Ana menüyü aç

Türk Keneşi

Türkçe konuşan ülkeler örgütü

Türk Keneşi (eski adı: Türk Konseyi) (AzericeTürk Şurası, KazakçaТүркі кеңесі, KırgızcaТүрк кеңеш, ÖzbekçeTurkiy Kengash, Туркий кенгаш, İngilizceTurkic Council), veya Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Keneşi (TDKÜİK veya TDKİK) 3 Ekim 2009'da Nahçıvan'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye arasında kurulmuş olan uluslararası örgüttür.

Türk Keneşi
Flag of the Turkic Council.svg

  Üyeler
  Gözlemci Devletler
Kuruluş 3 Ekim 2009 (10 yıl önce) (2009-10-03)
Tür Siyasî ortaklık
Merkez İstanbul, Türkiye
(Genel Sekreterlik)
Bakü, Azerbaycan
(Parlamenterler Asamblesi)
Nur-Sultan, Kazakistan
(Türk Akademisi)
Üyeler  Azerbaycan
 Kazakistan
 Kırgızistan
 Özbekistan
 Türkiye
Gözlemci ülkeler
 Macaristan
Resmî diller Azerice
Kazakça
Kırgızca
Türkçe
Özbekçe
İngilizce
Genel Sekreter Kazakistan Bağdad Amreyev
Onursal Başkan Nursultan Nazarbayev
Dönem Başkanı Kırgızistan Sooronbay Ceenbekov
Resmî site turkkon.org

Özbekistan 30 Nisan 2018'de konseye katılma niyetinde olduğunu açıkladı.[1] 14 Eylül 2019'da Özbekistan'da Türk Keneşi'ne üye olmuştur.[2][3]

Bu iş birliği konseyinin kurulması fikri ilk olarak 2006 yılında Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev tarafından ileri atılmıştır.

24 Mayıs 2019 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın önerisi ve keneş üyelerinin oybirliği ile Nursultan Nazarbayev, Türk Keneşi ömür boyu onursal başkanı unvanını almıştır.[4]

2018 sonlarından bu yana, Macaristan gözlemci devlettir ve yakın zamanda Türk Keneşi'ne tam üyelik talebinde bulunabilir.[5]

Temelleri, 1992 yılından bu yana belli aralıklarla toplanan Türkçe Konuşan Ülkeler Zirvesi'ne dayanan keneşin kurumsal merkezleri İstanbul (Genel Sekreterlik), Bakü (Parlamenterler Asamblesi) ve Nur-Sultan (Türk Akademisi)'dir.

OrganlarDüzenle

Türk Keneşi'nin üç merkezi bulunmaktadır. Bunlar İstanbul, Bakü ve Nur-Sultan'dır. İstanbul Genel Sekreterliğin. Bakü, Parlamenterler Asamblesi'nin, Nur-Sultan ise Türk Akademisi'nin merkezidir.

Ülke devlet başkanları yılda bir kez resmî, bir kez de gayriresmi olarak çeşitli şehirlerde toplanır. Ayrıca üye ülkelerin dışişleri bakanları ve bürokratları da yıl içerisinde düzenli toplantılar gerçekleştirir. Meclis başkanları ve heyetleri Bakü'de toplanır.[6]

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye Devlet Başkanları tarafından Türk Keneşi'nin ilk Genel Sekreteri seçilen Türk diplomat Halil Akıncı, bu görevi Eylül 2010 – Eylül 2014 tarihleri arasında yürüttü.[7] 5 Haziran 2014 tarihinde Bodrum'da düzenlenen 4. Türk Keneşi Zirvesi sırasında üye ülkelerin Devlet Başkanları tarafından Ramil Hasanov'un ardından, Bağdad Amreyev üç yıl süreyle genel sekreter seçilmiştir.[8]

BayrakDüzenle

22 Ağustos 2012 tarihinde Bişkek'te toplanan 2. Türk Keneşi Dışişleri Bakanları toplantısında Türk Keneşi'nin resmî bayrağı kabul edildi. Bu bayrak dört üye ülkeye ait semboller içermektedir. Rengini Kazakistan bayrağından, ortasındaki güneşi Kırgızistan bayrağından, hilali Türkiye bayrağından ve 8 köşeli yıldızı ise Azerbaycan bayrağından almaktadır.

Üye ülkelerDüzenle

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal) (2018)[9] Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)[10]
Öngörülen Kişi başına GSYİH
(nominal) (2019)
  Azerbaycan 9,898,085 86,600 $46,940 milyar $4,721 $11,674
  Kazakistan 18,272,400 2,724,900 $170,539 milyar $9,331 $20,609
  Kırgızistan 6,389,000 199,900 $8,093 milyar $1,281 $1,898
  Özbekistan 33,254,000 447,400 $50,500 milyar $1,532
  Türkiye 82,003,882 783,562 $766,509 milyar $9,311 $13,301
  Türk Keneşi 149,817,367 4,242,362 $1,042,581 milyar $7,047 $13,718

Gözlemci ülkelerDüzenle

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
  Macaristan 9,771,000 93,030 $163,541 milyar $16,723
Toplam 9,771,000 93,030 $163,541 milyar $16,723

