Kürdistan Bölgesel Yönetimi

Irak'a bağlı özerk bölge
(Irak Bölgesel Kürt Yönetimi sayfasından yönlendirildi)

Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi veya Irak Kürt Bölgesi, Irak'a bağlı, anayasal düzeyde varlığı olan özerk bir bölgedir. Yaklaşık 40.000 km2'den oluşan idari birim; batıda Suriye, doğuda İran, kuzeyde ise Türkiye ile komşudur. Bölgesel yönetimin başkenti Erbil'dir. Bölgenin nüfusu, 2018 sayımına göre 7.250.000'dir. Resmî dilleri Kürtçe ve Arapçadır.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi
هەرێمی کوردستان (Kürtçe)
Herêmî Kurdistan
إقليم كردستان العراق(Arapça)
İklim Kürdistanü'l Irak
Slogan
"An azadî, an azadî"
"Ya özgürlük, ya özgürlük"
Kürdistan Bölgesel Yönetimi haritadaki konumu
Kürdistan Bölgesel Yönetimi konumu
Başkent Erbil[1]
En büyük şehir Erbil
Resmî diller Kürtçe
Arapça[1]
Tanınan bölgesel diller Ermenice
Türkçe
Süryanice[1][2]
Hükûmet Parlamenter cumhuriyet
Neçirvan İdris Barzani
• Başbakan
Mesrur Barzani
Tarihçe  
• Özerklik
11 Mart 1970
• Özerkliğin kalkması
Mart 1974
• De facto özerklik
Ekim 1991
• Bölgesel hükûmetin kuruluşu
4 Temmuz 1992
• İlan edilişi
30 Ocak 2005
Yüzölçümü
• Toplam
78.736[3] km2 (30.400 sq mi)
Nüfus
• 2018 sayımı
7.250.000[4]
• Yoğunluk
211/km2 (546,5/sq mi)
GSYİH (nominal) 2011[5] tahminî
• Toplam
$23,6 milyar
• Kişi başına
$7,700[3]
İGE 0.750[6]
yüksek
Para birimi Irak dinarı (IQD)
Zaman dilimi UTC+3
• Yaz (YSU)
UTC+3
Telefon kodu +964
ISO 3166 kodu IRQ
İnternet alan adı .krd, .iq

TarihçeDüzenle

 
Irak Kürdistanı ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi

Irak'ın kuzeyinde bulunan bölge 11 Mart 1970'te Saddam Hüseyin ve Mustafa Barzani arasında yapılan anlaşma üzerine kuruldu. Özerklik anlaşmasına göre Irak'ın kuzeyindeki üç il, yaklaşık 37.000 km²'lik bir bölge, Erbil'de kurulacak bir yerel parlamento tarafından yönetilecekti. Bunun yanı sıra Irak Meclisinde 5 bakan ve başbakan vekili Kürt olacaktı. Kürtçe, ülke genelinde Arapçanın yanı sıra ikinci resmî dil olacaktı.

İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında bu bölge, merkezî hükûmetin kontrolünden çıkmış, İran saflarında Saddam Hüseyin'e karşı yer almıştı. Saddam Hüseyin savaştan önce anlaşmayı kaldırmış ve 1974'te Kürt bakanları meclisten çıkarmıştı. Bu durum üzerine Barzaniler isyan etmişlerdi. Bu durum Irak için çıkan savaşı kötü etkiledi, çünkü Saddam Hüseyin'e karşı Kuzey, İran ile ittifak etmiştir.

Birinci Körfez Savaşı (1991) öncesi ve savaş sırasında Saddam Hüseyin'den kaçan on binlerce Kürt, Türkiye'ye sığındı. Türkiye tarafından kurulan kamplarda Kürt mültecilere sağlık, barınma ve giyim yardımları yapıldı. Saddam Hüseyin devrilip Kürt liderler yeni dönemde söz sahibi olana kadar yurt dışına Türk Pasaportu ile çıktılar.

Birinci Körfez Savaşı'ndan sonra çıkarılan uçuş yasağından dolayı bölge bugüne kadar Bağdat'ın yönetimi altında değildir. Bölge Kürdistan Parlamentosu'nun kontrolü altındadır.

