Türkiye İş Bankası

Özel sermayeli Türk bankası

Türkiye İş Bankası A.Ş., kısaca İş Bankası, Türkiye'de bireysel ve ticari bankacılık hizmeti sunan en büyük özel bankadır.[2] 1924'te Mustafa Kemal Atatürk'ün yönergeleriyle kurulan İş Bankası, cumhuriyet döneminin ilk ulusal bankasıdır.[3] 2019'da 468,1 milyar ₺ aktif büyüklüğe[2] ulaşan banka, The Banker dergisinin açıkladığı sıralamaya göre ana sermaye bazında dünyanın en büyük 122. bankasıdır.[4] Eylül 2019 itibarıyla 22'si yurt dışında olmak üzere 1.281 şube, 6.568 bankamatik ve 24 bini aşkın personeli bulunan İş Bankası'nın ayrıca Almanya'da İşbank AG, Gürcistan'da İşbank Georgia A.Ş. ve Rusya'da İşbank A.Ş. adıyla üç iştiraki vardır.[1]

Türkiye İş Bankası A.Ş.
Türkiye İş Bankası logo.svg
İşlem kodu

BIST: ISATR BIST: ISBTR
BIST: ISCTR

LSETIBD
Tip Anonim şirket
Slogan Türkiye'nin Bankası
Kuruluş 26 Ağustos 1924 (1924-08-26)
Kurucu Mustafa Kemal Atatürk
Ülke  Türkiye
Konum İş Kuleleri, 34330 Levent İstanbul
Hizmet bölgesi Dünya çapında
Önemli kişiler Füsun Tümsavaş
(Yön. Kurulu Bşk.)[1]
Adnan Bali
(Genel Müdür)[1]
Alan Finansal hizmetler
Ürün Bankacılık ve sigorta
Net gelir 6,1 milyar ₺ (2019)[2]
Yönetilen varlıklar 468,1 milyar ₺ (2019)[2]
Özkaynak 58,9 milyar ₺ (2019)[2]
Çalışan sayısı 24.133 (2019)[1]
Yan kuruluş İşbank AG (Almanya)
İşbank Georgia A.Ş. (Gürcistan)
İşbank A.Ş. (Rusya)[1]
Ana sayfa isbank.com.tr
Vikiveri ögesi

TarihçeDüzenle

 
Atatürk, 22 Ekim 1929'da İş Bankası merkez ofisinde.

"Vatanı kurtaracak ve yükseltecek tedbirlerin başında olarak halkın doğrudan itibar ve itimadından doğup meydana gelen tam manasıyla modern ve milli bir banka kurulması…" 1924 yılının Temmuz ayında Bakanlar Kurulunu toplayan Mustafa Kemal, milli bir banka kurulması konusundaki arzusunu böyle dile getirmiştir.[5] Cumhuriyet döneminin ilk ulusal bankası olan İş Bankası, Atatürk'ün direktifleriyle İzmir Birinci İktisat Kongresi'nde alınan “büyük sermayeli milli bir tedavül bankası teşkil edilerek sermayesinin yalnız ahali tarafından temini kabil olmadığı takdirde bir kısmının hükûmet tarafından hisse senedi satın alınmak suretiyle temini ve mütebaki sermayenin münhasıran Türklere aidiyeti” kararı doğrultusunda[6] Celal Bayar'ın liderliğinde Ankara'da 10 personel ile hizmete başlamıştır. 1924 yılının sonlarında İstanbul Şubesi, 1925 yılında ise İzmir ve Bursa Şubeleri açılmıştır.[7]

250.000 lirası ödenmiş 1 milyon lira sermaye ile 26 Ağustos 1924'te tek şube olarak kurulan İş Bankası, 8 kişilik bir kadro ile işe koyulmuştur.[8] Bankanın kurucuları arasında Mustafa Kemal Atatürk'ün yanı sıra taahhüt ettikleri sermayenin en az %10'unu ödeyen 36 kişi bulunuyordu.[9] Tüm Hindistan Müslüman Birliği tarafından Türk Kurtuluş Savaşı'na destek amacıyla gönderilen paradan geriye kalan 250.000 lira, Atatürk'ün bankaya sağladığı sermayeyi oluşturdu.[10][11]

Kuruluşundan itibaren bankacılığın yanı sıra ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlarda yatırımlara da girişen İş Bankası, şeker, cam, dokuma sektörlerinde yer almış, maden, liman, kömür işletmeleri gibi çok çeşitli alanlarda iştiraklere girişmiştir.[12] 1927 yılında İtibar-ı Milli Bankası ile birleşmiş ve sermayesini 4 milyona yükseltmiştir.[13]

 
1987'de kullanılan bir bankamatik.

