Sincan yeniden eğitim kampları

Sincan'daki yeniden eğitim kampları (Çince再教育营; pinyin: Zài jiàoyù yíng; Uygurca: قايتا تەربىيەلەش لاگېرلىرى, Qayta terbiyelesh lagérliri), ya da Çin Hükümeti'nin resmi / örtmeceli tanımıyla "Mesleki Beceri Eğitim Merkezleri"[1] (Çince职业技能教育培训中心; pinyin: Zhíyè jìnéng jiàoyù péixùn zhōngxīn)[2][3][4], Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde 2014 yılından bu yana işlettiği ve başta Uygur Türkleri olmak üzere çoğunluğu Müslümanlardan oluşan çeşitli etnik gruplara ait insanları tuttuğu kuruluşlardır.[5][6] Kamplar ilk kez Genel Sekreter Şi Cinping'in yönetimi altında kuruldu.[6][7] Sert tutumuyla bilinen parti sekreteri Chen Quanguo, Ağustos 2016'da özerk bölgenin başkanlığına gelmesinden beri kampların sayısı ve kapsamı görülmemiş bir şekilde yoğunlaştı. Bu kamplar gizlice ve yasal sistemin dışında işletiliyor; birçok tutuklunun herhangi bir yargılama veya suçlama yapılmadan kamplara alındığı bildirilmiştir.[8][9][10] Raporlara göre yerel makamlar, bu kamplarda yüzbinlerce Uygur ve diğer etnik azınlıklara ait Müslümanları tutmuştur; bu tutuklamaların belirtilen amacı, hem aşırıcılık hem de terörizmle mücadele etmek ve Çinlileştirme (中国化)'yi teşvik etmektir.[11][12][13][14][15][16]

Yeniden eğitim kampları
Konum Sincan Uygur Özerk Bölgesi
Sahibi Çin hükümeti
Tür eğitim kampları
İnşaat
Açılış 2014
Genişletme 2016

2018 yılı itibarıyla Çin makamları tarafından yüz binlerce, belki de bir milyon, Uygur, Kazak, Kırgız, Hui ve diğer etnik Türk Müslümanların yanı sıra Hıristiyanlar ve bazı yabancı vatandaşların da tüm bölge çapındaki bu gizli kamplarda tutulduğu tahmin ediliyor.[17][18][19][20][21][22] Mayıs 2018'de ABD Savunma Bakanlığı'na bağlı Randall Schriver, bu "toplama kampları"nı kınayan sözlerde "en az bir milyon fakat daha yüksek olasılıkla üç milyona yakın vatandaş"ın tutulduğunu iddia etti.[23][24] Ağustos 2018'de Birleşmiş Milletler'de bir insan hakları paneli, Çin'de bir milyon etnik Uygurun "yeniden eğitim kampları"nda tutulduğunu gösteren çok sayıda "güvenilir rapor" almış olduğunu paylaştı.[25][26][27][28][29]

TarihçeDüzenle

 
Nisan 2016 - Mayıs 2018 arası Sincan'daki yeniden eğitim programına ilişkin hükümet alım teklifleri. (Kaynak: Jamestown Foundation)[30]

2016 ve 2017 yıllarında 90.000'in üzerinde polis memuru görevlendirdi - son yedi yıl içinde topladıklarının iki katı, ve bölgede 7300'e kadar ağır koruma altındaki kontrol noktası belirledi. Eyalete dünyanın en ağır bölgelere giren bölgelerinden biri olarak tanınmaya başlandı. Yavaş yavaş “eğitim yoluyla dönüşüm” kavramı ortaya çıkmaya başladı ve “aşırılma” kampanyaları ile sistematik olarak kullanıldı. Uluslararası medya, Xinjiang'daki mevcut rejimi "dünyanın en kapsamlı polis devleti" olarak nitelendirdi.

