Tevfik Rüştü Aras

Türk siyasetçi

Ahmet Tevfik Rüştü Aras (1883, Çanakkale - 5 Ocak 1972, İstanbul), 1920-1938 yılları arasında beş dönem milletvekilliği, 1925-1939 yılları arasında Türkiye Dışişleri Bakanlığı yapmış, öncesinde İttihat ve Terakkî'nin önemli isimlerinden biri olmuş, sonrasında da gazete yazıları yazarak hayatını sürdürmüş Türk siyasetçidir.

Tevfik Rüştü Aras
Türkiye Dışişleri Bakanı
Görev süresi
4 Mart 1925 - 11 Kasım 1938
Başbakan İsmet İnönü
Celâl Bayar
Yerine geldiği Şükrü Kaya
Yerine gelen Şükrü Saraçoğlu
Türkiye'nin Birleşik Krallık Büyükelçisi
Görev süresi
1939-1943
Başkan İsmet İnönü
Yerine geldiği Ali Fethi Okyar
Yerine gelen Rauf Orbay
Türkiye Büyük Millet Meclisi
1., 2., 3., 4. ve 5. dönem milletvekili
Seçim bölgesi 1920 – Muğla
1923 – İzmir
1927 – İzmir
1931 – İzmir
1935 – İzmir
Kişisel bilgiler
Doğum Ahmet Tevfik Rüştü
1883
Çanakkale, Osmanlı Devleti
Ölüm 5 Ocak 1972 (89 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Milliyeti Türk
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi (1923-1950)
Evlilik(ler) Makbule Aras
Bitirdiği okul İstanbul Erkek Lisesi
Beyrut Tıp Mektebi
Mesleği Doktor, Diplomat, Siyasetçi
Dini İslam

HayatıDüzenle

1883 yılında Hasan Rüştü Bey’in oğlu olarak Çanakkale'de doğdu. İlköğrenimini İzmir’de, ortaöğrenimini Üsküp’te, daha sonrasında ise İstanbul Erkek Lisesi’nden (Numune-i Terakkî Mektebi) birincilikle mezun olmıştur. Daha sonrasında ise Beyrut Tıbbiye Mektebi'ni bitirdi ve doktor olarak İzmir, Selanik ve İstanbul'da çeşitli görevlerde bulundu. Ayrıca ileri derecede Fransızca bilgisine sahip olan Tevfik Rüştü Bey, İzmir’deki dönemlerinde Sedat ve İttihat isimli gazetelerin başyazarlığını yapmıştır. 2 Mayıs 1908’den; 31 Ekim 1909'a kadar İzmir Gureba-i Müslimin Hastanesi doğum doktoru, 2 Şubat 1909‘dan; 30 Eylül 1911 tarihine kadar Selanik Vilayeti Sıhhiye Müfettişliği’nde, 1 Ekim 1911’den; 8 Kasım 1911’e kadar Genel Sıhhiye Müfettişliği’nde, 10 Aralık 1912 tarihine kadar Hıfzısıhha Emrazı Sariye Encümeni azalığı ile 10 Ocak 1912’de Meclisi Umuru Tıbbiye-i Mülkiye ve Sıhhiye-i Umumiye azası olmuş, 1 Eylül 1912’den 31 Aralık 1912'e kadar Üsküp Hilal-i Ahmer hastanesi baştabipliğinde, 1 Ocak 1912’den 1 Nisan 1913 tarihine kadar Çanakkale Hastanesi baştabipliğinde, 1 Mart 1913’den 31 Mart 1913 tarihine kadar Sağlık Genel Müdürlüğü I. Müfettişliğinde, 1 Mart 1913’den 2 Şubat 1914 tarihine kadar Hıfzısıhha Şubesi Müdür Muavinliğinde, 2 Şubat 1914‘den 28 Şubat 1915'e kadar Teftiş Kurul Başkanlığında, 1 Mart 1916’dan 28 Haziran 1917'e kadar Genel Müfettişlikte, 28 Haziran 1917 den 28 Haziran 1918'e kadar yüzbaşılık rütbesi ile I. Ordu Hıfzısıhha Müşavirliğinde, 29 Haziran 1918’den; 30 Haziran 1920’ye kadar da Yüksek Sağlık Meclisi üyeliğinde bulunmuş ve 1920’de; İstanbul'dan Eskişehir'e geçerek Kuva-i Milliye’ye katılmıştır.[1]