Olası gelecek üye ülkelerDüzenle

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
  Kuzey Kıbrıs 335,455 3,355 $4,032 milyar $15,109
Toplam 335,455 3,355 $4,032 milyar $15,109

ZirvelerDüzenle

 
Türk Konseyi 6. Zirvesi aile fotoğrafı
Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirveleri (1992-2010)
Tarih Ev Sahibi Ülke Ev Sahibi Şehir Ev Sahibi Lider Notlar
1. 30 Ekim 1992   Türkiye Ankara Turgut Özal
12 Temmuz 1993   Kazakistan Almatı Nursultan Nazarbayev Almatı Anlaşması: TÜRKSOY'un kuruluşu
2. 18 Ekim 1994   Türkiye İstanbul Süleyman Demirel
3. 28 Ağustos 1995   Kırgızistan Bişkek Askar Akayev
4. 21 Ekim 1996   Özbekistan Taşkent İslam Kerimov
5. 9 Haziran 1998   Kazakistan Astana Nursultan Nazarbayev
6. 8 Nisan 2000   Azerbaycan Bakü Haydar Aliyev
7. 26 Nisan 2001   Türkiye İstanbul Ahmet Necdet Sezer
8. 17 Kasım 2006   Türkiye Antalya Ahmet Necdet Sezer
21 Kasım 2008   Türkiye İstanbul Abdullah Gül İstanbul Anlaşması: TÜRKPA'nın kuruluşu
9. 3 Ekim 2009   Azerbaycan Nahçıvan İlham Aliyev Nahçıvan Anlaşması: Türk Keneşi'nin kuruluşu
10. 15 Eylül 2010   Türkiye İstanbul Abdullah Gül
Türk Keneşi Zirveleri (2011-günümüz)
Tarih Ev Sahibi Ülke Ev Sahibi Şehir Ev Sahibi Lider Konu
1. 20-21 Ekim 2011   Kazakistan Almatı Nursultan Nazarbayev Ekonomik ve Ticaret İşbirliği
2. 22-23 Ağustos 2012   Kırgızistan Bişkek Almazbek Atambayev Eğitim, Bilim ve Kültür İşbirliği[11]
3. 15-16 Ağustos 2013   Azerbaycan Kabala İlham Aliyev Ulaşım İşbirliği[12]
4. 4-5 Haziran 2014   Türkiye Bodrum Abdullah Gül Turizm İşbirliği[13]
5. 10-11 Eylül 2015   Kazakistan Astana Nursultan Nazarbayev Medya ve Enformasyon İşbirliği
6. 1-3 Eylül 2018   Kırgızistan Bişkek Sooronbay Ceenbekov Gençlik ve Ulusal Sporlar[14]
7. 15 Ekim 2019   Azerbaycan Bakü İlham Aliyev Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin Desteklenmesi[15]

Genel SekreterlerDüzenle

# İsim Ülke Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Halil Akıncı   Türkiye 3 Ekim 2009 16 Eylül 2014
2 Ramil Hasan   Azerbaycan 16 Eylül 2014 3 Eylül 2018
3 Bağdad Amreyev   Kazakistan 3 Eylül 2018 Görevde

Dış bağlantılarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Uzbekistan decides to join 'Turkic alliance' during Erdogan's visit". hurriyetdailynews.com. 30 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018. 
  2. ^ https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/guclu-kardeslik-baglari-turk-konseyi-bayragi-altinda-yeni-boyutlar-kazanacak/1583934
  3. ^ http://www.mfa.gov.tr/no_272_-ozbekistan-in-turk-konseyi-ne-tam-uye-olarak-katilimi-hk.tr.mfa
  4. ^ "Nazarbayev'e Türk Konseyi Ömür Boyu Onursal Başkanı Unvanı Verilmesi Hakkında Açıklama". Turkkon.org. 24 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "Hungary is now part of the assembly of "Turkic Speaking Countries"". Hungarian Free Press (İngilizce). 25 Kasım 2018. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2019. 
  6. ^ "Organizasyon şeması". Turkkon.org. 22 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ http://www.turkkon.org/tr-TR/eski-genel-sekreterler/2/678
  8. ^ http://www.turkkon.org/tr-TR/buyukelci-baghdad-amreyev-turk-konseyi-devlet-baskanlari-konseyi-tarafindan-turk-konseyi-sekreteryasi%E2%80%99nin--yeni--genel-sekreteri-olarak-atanmistir/3/54/4872
  9. ^ Dünya Bankası
  10. ^ Dünya Bankası
  11. ^ http://www.mfa.gov.tr/the-second-summit-of-turkic-council-was-held-in-bishkek.en.mfa
  12. ^ http://www.mfa.gov.tr/the-third-turkic-council-summit-meeting-was-held-in-gabala.en.mfa
  13. ^ http://www.mfa.gov.tr/declaration-of-the-fourth-summit-of-the-cooperation-council-of-turkic-speaking-states_-5-june-2014_-bodrum_-turkey.en.mfa
  14. ^ http://www.turkkon.org/tr-TR/turk-konseyi-altinci-zirvesi-toplantisi-basin-duyurusu/3/54/54/4873
  15. ^ https://www.turkkon.org/tr/haberler/turk-konseyi-7-zirvesi-bakude-duzenlendi_1907