Proterozoyik

Kambriyen öncesi dönemde oluşan kayaç katmanlarının daha üstte yer alan bölümü
(Proterozoik Devir sayfasından yönlendirildi)

Proterozoyik, Kambriyen öncesinde oluşan kayaç katmanlarının daha üstte yer alan bölümüdür. Kambriyen öncesinin son alt bölümüdür. Bundan 2.5 milyar yıl önce başlayıp 541.0 ± 1.0 milyon yıl önce bittiği kabul edilir. Arkeen'in sona ermesi ile başlar.

Proterozoyik
2500 ± 0.2 – 538.8 myö 
Proterozoic collage.png
Soldan sağa: Dört ana Proterozoyik olayı: Büyük Oksidasyon Olayı ve hemen sonrasında gerçekleşen Huronian buzullaşması; Kırmızı algler gibi ilk ökaryotların ortaya çıkışı; Kriyojeniyen Dönemi'nde gerçekleşen Kartopu Dünya olayı; Ediyakaran biyotası[1]
Kronoloji
Etimoloji
Kullanım bilgisi
Gök cismi Dünya
Bölgesel kullanım Küresel (ICS)
Kullanılan zaman çizelgesi ICS Zaman Çizelgesi
Tanım
Kronolojik birim Üst zaman
Stratigrafik birim Eonotem
Zaman aralığının resmîyeti Resmî
Alt sınırını belirleyen Kronometrik olarak belirlemiştir
Alt sınır KSKN Yok
KSKN onayı Yok
Üst sınırını belirleyen İknofosil Treptichnus pedum'un ortaya çıkışı
Üst sınır KSKN Fortune Head kesiti, Newfoundland, Kanada
47°04′34″N 55°49′52″W / 47.0762°K 55.8310°B / 47.0762; -55.8310
KSKN onayı 1992
Atmosfer ve iklim verileri

Kıtaların güney yarım kürede bir araya gelmesiyle, dev kıta Rodinia oluşmuştur. Arkeen devri boyunca okyanuslara salınan oksijen, artık serbest halde okyanuslarda ve atmosferde etkin bir büyüklüğe ulaşmıştır. Bu Arkeyan okyanuslarının çekirdeksiz -prokaryotik- canlıları için bir felaket oldu. Bildiğimiz bu ilk, belki de tüm zamanların en büyük çevresel felaketi Arkeen canlılarının büyük bir kısmını yok etti. Arkealar azalıp, oksijensiz ortamlara çekilmek zorunda kalırken, bakteriler üstünlüğü ele geçirdi. Oksijenin artması ve canlılarca kullanılmaya başlamasıyla, ilk çekirdekli -ökaryotik- canlılar ortaya çıktı. Proterozoyik'in sonlarına doğru ilk çok hücreli canlılar -ağırlıklı olarak algler- ortaya çıktı.



Proterozoyik boyunca birkaç kez yeryüzünün gördüğü en büyük buzul çağları yaşandı. "Kartopu dünya" olarak adlandırılan bu buzul çağıda, yeryüzünün tamamı birkaç kilometre kalınlığında bir buz tabakasıyla kaplandı. Sonuncu buz çağının son bulmasının ardından ilk yumuşak dokulu çok hücreli canlılar ortaya çıkmaya başlamıştır. Bunlar, bugünkü denizanaları ve süngerleri andıran canlılardı. "Ediyakaran faunası” olarak bilinen bu ilk hayvansal yapıların yer aldığı fosil yatakları oldukça geniş bir alana yayılmışlardı.

Yaşam, hâlen denizlerde yayılmaktadır, karalara çıkış için daha uzun bir dönemin geçmesi gerekecektir.

KaynakçaDüzenle

Öncesinde
gelen
Proterozoyik Üst Zaman
Fanerozoyik Üst Zaman
Paleozoyik Zaman Mezozoyik Zaman Senozoyik Zaman
Kambriyen Ordovisiyen Silüriyen Devoniyen Karbonifer Permiyen Triyas Jura Kretase Paleojen Neojen Kv.