Ü

Latin alfabesinde harf
Latin alfabesi
Üü harfi
Ü ü
Ü ü

Ü, Latin alfabesi'nde bir harftir. Almanca, Türkçe, Macarca, Azerice, Türkmence, Uygurca, Tatarca, Estonca dillerinde kullanılır. Bu dillerin hepsinde /y/ sesini temsil eder. Ayrıca İspanyolca, Fransızca, Katalanca gibi bazı Lâtin dillerde ise u sesinin ayrıca telaffuz edildiğini göstermek için kullanılır. Ä ve Ö harflerini kullanan Fince ve İsveççe dilleri, Ü harfinin yerine aynı sesi vermek için Y harfini kullanırlar.

Almanya'da üç şehirde de "ü" harfinin bulunduğu bir trafik levhası.

U-UmlautDüzenle

Bu harfin /y/ sesini temsil etmek için kullanımı, ilk olarak Almancada ortaya çıkmıştır. Orta Yüksek Almanca dilinde, bazı kelimelerde /u/ sesleri, ince ünlü içeren bir ek alınca /y/ sesine evrilmiştir. Bunu temsil etmek için bazı yerlerde 〈ue〉 gösterimi tercih edilirken, bazı yerlerde ise yerden tasarruf etmek için e, u'nun üzerine yazılmıştır. E harfi, o zaman kullanılan el yazısında iki çizgiye benzediği için baskıda iki çizgiye, daha sonra iki noktaya evrilmiştir. Almancada bu harf, teknik sebeplerden ötürü yazılamıyorsa, UE diye de yazılabilmektedir.

Almancanın etkisinde olan bazı diller de aynı sesi göstermek için bu harfi devşirmiştir. Macarcada 〈ü〉 harfi, Almancadaki gibi /y/ sesini göstermektedir. Aynı zamanda, 〈ű〉 harfi ise uzun bir /yː/ sesini temsil etmektedir. Estoncada da Ü harfi /y/ sesini temsil etmektedir. Ancak, Almancadan Ä ve Ö harfini alan İsveççe, Ü harfini ödünç almaktansa Y harfiyle /y/ sesini temsil etmeyi tercih etmiştir. Aynı kullanım, İsveççenin etkisi altında olan Fincede de kullanılmıştır.

1928 Harf İnkılâbı ile Türkçe de bu harfi Almancadan, /y/ sesini temsil etmek için ödünç almıştır. Türkçe Alfabesine dayanılarak oluşturulan Azerice, Tatarca, Türkmence ve Kazakça alfabelerinde de bu harf aynı /y/ sesi için kullanılmıştır. Çin Halk Cumhuriyetinin Uygurca için oluşturduğu Lâtin alfabede de bu harf aynı şekilde kullanılmıştır.

Çincenin Pinyin lâtinizasyon sisteminde de bu harf /y/ sesi için kullanılmaktadır. Ancak; J, Q, X ve Y harflerinden sonra sadece /y/ sesi gelebildiğinden Ü harfi kullanılmaz, noktasız U harfi kullanılır. Sadece N ve L harflerinden sonra hem /u/, hem de /y/ sesi gelebildiği için Ü harfi kullanılır. Çoğu Çince klavyede Ü harfi olmadığından yerine V harfinin kullanıldığı da olur.

Ayırıcı ÜDüzenle

Almancada kullanılan Umlaut'tan tamamen bağımsız bir şekilde, bu harf aynı zamanda bazı Romen Dillerinde u harfinin ayrı telâffuz edildiğini göstermek için de kullanılır. İspanyolcada 〈gue〉 harf dizisi normâlde /ge/ diye telâffuz edilirken 〈güe〉 harf dizisi /gwe/ diye telâffuz edilir. Benzer bir şekilde Katalancada da 〈gue〉 /ge/ diye okunurken, 〈güe〉 ise /gwe/ diye okunur. Katalancada ayrıca 〈güi〉, 〈qüi〉 ve 〈qüe〉 harf dizilerinde de kullanılır. Fransızcada ise bazı özel isimlerde kullanılır.

ISO temel Latin alfabesi
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz
Özel işaret almış U harfi
İki nokta işaretini kullanan harfler

tarih paleografi türetimler diyakritik noktalama rakamlar harf listesi