu düşünülmekteyse de son zamanlarda yapılan çalışmalar yüksek enlemlerde daha fazla türleşme oranı olduğunu ancak tropiklere göre daha fazla soy tükenmesi oranı nedeniyle çeşitliliğin daha az olduğunu göstermiştir.[55] Birçok tür her yıl uzun mesafeler ve hatta okyanusları katederek göç eder; çeşitli kuş familyaları hem okyanus üzerinde hem de içinde yaşamak için adaptasyon sağlamıştır; bazı deniz kuşları yalnızca üremek için kıyıya gelirken[56] bazı penguenlerin denizde 300 m. derinliğe kadar dalabildikleri kaydedilmiştir.[57]

Çok sayıda kuş türü insanlar tarafından sokuldukları bölgelerde üreme popülasyonları oluşturmuştur. Bu sokulmaların bazıları av hayvanı olarak sokulan bayağı sülün örneğinde olduğu gibi isteyerek yapılmıştır.[58] Bazıları ise esaret altında yaşayan Myiopsitta monachus türü kuşların kaçarak Kuzey Amerika'nın bazı şehirlerine yerleşmesi gibi kaza sonucu gerçekleşmiştir.[59] Aralarında sığır balıkçılı,[60] Milvago chimachima,[61] ve galah[62] türlerinin de bulunduğu bazı türler tarımsal uygulamaların yeni uygun habitatlar yaratması sayesinde özgün yaşam alanlarının çok daha ötesine yayılabilmişlerdir.

Anatomi ve fizyolojiDüzenle

Diğer omurgalılarla kıyaslandığında kuşların vücut planında, çoğunlukla uçuşu kolaylaştırmak için oluşmuş birçok sıra dışı adaptasyon görülür.

İskelet sistemiDüzenle

İskelet çok hafif kemiklerden oluşur. Kemiklerde pnömatik kavite denilen ve solunum sistemi ile bağlantılı büyük ve hava dolu boşluklar bulunur.[63] Erişkinlerin kafatasında kemikler birbirine kaynamıştır ve ek yeri görünmez.[64] Göz çukurları büyüktür ve kemiksi bir septum ile ayrılmıştır. Omurga servikal, torasik, lumbar ve kaudal bölgelere ayrılır; servikal omurlar (boyun bölgesi) türler arasında değişkenlik gösterir ve oldukça esnektirler ancak ön torasik omurlarda hareket azalmıştır ve sonraki omurlarda ise yoktur.[65] Son birkaç omur pelvis ile birleşerek sinsakrumu oluşturur.[64] Kaburga kemikleri yassılaşmıştır ve uçamayan kuş takımları dışında kalanlarda uçma kaslarının bağlanabilmesi için sternum karina şeklini almıştır. Ön üyeler kanatlara dönüşmüştür.[66] Kanatlar türlere göre az ya da çok gelişmiştir; kanatlarını kaybettiği bilinen tek gruplar soyları tükenmiş moa ve fil kuşlarıdır.[67]

Boşaltım ve sindirim sistemiDüzenle

Sürüngenler gibi kuşlar da ürikoteliktir yani böbrekleri kanlarından nitrojenli atıkları ayırır ve bunları üre ya da amonyak olarak değil de ürik asit olarak üreterler yoluyla bağırsaklara boşaltır. Kuşların ne idrar kesesi ne de deve kuşları dışında dışa açılan üretra açıklığı vardır ve böbreklerden bağırsaklara geçen ürik asit dışkı ile birlikte yarı katı atık olarak dışarı atılır.[68][69][70] Ancak sinek kuşları gibi kuşlar ihtiyari olarak ammonotelik olabilir yani nitrojenli atıkları amonyak olarak dışarı atabilirler.[71] Kuşlar ayrıca memeliler gibi kreatinini değil kreatini dışarı atarlar.[64] Bu madde ile bağırsaklardan geçen atıklar kuşun kloakından dışarı atılır.[72][73] Kloak çok işlevli bir açıklıktır; atıklar ondan dışarı atılır, birçok kuş türü kloaklarını birleştirerek çiftleşir ve dişiler yumurtalarını ondan geçerek yumurtlar. Ayrıca bazı kuş türleri regurjitasyon yoluyla dışarı peletler atar.[74]