KamplarDüzenle

 
Sincan Lop İlçesi'ndeki bir yeniden eğitim kampında konuşma dinleyen kamp tutukluları (Nisan 2017).[31][32]

Sincan'daki yeniden yapılanma kampları gizlice işletiliyor. Kentsel alanlarda, çoğu mevcut meslek okullarından, komünist parti okullarından, sıradan okullardan veya diğer resmi binalardan dönüştürülürken, banliyö veya kırsal alanlarda kampların çoğu yeniden eğitim amacıyla özel olarak inşa edilmiştir. Bu kamplar silahlı kuvvetler veya özel polisler tarafından korunur ve hapishane benzeri kapılar, çevre duvarlar, güvenlik çitleri, gözetleme sistemleri, gözetleme kuleleri, güvenlik odaları ve silahlı polisler için tesisler vb. ve birçoğu uydu görüntülerinde açıkça görülmektedir.[33]

MuameleDüzenle

Tutuklular ayrıca, alkollü içki içmeye ve İslam'da yasaklanmış domuz eti yemeye de zorlanıyor. Bazı tutuklular bilinmeyen ilaçlar alıyor, bazıları ise intihara teşebbüs ediyor. Bu tedavilerin yan etkileri çok ciddi olabilir, hatta bazen Muhammed Salih Hacı, Dolkun Isa'nın annesi Ayhan Memet ve diğer insanların bu tesislerdeki ölümlerine neden olabilir.[27][34]

New York Times ve ICIJ sızıntılarıDüzenle

16 Kasım 2019 tarihinde New York Times gazetesi, 400 belgeden oluşan kapsamlı bir sızıntı yayınladı. Bunlar, Şi Cinping'in kendi eylemlerinden sorumlu tutulmasını isteyen bir Çin hükûmeti çalışanından sağlandı. New York Times, sızıntının Komünist Parti üyeleri arasında Sincan'daki baskılara ilişkin hoşnutsuzluğa işaret ettiğini belirtti. Belgeleri anonim olarak sızdıran hükûmet yetkilisi, "Bay Şi dahil olmak üzere parti liderlerinin toplu gözaltılar için suçluluktan kaçmasını önleme" niyetiyle belgeleri sızdırdığını açıkladı.[6]

Onlar kadar sert davranmalıyız ve kesinlikle merhamet göstermemeliyiz. -Şi Cinping, 2014 (Çinceden tercüme edilmiştir)[6]

五、他们犯罪了吗?会被判刑吗?
答:他们没犯罪,不会判刑。他们只是思想上受到了不良思想的感染……

Beş: [Ebeveynlerim] suç mu işlediler? Kovuşturulacaklar mı?
Cevap: Suç işlemediler, ayrıca kovuşturulmayacaklar. Onlar sadece sağlıksız düşünceler tarafından enfekte olmuşlar...

Kaynak: New York Times'a sızlanan "Xinjiang Papers" belgelerinin arasındaki "Erkek Ve Kız Çocuk Soru Cevap Taktik Rehberi" (子女问答策略)'nden bir alıntı.[6]

New York Times, eve dönen Uygur öğrencilerine mesaj iletmeyi amaçlayan ve kamplarda staj yapan kayıp arkadaş akrabaları hakkında soru soran belgeleri vurguladı. Belgeler, kamplarda tutulan insanların bir suç işlemediğini kabul etti. Belgeler ayrıca hükûmet personelinin bu öğrencilere hiçbir suç işlenmediğini, aksine "[Tutukluların] düşüncelerinin sağlıksız düşüncelerden etkilenmiş olduğunu" belirtmeleri gerektiğini belirtti.[6] Belgeler yoluyla elde edilen konuşmalar, Şi'nin, Komünist Parti'ye yönelik tehditleri, Şi'nin "ideolojik kayıtsızlık ve iradesiz liderlik"le suçladığı Sovyetler Birliği'nin çöküşüne benzer bir şekilde nasıl gördüğünü gösterdi.[6] Sincan bölgesindeki şiddetin Çin'in geri kalanında sosyal istikrara zarar verebileceği konusunda, Şi “sosyal istikrar şoklara maruz kalacak, her etnik kökene sahip insanların genel birliği zarar görecek ve reform, kalkınma ve istikrar için genel görünüm zarar görecek” dedi.[6]

