Meclis-i Mebûsan

Osmanlı'nın I. ve II. Meşrutiyet dönemlerinde görev yapmış çift meclisli yasama organı

Meclis-i Mebûsan (Osmanlıcaمجلس مبعوثان), Osmanlı İmparatorluğu'nda, 23 Aralık 1876 tarihli Anayasa'ya (Kânûn-ı Esâsî) göre kurulmuş ve Birinci Meşrutiyet ve İkinci Meşrutiyet dönemlerinde görev yapmış çift meclisli yasama organıdır. Seçilmiş parlamenterlerden oluşmakta ve padişah tarafından atanan (daha az sayıdaki) üst kamara üyelerinin oluşturduğu Seçkinler Meclisi (Meclis-i Âyan) ile birlikte, Genel Parlamentoyu (Meclis-i Umûmî) oluşturmaktaydı.

Meclis-i Mebûsan
Osmanlı Devlet Arması
Tür
Tür
Tarih
Kuruluş 23 Aralık 1876
23 Temmuz 1908
Dağılış 14 Şubat 1878
11 Nisan 1920
Önceki Dîvân-ı Hümâyun
Sonraki Türkiye Büyük Millet Meclisi
Yapı
Siyasi gruplar
İttihat ve Terakki Fırkası
Osmanlı Ahrar Fırkası
Taşnak
Felâh-ı Vatan Grubu
Seçimler
Son seçim
18 Aralık 1919
Toplantı yeri
Çifte Saraylar
İstanbul
Anayasa
Kânûn-ı Esâsî

HakkındaDüzenle

Parlamenterler Meclisi (Meclis-i Mebûsan) 7 dönemde faaliyet göstermiştir:

  • 31 Mart 1877’de çalışmalarına başlayan 1. Meclis-i Mebûsan üyeleri, geçici bir talimatla il, liva ve kazaların yönetim meclisi üyeleri arasından seçilmiş, İstanbul için ayrı bir seçim yapılmıştı. Bu parlamentoda 115 parlamenter vardı. 28 Haziran 1877’de çalışmalarını tamamlayarak dağıldı.
  • Aynı seçim yöntemiyle oluşturulan 2. Meclis-i Mebûsan ilk kez 13 Aralık 1877’de toplandı. 93 Harbi'nin getirdiği sorunlar nedeniyle 14 Şubat 1878’de kapatıldı.
  • II. Abdülhamid döneminin sonunda, 23 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanıyla aynı yılın Kasım ve Aralık aylarında parlamenter seçimi yapıldı. Ahrar Fırkası (Özgürlükçüler Partisi) ve İttihat ve Terakki Cemiyeti (Birlik ve İlerleme Partisi)’nin katıldığı seçimlerde, İttihat ve Terakki Cemiyeti çoğunluğu sağladı ve 4 Aralık 1908’de 3. Meclis-i Mebûsan açıldı. Bu parlamento, 31 Mart Vakası ve II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesi sonrasında Mayıs 1909’da Anayasa üzerinde değişiklikler yaparak padişahın ve Seçkinler Meclisi'nin yetkilerini daralttı, kendi yetkilerini arttırdı. 1911’de tek bir parlamenteri ilgilendiren, ancak politik yankıları yüksek olan bir ara seçim gerçekleştirildi.
  • 18 Ocak 1912’de padişah parlamentoyu dağıttı ve yapılan seçimlerden sonra, 18 Nisan 1912’de 4. Meclis-i Mebûsan toplandı. Bu parlamento, 5 Ağustos 1912’de Ahmed Muhtar Paşa’nın önerisi ile feshedildi. Birinci Balkan Savaşı nedeniyle seçime gidilemedi ve sıkıyönetim ilan edildi. İttihat ve Terakki, 23 Ocak 1913’teki Bâb-ı Âli Baskını ile iktidarı ele geçirdi.
  • Bu şartlarda tek parti düzeninde 1914’te seçime gidildi ve 5. Meclis-i Mebûsan üyeliklerinin tamamını İttihat ve Terakki elde etti. Bu parlamento I. Dünya Savaşı boyunca bu haliyle faaliyetlerde bulundu.
  • Mondros Mütarekesi sonrasında 21 Aralık 1918’de Padişah Vahdettin tarafından, yeni seçimler yapılmak üzere parlamento feshedildi. Yapılan seçimler sonunda Son Meclis-i Mebûsan ilk toplantısını 12 Ocak 1920’de yaptı. 16 Mart 1920’de İstanbul'un İşgali üzerine, parlamento, işgal güçlerinin baskısıyla anayasaya aykırı olarak 11 Nisan 1920'de resmen kapatıldı.
  • Meclis-i Mebûsan'ın kapatılması üzerine 23 Nisan 1920’de Ankara'da Büyük Millet Meclisi faaliyetlerine başladı ve fiilen ülkeyi yönetti.

Meclis-i Mebûsan başkanları listesiDüzenle

Fotoğraf Reis Göreve Başlama Görevden Ayrılma Not
I. Meşrutiyet
1   Ahmed Vefik Paşa
(1823–1891)
18 Mart 1877 30 Ekim 1877 Meclis-i Âyan üyeliğine atandı
2   Hasan Fehmi Paşa
(1836-1910)
1 Kasım 1877 14 Şubat 1878 II. Abdülhamit, 14 Şubat 1878 tarihinde Meclis-i Mebusan’ı süresiz tatil etmiştir
II. Meşrutiyet
3   Ahmed Rıza Bey
(1858-1930)
17 Aralık 1908 14 Mayıs 1912 Meclis-i Âyan üyeliğine atandı
4   Halil Bey
(1874-1948)
15 Mayıs 1912 24 Ekim 1915 Dışişleri Nazırlığına atandı
5   Adil Bey
(1869-1935)
25 Ekim 1915 15 Eylül 1919 Malta adasına sürüldü
6 Reşat Hikmet Bey
(1876-1920)
31 Ocak 1920 28 Şubat 1920 Dönem içinde öldü
7   Celalettin Arif Bey
(1875-1928)
4 Mart 1920 18 Mart 1920 İtilaf Devletleri 16 Mart 1920'de İstanbul’u resmen işgal ettiler. Meclis 18 Mart'ta son kez toplandı.

Ayrıca bakınızDüzenle

Mebusan MarşıDüzenle

Mehmet Zati Bey (Arca) tarafından bestelenmiş olan marş, Meclis-i Mebûsan’ın 1909’da tekrar açılışında çalınarak kaydedilmiştir. Marşın sözleri hem 1908’de gerçekleşen Jön Türk Devrimi liderleri Resneli Niyazi Bey ve Enver Paşa ile Birinci Meşrutiyet'in ilân edilmesinde önemli rol oynayan Midhat Paşa'yı över.

SözDüzenle

Osmanlı Türkçesi
Osmanlılar bu gün oldu muzaffer,
Fethetti yeniden vatanı asker,
Açtı mebûslara yolu süngüler,
Yaşasın Niyâzi, yaşasın Enver!
Gökyüzünde şühedânın hayâli,
Alkışlıyor sanki ruhi Kemali
Ah, ölmeden görmeliydi bu hali,
Kıymetli, muhterem vatanperver
Al bayraklar bulutları sarıyor,
Şenliğimiz asumana varıyor,
Mazlumlara, zalimler yalvarıyor,
Hey Allah'ım bu nasıl ruzi mahşer?
Uyan Midhat, uyan geldi zamanın,
Tutsun dünyâları şöhret ve şânın,
Sen bulun önünde şu Mebusân'ın,
Artık yaşa evlâdınla beraber.

MüzikDüzenle

GaleriDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle