Allosaurus

teropod dinozor cinsi

Allosaurus (Yunanca: "tuhaf kertenkele"), bir teropod dinozor cinsi. Geç Jura devrinde 155 ila 144 milyon yıl önce, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın bilinen en büyük etobur dinozoruydu. Yeni araştırmalarda, Avustralya ve Afrika'da da yaşadığı tahmin ediliyor.[1][2]

Allosaurus
Yaşadığı dönem aralığı: 155-145 Ma
Kimmeridgiyen-Kretase[1] 
Allosaurus SDNHM.jpg
Allosaurus fragilis'in iskelet rekonstrüksiyonu. San Diego Doğa Tarihi Müzesi.
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Dinosauria
Klad: Saurischia
Klad: Theropoda
İnfra takım: Carnosauria
Familya: Allosauridae
Cins: Allosaurus
Marsh, 1877
Tip tür
Allosaurus fragilis
Marsh, 1877
Türler
  • A. fragilis (Marsh, 1877)
  • A. europaeus (Mateus vd., 2006)
  • A. jimmadseni (Chure, 2000, yeniden düzenleme Glut, 2003) (nomen nudum)
  • A. tendagurensis Janensch, 1925
Sinonimler
Creosaurus (Marsh, 1878)
Labrosaurus (Marsh, 1879
Antrodemus (Leidy, 1870)
Apatodon? (Marsh, 1877)
Epanterias (Cope, 1878)
Ceratosaurus ile boyut karşılaştırması

Bulunuşu ve adlandırılmasıDüzenle

 
Bir Camptosaurus'u avlarkenki pozisyonunun rekonstrüsiyonu

Allosaurus, ilk olarak Kolorado'da 1877 yılında paleontolog Othniel Charles Marsh tarafından bulunmuş ve adlandırılmıştır. Hemen hemen tam olan ilk fosili, 1883'te Kolorado'da (ABD), M.P. Felch tarafından bulunmuştur. Utah'taki Cleveland-Lloyd ocağında 46 numuneye ait 10.000 fosil parçası keşfedilmiş ve bu bölge 'Allosaurus'a ait en yoğun buluntulara sahip bölgedir.[3]

ÖzellikleriDüzenle

 
Rekonstrüksüyonu

Allosaurus klasik theropod görünümünde yani bipedal vücut yapısına sahipti(iki ayağı üzerinde yürürdü). S şeklinde boynu ve diğer dinozorlardan farklı olan bir omurgası vardı. Farklı omurga yapısı ona bu ismi kazandırmıştır; "Allosaurus = farklı kertenkele". Güçlü bir kuyruğa ve iri bir gövdeye sahipti. Ön ayakları kısa ve üç parmaklıydı. Pençeleri 15 cm kadardı. Bu türün üyeleri 9–12 m uzunluğa ve 2-2.5 ton ağırlığa erişebilirlerdi. Allosaurus 'un çene ve kafatası yapısı bilim adamları tarafından incelendiğinde alt ve üst çenesiyle ısırdığı zaman uyguladığı basıncın bir aslanınkinden zayıf olduğu saptandı. Ancak Allosaurus, bu dezavantajını jilet keskinliğindeki tırtıklı dişleri ve güçlü boynunun da yardımıyla uyguladığı kendine has balta vuruşu şeklindeki üst çenesiyle yaptığı ilginç ısırığıyla kapatıyordu. Tam vücut büyüklüğüne yaklaşık 15 yılda ulaşabiliyordu ve anatomisi incelendiğinde 20 km bir ortalama hıza ulaşabildiği anlaşılıyor.[4]

 
Allosaurus ve Stegosaurus iskeletleri, Denver Bilim ve Doğa Müzesi

BeslenmeDüzenle

 
Mygatt-Moore Taş Ocağı'nda Ceratosaurus ve Allosaurus'un başka bir teropodun kurumuş leşi için savaştığını gösteren bir yeniden canlandırma.

Jura aslanı olarak bilinen ve döneminin en büyük etçili olan Allosaurus'un güçlü çenesi, keskin dişleri ve pençeleri en büyük silahlarıydı. Muhtemelen Stegosaurus benzeri büyük otobur dinozorlar ile beslenirdi. Orta boy sauropodları da öldürebileceği tahmin ediliyor. Allosaurus'un diş izleri bir Apatosaurus'un omurgasında bulunmuştur. Leş ile de beslenmesi muhtemeldir. Hatta bir Stegosaurus'un kuyruk dikeni Allosaurus'un kuyruk omurunda ve bir başka numunenin pelvis kemiğinde bulunmuştur.

Grup halinde avlandıkları sanılıyor; bu şekilde büyük sauropodlara karşı da etkili olabilirlerdi.[4]

Yaşadığı devirDüzenle

Allosaurus'un 154-144 milyon yıl önce Geç Jura devrinde yaşadığı sanılmaktadır. Fosilleri Kuzey Amerika, Avrupa kıtalarında bulunmuştur. Laurasia üzerinde yaşadığı yorumu yapılabilir.[2]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b "Allosaurus". paleobiodb.org. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021. 
  2. ^ a b The Editors of Encyclopaedia Britannica, The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Allosaurus". Encyclopedia Britannica. Encyclopedia Britannica. 13 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  3. ^ Hamilton, Jason. "Allosaurus". ScienceViews. ScienceViews. 31 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2020. 
  4. ^ a b Castro, Joseph. "Allosaurus: Facts About the 'Different Lizard". Livescience. Livescience. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 

Dış bağlantılarDüzenle