Grönland

Danimarka Krallığı'na bağlı özerk bölge.

Grönland (GrönlandcaKalaallit Nunaat; DancaGrønland), Atlas Okyanusu'nun kuzeyinde, 2.166.086 km² ile kuzey kutbundaki en büyük buz örtüsüyle kaplı, Danimarka Krallığı'na bağlı özerk bir bölgedir.[4] Kanada Arktik Adaları'nın doğusunda, Arktik ve Atlantik okyanusları arasında yer alan Dünya'nın en büyük adasıdır. Fizyografik olarak Kuzey Amerika kıtasının bir parçası olmasına rağmen Grönland, 986'dan başlayarak bin yıldan fazla bir süredir siyâsî ve kültürel olarak Avrupa (özellikle sömürge güçleri olan Norveç ve Danimarka) ile ilişkilendirilmiştir.[5] Sakinlerinin çoğunun ataları Alaska'dan Kuzey Kanada'ya göç eden ve 13. yüzyılda yavaş yavaş adaya yerleşmeye başlayan İnuitlerdir.[6]

Grönland
Kalaallit Nunaat
Grønland
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Grönland haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Nuuk
Resmî diller Grönlandca (Kalaallisut, Inuktun ve Tunumiisut)
Tanınan bölgesel diller Danca
Etnik gruplar
%88 Inuit
%12 Avrupalı
Demonim Grönlandlı
Hükûmet Parlamenter demokrasi ve anayasal monarşi
• Kraliçe
II. Margrethe
• Yüksek Komiser
Mikaela Engell
• Başbakan
Múte Bourup Egede
Tarihçe  
• Norveç egemenliği[a]
1261
• İletişimin yeniden kuruluşu
1721
14 Ocak 1814
• İdari bölünme
5 Haziran 1953
• Özerklik
1 Mayıs 1979
• Yeni haklar
21 Haziran 2009[1]
• Su (%)
83,1[c]
Nüfus
• 2020 tahminî
56.081[2]
GSYİH (SAGP) 2011 tahminî
• Toplam
1,8 milyar $
• Kişi başına
37.000 $[d] (40)
İGE (2010) 0.786[3]
yüksek
Para birimi Danimarka Kronu (DKK)
Zaman dilimi UTC±00:00'dan UTC-04:00'a
Trafik akışı sağ
Telefon kodu +299
İnternet alan adı .gl

Adanın sahilleri hariç her tarafı 3 km kalınlığına varan bir buz tabakasıyla kaplı olup buzun tabanı deniz seviyesinin altındadır. Adanın %81'i buzullarla kaplıdır. Adanın kuzeyinde Arktik Okyanusu (Arktik Deniz), güneydoğusunda İzlanda ve Danimarka Boğazı, batısında Kanada'nın Ellesmere Adası ve Baffin Körfezi yer alır.

Grönland, yüzölçümü açısından Dünya'nın en büyük adasıdır. Küresel ısınma sebebiyle adanın buzla kaplı kısımları buzların erimesinden dolayı azalmaktadır.

Grönland'da yaşayan nüfus 57.500 civarındadır. Nüfusun büyük kesimi batı kıyısındaki küçük kasabalarda yaşar. Grönland'ın buzullarla kaplı orta kesimlerinde insan yaşamaz. Ülkenin temel geçim kaynağı avcılık ve balıkçılıktır. Ülke toprakları çoğunlukla buzullarla kaplı olduğundan tarıma elverişsizdir. Sadece güneyinde küçük bir alanda patates ekilir. Tarım ürünleri çoğunlukla Danimarka'dan getirilir ve fiyatları Danimarka'ya göre pahalıdır. Genellikle en ucuz ürünler alkollü içeceklerdir. Ülkede su buzdağlarında elde edilir. Onun dışında tabiî su kaynakları yok denecek kadar azdır. Dolayısıyla suyun da büyük kısmı Danimarka'dan getirilir.

Toplamda on üç adet resmi tatil bulunur.

Grönlandlılar, hem Kalaallit (Grönland İnuitleri), hem İskandinavya kökenleri taşımaktadır ve Grönlandca dilini konuşur. Adanın iki önemli şehri başkent Godthab (Nuuk) ile Godhavn'dır.