China Daily gazetesi, 2018 yılında Komünist Parti yetkilisi Wang Yongzhi'nin "ciddi disiplin ihlalleri" nedeniyle görevden alındığını bildirmişti.[6][35] New York Times, Wang'ın itirafının bir kopyasını aldı (rapora göre bu itiraf baskı altında imzalanmıştır); New York Times, Wang'ın 7000 tutukluyu serbest bıraktığını bildirdi ve Wang'ın Uygurlara fazla hafif davrandığı için görevden alındığını ileri sürdü. Wang, üstlerine Uygurlara yönelik eylemlerin hoşnutsuzluğa neden olacağından ve dolayısıyla gelecekte daha fazla şiddete neden olacağından endişe duyduğunu söylemişti.[6] Sızan belgelere göre Wang, üstten gelen direktiflerin yerine, "parti merkez liderliğinin Sincan için stratejisini görmezden geldi ve meydan okudu ... Toplanması gereken herkesi toplamayı reddetti."[6]

New York Times sızıntısından bir hafta sonra, 24 Kasım 2019'da Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu (ICIJ), "China Cables" olarak bilinen bir dizi belge yayınladı. Bunların arasında kampları işletmek için bir "operasyon kılavuzu" ve Sincan sakinlerini hedeflemek hem de kampların içindeki hayatı düzenlemek için kullanılan öngörücü polislik ve yapay zeka yöntemlerini detaylı olarak aktaran belgeler mevcuttur.[36][37]

Uluslararası tepkiDüzenle

Temmuz 2019 Birleşmiş Milletler İHYK beyanlarıDüzenle

8 Temmuz 2019 tarihinde, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (BMİHYK)'ne 22 ülke tarafından imzalanan bir beyan teslim edildi; bu beyan kapsamında Çin'deki kitlesel tutuklamalara son verilmesi yönünde çağrı yapıldı, ve yaygın gözetim ve baskılara ilişkin kaygılar ifade edildi.[38][39] Bu beyanı imzalayan ülkeler ağırlıklı olarak Batı ülkeleridir.

Çin'in Sincan politikasını eleştiren bu ilk beyanın teslimi sonrasında 12 Temmuz 2019 tarihinde, Çin'in "Sincan'da elde ettiği büyük başarılar"ı öven başka bir beyan 37 ülke tarafından imzalandı ve BMİHYK'ne teslim edildi;[38][40] Çin Hükümeti'ni öven bu beyanı imzalayan ülkelerin arasında birçok Müslüman ülkesi ve Çin Hükümeti'yle yakın ilişkisi olan birçok diğer devlet yer almaktadır. Katar da bu ülkelerin arasındaydı, ancak 21 Ağustos 2019 tarihinde Çin'in Sincan politikasına yönelik desteğini geri çekti.[41]

Konum Sayı Devletler
Eleştiren 22 (8 Temmuz imzaları) Almanya, Avustralya, Avusturya, Belçika, Birleşik Krallık, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İzlanda, Japonya, Kanada, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Norveç ve Yeni Zelanda[41]
Öven 37 (12 Temmuz imzaları) Angola, Bahreyn, Beyaz Rusya, Birleşik Arap Emirlikleri, Bolivya, Burkina Faso, Burundi, Cezayir, Eritre, Filipinler, Gabon, Güney Sudan, Kamboçya, Kamerun, Katar, Komorlar, Kongo Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kuveyt, Kuzey Kore, Küba, Laos, Mısır, Myanmar, Nijerya, Pakistan, Rusya, Somali, Sudan, Suriye, Suudi Arabistan, Tacikistan, Togo, Türkmenistan, Umman, Venezuela ve Zimbabve[38]
Övgüsünü sonradan geri çeken
1 Katar[41]

