Ana menüyü aç

Samtshe Atabeyliği

(Samtshe-Saatabago sayfasından yönlendirildi)

Samtshe Atabeyliği ya da Samtshe-Saatabago (Gürcüce: სამცხე-საათაბაგო; translit.: “samtsh’e-saatabago), Samtshe Prensliği (სამცხის სამთავრო; translit.: "samtsh'is samtavro") olarak da bilinir, Gürcistan'ın Zemo Kartli (Yukarı Kartli) bölgesinde orta çağ Gürcü prensliğidir. 1268'de kurulan prenslik 1334 yılından itibaren "atabagi" unvanı taşıyan Gürcü hükümdarlar tarafından yönetilmiştir. Prenslik bugünkü Samtshe-Cavaheti bölgesi dışında tarihsel Tao-Klarceti bölgesini de kapsıyordu. Bölge Osmanlıların eline geçtikten sonra Çıldır Eyaleti’ne dönüştürüldü.

Atabagi ve SaatabagoDüzenle

Samtshe Prensliği’nin hükümdarlarının "atabagi" uanvanı alması, yönettikleri topraklara "saatabago" (atabaginin yönettiği topraklar) denmesi, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kaleme alınmış olan Türkçe kaynaklarda ileri sürüldüğü[1] gibi bu hükümdarların kökeninin ve Samtshe nüfusunun Kıpçak ya da Türk olmasıyla ilişkili değildir. Bu durum, Gürcü kralları ve prenslerin etraftaki güçlü devletlerin unvanlarını alıp kullanmasıyla bağlantılıdır. Gürcü hükümdarları Bizans’ın etkisi altındayken çeşitli unvanları alıp devlet teşkilatında kullanıyor ya da bu unvanı Bizans imparatoru doğrudan Gürcü krallara veriyordu. Bunun en çok bilinen örneği Kuropalatis’tir. 6. yüzyıldan başlayarak 16 Gürcü kralı "Kurapalati" (კურაპალატი) unvanı almışlardır.[2] Selçukluların Gürcülere komşu olmasından sonra Gürcü sarayında "spasalari" (სპასალარი), "atabagi" (ათაბაგი) gibi Selçuklu devlet teşkilatına özgü unvanlar kullanılmaya başladı. "Atabagi" Selçuklularda olduğu gibi tahtın vârisini yetiştirmekle görevli kişiye verilen unvandı. Bu unvan ilk kez Kraliçe Tamar zamanında 1193'te İvane Mhargrdzeli’ye verildi.[3] 1334 yılında Kral V. Giorgi Samtshe prensi Sargis Cakeli’ye (II. Sargis) "atabagi" unvanı verdi. Gürcistan Krallığı’nın parçalanmasından sonra Samtshe prensliği “atabagi”yi hükümdarlık unvanı haline getirdi ve Samtshe Prensliği’nin adı da Samtshe-Saatabago oldu.[4][5]

TarihDüzenle

Gürcistan Krallığı’nın parçalanma sürecinden krallıktan kopan ilk bölgelerden biri Samtshe’ydi. Sarayda birileri, Cakeli Hanedanından Samtshe "spasalari" Sargis Cakeli’nin krallıktan ayrılmak için çalıştığı konusunda Ulu Davit olarak da bilinen Gürcistan kralı VII. Davit ikna etti. Kral VII. Davit 1266 yılında Sargis Cakeli’yi Tiflis’te sarayına çağırdı ve burada onu tutuklattı. Bunun üzerine Sargis Cakeli’nin adamları Moğol hanına gidip yardım talep etti. İran’daki İlhanlı hükümdarı Abaka Han Sargis Cakeli’nin serbest bırakılmasını ve İran’a gönderilmesini istedi. Sargis Cakeli İran’a gidince sahip olduğu toprakların Gürcistan Krallığı’ndan ayırmasını istedi. Bu sırada Gürcistan Krallığı zaten doğu ve batı olmak üzere ikiye bölünmüştü. Samtshe’nin de ayrılmasıyla Gürcistan Krallığı üç parçaya bölünmüş oldu. Samtshe Doğu Gürcistan’dan farklı olarak doğrudan İlhanlılara bağlandı. Samtshe Prensliği bu şekilde kurulmuş oldu.[6]


KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Prof. Dr. M. Fahrettin Kırzıoğlu, Ahıska-Ardahan-Artvin ve Oltu'da Hristiyan Atabekler Hükûmeti-I (1268-1578)" (PDF). 8 Eylül 2019. 
  2. ^ Kartlis Tskhovreba - A History of Georgia, Tbilisi, 2014, s. 107 ve diğer sayfalar, ISBN 9789941445521.
  3. ^ Kartlis Tskhovreba - A History of Georgia, Tbilisi, 2014, s. 203, ISBN 9789941445521.
  4. ^ "Giorgi Ançabadze, Gürcistan Tarihi (Gürcüce), Tiflis, 2005, s. 13" (PDF). 8 Eylül 2019. 
  5. ^ Toumanoff, Cyril (1967). Studies in Christian Caucasian History, p. 438, n. 1. Georgetown University Press.
  6. ^ İ. Cavahişvili-N. BerdzeniŞvili-S. Canaşia, Gürcistan Tarihi - Eski Çağlardan XIX. Yüzyılın Başlarına Kadar, Tiflis, 1943, s. 220.