Zülkarneyn

Kur'an'da, Yecüc-Mecüc milletini hapsettiği anlatılan efsanevi kral

Zülkarneyn (Arapça: ذو القرنين), İslam dininin kutsal kitabı Kur'an'ın Kehf Suresi'nde geçen bir kişidir. Peygamber olup olmadığı tartışmalıdır. Kendisiyle ilgili anlatı Ye'cüc ve Me'cüc'ü de içerir ki bu bağlamda benzeri anlatılar Tanah'ta da bulunur. Ye'cüc ve Me'cüc'ü engellemek için bir set inşa ettiğinden söz edilir. Hangi çağda yaşadığı belirtilmemiştir.

Zülkarneyn anlatısında geçen, Zülkarneyn'in Ye'cüc ve Me'cüc'ü engelleyecek bir set inşa ettirmesini betimleyen, 16. yüzyıldan kalma bir Fars minyatürü.

İsmin analiziDüzenle

Zülkarneyn kelimesi Arapçadır. , tanımlık (e)l ve karneyn kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Zü, sahip ve mâlik demektir. Karn ise boynuz, perçem, tepe, zaman, güneş anlamlarına gelir. Karneyn, karn'ın tesniyesi yani iki tanesi demektir. Buna göre Zülkarneyn kelimesi iki boynuz sahibi şeklinde tercüme edilir.[1]

Zülkarneyn karakterini, kelime anlamının çift boynuz sahibi olması nedeniyle (çift boynuzlu miğfer takan) Büyük İskender'e[2][3] veya Ebu'l Kelam Azad,[4] Muhammed Hüseyin Tabatabaî[5] ve Nasir Mekarim Şirâzî[6] gibi tefsir âlimleri tarafından ve bâzı Hıristiyanlarca Büyük Kiros'a atfedilir.[7] Bunların yanı sıra hayat hikâyesinin Kur'an'da geçen bir karakter olan Zülkarneyn (iki boynuz sahibi) ile bağdaştırılması neticesinde zaman zaman bu adla da anılmaktadır.

 
Büyük İskender'i başındaki Amon boynuzlarıyla Mısır fatihi olarak tasvir eden para

Türkiye Diyanet Vakfı'nca hazırlanan İslâm Ansiklopedisi'ndeki Zülkarneyn maddesi, ünlü tefsirci Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından kaleme alınmıştır. Zülkarneyn hakkında çok ayrıntı ve derinlemesine bilgi içeren araştırmalardan biridir.[8]

Kur'an'da kimlik tanımı flu çizgilerle yapılmış efsanevî bir komutan veya kral olduğu anlaşılan Zülkarneyn’in demir işlemeyi bildiği göz önüne alındığında Demir Çağı'ndan sonra yaşadığı anlaşılır. Sınırları doğu ve batıda olabilecek en geniş noktalara ulaşan bir devlet veya hükümranlığın başını temsil ediyor. Başarılarının büyüklüğü, kendisini Tanrı’nın desteklediği efsanesinin yerleşmesine yol açıyor. Başında savaşlarda kullandığı çift boynuzlu kaska atfen Zülkarneyn (çift boynuzlu) ifadesi kullanılıyor. Hikâyenin buraya kadarki kısmı Büyük İskender ile uyumlu gözüküyor ve Kur'an yorumcularının çoğu Zülkarneyn’in İskender olduğu sonucuna ulaşıyor.[9][10] Ancak hikâyenin diğer parçaları başka coğrafyalardan derlenmiş unsurlardan oluşuyor. İskender’in demir kitleleri ile inşâ ettiği Zülkarneyn Seddini inşa edenin kimliği, seddin harcı ve kimlere karşı (Ye'cüc ve Me'cüc) yapıldığı göz önüne alındığında yorumcuların aklını karıştırıyor ve Büyük İskender için sonu olmayan kimlik arayışlarına, hatta onun Muhammed'in kendisi olduğu iddialarına yol açıyor.[11]

Fanatik Türk milliyetçiler tarafından, Kur'an'ın Kehf Suresi'nin Orhun Yazıtları ile olan bazı benzerliklerine[kaynak belirtilmeli] dayanarak Zülkarneyn'in Bilge Kağan veya antik çağda yaşamış bir başka Türk komutan veya Oğuz Han olduğu da iddia edilir.[12] Ancak bu iddia hiçbir zaman kabul görmemiş ve son zamanlarda popülerliğini yitirmiştir.

Dünya araştırmacıları ise, Zülkarneyn'in Büyük İskender[13][13][14][15][16] veya II. Kiros[13][13][14][17][18] olduğuna kanaat kılmıştır.

Yorumlarında çağdaş unsurları kullanan bâzı modernist yorumcular ise onun gezegenler arası seyahat yapabilen bir zaman yolcusu olduğunu ileri sürebilmektedirler.

Ayrıca bakınızDüzenle

Dış kaynaklarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ El-Firuzabadî El-Kamusu'l-Muhît, Kahire, 1332, cilt IV, s.304.
  2. ^ "Alexander the Great". Oxford Islamic Studies. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ İbn Kathir tefsiri, Kur'an 18:84.
  4. ^ Dhul-Qarnayn: Encyclopedia - Dhul-Qarnayn.
  5. ^ El-Mizan Tefsiri, cilt 26.
  6. ^ Bargozideh Tafseer-i Nemuneh, cilt 3, s.69.
  7. ^ http://www.orientdienst.de/praxis/gesprachs-tipps/am-koran-anknupfen/ 14 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 2013-08-08
  8. ^ "Zülkarneyn Kimdir?". mustafaozturkarsivi.blogspot.com. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016
  9. ^ http://turkoloji.cu.edu.tr/mine_mengi_sempozyum/ismail_avci_iskenderi_zulkarneyn_ve_hizir.pdf
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2012. 
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2012. 
  12. ^ Araştırmacı yazar Oktan Keleş'in makalesi.
  13. ^ a b c Wheeler, Brannon M.; Wheeler, Associate Professor of Islamic Studies and Chair of Comparative Religion Brannon M. (2002). Moses in the Quran and Islamic Exegesis (İngilizce). Psychology Press. ISBN 9780700716036. 
  14. ^ a b Shirazi, Naser Makarem. Tafseer-e-Namoona. 
  15. ^ Ibn Taymiyyah. الفرقان - بین اولیاء الرحمٰن و اولیاء الشیطٰن [The Criterion - Between Allies of the Merciful & The Allies of the Devil] (PDF). Ibn Morgan, Salim Adballah tarafından çevrildi. Idara Ahya-us-Sunnah. s. 14. 
  16. ^ Seoharwi, Muhammad Hifzur Rahman. Qasas-ul-Qur'an (PDF). 3. 
  17. ^ Maududi, Syed Abul Ala. Tafhim al-Qur'an. The identification ... has been a controversial matter from the earliest times. In general the commentators have been of the opinion that he was Alexander the Great but the characteristics of Zul-Qarnain described in the Qur'an are not applicable to him. However, now the commentators are inclined to believe that Zul-Qarnain was Cyrus ... We are also of the opinion that probably Zul-Qarnain was Cyrus... 
  18. ^ Pirzada, Shams. Dawat ul Quran. s. 985.