Mesut Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokratik Partisi ile Celal Talabani liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin arasında çıkan anlaşmazlıklardan dolayı bölge ikiye bölünmüşse de, son yıllarda birleşme sürecine girilmiştir.

İkinci Körfez Savaşı (2003) sonrasında Irak'ta Saddam Hüseyin liderliğindeki Baas yönetimi devrilmiş ve Irak federal bir devlete dönüşmüştür. 2005'te halk oylaması ile kabul edilen yeni Irak Anayasası'na göre, Kürdistan Bölgesi federal Irak devleti içinde federe bir devlet olarak tanınmıştır.[7]

Bağımsızlık referandumuDüzenle

Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı Mesud Barzani, Ocak 2016'da meclisteki parti temsilcileriyle bir araya geldiği toplantıda, bağımsızlık için referandum komisyonu kurulmasını kararlaştırdıklarını belirtti. Yapılacak referandumun 2016 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçiminden önce yapılması planlanmaktaydı.[8] Ancak IŞİD'in Musul ve Kerkük'e saldırıları,[9] PKK'nin Sincar bölgesinde faaliyetlerde bulunması, PKK'nın bağımsızlık karşıtı olduğuna dair çıkan haberler,[10] Goran Partisi ve bazı muahalefet partileriyle KDP arasındaki siyasi anlaşmazlıklar referandum sürecini erteletti. Gerek Kürdistan Bölgesi Güvenlik Konseyi Müsteşarı Mesrur Barzani'nin "Kürdistan'ın bağımsızlığı önünde artık bir engel kalmadı" şeklindeki açıklaması gerekse KYB ve GORAN'ın KDP ile görüşmelere sıcak baktıklarını açıklaması bağımsızlık sürecinin yakın zamanda yeniden ilerleyebileceğini gösterdi.[11][12]

Mesud Barzani, 25 Eylül 2017'de referandumun yapılacağını açıkladı.[13] Bu açıklama sonrası Irak Başbakanı Haydar el-Abadi olası bir referandumda toprak bütünlüğünü korumak için askerî müdahaleye hazır olduklarını açıkladı.[14]

25 Eylül 2017 tarihinde gerçekleştirilen referandum sonucunda "Kürdistan Bölgesi ve Kürdistan Bölgesi dışında kalan Kürt yerleşimlerinin bağımsız bir devlet olmasını istiyor musunuz?" sorusuna seçmenlerin %92.73'ü Evet yanıtını verdiler.

Irak ve Şam İslam Devleti ile savaşDüzenle

Haziran 2014'te Irak ve Şam İslam Devleti'nin Musul'a saldırmasıyla fiili olarak Bölgesel Kürt yönetimi de savaşa girmiştir.[15]

CoğrafyaDüzenle

İran ve Türkiye sınırı tarafında dağlık bir coğrafi yapısı hakimdir. Güneye doğru gidildikçe düzlük ve çöl bir arazi yapısı hakimdir. İran ve Türkiye sınırı boyunca uzanan kuzeydeki dağlık bölgeler, yoğun kar yağışı altındadır.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin iklim şartları, kuzeydeki topoğrafik ve dağlık yapısı nedeniyle, bölgede bitki örtüsü olarak bozkır ve orman bulunur. Bölgenin kuzeyindeki dağlık bölgede ve tüm İran sınırında kavak, söğüt ve meşe, alıç, kiraz eriği, kuşburnu, dağ elması, ahlat, üvez vb. yabani ağaçlar ve çayır otları bulunur.. Güneyinde ise genelde çöl ağaçları olan hurma ve palmiye ağaçları vardır.