Kivi dışında Palaeognathae alt sınıfında bulunan erkek kuşlar, Anhimidae familyası haricinde Anseriformes takımından bulunan erkek kuşlar ve Galliformes takımında bulunan erkek kuşlarda bulunan penis Neoaves kladında yoktur; Galliformes takımında Cracidae familyası haricinde penis tam gelişmemiştir.[75][76] Uzunluğunun sperm rekabeti ile ilişkili olduğu düşünülmektedir.[77] Çiftleşme dışında kloakın içinde proktodeum kısmında saklı olarak durur.

Besinleri depolamak için bir kursakları ve dişlerinin olmamasını telafi etmek için yuttukları taşlarla besinleri öğüttükleri bir taşlıkları olan kuşların sindirim sistemleri kendilerine özgüdür.[78] Kuşların çoğu uçuşa yardımcı olması için hızlı sindirme yönünde adaptasyon geçirmişlerdir.[79] Bazı göçmen kuşlar, bağırsaklarındaki proteinler de dahil olmak üzere vücutlarının çoğu kısmındaki proteini göç sırasında ek enerji kaynağı olarak kullanmak üzere adaptasyon geçirmişlerdir.[80]

DavranışlarıDüzenle

Kuşlarda, beyinin gelişmiş olmasına bağlı olarak, davranış şekilleri karmaşıklaşmıştır. Özellikle sesle iletişim kurulması gelişmiştir. İnsan dışında başka bir canlının sesini taklit etme özelliği sadece kuşlarda bulunur. Ses analizleri tür ayrımlarında bir kriter olarak kullanılır. Beslenme- kur yapma, saldırma ve korunma ile ilgili davranışlar türden türe farklılık gösterir.

Kış uykusuDüzenle

Kuşlar kural olarak, Çobanaldatanlar (Caprimulgiformes) haricinde kış uykusuna yatmazlar. Kış uykusu sırasında Phalaenoptilus nuttallii türü vücut sıcaklığını 70C'ye kadar düşürmez.

GöçDüzenle

Kuşlarda göç, yılın belli bir dönemini, kuluçkaya yattığı yerden uzak olarak geçirmek anlamına gelir. Gezici kuşlar, kuluçka yerinden değişik yönlere doğru kısmen ayrılan kuşlardır. Yerli kuşlar ise, sürekli kuluçka bölgesinde kalan kuşlardır. Her üç grubunda arasında geçiş formu gruplar bulunmaktadır. Göç davranışı, kuluçka bölgesinde geçici olarak besinin azalması ile ortaya çıkabilir. Kuzeydeki kuşların soğuk mevsimle ve bitkilerin yapraklarını dökmesiyle göç ettikleri bilinir. Örneğin su kuşlarının yaşadıkları yerde suların buz tutmasıyla ya da güneyde yaşayanlarda kuraklık nedeniyle yazın kuzeye de göç davranışı başlar. Çoğu kuşta, kışlama ve kuluçkaya yatma bölgeleri kalıtsal bir birlik olarak saptanmıştır. İlkbaharda ya da yazın iç, kısmen dış etkilerle göç başlatılır.