En küçük tasarrufu değerlendirmek ve kalkınmaya aktarmak üzere kurulan İş Bankası, Türk toplumunda tasarruf bilincinin yerleşmesi ve gelişmesinde büyük rol oynamış, 1928 yılında Türkiye'ye ilk kumbaraları getirmiştir.[14] Takip eden yıllarda İş Bankası ülke genelinde şubeler açarak büyümeye başlamıştır. 1932 yılında Hamburg-Almanya ve İskenderiye-Mısır şubelerini açarak yurt dışında şube açan ilk Türk bankası olmuştur.[15] 1950'lerde İş Bankası iştirak portföyünü genişletmiştir. Bankanın iştirakleri Türk sanayinin itici gücü olurken, imalat sektörleri başta olmak üzere pek çok iş koluna yatırım yapılmış ve finansman sağlanmıştır. 1960'lı ve 1970'li yıllarda şubeleşmeye hız veren İş Bankası 1980'li yıllarda yurt dışındaki şube ağının gelişmesine özel önem vermiştir. 1980'li yıllarla birlikte, İş Bankası çok kanallı bankacılık vizyonu doğrultusunda geniş bir yelpazede müşterilerine hizmet sunmaya başlamıştır. 1982 yılında ilk ATM'leri Türkiye'ye getiren İş Bankası aynı zamanda "bankamatik" adının bir marka hâline gelmesini de sağlamıştır. 1991'de[16] hizmete sunulan “Mavi Hat” ve 1997 yılında ilk internet şubesinin kullanıma açılmasıyla, İş Bankası bu alanda öncü bir rol üstlenmiştir. O yıllardan itibaren İş Bankası, sunulan hizmetlerin kalitesi ve çeşitliliğini müşterilerinin istekleri ve beklentileri doğrultusunda arttırmak için gerek AR-GE faaliyetleri gerekse yeni teknolojilerin kullanılması ile ilgili çalışmaları yürütmektedir.

YapıDüzenle

 
İş Kuleleri, bankanın İstanbul'daki merkez binası.

Eylül 2019 itibarıyla İş Bankası'nın ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:[1]

  • Türkiye İş Bankası A.Ş. Mensupları Munzam Sosyal Güvenlik ve Yardımlaşma Sandığı Vakfı: %39,89
  • Halka açık pay: %32,02
  • Atatürk Hisseleri (Cumhuriyet Halk Partisi): %28,09

Atatürk'ün vasiyeti çerçevesinde mülkiyeti Cumhuriyet Halk Partisi'ne ait olan hisselere ilişkin temettü geliri, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumuna bırakılmıştır.[11][17] Bugüne kadar Atatürk hisseleri iki kez CHP'den alınıp hazineye devredildi, ancak daha sonra tekrar CHP'ye geçti. 14 Aralık 1953'te Demokrat Parti döneminde çıkarılan 6195 sayılı yasa ile CHP'nin mallarına el kondu ve bankadaki hisseleri hazineye verildi. CHP'nin başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi, 11 Ekim 1963 tarihli ve 963/124 sayılı kararıyla söz konusu kanunu iptal etti.[11][18] 12 Eylül Darbesi'nden sonra 16 Ekim 1981'de kabul edilen 2533 sayılı yasayla CHP dahil tüm siyasi partiler kapatıldı. Bu nedenle banka hisseleri bir kez daha hazineye devredildi. 1992'de kapatılan siyasi partilerin yeniden kurulmasının önü açılınca CHP de yeniden açıldı.[11] 1992-1997 yılları arasında banka hisseleri CHP ve hazine tarafından birlikte temsil edildi, bu tarihten sonra Yargıtay kararıyla yeniden tamamen CHP'ye geçti.[19][20]