SiyasetDüzenle

SeçimlerDüzenle

Parti Parti lideri 1992(*) 2005 2009 2013[16][17]
Kürdistan Demokratik Yurtsever İttifakı 89,55 57,34
Kürdistan Demokratik Partisi Mesud Barzani 45,3 37,79
Kürdistan Yurtseverler Birliği Celal Talabani 43,8 17,8
Değişim Hareketi-Gorran Noşirvan Mustafa 23,75 24,21
Kürdistan İslami Hareketi Şeyh Utman Abd-Aziz 5,1 1,45 1,1
Kürdistan İslami Birliği-Yekgirtû Muhammed Faraj 9,49
Kürdistan İslami Grubu-Komall Ali Bapir 4,86 6,01
Hizmet ve Reform listesi 12,84
Sosyal Adalet ve Özgürlük listesi 0,82
Kürdistan Sosyalist Partisi Muhammed Hacı Mahmud 2,6 0,6
Irak Komünist Partisi Kemal Şakir 1 0,6
Kürdistan Emekçiler Partisi Kadir Aziz 1,17 0,4
Türkmen Demokratik Hareketi Necmettin Nurettin 0,99 0,05
Irak Türkmen Cephesi Erşat Salihi 0,38 0,1
Erbil Türkmen Listesi 0,21 0,1
Türkmen Kalkınma Listesi 0,3
Süryani Demokratik Hareketi Yakub Yosep 0,32 0,32
Keldani-Süryani-Asuri ittifakı Fehmi Yusuf 0,58 0,29
Ermeni Bağımsız Adaylar 0,37 0,03

[18]

Baraj %7'de olduğundan KDP 51 Koltuk, KYB 49 Koltuk mecliste hak etmiştir. KDP bir koltuk KYB'ye vermiştir. Böylece iki parti eşit düzeyde temsil hakkına sahip olmuştur. Türkmenler seçimlere katılmama kararı aldılar. Geri kalan koltuklar azınlıklara göre dağıtılmıştır.

Mesut Barzani %69.60
Kemal Mirawdali %30
Diğerleri %0.4

İdari bölümlerDüzenle

 
Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin illeri[19]

Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Irak'ın dört ilini (Arapçaمحافظة, Muhafaza; Kürtçeپارێزگا, Parêzga) kontrol altına almaktadır. Bu İllerin her biri toplam 26 olmak üzere ilçelere ve ilçelerde bucaklara ayrılır.

  • Bölgesel Yönetimin kontrolü altındaki iller:
1. Süleymaniye
2. Erbil
3. Dohuk
4.Halepçe
  • Büyük Nüfusa Sahip yerleşim yerleri;

1.Zaho

2.Amediye

3.Simele

4.Koysancak

5.Çemçemal

Irak Kürdistan Bölgesi, bu dört ilin yanı sıra, şu anda Irak merkezi hükûmetinin hukuki bir parçası olan Ninova, Kerkük ve Diyala illeri üzerinde de hak iddia etmektedir.[20] Irak ve Şam İslam Devleti'nin Kuzey Irak Taarruzu sonrası ırak ordusunun çekilmesi üzerine Kerkük ve Diy ala illerinin kontrolü Kürdistan Bölgesel Yönetiminin Kontrolüne geçmiştir.[21][22][23]

EkonomiDüzenle

Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin ekonomisini tarım, turizm, alışveriş ve petrol ihracatı oluşturur.[kaynak belirtilmeli] Kişi başında düşen millî gelir 7.700 dolardır.[kaynak belirtilmeli][ne zaman?] Bölgede 2.83 trilyon metreküp Doğalgaz yatağı,45 milyar varil ise Petrol rezervi bulunmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Kürdistan Bölgesi'nde buğday, arpa, tütün, pamuk ve meyve yetiştirilir.[kaynak belirtilmeli] Bölgede ayrıca çimento, mermer, demir, nikel, kömür, bakır, altın, kireç üretimi yapılmaktadır.[kaynak belirtilmeli] Erbil'de dünyanın en büyük kaya kükürdü yatağı bulunur.[kaynak belirtilmeli]

UlaşımDüzenle

Erbil'deki Erbil Havalimanı ve Süleymaniye'deki Süleymaniye Havalimanı olmak üzere bölgede iki uluslararası havalimanı vardır. Buradan Viyana, Frankfurt, Stockholm, Amsterdam, Dubai, Umman, Ankara ve İstanbul'a haftada 80'den fazla doğrudan uçak seferleri düzenlenmektedir.[24]

DemografiDüzenle

DinDüzenle

Bölge halkının çoğu Müslüman'dır ve Sünni mezhebindendir. Bölgede Katolik, Ortodoks, Süryani, Ermeni ve Keldani kiliselerine bağlı Hristiyan azınlık ve sayıları on binlere ulaşan Yezidi ve Ehl-i Hak dini mensupları mevcuttur.[25]