Ülkelerine ve bölgelerine göre tepkilerDüzenle

ABDDüzenle

AfrikaDüzenle

  • Üstte gösterilmiştir ki Çin Hükümeti'nin Sincan politikasını resmen savunan ülkelerin arasında birçok Afrika ülkesi yer almaktadır. Çin Hükümeti'ni Sincan konusunda eleştiren ülkelerin arasında ise herhangi bir Afrika ülkesi yer almamaktadır.
  • Çin Komünist Partisi'nin sahipliğinde olan ve İngilizce dilinde yayımlanan China Daily gazetesinin 20 Eylül 2019 tarihli haberine göre, 9 ile 12 Eylül 2019 tarihleri arasında Burundi, Uganda, Lesoto, Sudan, Zimbabve ve Cibuti gibi ülkeler dahil olmak üzere 16 Afrika ülkesinden diplomatlar ve bazı Afrika Birliği temsilcileri, Çin Hükümeti'nin davetiyle Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ne resmi ziyarete geldi ve çeşitli topluluklar, camiler ve şirketlere gezdirildiler. Haberin aktardığına göre ziyaretçiler, ziyaret kapsamında ayrıca Turpan şehrindeki bir "mesleki eğitim merkezi"ne götürüldü ve Çin Hükümeti'nin "toplumsal uyumu teşvik etme, vatandaşların din özgürlüğünü güvence altına alma ve geleneksel etnik azınlık kültürünü miras alma" çabalarını övdü.[43]

KazakistanDüzenle

PakistanDüzenle

RusyaDüzenle

Suudi ArabistanDüzenle

 
Suudi Arabistan'ın veliaht prensi Muhammed bin Selman, Çin'deki yeniden eğitim kampları savundu.[44]

TürkiyeDüzenle

  • Şubat 2019'da Türkiye medyasında Uygur halk ozanı Abdurehim Heyit'in sözde gözaltındayken öldüğü yönünde iddiaların ortaya çıkması sonrasında Türkiye Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy, "Sincan Uygur Özerk Bölgesindeki Uygur Türklerinin ve diğer Müslüman toplulukların temel insan haklarını ihlal eden uygulamalar"la ilgili bir açıklama yaptı. Bu açıklama kapsamında "Uygur Türklerinin temel insan haklarına saygı göstermeye ve toplama kamplarını kapatmaya davet ediyoruz" diye Çin makamlarına yönelik bir çağrıda bulundu.[49]
  • Çin devlet medyası, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Temmuz 2019'da Çin'de yaptığı devlet görüşmesi sırasında "Tüm etnik gruplardan insanların Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde, müreffeh ve mutlu bir yaşam sürdüğü bir gerçektir" ifadesinde bulunduğunu aktardı.[50] Bunun sonrasında Türk makamlar, bu ifadenin yanlış çevirildiğini savundu.[51] Erdoğan ayrıca bazı insanların, "Türk-Çin ilişkileri"ni bozmak amacıyla Sincan Sorunu'nu suistimal ettiğini söylemiştir.[52][53][54]
  • Çin Devleti'ne bağlı Çin Uluslararası Radyosu (CRI)'nun Türkiye Türkçesi sürümü "CRI Türk", Vatan Partisi Başkanı Doğu Perinçek'in Çin'in Sincan politikası konusunda şöyle bir açıklamada bulunduğunu aktardı: "Şunu söyleyebilirim; Çin, insan hakları açısından, çeşitli milliyetlerin özgürlükleri ve kendi kültürlerini geliştirmeleri açısından, dünyaya örnek olacak bir uygulama yürütmektedir." Bu kaynağa göre Perinçek, 3 Aralık 2019 tarihinde ABD Temsiciler Meclisinde "2019 Uygur İnsan Hakları Politikası" yasa tasarısının onaylanmasını Çin'de "ayrılıkçı terör"e yönelik bir teşvik ve Çin'in "toprak bütünlüğü"ne karşı "saygısızlık" olarak algılamaktadır.[55]

Çokyönlü uluslararası kuruluşlarDüzenle

Avrupa BirliğiDüzenle

Birleşmiş MilletlerDüzenle

İslam İşbirliği TeşkilatıDüzenle

1 Mart 2019 tarihinde İslam İşbirliği Teşkilatı, "Çin Halk Cumhuriyeti’nin Müslüman vatandaşlarına bakım sağlama çabalarını takdir eden" bir belge yayınladı.[56][57][58][59]

