Allosaurus

teropod dinozor cinsi

Allosaurus (Yunanca: "farklı kertenkele"), bir teropod dinozor cinsi. Geç Jura devrinde 155 ila 144 milyon yıl önce, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın bilinen en büyük etobur dinozorlarından biriydi. Yeni araştırmalarda, Avustralya ve Afrika'da da yaşadığı tahmin ediliyor.[1][2]

Allosaurus
Yaşadığı dönem aralığı: 155-145 myö
Kimmericiyen-Kretase[1] 
Allosaurus SDNHM.jpg
Allosaurus fragilis'in iskelet rekonstrüksiyonu. San Diego Doğa Tarihi Müzesi.
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Dinosauria
Klad: Saurischia
Klad: Theropoda
İnfra takım: Carnosauria
Familya: Allosauridae
Cins: Allosaurus
Marsh, 1877
Tip tür
Allosaurus fragilis
Marsh, 1877
Türler
  • A. fragilis (Marsh, 1877)
  • A. europaeus (Mateus vd., 2006)
  • A. jimmadseni (Chure, 2000, yeniden düzenleme Glut, 2003) (nomen nudum)
  • A. tendagurensis Janensch, 1925
Sinonimler
Creosaurus (Marsh, 1878)
Labrosaurus (Marsh, 1879
Antrodemus (Leidy, 1870)
Apatodon? (Marsh, 1877)
Epanterias (Cope, 1878)

Bulunuşu ve adlandırılmasıDeğiştir

Allosaurus, ilk olarak Kolorado'da 1877 yılında paleontolog Othniel Charles Marsh tarafından bulunmuş ve adlandırılmıştır. Hemen hemen tam olan ilk fosili, 1883'te Kolorado'da (ABD), M.P. Felch tarafından bulunmuştur. Utah'taki Cleveland-Lloyd ocağında 46 numuneye ait 10.000 fosil parçası keşfedilmiş ve bu bölge 'Allosaurus'a ait en yoğun buluntulara sahip bölgedir.[3]

ÖzellikleriDeğiştir

Allosaurus klasik teropod görünümünde yani bipedal vücut yapısına sahipti(iki ayağı üzerinde yürürdü). S şeklinde boynu ve diğer dinozorlardan farklı olan bir omurgası vardı. Farklı omurga yapısı ona bu ismi kazandırmıştır; Allosaurus Antik Yunanca farklı kertenkele anlamına gelen bir ad tamlamasıdır. Güçlü bir kuyruğa ve iri bir gövdeye sahipti. Ön ayakları kısa ve üç parmaklıydı. Pençeleri 15 cm kadardı. Bu türün üyeleri 9–12 m uzunluğa ve 1.5[4]-2 ton ağırlığa erişebilirlerdi. Allosaurus 'un çene ve kafatası yapısı bilim adamları tarafından incelendiğinde alt ve üst çenesiyle ısırdığı zaman uyguladığı basıncın bir aslanınkinden zayıf olduğu saptandı. Ancak Allosaurus, bu dezavantajını jilet keskinliğindeki tırtıklı dişleri ve güçlü boynunun da yardımıyla uyguladığı kendine has balta vuruşunu yaptığı üst çenesinin ilginç ısırığıyla kapatıyordu. Tam vücut büyüklüğüne yaklaşık 15 yılda ulaşabiliyordu ve anatomisi incelendiğinde 20 km bir ortalama hıza ulaşabildiği anlaşılıyor.[5]

Allosaurus'a çok benzeyen Saurophaganax cinsi de aynı formasyonda bulunmuştur, Allosaurus'un iki katı ağırlığındaki bu etçil sırt omurlarındaki ayrıntılarla ondan ayrılır.[6]

SınıflandırmaDeğiştir

Allosaurus bir Allosauriddir ve Allosauroidea büyük ailesine aittir, bu grubun diğer aileleri Neovenatoridae, Carcharodontosauridae ve Sinraptoridaedir. Benson ve ark. hazırladığı kladogram aşağıdadır.[7]