DilDüzenle

Bölgede resmî düzeyde Kürtçe ve Arapçanın yanı sıra Kürtçenin farklı lehçeleri, Türkçe, Süryanice ve Ermenice dilleri de konuşulmaktadır. Bölgesel Yönetim sınırları içerisinde İngilizce ve Fransızca da yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.[26]

ŞehirlerDüzenle

Irak Kürdistan Bölgesi, artan kentsel nüfusa rağmen hala önemli bir kırsal nüfusa sahiptir.

Nüfuslarına göre Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin en büyük şehirleri

 
Erbil
 
Süleymaniye

Sıra Şehir İl Nüfus

 
Duhok
 
Raniye

1 Erbil Erbil (il) 1.400.000
2 Süleymaniye Süleymaniye (il) 725.000
3 Duhok Duhok (il) 350.000
4 Raniye Süleymaniye (il) 200.836
5 Zaho Duhok (il) 190.000
6 Şeklave Erbil (il) 124.628
7 Halepçe Halepçe ili 120.000
8 Revandiz Erbil (il) 102.399
9 Çemçemal Süleymaniye (il) 100.000
10 Köysancak Erbil (il) 100.000

GöçmenlikDüzenle

2003 yılında Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinden bu yana, Irak Kürdistanı'nda özellikle Kürtler, Süryaniler, Ermeniler, Mandanlar, Şabaklar ve Romanlar'ın göçüne tanıklık etti.[kaynak belirtilmeli] istikrar ve güvenlikten dolayı, Kürdistan bölgesine göç edildir.Irak Kürdistanı ile Türkiye arasındaki yaygın ekonomik faaliyetler, Türklerin Irak Kürdistanı'nda iş aramasına fırsat verdi. 2009 yılında, Kürt başkentli merkezi bir Kürt gazetesi, yaklaşık 50.000 Türk'ün artık Kürdistan'da yaşadığının tahmin edildiğini bildirdi.[27] Bangladeş, Hindistan ve Pakistan'dan gelen göçmenler hakkında da raporlar yayınlanmıştır.

EğitimDüzenle

Bölgesel yönetimin kuruluşundan önce, ilköğretim ve ortaöğretim neredeyse tamamen Arapça olarak öğretildi. Yükseköğretim ise her zaman Arapça olarak öğretildi. Bu durum ancak Kürdistan özerk bölgesinin kurulması ile değişmiştir. İlk uluslararası okul olan Choueifat Uluslararası İngiliz Koleji, 2006 yılında Irak Kürdistanı'nda şubesini açmıştır. Diğer uluslararası okullar da açıldı ve Kürdistan'da İngiliz Uluslararası Okullar Eylül 2011'de Süleymaniye'de planlı bir şekilde açılmıştır.

Bölgede yer alan üniversiteler:[28]

Enstitü Internet Adresi Kuruluş Tarihi Öğrenci Sayısı
Selahaddin Üniversitesi (SU) http://www.suh-edu.com8 Ağustos 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1968 7,048 (2007)
Halepçe Üniversitesi https://web.archive.org/web/20130716233005/http://halabjau.com/ 2011 (?)
Süleymaniye Üniversitesi (US) http://univsul.edu.iq/ 1968 (3,067) (2006)
Duhok Üniversitesi www.uod.ac14 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1992 1,689 (2007)
Koya Üniversitesi (KU) www.koyauniversity.org14 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2003 (?) (2006)
Kürdistan Üniversitesi www.ukh.ac18 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2006 400 (2006)
Irak Amerikan Üniversitesi - Süleymaniye http://www.auis.edu.iq/ 24 Ağustos 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2007 50 (2007)
Erbil Medikal Üniversitesi (HMU) www.hawlermu.org 2006 (?) (2006)
Business & Management Üniversitesi (BMU) www.bmu-me.net 2007 (?) (2007)
SABIS Üniversitesi www.sabisuniversity.net 2009 (?) (2009)
Cihan Üniversitesi www.cihanuniversity.org 2007 (?)
British Royal Üniversitesi www.broyalu.com ? (?)
Erbil Bilgi ve Teknoloji Üniversitesi(özel) hpust.com7 Eylül 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ? (?)
Işık Üniversitesi www.ishikuniversity.net ? (?)
Soran Üniversitesi http://www.soran.edu.iq/ 2009 2200 (2011)
Nevruz Üniversitesi www.nawrozuniversity.com 2004 (?)
Human Development Üniversitesi http://uhd.edu.iq/ku/index.php/en/ ? (?)
Zaho Üniversitesi http://www.uoz.ac/ 2010 (?)
Amerikan Üniversitesi Duhok Kürdistan http://audk.edu.krd/ 2014 (?)
Süleymaniye Politeknik Üniversitesi http://spu.edu.iq/index.php/en/ 1996 (?)

