Zülkarneyn

Kur'an'da, Yecüc-Mecüc milletini hapsettiği anlatılan efsanevi kral

Zülkarneyn (Arapça: ذو القرنين), İslam dininin kutsal kitabı Kur'an'ın Kehf Suresi'nde geçen bir kişidir. Peygamber olup olmadığı tartışmalıdır. Allah'ın yardımıyla doğuya ve batıya büyük seferler yaptığı, Ye'cüc ve Me'cüc'ü engellemek için bir set inşa ettiğinden söz edilir. Hangi çağda yaşadığı belirtilmemiştir.

Zülkarneyn'in Yecüc ve Mecüc'le mücadelesi; Efsanenin kaynağı olarak görülen en eski İbrani incili (Eski ahit) te Gog bir kişi ve Magog O’nun toprağı[1] olarak görülür. (Hezekiel 38:2-3) Genesis 10’da ise Magog bir insandır, Gog’dan bahsedilmez. Bundan yüzyıllar sonra Yahudi rivayetlerinde Ezekiel’in “Magog’dan Gog” deyimi "Gog ve Magog"’[2] Yeni Ahit vahiy kitabında ise "Gog ve Magog kavmi"ne[3] dönüşmüştür. Roma döneminde İskenderin “İskender kapısı”nı inşa etmesiyle onlar adına bir efsane üretilir ki buna göre kapı bu kavmi engellemek üzerine inşa edilmiş olmaktaydı.

Romalı Yahudi tarihçi Josephus O'nları Genesis'te bahsedilen Magog'un soyundan gelenler olarak tanımladı ve Onların İskitler olduğunu söyledi. Erken Hristiyan yazarların elleriyle Onlar Kıyamet alameti olan sürülere dönüştürüldüler. Ortaçağ boyunca Vikingler, Hunlar, Hazaralar, Moğollar, Ural-Altay Türkleri ve diğer göçebeler ve hatta İsrail'in kayıp kabileleri Yecüc ve Mecüc olarak tanımlandı.

Kelime anlamıDüzenle

Zülkarneyn kelimesi Arapçadır. , tanımlık (e)l ve karneyn kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Zü, sahip ve mâlik demektir. Karn ise boynuz, perçem, tepe, zaman, güneş anlamlarına gelir. Karneyn, karn'ın tesniyesi yani iki tanesi demektir. Buna göre Zülkarneyn kelimesi iki boynuz sahibi şeklinde tercüme edilir.[4]

Zülkarneynin kimliğiDüzenle

 
Büyük İskender'i başındaki Amon boynuzlarıyla Mısır fatihi olarak tasvir eden para, İskender Mısır'da Koçbaşlı Tanrı Amon'un oğlu ve bir tanrı kabul edilir.
 
Zülkarneyn anlatısında geçen, Zülkarneyn'in Ye'cüc ve Me'cüc'ü engelleyecek bir set inşa ettirmesini betimleyen, 16. yüzyıldan kalma bir Fars minyatürü.

Zülkarneyn karakteri, kelime anlamının çift boynuz sahibi olması nedeniyle (çift boynuzlu miğfer takan) Büyük İskender ile[5][6][7][8][9][10] veya Ebu'l Kelam Azad,[11] Muhammed Hüseyin Tabatabaî[12] ve Nasir Mekarim Şirâzî[13] gibi tefsir âlimleri tarafından ve bâzı Hristiyanlarca Büyük Kiros ile özdeşleştirilir.[6][8][14][15][16]

 
Derbent, Dağıstan'da Hazar kapısı, sıklıkla İskender kapısı olarak nitelendirilir.

