Teropod

genel olarak etçil dinozorları içeren bir alt takım veya klad

Teropod veya Theropoda (Grekçe: "canavar ayak"), kertenkele kalçalı dinozorlar (Saurischia) takımına bağlı, boş kemikleri ve üç parmaklı uzuvları ile karakterize edilen bir dinozor kladı. Karga boyutundaki Microraptor cinsi ile devasa Tyrannosaurus rex gibi boyutsal açıdan çeşitliliğe sahiptirler.[3] Modern kuşlar da Theropoda kladına mensuptur.[4]

Teropod
Yaşadığı dönem aralığı: 231,4-0 Ma
Üst triyas-Günümüz[1] 
Theropoda.png
Kuşlar ve soyu tükenmiş diğer teropodlar
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Dinosauria
Klad: Saurischia
Klad: Theropoda
Marsh, 1881
Alt gruplar [2]

Genel özelliklerDüzenle

Grubun tamamı iki ayağı üzerinde yürüyen Saurischia takımına ait türlerden oluşur. Theropoda alt takımı Giganotosaurus ve Tyrannosaurus gibi yeryüzünde yaşamış en büyük etçil cinslerden bazılarını da barındırır.

Dinozorlarla ilgili son çalışmalar sonucu artık teknik olarak dinozor soyunun tükenmediği yorumu getirilmektedir, zira günümüz dünyasının en yaygın canlıları olan kuşlar, küçük uçamayan Teropodlardan evrilmişlerdir. Özellikle son yıllarda dinozor araştırmaları sayesinde bulunan her yeni fosil parçasıyla dinozorlar ve özellikle Teropodlar hakkındaki görüş güncellenmiştir. 1960'larda keşfi ve çalışması yapılan fosil Deinonychus antirrhopus sayesinde dinozorlar hakkındaki eski görüşler sorgulanmış ve değiştirilmiştir. Aptal, hantal ve soğuk kanlı özellikler gösteren dinozor düşüncesinin yerini sıcak kanlıya yakın, tüylü, hızlı ve kuyruklarını sürümeyen daha aktif bir dinozor şablonu almıştır.[5]

Teropodların belli karakteristik özellikleri mevcuttur, özellikle içi boş ve ince çeperli kemikleri bunlara örnektir. yine bu canlıların evrimsel süreçte el ve ayak parmaklarında belli değişiklikler meydana gelmiştir. Özellikle eldeki dördüncü parmak ileri türlerde üçe düşmüştür. Ayak parmaklarında da üç ana ayak parmağı vardır ve dördüncü parmak körelmiştir. Teropodların en önemli özelliklerinden biri de keskin ve kıvrık dişleri ile büyük ve sağlam pençeleridir.[5]

Sınıflandırma ve cinslerDüzenle

En erken Teropodlar Coelophysoidea üst familyası içinde yer alırlar. Bipedal ve etçil bu dinozorlar geç Triyas'tan erken Jura dönemine kadar yaşamışlardır.

Bir sonraki grup Neoceratosauria'dır ve içinde Abelisauridler (Carnotaurus) ile Ceratosaurus bulunur. Teropodların en büyük grubu Tetanurae'dir ve bu büyük grup önemli aileleri içermektedir. Megalosauroidea (Megalosaurus ve Spinosaurus gibi cinsleri içerir) ve Allosauroidea gibi üst familyalar bu gruptadır. Allosauroidea da Allosaurus, Giganotosaurus ve Carcharodontosaurus gibi dev cinsleri içerir.

Son ve evrimsel olarak en ileri grup da yine tetanurae içerisindeki Coelurosauria grubudur. Kuşları ve yakın akraba olan canlı türlerini barındıran bu grubun üyeleri, Tyrannosaurus gibi devlerle birlikte, genelde Velociraptor gibi küçük türlerden oluşan çeşitli bir gruptur.[5]

SistematikDüzenle

Aşağıdaki soy ağacı, 2010'larda yürütülen çeşitli çalışmalara dayanan ana teropod gruplarının ilişkilerinin bir sentezini göstermektedir.[6]

Theropoda

Herrerasauridae  

Eoraptor

Eodromaeus

Daemonosaurus

Tawa

 Neotheropoda 

 †Coelophysoidea   

Dilophosauridae  

Averostra

Ceratosauria   

Tetanurae

Megalosauroidea

  

Avetheropoda

Carnosauria   

Coelurosauria

Tyrannosauroidea  

Compsognathidae  

Maniraptoriformes    

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Theropoda". paleobiodb.org. Erişim tarihi: 10 Ekim 2021. 
  2. ^ Holtz, Thomas R., Jr. (2012). Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages, Winter 2011 Appendix.
  3. ^ The-Editors-of-Encyclopaedia-Britannica, The-Editors-of-Encyclopaedia-Britannica. "Theropod". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc. 21 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2020. 
  4. ^ "The origin of birds". berkeley.edu. Erişim tarihi: 10 Ekim 2021. 
  5. ^ a b c Editors of Berkeley, Editors of Berkeley. "Theropoda". www.berkeley.com. University of Berkeley. 29 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2020. 
  6. ^ Hendrickx, C.; Hartman, S.A.; Mateus, O. (2015). "An Overview of Non- Avian Theropod Discoveries and Classification". PalArch's Journal of Vertebrate Palaeontology. 12 (1): 1-73.