AskeriyeDüzenle

Peşmerge, Kürdistan Bölgesinin Askeri unsurudur.Kürtler tarafından kullanılan bir terimdir. Bazı kesimler tarafından özgürlük savaşçıları olarak tabir etmektedir.[kaynak belirtilmeli] Peşmerge kelimesi "ölümle karşı karşıya olanlar" anlamını taşır. Kürdistan olarak bilinen bölgede hüküm sürmüş olan Osmanlı ve Kaçar Hanedanı'nın çöküşünün ardından, Kürdistan'daki Peşmerge kuvvetleri 1920'lerin başında Kürt bağımsızlık hareketinin çıkışından bu yana var olmuştur.[kaynak belirtilmeli]

Kürt Mahabad Cumhuriyetinde'de peşmerge tabiri kullanılmıştır.Peşmerge, Irak'a Özgürlük Operasyonu sırasında ABD Ordusu ve koalisyon güçlerinin yanında savaştı. Daha sonraki yıllarda, Peşmerge, Kürdistan ve Irak'ın diğer bölgelerindeki güvenliğinde hayati bir rol oynadı. Peşmerge aynı zamanda anti-terör operasyonları için Bağdat ve Anbar illerinde de konuşlandırılmıştır. Kürdistan Bölgesi, Irak Anayasası'na göre kendi ordusuna sahiptir ve yasalara göre merkezi Irak ordusunun Kürdistan Bölgesine girmesine izin verilmez.

KültürDüzenle

Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin kültürü Mezopotamya kültürü, İslam dini ve geleneksel Arap ve Kürt kültürü etrafında biçimlenmiştir.[kaynak belirtilmeli] Buna karşın, Bölge çeşitlilikler içinde yüksek bir kozmopolit toplum ve canlı bir kültüre sahiptir.[kaynak belirtilmeli] İslam etkisi Arap ve Kürt kültürünün mimari, müzik, giyim, mutfak ve yaşam tarzında görülebilmektedir.[kaynak belirtilmeli]

MutfakDüzenle

Bölgede Kürt, Arap ve Türk mutfağı oldukça tutulmaktadır. "Fast food" ve döner lokantaları bölgenin hemen her yerinde bulunabilmektedir. Mutfağın temel malzemeleri kuzu eti, yöresel baharatlar, pirinç ve bulgurdur.[kaynak belirtilmeli]

Giyim ve kurallarDüzenle

Bölgede giyim bakımından bir zorlayıcılık yoktur.[kaynak belirtilmeli] Bölgede insanların birçoğu yöresel Kürt kıyafeti ve Arap kıyafeti olan kandura giyerler.[kaynak belirtilmeli] Bu giyim biçimleri, Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin çok sıcak ve nemli veya çok soğuk olan iklimine göre değişmektedir.[kaynak belirtilmeli]

SporDüzenle

Bölgedeki Popüler Spor Dalları Futbol,Boks, Güreş ve Basketboldur.