Ortalama sıcaklığın -7 ⁰C olmasına karşın iklim kuru ve güneşlidir. Kışlar soğuktur ve buzlu bölgelerde sıcaklık yazın bile donma noktasının altında kalır.[7] Danimarka'nın özerk bölgesi olan Grönland'ın yerli Kalaallisut dilindeki adı Kalaallit Nunaat'dır. 21 Haziran 2009'de bir referandumla Grönland Hükûmeti, topraklarının zengin tabii kaynaklarını kullanma hakkına ve yetkilerine sahip olarak Danimarka'dan daha fazla bağımsızlık kazandı[8]

TarihDüzenle

900 yılında Gunnbjorn Ulfsson Grönland'ı keşfetmiştir. 986 yılında ise Kızıl Erik, Grönland'da bir Viking sömürgesi kurdu. 1985 yılında AB'den ayrılmıştır.

İsimDüzenle

İlk İskandinav yerleşimcileri adayı Grönland olarak adlandırdı. İzlanda destanlarında Norveç doğumlu Kızıl Erik'in kasıtsız adam öldürmek suçundan İzlanda'dan sürgün edildiği söyleniyordu. Geniş ailesi ve köleleri ile birlikte gemilerle kuzeybatıda olduğu bilinen buzlu bir ülkeyi keşfetmek için yola çıktı. Yaşanabilir bir bölge bulup oraya yerleştikten sonra güzel ve ümit veren bir ismin yerleşimcileri çekeceği ümidiyle adaya Grœnland (Yeşil Ülke) adını verdi.[9][10][11] Kızıl Erik Efsanesi şöyle der: "Erik, Grönland adını verdiği ve uygun bir isme sahip olsa insanların oraya çekileceğini söylediği için bulduğu ülkeye yerleşmek için yaz aylarında ayrıldı."[12]

Grönland yerli dilinde ülkenin adı Kalaallit Nunaat'tır ("Kalaallit'in ülkesi").[13] Kalaallitler, ülkenin batı bölgesinde yaşayan yerli Grönlandik Eskimo halkıdır.

ÖzelliğiDüzenle

Atlas Okyanusu'nda bulunan Grönland, Kuzey Amerika kıtasına bitişik olmakla birlikte tarihsel olarak Avrupa ile bağları daha fazladır. Her ne kadar geniş özerklikleri olsa da, Danimarka Kraliyet Birliği'nin bir parçasıdır. Danimarka'ya bağlı olarak 1973 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu'na dahil olan Grönland, 23 Şubat 1983 tarihinde yaptığı bir halk oylaması sonucunda AET'den ayrılma kararı alır ve gelişmelerin ardından 1 Şubat 1985'te Grönland kendi isteğiyle topluluktan ayrılır; hâlen Avrupa Birliği'nin dışındadır.

Grönland kronuDüzenle

Grönland kronu, Grönland'da gelecekte kullanılması düşünülen para birimidir. Günümüzde Danimarka kronu kullanılmaktadır. Mayıs 2007'de Danimarka'da çıkan yasaya göre Grönland'a Danimarka kronunun Grönland versiyonunun basılmasına izin verildi.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Self-rule introduced in Greenland". BBC News. 21 Haziran 2009. 25 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2010. 
  2. ^ Statistics Greenland, Greenland in Figures, 2019 21 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  3. ^ "United Nations Island Directory". 28 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2010. 
  4. ^ Benedikter, Thomas (19 Haziran 2006). "The working autonomies in Europe". Society for Threatened Peoples. 24 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Denmark has established very specific territorial autonomies with its two island territories Ackrén, Maria (Kasım 2017). "Greenland". Autonomy Arrangements in the World. 23 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Faroese and Greenlandic are seen as official regional languages in the self-governing territories belonging to Denmark. 
  5. ^ The Fate of Greenland's Vikings 11 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Dale Mackenzie Brown, Archaeological Institute of America, 28 Şubat 2000
  6. ^ Mcghee, Robert (3 Nisan 2015). "Thule Culture". Canadian Encyclopedia. Historica Canada. 20 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2015. 
  7. ^ Greenland Has Experienced A Significant Loss Of Ice, NASA Research Shows, issued by NASA/Goddard Space Flight Center, Çev: Kader Demirpehlivan, 30/5/2007.
  8. ^ Self-rule introduced in Greenland
  9. ^ Eirik the Red's Saga. Gutenberg.org. 8 Mart 2006. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2010. 
  10. ^ "How Greenland got its name" 19 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. The Ancient Standard. 17 December 2010.
  11. ^ Grove, Jonathan (2009). "The place of Greenland in medieval Icelandic saga narrative". Journal of the North Atlantic. 2: 30-51. doi:10.3721/037.002.s206. 11 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  12. ^ Evans, Andrew. "Is Iceland Really Green and Greenland Really Icy?" 4 Aralık 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., National Geographic (30 Haziran 2016).
  13. ^ Stern 2009, s. 89.

Dış bağlantılarDüzenle

  Wikimedia Commons'ta Grönland ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

Grönland haritası
Grönland fotoğrafları