İnsan hakları örgütleriDüzenle

Ünlü şahıslardan bireysel tepkilerDüzenle

Futbolcu Mesut Özil, 13 Aralık 2019 tarihinde "#HayırlıCumalarDoğuTürkistan" hashtag'i altında Instagram ve diğer resmi sosyal medya hesaplarında Doğu Türkistan bayrağı arka planıyla Çin'in Uygur Türklerine sözde uyguladığı zulüm ve diğer insan hakları ihlallerine dikkat getiren gönderiler paylaştı ve Dünya çapındaki Müslümanların bu konudaki sessizliklerini eleştirdi. Bunun sonrasında Özil'in ait olduğu Arsenal Futbol Kulübü, Çin'deki kendi ticari ilgilerini korumak için Sina Weibo sitesindeki resmî hesabı üzerinde kendisini Özil'in yaptığı yorumlardan resmen uzaklaştıran bir bildiri yayınladı.[60] 15 Aralık 2019 tarihinde ise Çin'in devlet televizyon kanalı CCTV, Arsenal'ın o gün Manchester City takımına karşı oynayacağı Premier League maçını kendi yayın programından kaldırdı.[61]

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

Beyaz kitaplarDüzenle

Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Konseyi'ne bağlı Devlet Konseyi Bilgi Bürosu'nun Sincan Sorunu'na ilişkin yayımladığı resmî beyaz kitaplar.