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Brands, Sheila (20 Aralık 2019). "Systema Naturae 2000 / Classification, Class Aves". Project: The Taxonomicon. 1 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2020. 
  2. ^ Attenborough, D.1998 The Life of Birds. BBC books. 0563 38792 0
  3. ^ Taylor, Alex H.; Hunt, Gavin R.; Holzhaider, Jennifer C.; Gray, Russell D. (2007). "Spontaneous metatool use by New Caledonian crows". Current Biology. 17 (17). ss. 1504–7. doi:10.1016/j.cub.2007.07.057. PMID 17702575. 2013-01-02 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  4. ^ Randerson, James (17 Ağustos 2007). "Crows match great apes in skilful tool use". Londra: The Guardian. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2007. 
  5. ^ Morelle, Rebecca (16 Ağustos 2006). "Cleverest crows opt for two tools". BBC News. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2007. 
  6. ^ del Hoyo, Josep; Elliott, Andy; Sargatal, Jordi (1992). Handbook of Birds of the World, Volume 1: Ostrich to Ducks. Barselona: Lynx Edicions. ISBN 84-87334-10-5. 
  7. ^ Linnaeus, Carolus (1758). Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata (Latince). Holmiae. (Laurentii Salvii). s. 824. 
  8. ^ a b Livezey, Bradley C.; Zusi, RL (Ocak 2007). "Higher-order phylogeny of modern birds (Theropoda, Aves: Neornithes) based on comparative anatomy. II. Analysis and discussion". Zoological Journal of the Linnean Society. 149 (1). ss. 1–95. doi:10.1111/j.1096-3642.2006.00293.x. PMC 2517308 $2. PMID 18784798. 
  9. ^ Padian, Kevin; Chiappe, L.M. (1997). "Bird Origins". Currie, Philip J.; Padian, Kevin (Edl.). Encyclopedia of Dinosaurs. San Diego: Academic Press. ss. 41–96. ISBN 0-12-226810-5. 
  10. ^ a b Gauthier, Jacques (1986). "Saurischian Monophyly and the origin of birds". Kevin Padian (Ed.). The Origin of Birds and the Evolution of Flight. Memoirs of the California Academy of Science 8. San Francisco, CA: Published by California Academy of Sciences. ss. 1–55. ISBN 0-940228-14-9. 
  11. ^ a b Gauthier, J.; de Queiroz, K. (2001). "Feathered dinosaurs, flying dinosaurs, crown dinosaurs, and the name Aves". Gauthier, J.A.; Gall, L.F. (Edl.). New perspectives on the origin and early evolution of birds: proceedings of the International Symposium in Honor of John H. Ostrom. New Haven, CT: Peabody Museum of Natural History, Yale University. ss. 7–41. 
  12. ^ a b Godefroit, Pascal; Cau, Andrea; Dong-Yu, Hu; Escuillié, François; Wenhao, Wu; Dyke, Gareth (2013). "A Jurassic avialan dinosaur from China resolves the early phylogenetic history of birds". Nature. 498 (7454). ss. 359–362. Bibcode:2013Natur.498..359G. doi:10.1038/nature12168. PMID 23719374. 
  13. ^ Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska, Halszka, (Edl.) (2004). The Dinosauria (2nci bas.). University of California Press. s. 861. 
  14. ^ Senter, P (2007). "A new look at the phylogeny of Coelurosauria (Dinosauria: Theropoda)". Journal of Systematic Palaeontology. 5 (4). ss. 429–463. doi:10.1017/S1477201907002143. 
  15. ^ Li, Q.; Gao, K.-Q.; Vinther, J.; Shawkey, M.D.; Clarke, J.A.; d'Alba, L.; Meng, Q.; Briggs, D.E.G.; Prum, R.O. (2010). "Plumage color patterns of an extinct dinosaur" (PDF). Science. 327 (5971). ss. 1369–1372. Bibcode:2010Sci...327.1369L. doi:10.1126/science.1186290. PMID 20133521. 