Allosauroidea

Sinraptoridae

Allosaurus  

Neovenator  

Fukuiraptor

Megaraptor  

Eocarcharia

Acrocanthosaurus

Shaochilong  

Tyrannotitan

Carcharodontosaurus  

Giganotosaurus  

Mapusaurus  

PaleoekolojiDeğiştir

BeslenmeDeğiştir

 
Mygatt-Moore Taş Ocağı'nda Ceratosaurus ve Allosaurus'un başka bir teropodun kurumuş leşi için savaştığını gösteren bir yeniden canlandırma.

Jura aslanı olarak bilinen ve döneminin en büyük etçillerinden biri olan Allosaurus'un güçlü çenesi, keskin dişleri ve pençeleri en büyük silahlarıydı. Büyük olasılıkla Stegosaurus ile aralarında bir tür av-avcı ilişkisi vardı. Orta boy sauropodları da öldürebildiği tahmin ediliyor. Allosaurus'un diş izleri bir Apatosaurus'un omurgasında bulunmuştur. Leş ile de beslenmiş olması muhtemeldir. Hatta bir Stegosaurus'un kuyruk dikeni Allosaurus'un kuyruk omurunda ve bir başka numunenin pelvis kemiğinde bulunmuştur.

HabitatDeğiştir

Allosaurus 154-144 milyon yıl önce Geç Jura'da yaşayan büyük bir teropoddur. Fosilleri Kuzey Amerika ve Avrupa kıtalarında bulunmuştur. Laurasia üzerinde yaşadığı yorumu yapılabilir.[2] Geç Jura yaşlı Morrison formasyonundaki en tanıdık ve en fark edilen dinozordur, aynı zamanda bu formasyondaki en dominant teropod olduğu da fosil kalıntılarının sıklığından yola çıkılarak hesaplanmıştır. Ayrıca bu formasyondan olan Apatosaurus, Camarasaurus, Stegosaurus, Saurophaganax, Ceratosaurus, Camptosaurus, Stokesosaurus gibi farklı pek çok dinozorla aynı ekosistemi paylaşıyordu. Genellikle Camptosaurus ve Stegosaurus[8] gibi orta boyuttaki canlıları ve dev sauropodların daha genç bireylerini avladıkları düşünülüyor. Bazı Allosaurus fosil kalıntıları üzerinde ısırık izlerinin bulunması bu cins içinde yamyamlık görüldüğünü şeklinde bir savın ortaya atılmasına yol açmıştır.[6]

KaynakçaDeğiştir

  1. ^ a b "Allosaurus". paleobiodb.org. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021. 
  2. ^ a b The Editors of Encyclopaedia Britannica, The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Allosaurus". Encyclopedia Britannica. Encyclopedia Britannica. 13 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  3. ^ Hamilton, Jason. "Allosaurus". ScienceViews. ScienceViews. 31 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2020. 
  4. ^ Therrien, François; Henderson, Donald M. "MY THEROPOD IS BIGGER THAN YOURS...ORNOT: ESTIMATING BODY SIZE FROMSKULL LENGTH IN THEROPODS". www.researchgate.com. Researchgate. 17 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2022. 
  5. ^ Castro, Joseph. "Allosaurus: Facts About the 'Different Lizard". Livescience. Livescience. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  6. ^ a b Foster, John (2020). Jurassic West. Indiana: Indiana University Press. ss. 118-214. ISBN 9780253051585. 
  7. ^ Benson, Roger; Carrano, Matthew; Brusatte, Stephen. "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" (PDF). https://repository.si.edu/. Naturwissenschaften. 31 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Ekim 2022.  |website= dış bağlantı (yardım)
  8. ^ Woodward, John (2014). KNOWLEDGE ENCYCLOPEDIA DINOSAURIA. Londra: Dorling Kindersly. ss. 72. ISBN 978-1-4093-5467-3. 

Dış bağlantılarDeğiştir