Siyasi hayatıDüzenle

İttihat ve Terakkî'ye girdi. Partinin İzmir şubesi umumî kâtipliğini yaptı. Selanik'te Mustafa Kemal ile yakın arkadaş oldu. 1918 yılında Meclisi Ali-i Sıhhi (Yüksek Sağlık Kurulu) üyesiydi. Bu arada İzmir'in önde gelen ailelerinden Evliyazade ailesinin reisi Evliyazade Hacı Mehmet Efendi'nin kızı ve dönemin kadın gazete yazarlarından Makbule Hanım ile evlendi.

1920 yılında TBMM I. Dönem'de Menteşe (Muğla) milletvekili seçildi. İlk dönemde Kastamonu İstiklal Mahkemesi üyeliğine getirildi. 1920 sonbaharında, Türkiye Komünist Fırkası'nın kurucuları arasına girdi. TBMM Hükûmeti'nin Rusya Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne ilk büyükelçi olarak gönderildiği Ali Fuad Paşa delegasyonu ile Moskova'ya gitti. TBMM II. Dönem, III. Dönem, IV. Dönem ve V. Dönem'de (1923'ten 1939'a kadar) İzmir milletvekilliğinde bulundu.

4 Mart 1925 tarihinde III. İnönü Hükümeti'nde Dışişleri Bakanı olarak atandı. Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümüne kadar kurulan bütün hükûmetlerde bu görevi sürdürdü. Mustafa Kemal Atatürk'ün komşu ülkelerle iyi ilişkiler ve başka ülke üzerinde siyasal baskı kurmaya karşı çıkmaya dayalı dış politikasının kilit ismi ve sözcüsü oldu. Sovyet Dışişleri Komiseri Maksim Litvinov'un davetlisi olarak üç kez Sovyetler Birliği'ne gitti. 1926 yılında Odessa'da, 1930 yılında ve 1937 yılında Moskova'da Sovyet ileri gelenleriyle görüşmeler yaptı. 1937 yılında Milletler Cemiyeti Başkanlığı yaptı. Kızı Dışişleri diplomatlarından Fatin Rüştü Zorlu ile evlendi. 1939 yılında Londra Büyükelçiliğine atandı ve üç buçuk yıl İngiltere'de kaldı. 1942 yılı Şubat ayında emekli oldu. Kırmızı-Yeşil Şeritli İstiklâl Madalyası vardır[1]. Savaşın sonlarında Tan Gazetesi'nde yazılar yazdı. Demokrat Parti'nin kuruluş mücadelesini destekledi. 1952-1959 yılları arasında Türkiye İş Bankası Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı.

5 Ocak 1972 tarihinde İstanbul'da öldü. Rumelihisarı'nda toprağa verildi.

EserleriDüzenle

Dışişleri Bakanlığı sırasında verdiği söylevleri 1937 yılında Numan Menemencioğlu tarafından derlenerek "Lozan'ın İzlerinde On Yıl" ismi altında kitap haline getirildi. Günlük basında çıkan yazılarının güncel olmayanlarını "Görüşlerim" (1945 ve 1963) adlı iki cilt kitapta topladı.

KaynakçaDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle

Siyasi görevi
Önce gelen:
Şükrü Kaya
Türkiye Dışişleri Bakanı
4 Mart 1925 - 11 Kasım 1938
Sonra gelen:
Şükrü Saraçoğlu
Diplomatik görevi
Önce gelen:
  Carlos Saavedra Lamas
Milletler Cemiyeti Başkanı
1937
Sonra gelen:
  Muhammed Şah Ağa Han