  16. ^ a b Cau, Andrea; Brougham, Tom; Naish, Darren (2015). "The phylogenetic affinities of the bizarre Late Cretaceous Romanian theropod Balaur bondoc(Dinosauria, Maniraptora): Dromaeosaurid or flightless bird?". PeerJ. Cilt 3. ss. e1032. doi:10.7717/peerj.1032. PMC 4476167 $2. PMID 26157616. 
  17. ^ Prum, Richard O. (19 Aralık 2008). "Who's Your Daddy?". Science. 322 (5909). ss. 1799–1800. doi:10.1126/science.1168808. PMID 19095929. 
  18. ^ Paul, Gregory S. (2002). "Looking for the True Bird Ancestor". Dinosaurs of the Air: The Evolution and Loss of Flight in Dinosaurs and Birds. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ss. 171–224. ISBN 0-8018-6763-0. 
  19. ^ Norell, Mark; Ellison, Mick (2005). Unearthing the Dragon: The Great Feathered Dinosaur Discovery. New York: Pi Press. ISBN 0-13-186266-9. 
  20. ^ Borenstein, Seth (31 Temmuz 2014). "Study traces dinosaur evolution into early birds". Associated Press. 8 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2014. 
  21. ^ Lee, Michael S.Y.; Cau, Andrea; Naish, Darren; Dyke, Gareth J. (1 Ağustos 2014). "Sustained miniaturization and anatomical innovation in the dinosaurian ancestors of birds". Science. 345 (6196). ss. 562–566. Bibcode:2014Sci...345..562L. doi:10.1126/science.1252243. PMID 25082702. 
  22. ^ Xing Xu; Hailu You; Kai Du; Fenglu Han (28 Temmuz 2011). "An Archaeopteryx-like theropod from China and the origin of Avialae". Nature. 475 (7357). ss. 465–470. doi:10.1038/nature10288. PMID 21796204. 
  23. ^ Turner, Alan H.; Pol, D.; Clarke, J.A.; Erickson, G.M.; Norell, M.A. (7 Eylül 2007). "A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight" (PDF). Science. 317 (5843). ss. 1378–1381. Bibcode:2007Sci...317.1378T. doi:10.1126/science.1144066. PMID 17823350. 
  24. ^ Xu, X; Zhou, Z; Wang, X; Kuang, X; Zhang, F; Du, X (23 Ocak 2003). "Four-winged dinosaurs from China". Nature. 421 (6921). ss. 335–340. Bibcode:2003Natur.421..335X. doi:10.1038/nature01342. PMID 12540892. 
  25. ^ Luiggi, Christina (Temmuz 2011). "On the Origin of Birds". The Scientist. 20 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 June 2012. 
  26. ^ Mayr, G.; Pohl, B.; Hartman, S.; Peters, D.S. (Ocak 2007). "The tenth skeletal specimen of Archaeopteryx". Zoological Journal of the Linnean Society. 149 (1). ss. 97–116. doi:10.1111/j.1096-3642.2006.00245.x. 
  27. ^ Ivanov, M.; Hrdlickova, S.; Gregorova, R. (2001). The Complete Encyclopedia of Fossils. Hollanda: Rebo Publishers. s. 312. 
  28. ^ a b Zheng, X.; Zhou, Z.; Wang, X.; Zhang, F.; Zhang, X.; Wang, Y.; Wei, G.; Wang, S.; Xu, X. (15 Mart 2013). "Hind Wings in Basal Birds and the Evolution of Leg Feathers". Science. 339 (6125). ss. 1309–1312. Bibcode:2013Sci...339.1309Z. CiteSeerX 10.1.1.1031.5732 $2. doi:10.1126/science.1228753. PMID 23493711. 
  29. ^ a b c d Chiappe, Luis M. (2007). Glorified Dinosaurs: The Origin and Early Evolution of Birds. Sydney: University of New South Wales Press. ISBN 978-0-86840-413-4. 
  30. ^ Pickrell, John (22 Mart 2018). "Early birds may have been too hefty to sit on their eggs". Nature. doi:10.1038/d41586-018-03447-3. 
  31. ^ Agency France-Presse (Nisan 2011). "Birds survived dino extinction with keen senses". Cosmos Magazine. 2 April 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 June 2012. 
  32. ^ Wang, M.; Zheng, X.; O’Connor, J.K.; Lloyd, G.T.; Wang, X.; Wang, Y.; Zhang, X.; Zhou, Z. (2015). "The oldest record of ornithuromorpha from the early cretaceous of China". Nature Communications. 6 (6987). s. 6987. Bibcode:2015NatCo...6E6987W. doi:10.1038/ncomms7987. PMC 5426517 $2. PMID 25942493. 
