Meryem

Nasıralı İsa'nın annesi
(Meryem Ana sayfasından yönlendirildi)

Meryem (İbraniceמִרְיָם‎, romanize: Miriyam; Aramiceܡܪܝܡ, Mariam; GrekçeΜαρία, María; y. MÖ 18 – MS 30/33), Nasıralı İsa'nın annesi olan Yahudi kadındır. Yeni Ahit'te ve Kur'an'da önemli ve kutsal kişilerden biridir. Meryem Ana ve Bakire Meryem olarak da anılır. Meryem İsa'ya hamile iken Yusuf ile evlendi. İsa, mensubu olduğu Yahudi toplumunda Yusuf'un oğlu İsa olarak anılırdı.[2]

Meryem
מרים
Sassoferrato - Jungfrun i bön.jpg
Doğum y. MÖ 18 (geleneksel olarak M.Ö. 8 Eylül 18)[1]
Nasıra, Celile, Yahudiye
Ölüm MS 30 / 33
Evlilik Yusuf
Çocuk(lar) İsa
Ebeveyn(ler) Yehoiakim Hanne

Meryem'in, çocuk yapmış olmasına rağmen ebedi bakireliği gibi inanılan birçok sıfatının Artemis veya Isis gibi evlenip çocuk yapan ama bekaretini kaybetmeyen mitolojik tanrıça modellerinden Hristiyanlığa aktarılan inanışlar olduğu üzerinde durulan konulardandır.[3][4][5]

HristiyanlıktaDüzenle

Yeni Ahit Meryem'in ailesi ve erken dönem hayatı için çok az şey söyler. 2. yüzyıl İncil yazarı Yakup onun anne-babasını Yehoiakim ve Anne (Hanne) olarak tanımlar.[6]

Meryem annesi tarafından daha doğmadan erkek olacağı varsayımı ile Süleyman Mabedi'ne adanmıştı. Meryem'in bugünkü İsrail topraklarında yaşadığı, Beytüllahim'de babasız olarak İsa'yı dünyaya getirdiğine inanılır.[7][8][9]

Bazı Hristiyanların inanışına göre Meryem'in son yıllarını geçirdiği yerlerden olan Efes ve Meryem Ana Evi günümüzde Selçuk ilçesi sınırları içerisindedir.[10]

 
Meryem Suresi'nde de anlatılan "Bakire Meryem"in çocuk doğurması hikayesi. Apokrif metinlerden Yakup İncili'nde yazıldığına göre ebe İsa'nın doğumu sonrasında Meryem'in bekaretini kontrol edip onaylıyor.
 
Bakire Meryem'e İsa'nın Müjdelenişi, Leonardo Da Vinci

Hristiyan dünyasında Meryem'in kilise hayatındaki konumu mezhepsel olarak bazı bölünmelere yol açmıştır. Katolik Kilisesi, Meryem'in bekâretinin ölene kadar muhafaza edildiğine ve öldüğünde bedeniyle beraber cennete çekildiğine inanmaktadır, Protestanlar ise Günahsız Doğum'a inanmakla beraber, Meryem'in ebedi bekâretini ve göğe çıkışını incilsel bir dayanağı bulunmadığı gerekçesi ile reddederler.[11] Yeni Ahit'in muhtelif bölümlerinde İsa'nın 4 adet erkek kardeşinin isimlerinden açıkça bahsedilmesine karşın bu ayetlerde geçen kardeş sözcüğünün bugünkü anlamda kardeş olarak değil kuzen gibi yakın akrabaları tanımladığı yorumları yapılmaktadır.[12] Yeni Ahit'te Meryem hakkında en çok bilgi verilen bölüm, Luka İncili'dir.[13]

İslamdaDüzenle

 
Meryem, taze hurma için hurma ağacını silkeliyor, Yalancı-Matta İncilinde anlatılan efsane[14] Kur'an'da da tekrarlanır.

