Ana menüyü aç

D'Hondt sistemi

D'Hondt sistemi, Belçikalı hukukçu ve matematikçi Victor D'Hondt tarafından 1878'de tasarlanmış nispi temsil sistemidir. Türkiye’de 1961’den bu yana –1965 Millet Meclisi genel seçimi ile 1966 Millet Meclisi ara seçimi dışında– bütün milletvekili genel ve ara seçimlerinde d’Hondt sistemi uygulanmıştır; günümüzde de yürürlükte olan sistem budur.[1]

Arjantin, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Doğu Timor, Ekvador, Finlandiya, Galler, Hırvatistan, İskoçya, İsrail, İzlanda, Japonya, Kolombiya, Macaristan, Makedonya, Paraguay, Polonya, Portekiz, Romanya, Sırbistan, Slovenya, Şili, KKTC ve Türkiye'de uygulanan seçim yöntemidir.

ÖrnekDüzenle

Bir seçim çevresinde her partinin aldığı oy toplamı, sırasıyla 1’e, 2’ye, 3’e, 4’e ... bölünür ve o seçim çevresinin çıkaracağı milletvekili sayısına ulaşıncaya kadar bu işleme devam edilir. Elde edilen paylar, parti farkı gözetmeksizin, büyükten küçüğe doğru sıralanır. Milletvekillikleri bu sıralamaya göre partilere tahsis edilir.

7 milletvekili çıkaracak bir seçim bölgesinde A Partisi 60 000, B Partisi 25 000, C Partisi 14 000 oy alsın.

A Partisi
B Partisi
C Partisi
Oy
60 000
25 000
14 000
1. milletvekili
60 000
25 000
14 000
2. milletvekili
30 000
25 000
14 000
3. milletvekili
20 000
25 000
14 000
4. milletvekili
20 000
12 500
14 000
5. milletvekili
15 000
12 500
14 000
6. milletvekili
12 000
12 500
14 000
7. milletvekili
12 000
12 500
7 000
Partinin çıkardığı milletvekili sayısı
4
2
1
Milletvekili başına düşen oy
15 000
12 500
14 000

A Partisi'ne 1. olduğu için bir milletvekili verilir. A Partisi'nin oyu 2'ye bölünür. A Partisi'nin oyu hala en çok olduğu için A Partisi'nin oyu bu sefer 3'e bölünür.(60000/3=20000) Bu işlemden sonra en çok oy B Partisi'nde olduğu için B'ye bir milletvekili verilir ve oyu 2'ye bölünür. (25000/2=12500) Kalan sayılar arasında en büyük A olduğu için bir milletvekili daha verilir ve A'nın oyu bu defa 4'e bölünür. (60000/4=15000) Ortaya çıkan sayılar arasında en büyük oy yine A'nın oyu olduğundan yine bir milletvekili verilir ve bu kez de oyları 5'e bölünür (60000/5=12000). Bu işlemden sonra en büyük oy C'ye aittir ve C'nin hanesine 1 milletvekili eklenir; C'nin oyları 2'ye bölünür (14000/2=7000). Bu 7. ve son işlem sonucunda en büyük sayı B'ye ait olduğu için son milletvekilliğini B Partisi alır.

Sonuç olarak; bu bölgeden A Partisi 4, B Partisi 2, C Partisi de 1 milletvekili çıkarır.

D'Hondt yöntemi, secimler sonucu tüm siyasal partiler arasında ortaya çıkan en yüksek milletvekili sayısı-oy oranını düşürerek orantızıslıgın onüne geçmektedir.[2][3] En yüksek milletvekili saysısı-oy oranı avantaj oranı olarak bilinir. Genel parti sayısının   olduğunu düsünelim. Parti   için avantaj oranı

 

bu denklemde

  – partinin   meclis sandalye payı,  ,
  – partinin   oy payı,  .

En yüksek avantaj oranı,

 

tüm siyasal partiler arasında en fazla temsil edilen siyasi partinin ne kadar orantısız olarak temsil edildiğini ortaya çıkarır. D'Hondt yöntemi, siyasal partilere parlamento sandalyesi tahsis eder ve ortaya çıkan en büyük avantaj oranını mümkün olduğu kadar azaltır,

 .

Bu koltuk tahsisi  , olası tüm  ’lerin bir öğesidir. Bu sayede, D'Hondt yöntemi oyları orantılı olarak temsil edilenlere ve kalanlara ayırır ve işlem sonucunda ortaya çıkan fazlalıgı en aza indirir.[4] Geri kalan oyların genel oranı:

 .

  partisinin fazla sandalye sayısı bu şekilde hesaplanır,

 .

Bunun nasıl çalıştığını daha iyi anlayabilmek için secimlerde rekabet eden üç siyasal parti düsünün. A partisi oyların yüzde 60,6'sını, B partisi yüzde 25,3'ünü ve C partisi yüzde 14,1'ını almıstır. D'Hondt yöntemi meclis sandalyelerinin yüzde 57,1'ini A partisine, yüzde 28,6'sını B partisine, yüzde 14,1'ini C partisine verir. Bu süreç, A partisine 0.94, B partisine 1.13, C partisine 1.01 avantaj oranı verir. Böylece B en büyük avantaj oranını elde eder. Fazlalıgın toplam payı 1 - 1 / 1.13 = 0,12 veya yüzde 12'dir. Bu, A partisi fazlalıklarının yüzde 10,1, B partisi fazlalıklarının yüzde 0'ı ve C partisi fazlalıklarının yüzde 1,5 olduğu anlamına gelir. Asagıdaki tablo bu durumu özetlemektedir.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ 25.5.1961 tarih ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu m. 32/II, 10.6.1983 tarih ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu m. 34/III
  2. ^ André Sainte-Laguë (1910). "La représentation Proportionnelle et la méthode des moindres carrés" (PDF). Annales scientifiques de l'École Normale Supérieure. l'École Normale Supérieure. Cilt 27. 
  3. ^ Gallagher, Michael (1991). "Proportionality, disproportionality and electoral systems". Electoral Studies. 10 (1). doi:10.1016/0261-3794(91)90004-C. 
  4. ^ Juraj Medzihorsky (2019). "Rethinking the D'Hondt method". Political Research Exchange. 1 (1).