  33. ^ Clarke, Julia A. (2004). "Morphology, Phylogenetic Taxonomy, and Systematics of Ichthyornis and Apatornis (Avialae: Ornithurae)" (PDF). Bulletin of the American Museum of Natural History. Cilt 286. ss. 1–179. doi:10.1206/0003-0090(2004)286<0001:MPTASO>2.0.CO;2. hdl:2246/454. 
  34. ^ Louchart, A.; Viriot, L. (2011). "From snout to beak: the loss of teeth in birds". Trends in Ecology & Evolution. 26 (12). ss. 663–673. doi:10.1016/j.tree.2011.09.004. PMID 21978465. 28 July 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  35. ^ Clarke, J.A.; Zhou, Z.; Zhang, F. (Mart 2006). "Insight into the evolution of avian flight from a new clade of Early Cretaceous ornithurines from China and the morphology of Yixianornis grabaui". Journal of Anatomy. 208 (3). ss. 287–308. doi:10.1111/j.1469-7580.2006.00534.x. PMC 2100246 $2. PMID 16533313. 
  36. ^ Felice, Ryan N.; Goswami, Anjali (2018). "Developmental origins of mosaic evolution in the avian cranium". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 115 (3). ss. 555–60. doi:10.1073/pnas.1716437115. PMC 5776993 $2. PMID 29279399. 
  37. ^ Mitchell, K.J.; Llamas, B.; Soubrier, J.; Rawlence, N.J.; Worthy, T.H.; Wood, J.; Lee, M.S.Y.; Cooper, A. (23 Mayıs 2014). "Ancient DNA reveals elephant birds and kiwi are sister taxa and clarifies ratite bird evolution" (PDF). Science. 344 (6186). ss. 898–900. Bibcode:2014Sci...344..898M. doi:10.1126/science.1251981. hdl:2328/35953. PMID 24855267. 
  38. ^ Ritchison, Gary. "Bird biogeography". Avian Biology. Eastern Kentucky University. 4 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2008. 
  39. ^ Clements, James F. (2007). The Clements Checklist of Birds of the World (6. bas.). Ithaca: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-4501-9. 
  40. ^ "Welcome". IOC World Bird List 9.2. doi:10.14344/ioc.ml.9.2. 
  41. ^ Clarke, Julia A.; Tambussi, CP; Noriega, JI; Erickson, GM; Ketcham, RA (2005). "Definitive fossil evidence for the extant avian radiation in the Cretaceous" (PDF). Nature. 433 (7023). ss. 305–308. Bibcode:2005Natur.433..305C. doi:10.1038/nature03150. PMID 15662422. 
  42. ^ Clarke, J.A. (2004). "Morphology, phylogenetic taxonomy, and systematics of Ichthyornis and Apatornis (Avialae: Ornithurae)". Bulletin of the American Museum of Natural History. Cilt 286. ss. 1–179. doi:10.1206/0003-0090(2004)286<0001:mptaso>2.0.co;2. hdl:2246/454. 
  43. ^ Lee, Michael SY; Cau, Andrea; Naish, Darren; Dyke, Gareth J. (Mayıs 2014). "Morphological Clocks in Paleontology, and a Mid-Cretaceous Origin of Crown Aves" (PDF). Systematic Biology. 63 (1). Oxford Journals. ss. 442–449. doi:10.1093/sysbio/syt110. PMID 24449041. 
  44. ^ a b c Prum, R.O.; ve diğerleri. (2015). "A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing". Nature. 526 (7574). ss. 569–573. Bibcode:2015Natur.526..569P. doi:10.1038/nature15697. PMID 26444237. 
  45. ^ a b Ericson, Per G.P.; Anderson, CL; Britton, T; Elzanowski, A; Johansson, US; Källersjö, M; Ohlson, JI; Parsons, TJ; Zuccon, D; Mayr, G. (2006). "Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils" (PDF). Biology Letters. 2 (4). ss. 543–547. doi:10.1098/rsbl.2006.0523. PMC 1834003 $2. PMID 17148284. 25 Mart 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Temmuz 2008. 
  46. ^ Brown, Joseph W.; Payne, RB; Mindell, DP (Haziran 2007). "Nuclear DNA does not reconcile 'rocks' and 'clocks' in Neoaves: a comment on Ericson et al". Biology Letters. 3 (3). ss. 257–259. doi:10.1098/rsbl.2006.0611. PMC 2464679 $2. PMID 17389215. 