Meryem konusunun Kur'an'da birçok kez bahsi geçmesinin ötesinde Kur'an'da adı doğrudan telaffuz edilen tek kadın Meryem'dir. 19. surenin adı Meryem Suresi olarak adlandırılır ve Meryem'in babası olarak anılan İmran, bir başka surenin (Al-i İmran) isim kaynağıdır. Kur'an'da Meryem'den bahseden ayetler şunlardır: Al-i İmran Suresi 3:35-37, 42-47, 59, Nisa Suresi 4: 156-158, Maide Suresi 5:75, Meryem Suresi 19: 16-34, Mü'minun Suresi 23:50, Tahrim Suresi 66:12, Enbiya Suresi 21:91

Kur'an'a göre, Meryem, İmran'ın kızı (Al-i İmran 33-42) ve Harun'un kız kardeşidir (Meryem Suresi:28).[15]

Meryem'in İslam'da çok önemli bir konumu olduğunu belirten pek çok ayet bulunmaktadır:

Kur'an 19:21'de İsa için kullanılan ve mucize, işaret anlamlarına gelen Ayet terimi[16] Kur'an 23:50'de Meryem için de yinelenmiş İsa ve Meryem Allah'ın rahmetinin bir simgesi olarak sunulmuştur. Ayrıca "berrak çeşmeler" veya "akarsular" anlamındaki sözcükle cennet, huzur kavramlarıyla bağlantılı olarak manevî arınmışlık simgelenmektedir[17].

 
Meryem ve İsa'yı betimleyen eski bir İran minyatürü.

Meryem'e babasız bir çocuk olan İsa'yı doğuracağı Cebrail tarafından müjdelenmiştir.[18] Doğum insanlardan uzakta, bir hurma ağacının altında gerçekleşir.[19][20] İsa'nın bir babası olmadığından Meryem utanç içindedir. Ancak ilahi bir ses, kendisine üzülmemesini, doğacak çocuğun şerefli kılındığını söyler. Meryem, bebekle birlikte topluluğun arasına döndüğünde, iffetsizlikle suçlanır. Meryem, iffetli olduğuna kanıt olarak bebeği gösterir. Bebek İsa konuşarak Allah'ın kendisini peygamber yaptığını, annesine iyi davranmayı öğütlediğini söyler. (Meryem Suresi, 19:16-34)[21] Bu bilgiler Luka İncili ile paralellik göstermektedir.[22]

Al-i İmran suresinde ayrıca Meryem'in, Yahya'nın babası olan Zekeriya peygamberin gözetiminde büyüdüğü anlatılır.

Kimlik tartışmalarıDüzenle

 
Meryem ve çocuk İsa

Meryem'in aile yapısı konusunda İslam ve Hristiyan kaynakları arasında açıkça bir çelişki bulunmaktadır. Iraklı alim ve Kur'an tercümanı N.J.Dawood Âl-i İmrân Suresinde İmran-Meryem ilişkisini Yahudi-Hristiyan teolojisinin karmaşık bir aktarımı (zaman ve kişilerin karıştırılmış olduğu) şeklinde değerlendirmiştir.[23][24] Meryemlerin isim benzerliğinden başka, zaman ve mekân bakımından bir yakınlıkları söz konusu değildir.[25]

İslam'ın erken dönemini kapsayan yüzyıllarda Müslümanlar arasında Yahudi-Hristiyan geleneği ile ilgili karakterlerin isim, kimlik ve jenealoji bilgilerinin çok iyi ve aslına uygun şekilde bilinerek ifade edildiği söylenemez. Konu ile ilgili kişi ve yer isimleri ayrıntılı bilgilere Kur'an'da rastlanılmamaktadır.[26] İslam dünyasında bu bilgiler yine Hristiyan/ Yahudi Apokrif geleneğinden gelen rivayetlerle şekillenir. Ayrıca tefsirler ve rivayetler yazarının hayal ürünü olan süslemeler ve tutarsızlıklarla doludurlar.[27]

Kurgusal olduğu iddialarıDüzenle

 
Sina Dağı'ndaki San Catherine Manastırı'nda bulunan, İsa ve annesi Meryem'i betimleyen bir ikon.