Kur'an'da kimlik tanımı flu çizgilerle yapılmış efsanevî bir komutan veya kral olduğu anlaşılan Zülkarneyn’in demir işlemeyi bildiği göz önüne alındığında Demir Çağı'ndan sonra yaşadığı anlaşılır. Sınırları doğu ve batıda olabilecek en geniş noktalara ulaşan bir devlet veya hükümranlığın başını temsil edişi, başarılarının büyüklüğünün kendisini Tanrı’nın desteklediği efsanesinin yerleşmesine yol açışı ve başında savaşlarda kullandığı çift boynuzlu kaska atfen Zülkarneyn (çift boynuzlu) ifadesi kullanılıyor oluşu Zülkarneyn'in Büyük İskender ile uyumlu gözükmesine ve Kur'an yorumcularının çoğunun Zülkarneyn’in İskender olduğu sonucuna ulaşmasına sebep olmuştur.[17][18]

Zülkarneyn'in demir kitleleri ile inşâ ettiği Zülkarneyn Seddi de İskender'in Kafkas dağlarında inşa ettiği "iskender kapısı" ile örtüşmektedir.

Bununla birlikte başka bazı tefsirci ve araştırmacılar ise İskender'in İslam inancıyla bağdaşan bir dine sahip olmadığının bilindiğini de belirterek, Kyros Silindiri'nde Kyros'un kendisinin tanrı tarafından kutsandığını söylemesi, Babil'e geldiğinde oradaki Yahudileri tutsaklıktan kurtarması ve Kudüs'e dönmesine izin vermesi dolayısıyla Yahudiler tarafından bilinmesi, Tevrat'ta da adının geçmesi ve buna rağmen İskender'in o dönemde zaten bilinen biri olması dolayısıyla Kur'an da geçen bağlamının makul olmadığı düşüncesiyle Kyros'un İskender olduğunu düşünmektedir.

Bazı yorumcuların iddiasi O'nun Muhammed'in kendisi olduğu şeklindedir.[19]

Ayrıca Kur'an'ın Kehf Suresi'nin Orhun Yazıtları ile olan bazı benzerliklerine[kaynak belirtilmeli] dayanarak Zülkarneyn'in Bilge Kağan veya antik çağda yaşamış bir başka Türk komutan veya Oğuz Han olduğu da düşünülür.[20]

Yorumlarında çağdaş unsurları kullanan bâzı modernist yorumcular ise onun gezegenler arası seyahat yapabilen bir zaman yolcusu olduğunu ileri sürebilmektedirler.

Kuran'da ZülkarneynDüzenle

Kur'an'da Zülkarneyn Kehf Suresi'nin 83. ilâ 102. ayetleri arasında geçmektedir. Yahudilerin teklifleri ile Mekkelilerin Muhammed'i imtihan etmek için sordukları sorulardan biri olan "yeryüzünün hem doğusuna hem de batısına sefer yapmış olan şahıs" ile ilgilidir.[21]

Sana Zülkarneyn hakkında soru soruyorlar. De ki: "Size onunla ilgili bir parça okuyacağım." ● Gerçekten biz onu yeryüzünde iktidar sahibi kıldık, ona (muhtaç olduğu) her şey için bir yol öğrettik. ● O da bir yol tutup gitti. ● Nihayet güneşin battığı yere varınca, onu kara bir balçıkta batar (gibi) buldu. Orada bir kavme rastladı. Bunun üzerine biz, "Ey Zülkarneyn! Onları ya cezalandıracak veya haklarında iyi davranma yolunu seçeceksin" dedik. ● O, şöyle dedi: "Haksızlık edeni cezalandıracağız; sonra o, rabbine gönderilecek; Allah da ona korkunç bir azap uygulayacak. ● İman edip iyi şeyler yapan kimseye gelince, onun için de en güzel karşılık vardır. Ve ona işimizden kolay olanını buyuracağız. ● Sonra yine bir yol tutup gitti. ● Nihayet güneşin doğduğu yere ulaşınca, onu öyle bir kavim üzerine doğar buldu ki, onlar için güneşe karşı bir örtü yapmamıştık. ●İşte böyle oldu! Biz onunla ilgili her şeyi ayrıntısıyla biliyorduk. ● Sonra yine bir yol tuttu. ● Nihayet iki dağ arasına ulaştığında bunların ötesinde nerede ise hiçbir sözü anlamayan bir kavim buldu. ● Dediler ki: "Ey Zülkarneyn! Bu memlekette Ye’cûc ve Me’cûc bozgunculuk yapmaktadırlar. Bizimle onlar arasında bir sed yapman için sana bir bedel ödesek kabul eder misin?" ● Zülkarneyn şöyle cevap verdi: "Rabbimin beni içinde bulundurduğu nimet ve kudret sizinkinden üstündür. Siz bana kuvvetinizle destek olun da, sizinle onlar arasına aşılmaz bir engel yapayım. ● Bana, demir kütleleri getirin." Nihayet (vadiyi demirle doldurup) iki dağın arasını aynı seviyeye getirince, "Ateşi körükleyin!" dedi. Artık onu kor haline getirdiği vakit, "Getirin bana, üzerine bir miktar erimiş bakır dökeyim" dedi. ● Artık onu ne aşabildiler ne de delebildiler. ● Zülkarneyn, "Bu, rabbimden bir rahmettir. Fakat rabbimin vaadi gelince O, bunu yerle bir eder. Rabbimin vaadi haktır" dedi. ● O gün (kıyamet günü) biz onları, birbirine çarparak çalkalanır bir halde bırakmışızdır; sûra da üfürülmüş, böylece onları bütünüyle bir araya getirmişizdir. ● Ve (dünyada iken) gözleri beni hatırlatacak delillere kapalı bulunan, vahye kulak vermeye de tahammül edemez olan kâfirleri o gün cehennemle yüz yüze getirmişizdir. ● O inkârcılar, beni bırakıp kullarımı yardımcı edineceklerini mi sandılar? Biz cehennemi inkârcılar için bir konak olarak hazırladık![21] (Kehf : 83-102)

Ayrıca bakınızDüzenle

Dış kaynaklarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Lust 1999b, ss. 373–374.
  2. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; boring isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  3. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; mounce isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ El-Firuzabadî El-Kamusu'l-Muhît, Kahire, 1332, cilt IV, s.304.
  5. ^ "Alexander the Great". Oxford Islamic Studies. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ a b Wheeler, Brannon M.; Wheeler, Associate Professor of Islamic Studies and Chair of Comparative Religion Brannon M. (2002). Moses in the Quran and Islamic Exegesis (İngilizce). Psychology Press. ISBN 9780700716036. 
  7. ^ İbn Kathir tefsiri, Kur'an 18:84.
  8. ^ a b Shirazi, Naser Makarem. Tafseer-e-Namoona. 
  9. ^ Ibn Taymiyyah. الفرقان - بین اولیاء الرحمٰن و اولیاء الشیطٰن [The Criterion - Between Allies of the Merciful & The Allies of the Devil] (PDF). Ibn Morgan, Salim Adballah tarafından çevrildi. Idara Ahya-us-Sunnah. s. 14. 
  10. ^ Seoharwi, Muhammad Hifzur Rahman. Qasas-ul-Qur'an (PDF). 3. [ölü/kırık bağlantı]
  11. ^ Dhul-Qarnayn: Encyclopedia - Dhul-Qarnayn 27 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  12. ^ El-Mizan Tefsiri, cilt 26.
  13. ^ Bargozideh Tafseer-i Nemuneh, cilt 3, s.69.
  14. ^ Maududi, Syed Abul Ala. Tafhim al-Qur'an. 20 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2020. The identification ... has been a controversial matter from the earliest times. In general the commentators have been of the opinion that he was Alexander the Great but the characteristics of Zul-Qarnain described in the Qur'an are not applicable to him. However, now the commentators are inclined to believe that Zul-Qarnain was Cyrus ... We are also of the opinion that probably Zul-Qarnain was Cyrus... 
  15. ^ Pirzada, Shams. Dawat ul Quran. s. 985. 
  16. ^ http://www.orientdienst.de/praxis/gesprachs-tipps/am-koran-anknupfen/ 14 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 2013-08-08
  17. ^ http://turkoloji.cu.edu.tr/mine_mengi_sempozyum/ismail_avci_iskenderi_zulkarneyn_ve_hizir.pdf
  18. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2012. 
  19. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2012. 
  20. ^ Araştırmacı yazar Oktan Keleş'in makalesi.
  21. ^ a b "Kehf Suresi 83. Ayet Tefsiri - Diyanet İşleri BaşKanlığı". kuran.diyanet.gov.tr. 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021.