  47. ^ Claramunt, S.; Cracraft, J. (2015). "A new time tree reveals Earth history's imprint on the evolution of modern birds". Sci Adv. 1 (11). s. e1501005. Bibcode:2015SciA....1E1005C. doi:10.1126/sciadv.1501005. PMC 4730849 $2. PMID 26824065. 
  48. ^ Yuri, T.; ve diğerleri. (2013). "Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals". Biology. 2 (1). ss. 419–444. doi:10.3390/biology2010419. PMC 4009869 $2. PMID 24832669. 
  49. ^ a b c Boyd, John (2007). "NEORNITHES: 46 Orders" (PDF). John Boyd's website. 6 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2017. 
  50. ^ Sibley, Charles; Ahlquist, Jon Edward (1990). Phylogeny and classification of birds. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-04085-7. 
  51. ^ Mayr, Ernst; Short, Lester L. (1970). Species Taxa of North American Birds: A Contribution to Comparative Systematics. Publications of the Nuttall Ornithological Club, no. 9. Cambridge, MA: Nuttall Ornithological Club. OCLC 517185. 
  52. ^ Jarvis, E.D.; ve diğerleri. (2014). "Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds". Science. 346 (6215). ss. 1320–1331. Bibcode:2014Sci...346.1320J. doi:10.1126/science.1253451. PMC 4405904 $2. PMID 25504713. 
  53. ^ Newton, Ian (2003). The Speciation and Biogeography of Birds. Amsterdam: Academic Press. s. 463. ISBN 0-12-517375-X. 
  54. ^ Brooke, Michael (2004). Albatrosses And Petrels Across The World. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-850125-0. 
  55. ^ Weir, Jason T.; Schluter, D (2007). "The Latitudinal Gradient in Recent Speciation and Extinction Rates of Birds and Mammals". Science. 315 (5818). ss. 1574–1576. Bibcode:2007Sci...315.1574W. doi:10.1126/science.1135590. PMID 17363673. 
  56. ^ Schreiber, Elizabeth Anne; Burger, Joanna (2001). Biology of Marine Birds. Boca Raton: CRC Press. ISBN 0-8493-9882-7. 
  57. ^ Sato, Katsufumi; Naito, Y; Kato, A; Niizuma, Y; Watanuki, Y; Charrassin, JB; Bost, CA; Handrich, Y; Le Maho, Y (1 Mayıs 2002). "Buoyancy and maximal diving depth in penguins: do they control inhaling air volume?". Journal of Experimental Biology. 205 (9). ss. 1189–1197. PMID 11948196. 
  58. ^ Hill, David; Robertson, Peter (1988). The Pheasant: Ecology, Management, and Conservation. Oxford: BSP Professional. ISBN 0-632-02011-3. 
  59. ^ Spreyer, Mark F.; Bucher, Enrique H. (1998). "Monk Parakeet (Myiopsitta monachus)". The Birds of North America. Cornell Lab of Ornithology. doi:10.2173/bna.322. Erişim tarihi: 13 Aralık 2015. 
  60. ^ Arendt, Wayne J. (1 Ocak 1988). "Range Expansion of the Cattle Egret, (Bubulcus ibis) in the Greater Caribbean Basin". Colonial Waterbirds. 11 (2). ss. 252–262. doi:10.2307/1521007. JSTOR 1521007. 
  61. ^ Bierregaard, R.O. (1994). "Yellow-headed Caracara". Josep del Hoyo; Andrew Elliott; Jordi Sargatal (Edl.). Handbook of the Birds of the World. Volume 2; New World Vultures to Guineafowl. Barselona: Lynx Edicions. ISBN 84-87334-15-6. 
  62. ^ Juniper, Tony; Parr, Mike (1998). Parrots: A Guide to the Parrots of the World. Londra: Christopher Helm. ISBN 0-7136-6933-0. 
  63. ^ Ehrlich, Paul R.; Dobkin, David S.; Wheye, Darryl (1988). "Adaptations for Flight". Birds of Stanford. Stanford University. 29 Ocak 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2007.  The Birder's Handbook'tan alıntı (Paul Ehrlich, David Dobkin ve Darryl Wheye. 1988. Simon and Schuster, New York.)