Bölgeyi futbolda temsil eden takım, Birleşmiş Milletler tarafından tanınmayan ve özerk olan ülkeler için spor organizasyonlara katılmaktadır. Ayrıca NF-Board tarafından düzenlenen FIFA üyesi olmayan takımların katıldığı VIVA Dünya Kupası'nda mücadele etmektedir.Kürdistan Milli Takımı 2012 yılında finalde, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetini yenerek şampiyon olmuştur.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi'ndeki futbol ligi, Kürdistan Premier Ligi'dir. Kürdistan Bölgesel Yönetimi Futbol Federasyonu tarafından denetlenmekte olup FIFA veya herhangi bir konfederasyon tarafından resmî olarak tanınmamaktadır. Bu nedenle kendi kıta veya kıtalararası müsabakalarında mücadele edememektedir. Erbil Sc,Zakho Fc ve Duhok Sc , Kürdistan Premier Lig'in önemli takımlarıdır.

Makwan Amirkhani,Ali Qaradagh,Serdar Altaş,gibi bazı boksörler Uluslararası Turnuvalarda,Bölgeyi temsil etmektedir.[kaynak belirtilmeli]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c "Irak Kürdistan Bölgesi Anayasası" (PDF). 2008. 28 Ekim 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2012. 
  2. ^ http://www.milliyet.com.tr/barzani-onayladi-ve-kabul-edildi/dunya/detay/1984671/default.htm
  3. ^ a b https://tr.sputniknews.com/infografik/201709201030225791-ikby-referandum-barzani-kurtler-bagimsizlik-25-eylul/
  4. ^ [1]
  5. ^ "Kurdistan Region Statistics Office" (PDF) (İngilizce). Krso.net. 2013. 11 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2015. 
  6. ^ "Iraq Human Development Report 2014" (PDF). s. 29. 10 Ekim 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2019. 
  7. ^ Mehmet Dalar, "Kendi Kaderini Tayin Hakkı Kavramı, Federasyon ve Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi", Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 20, Sayı: 32, Yıl: 2015, s. 33 ve devamı
  8. ^ http://rudaw.net/turkish/kurdistan/2601201612
  9. ^ http://www.aljazeera.com.tr/haber/isid-kerkukte-saldirdi-0
  10. ^ http://www.zernews.com/2016/05/kdp-kck-cemil-bayik-referandum-kurdistan-bagimsizlik.html
  11. ^ http://rudaw.net/turkish/kurdistan/161220163
  12. ^ http://rudaw.net/turkish/kurdistan/09122016
  13. ^ "Barzani: Kimsenin sözünü dinlemeyin, referanduma gidiyoruz". 17 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2017. 
  14. ^ "Irak Başbakanı İbadi: Referanduma Askeri Müdahaleye Hazırız!". 17 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2017. 
  15. ^ http://m.hurriyet.com.tr/isid-musulda-kontrolu-ele-gecirdi-26581252
  16. ^ http://rudaw.net/sorani/kurdistan/2809201326
  17. ^ "IHEC announced final results of Iraq's Kurdistan Parliamentary elections 2013". ekurd. ekurd.net. 2 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2013. 
  18. ^ http://www.perleman.org/Default.aspx?page=articles&c=News-title&id=6871 11 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kürdistan Bölgesel Parlamentosu Resmi Web Sitesi
  19. ^ "Map of area of Kurdistan Region & its Governorates". www.krso.net. 19 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2016. 
  20. ^ Bartu, Peter (2010). "Wrestling With the Integrity of A Nation: The Disputed Internal Boundaries in Iraq". International Affairs. 6. Cilt 86. 
  21. ^ http://www.aljazeera.com.tr/al-jazeera-ozel/kerkuk-pesmerge-korumasinda
  22. ^ http://t24.com.tr/haber/pesmerge-tek-kursun-atmadan-kerkukte-kontrolu-ele-aldi,261321
  23. ^ http://www.haberler.com/irak-ta-yasanan-catismalar-6157187-haberi/
  24. ^ http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010800&rnr=145&anr=18621 Kürdistan Bölgesel Yönetimi Resmi Web Sitesi
  25. ^ http://www.institutkurde.org/products/details/691/ François-Xavier Lovat, Kurdistan Land of God
  26. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 29 Eylül 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2015. 
  27. ^ "An unusual new friendship". The Economist. 19 Şubat 2009. 26 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2013. 
  28. ^ http://www.krg.org/articles/detail.asp?rnr=146&lngnr=12&smap=03010900&anr=18691 Bölgesel Yönetim Web Sitesi, Eğitim

Dış bağlantılarDüzenle