Sosyal sorumlulukDüzenle

 
Özel koleksiyonlardan oluşan Türkiye İş Bankası Müzesi, Eminönü, İstanbul

İş Bankası'nın kurumsal sosyal sorumluluk politikasının temeli, kurucusu Atatürk tarafından öngörülen görev çizgisinde, toplumsal değerleri kalıcı ve süreklilik gösterecek şekilde koruyan ve geliştiren bir şekilde ülkeye katkıda bulunmaktır.[21]

  • 81 İlden 81 Öğrenci (eğitim)
  • Karneni Göster Kitabını Al (eğitim)
  • Türkiye Satranç Federasyonu Sponsorluğu (eğitim)
  • 81 İlde 81 Orman (çevre)
  • Kültür Yayınları (kültür ve sanat)
  • İş Sanat (kültür ve sanat)
  • MSGSÜ ile işbirliği (kültür ve sanat)
  • Muzalar evi kazı sponsorluğu (kültür ve sanat)
  • Türkiye İş Bankası Müzesi

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c d e f "1 Ocak - 30 Eylül 2019 Konsolide Olmayan Ara Dönem Faaliyet Raporu" (PDF). Türkiye İş Bankası A.Ş. 2019. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  2. ^ a b c d e "İş Bankası'nın aktif büyüklüğü 468 milyar TL'ye ulaştı". Türkiye İş Bankası A.Ş. 7 Şubat 2020. 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  3. ^ "O Günlerden Bugünlere". Türkiye İş Bankası A.Ş. 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  4. ^ "İş Bankası dünyanın en büyük 122'nci bankası oldu". CNN Türk. 19 Temmuz 2017. 22 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  5. ^ Cemal Kutay, "Celal Bayar", I. Cilt, İstanbul, 1939, s. 25; Cemal Kutay, "Celal Bayar: Bir Türk'ün Biyografisi", İstanbul, Onan Matbaası, t.y., s. 82
  6. ^ A. Gündüz Ökçün, Türkiye İktisat Kongresi, 1923-İzmir Haberler-Belgeler-Yorumlar, Ankara, Sermaye Piyasası Kurulu Yayınları, s. 131
  7. ^ Uygur Kocabaşoğlu ve diğerleri (Tarih Vakfı Projesi), Türkiye İş Bankası Tarihi, Kültür Yayınları, İstanbul, 2001, s. 75.
  8. ^ Kocabaşoğlu, s. 74.
  9. ^ Kocabaşoğlu, s. 51-52.
  10. ^ "İş Bankası'nın temelinde Pakistan yardımı var". Hürriyet. 23 Ekim 2005. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  11. ^ a b c d Meydan, Sinan (17 Şubat 2020). "Atatürk'ün Vasiyeti ve İş Bankası'ndaki CHP Hisseleri". Sözcü. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  12. ^ Kocabaşoğlu, s. 698-700.
  13. ^ Kocabaşoğlu, s. 114.
  14. ^ Milliyet, 18 Eylül 1928.
  15. ^ "Türkiye İş Bankası 95 yaşında". Türkiye İş Bankası A.Ş. 26 Ağustos 2019. 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  16. ^ Kocabaşoğlu, s. 541.
  17. ^ "Bankamız Açıklaması". Türkiye İş Bankası A.Ş. 17 Eylül 2018. 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  18. ^ Anayasa Mahkemesi Kararı - Esas No.: 1963/124 Karar No.: 1963/243 Karar tarihi: 11/10/1963
  19. ^ "İş Bankası Genel Müdürü Adnan Bali'den CHP hisseleri açıklaması!". Haberturk.com. 18 Şubat 2020. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  20. ^ Sağlam, Erdal (14 Şubat 2020). "İş Bankası'nın Hazine'ye devri mümkün mü?". Deutsche Welle. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. 
  21. ^ "Kurumsal Sosyal Sorumluluk". 7 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2013. 

Dış bağlantılarDüzenle