  64. ^ a b c Gill, Frank (1995). Ornithology. New York: WH Freeman and Co. ISBN 0-7167-2415-4. 
  65. ^ Noll, Paul. "The Avian Skeleton". paulnoll.com. Erişim tarihi: 13 Aralık 2007. 
  66. ^ "Skeleton of a typical bird". Fernbank Science Center's Ornithology Web. Erişim tarihi: 13 Aralık 2007. 
  67. ^ "The Surprising Closest Relative of the Huge Elephant Birds". Science & Innovation. 22 Mayıs 2014. 14 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2019. 
  68. ^ Ehrlich, Paul R.; Dobkin, David S.; Wheye, Darryl (1988). "Drinking". Birds of Stanford. Stanford University. 2 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2007. 
  69. ^ Tsahar, Ella; Martínez Del Rio, C; Izhaki, I; Arad, Z (2005). "Can birds be ammonotelic? Nitrogen balance and excretion in two frugivores". Journal of Experimental Biology. 208 (6). ss. 1025–1034. doi:10.1242/jeb.01495. PMID 15767304. 
  70. ^ Skadhauge, E; Erlwanger, KH; Ruziwa, SD; Dantzer, V; Elbrønd, VS; Chamunorwa, JP (2003). "Does the ostrich (Struthio camelus) coprodeum have the electrophysiological properties and microstructure of other birds?". Comparative Biochemistry and Physiology A. 134 (4). ss. 749–755. doi:10.1016/S1095-6433(03)00006-0. PMID 12814783. 
  71. ^ Preest; Beuchat, Carol A. (Nisan 1997). "Ammonia excretion by hummingbirds". Nature. 386 (6625). ss. 561–562. Bibcode:1997Natur.386..561P. doi:10.1038/386561a0. 
  72. ^ Mora, J.; Martuscelli, J; Ortiz Pineda, J; Soberon, G (1965). "The regulation of urea-biosynthesis enzymes in vertebrates". Biochemical Journal. 96 (1). ss. 28–35. doi:10.1042/bj0960028. PMC 1206904 $2. PMID 14343146. 
  73. ^ Packard, Gary C. (1966). "The Influence of Ambient Temperature and Aridity on Modes of Reproduction and Excretion of Amniote Vertebrates". The American Naturalist. 100 (916). ss. 667–682. doi:10.1086/282459. JSTOR 2459303. 
  74. ^ Balgooyen, Thomas G. (1 October 1971). "Pellet Regurgitation by Captive Sparrow Hawks (Falco sparverius)" (PDF). Condor. 73 (3). ss. 382–385. doi:10.2307/1365774. JSTOR 1365774. 24 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  75. ^ Yong, Ed. "Phenomena: Not Exactly Rocket Science How Chickens Lost Their Penises (And Ducks Kept Theirs)". Phenomena.nationalgeographic.com. 9 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2013. 
  76. ^ "Ornithology, 3rd Edition – Waterfowl: Order Anseriformes". 22 June 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 October 2013. 
  77. ^ McCracken, KG (2000). "The 20-cm Spiny Penis of the Argentine Lake Duck (Oxyura vittata)" (PDF). The Auk. 117 (3). ss. 820–825. doi:10.1642/0004-8038(2000)117[0820:TCSPOT]2.0.CO;2. 4 March 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  78. ^ Gionfriddo, James P.; Best (1 Şubat 1995). "Grit Use by House Sparrows: Effects of Diet and Grit Size" (PDF). Condor. 97 (1). ss. 57–67. doi:10.2307/1368983. JSTOR 1368983. 
  79. ^ Attenborough, David (1998). The Life of Birds. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-01633-X. 
  80. ^ Battley, Phil F.; Piersma, T; Dietz, MW; Tang, S; Dekinga, A; Hulsman, K (Ocak 2000). "Empirical evidence for differential organ reductions during trans-oceanic bird flight". Proceedings of the Royal Society B. 267 (1439). ss. 191–195. doi:10.1098/rspb.2000.0986. PMC 1690512 $2. PMID 10687826.  (Erratum Proceedings of the Royal Society B 267(1461):2567.)

Dış bağlantılarDüzenle

  • Avionary Western Palearctic Birds in 44 Languages