Sızdırılmış hükümet belgeleriDüzenle

Dipnot ve diğer kaynaklarDüzenle

  1. ^ "Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'nin daha güzel geleceği için:Mesleki beceri eğitimi (1)". China Xinjiang (Türkiye Türkçesi). Çin Kıtalararası İletişim Limitet Şirketi. 12 Aralık 2019. 24 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2019. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya" 新疆的反恐、去极端化斗争与人权保障. Xinhuanet.com. 18 Mart 2019. 26 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2019. 
  3. ^ shilei. "Arşivlenmiş kopya" 新疆维吾尔自治区去极端化条例. Xjpcsc.gov.cn. 31 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2019. 
  4. ^ "Full Text: Vocational Education and Training in Xinjiang". Xinhua. Beijing. 16 Ağustos 2019. 2 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2019. 
  5. ^ "A Summer Vacation in China's Muslim Gulag". Foreign Policy. 28 Şubat 2018. Erişim tarihi: 28 Şubat 2018. 
  6. ^ a b c d e f g h i j k Ramzy, Austin; Buckley, Chris (16 Kasım 2019). "'Absolutely No Mercy': Leaked Files Expose How China Organized Mass Detentions of Muslims". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. Erişim tarihi: 16 Kasım 2019. 
  7. ^ Kate O’Keeffe and Katy Stech Ferek (14 Kasım 2019). "Stop Calling China's Xi Jinping 'President,' U.S. Panel Says". The Wall Street Journal. 
  8. ^ "Arrests skyrocketed in China's Muslim far west in 2017". France24. AFP. 25 Temmuz 2018. Erişim tarihi: 15 Eylül 2019. 
  9. ^ "'Permanent cure': Inside the re-education camps China is using to brainwash Muslims". Business Insider. 26 Eylül 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2018. 
  10. ^ "China: Big Data Fuels Crackdown in Minority Region". Human Rights Watch. 21 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2018. 
  11. ^ "China detains thousands of Muslims in re-education camps". ucanews.com. 2 Nisan 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2017. 
  12. ^ "High Numbers of Uyghurs Targeted for Re-Education Camps". Voice of America. 30 Ekim 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2017. 
  13. ^ Michael, Clarke (25 Mayıs 2018). "Xinjiang's "transformation through education" camps". The Interpreter. Lowy Institute. 3 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2018. 
  14. ^ "Why are Muslim Uyghurs being sent to 're-education' camps". Al Jazeera. 8 Haziran 2018. 2 Nisan 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2018. 
  15. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :5 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  16. ^ Thum, Rian; Harris, Rachel; Leibold, James; Batke, Jessica; Carrico, Kevin; Roberts, Sean R. (4 Haziran 2018). "How Should the World Respond to Intensifying Repression in Xinjiang?". ChinaFile. Center on U.S.-China Relations at Asia Society. Erişim tarihi: 4 Haziran 2018. 
  17. ^ "Rights groups criticise sharp rise in arrests in China's Xinjiang province". The Irish Times. 29 Mart 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2018. 
  18. ^ "China's reeducation camps for Muslims are beginning to look like concentration camps". Vox. 24 Ekim 2018. 
  19. ^ "China steps up surveillance on Xinjiang Muslims". Financial Times. 9 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2018. 
  20. ^ "Thousands of Uyghur Muslims detained in Chinese 'political education' camps". CNN. 12 Kasım 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2018. 
  21. ^ "100 Christians sent to 're-education' camps in Xinjiang". Business Insider. 16 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2018. 
  22. ^ Shih, Gerry; Kang, Dake (18 Mayıs 2018). "Muslims forced to drink alcohol and eat pork in China's're-education'camps, former inmate claims". The Independent. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2018. 
  23. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; cc2 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  24. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; nyt-trade isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  25. ^ "China Uighurs: One million held in political camps, UN told". BBC. 3 Nisan 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2018. 
  26. ^ "U.N. says it has credible reports that China holds million Uighurs in secret camps". Reuters. 30 Mart 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2018. 
  27. ^ a b "Former inmates of China's Muslim 'reeducation' camps tell of brainwashing, torture". The Washington Post. 3 Nisan 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2018. 
  28. ^ "Islamic Leaders Have Nothing to Say About China's Internment Camps for Muslims". Foreign Policy. 27 Mart 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2018. 
  29. ^ "Inside the re-education camps China is using to brainwash muslims". Business Insider. 2 Nisan 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2018. 
  30. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; jt-15may isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  31. ^ "Knocking the door of the mind with emotion, use reasons to ease the mood of the people". Web.archive.org. 14 Ocak 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2017. 
  32. ^ "The Repression of Uyghurs Is Now an All-Out War Against a People". thediplomat.com. 10 Haziran 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2018. 