Bazı yazarlara göre Meryem diğer bazı dini kişilikler gibi kurgusal bir kişiliktir. Buna göre İmparator Konstantin tarafından toplanan 1. İznik Konsilinde tanrıça İsis'in metamorfozu (yeni yorumlarla yeniden yaratılması) ile Meryem yaratılmıştır.[28][29]

Örneğin hiçbir erkekle ilişkisi olmayan "kutsal bir bakire"nin doğum yapması figürü Budizm, Zerdüştizm[30] ve Katolik Hristiyanlığın ortak figürlerindendir.[31][32]

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Pevehouse, James (2010). Spiritual Truths (1st bas.). Pittsburgh: Dorrance Publishing Company. s. 110. ISBN 9781434903044. 22 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Kasım 2020. 
  2. ^ Luka İncili 4:22; Yuhanna İncili 1:45; 6:42
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2020. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 31 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2020. 
  5. ^ "Arşivlenmiş kopya". 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2020. 
  6. ^ Jestice, Phyllis G. Holy people of the world: a cross-cultural encyclopedia, Volume 3. 2004 ISBN 1-57607-355-6 page 54
  7. ^ Holweck, Frederick (1907), The Feast of the Assumption,(The Catholic Encyclopedia), 2, New York: Robert Appleton Company, 7 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 2 Eylül 2020 , access date 18 April 2015
  8. ^ J.D. McAuliffe, Chosen of all women
  9. ^ J.-M. Abd-el-Jalil, Marie et l'Islam, Paris 1950
  10. ^ "Selçuk kaymakamlığı Turizm sayfası". selcuk.gov.tr. 10 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2009. 
  11. ^ "Mary", A Dictionary of First Names by Patrick Hanks, Kate Hardcastle and Flavia Hodges (27 July 2006). Oxford University Press. 0198610602.
  12. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2012. 
  13. ^ Jestice, Phyllis G. Holy people of the world: a cross-cultural encyclopedia, Volume 3. 2004 1-57607-355-6 page 558 Sayyidana Maryam 27 Temmuz 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  14. ^ Leirvik 2010, pp. 33–34.
  15. ^ "Meryem Suresi". 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018. 
  16. ^ "Muhammed Esed Kuran Tefsiri, Meryem suresi, 16. not". kuran.gen.tr. 16 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2009. 
  17. ^ "Muhammed Esed Kuran Tefsiri, Muminin suresi, 26. not". kuran.gen.tr. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2009. 
  18. ^ "Arşivlenmiş kopya". 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2020. 
  19. ^ M'Corry, John StewartTheotokos: Or, the Divine Maternity. 2009 1-113-18361-6 page 10
  20. ^ The Christian theology reader by Alister E. McGrath 2006 1-4051-5358-X page 273
  21. ^ "Meryem Suresi". kuran.gen.tr. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2009. 
  22. ^ What Every Catholic Should Know about Mary by Terrence J. McNally 1-4415-1051-6 page 128
  23. ^ Dawood, N J (1956). The Koran. Londra: Penguin Books. s. 53. ISBN 9780141393841. 
  24. ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2012. 
  25. ^ What Every Catholic Should Know about Mary by Terrence J. McNally 1-4415-1051-6 s. 128
  26. ^ Ann Ball, 2003 Encyclopedia of Catholic Devotions and Practices 0-87973-910-X page 525
  27. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 21 Aralık 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2020. 
  28. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2012. 
  29. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Mart 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2012. 
  30. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 11 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2012. 
  31. ^ Ann Ball, 2003 Encyclopedia of Catholic Devotions and Practices 0-87973-910-X page 515
  32. ^ Candice Lee Goucher, 2007 World history: journeys from past to present 0-415-77137-4 page 102

KaynakçaDüzenle

Kur'an, çev. Hüseyin Atay, Yurt Yayıncılık, İstanbul, 1998 Nevzat Yüksel, Konularına Göre Kur'an-ı Kerim Fihristi, Bayrak Yayınları, İstanbul, 1995