  33. ^ "Chinese blogger documents the construction of 31 new mass re-education camps in Xinjiang". amityunderground.com. 2 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2018. 
  34. ^ "Muslims forced to drink alcohol and eat pork in China's 're-education' camps". The Independent. 2 Nisan 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2018. 
  35. ^ Yin, Cao (27 Mart 2018). "Xinjiang official removed, expelled". China Daily. Erişim tarihi: 17 Kasım 2019. 
  36. ^ "Exposed: China's Operating Manuals For Mass Internment And Arrest By Algorithm". ICIJ. 24 Kasım 2019. Erişim tarihi: 26 Kasım 2019. 
  37. ^ "Data leak reveals how China 'brainwashes' Uighurs in prison camps". BBC. 24 Kasım 2019. Erişim tarihi: 26 Kasım 2019. 
  38. ^ a b c "Which Countries Are For or Against China's Xinjiang Policies?". The Diplomat. 15 Temmuz 2019. 
  39. ^ Cumming-Bruce, Nick (10 Temmuz 2019). "China Rebuked by 22 Nations Over Xinjiang Repression". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2019. 
  40. ^ Miles, Tom (13 Temmuz 2019). "Saudi Arabia and Russia among 37 states backing China's Xinjiang policy". Reuters. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2019. 
  41. ^ a b c Fattah, Zainab (21 Ağustos 2019). "Qatar Withdraws Support for China Over Its Treatment of Muslims". Bloomberg News. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2019. 
  42. ^ "Uygur Türklerine yönelik 'insan hakları ihlalleri' nedeniyle Çin'e yaptırım uygulanmasını öngören yasa tasarısı ABD Temsilciler Meclisi'nden geçti" (Türkiye Türkçesi). BBC Türkçe. 4 Aralık 2019. Erişim tarihi: 19 Aralık 2019. 
  43. ^ "Diplomats from African countries visit Xinjiang" (İngilizce). China Daily. 20 Eylül 2019. 15 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2019. 
  44. ^ "Saudi crown prince defends China's right to fight 'terrorism'". Al Jazeera (İngilizce). 23 Şubat 2019. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2019. 
  45. ^ Bag, Mustafa (23 Şubat 2019). "Suudi Arabistan'dan Çin'e Uygur toplama kampı desteği: Pekin'in terörle mücadelesine saygılıyız" (Türkiye Türkçesi). Euronews. 17 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2019. 
  46. ^ Ensor, Josie (22 Şubat 2019). "Saudi crown prince defends China's right to put Uighur Muslims in concentration camps". The Daily Telegraph (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Aralık 2019. 
  47. ^ "Saudi Arabia's Mohammed bin Salman Defends China's Use of Concentration Camps for Muslims During Visit to Beijing". Newsweek (İngilizce). 22 Şubat 2019. Erişim tarihi: 17 Aralık 2019. 
  48. ^ Ma, Alexandra (23 Şubat 2019). "Saudi crown prince defended China's imprisonment of a million Muslims in internment camps, giving Xi Jinping a reason to continue his 'precursors to genocide'". Business Insider. 14 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  49. ^ "SC-06, 9 Şubat 2019, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy'un Uygur Türklerine Yönelik Ağır İnsan Hakları İhlalleri ve Halk Ozanı Abdurrehim Heyit'in Vefatı Hakkındaki Soruya Cevabı". Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. 9 Şubat 2019. 10 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2019. 
  50. ^ "China says Turkey president offered support over restive Xinjiang". Reuters (İngilizce). 2 Temmuz 2019. 31 Ekim 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2019. 
  51. ^ Mai, Jun (2 Temmuz 2019). "Turkish President Recep Tayyip Erdogan's 'happy Xinjiang' comments 'mistranslated' in China". South China Morning Post (İngilizce). 17 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2019. 
  52. ^ Westcott, Ben (22 Temmuz 2019). "Erdogan says Xinjiang camps shouldn't spoil Turkey-China relationship". CNN (İngilizce). 17 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2019. 
  53. ^ Ma, Alexandra. "The last major opponent of China's Muslim oppression has retreated into silence. Here's why that's a big deal". Business Insider (İngilizce). 17 Kasım 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2019. 
  54. ^ "Erdogan says solution possible for China's Muslims". South China Morning Post (İngilizce). 4 Temmuz 2019. 5 Kasım 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2019. 
  55. ^ "Perinçek'ten ABD'nin Xinjiang'la ilgili yasa tasarısına tepki" (Türkiye Türkçesi). CRI Türk. 8 Aralık 2019. 10 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2019. 
  56. ^ Deif, Farida (21 Mart 2019). "A Missed Opportunity to Protect Muslims in China". İnsan Hakları İzleme Örgütü (İngilizce). Erişim tarihi: 1 Ekim 2019. 
  57. ^ "With Pressure and Persuasion, China Deflects Criticism of Its Camps for Muslims". New York Times (İngilizce). 8 Nisan 2019. Erişim tarihi: 1 Ekim 2019. 
  58. ^ Goodenough, Patrick (15 Temmuz 2019). "China Thanks 37 Countries, Including Islamic States, for Praising Its Uighur Policies". CNS News (İngilizce). Erişim tarihi: 1 Ekim 2019. 
  59. ^ Chan, Holmes (14 Mart 2019). "Organisation of Islamic Cooperation 'commends' China for its treatment of Muslims". Hong Kong Free Press (İngilizce). Erişim tarihi: 1 Ekim 2019. 
  60. ^ Ames, Nick. "Arsenal distance themselves from Mesut Özil comments on Uighurs' plight" (İngilizce). The Guardian. 20 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2019. 
  61. ^ Reuters (15 Aralık 2019). "Chinese state broadcaster pulls Arsenal v Man City after Mesut Özil criticism" (İngilizce). The Guardian. 22 Aralık 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2019. 

Dış bağlantılarDüzenle