Hacı Adil Arda

Osmanlı ve Türk siyasetçi

Hacı Mehmed Adil Arda (1869, Lofça - 1935, İstanbul), Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinde önemli görevler üstlenmiş siyaset ve devlet adamı.

Hacı Adil Arda
Meclis-i Mebûsan Başkanı
Hükümdar V. Mehmed
Edirne Valisi
Görev süresi
1913-1915
Hükümdar V. Mehmed
Sadrazam Mahmud Şevket Paşa
Said Halim Paşa
Yerine geldiği Halil Bey
Yerine gelen Zekeriya Bey
Osmanlı Dahiliye Nazırı
Görevde
Makama geliş
1912
Hükümdar V. Mehmed
Edirne Valisi
Görev süresi
26 Ağustos 1909 - 15 Ocak 1910
Hükümdar V. Mehmed
Kişisel bilgiler
Doğum Mehmed Adil
1869
Lofça, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 8 Şubat 1935
İstanbul, Türkiye
Partisi İttihat ve Terakki
Bitirdiği okul Mekteb-i Hukuk

1869'da Lofça'da doğmuştur. Posta Telgraf müdürü Mehmet Haki Efendi'nin oğludur. Rüştiyeyi bitirdikten sonra 1890 yılında memur olmuştur. Yemen Rüsumat Nezareti Refik-i Saniliğinde ve Hudeyde Rüsumat müdürlüğünde çalışmıştır. 1893'te İstanbul Gümrüğü memurluğuna nakledilmiştir. 1903 yılında İstanbul Hukuk Mektebi'ni bitirmiştir. 1905 yılında Selanik Gümrük müdürlüğü yapmıştır. Bu sırada İttihad ve Terakki Cemiyeti'ne girmiştir. 1908'de Selanik Rüsumat Nazırlığı'na atanmıştır. Selanik Hukuk Mektebi'nde mecelle öğretim üyeliği yapmıştır. 1908 seçimlerinde Tekirdağ'dan mebus seçilmiştir. 1909'da Edirne valiliğine atanmıştır. İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin "Merkez-i Umumi" üyeliği ve genel sekreterliğe seçildiği için Kasım 1910'da valilik görevinden istifa etmiştir. 1911'de Osmanlı Dahiliye Nazırı atanmıştır. İkinci devre seçimlerinde Gümülcine'den mebus seçilmiştir. Mahmut Şevket Paşa Hükümetinde Dahiliye Nazırlığı yapmıştır. Edirne kurtarılınca yine buraya vali olarak gönderilmiştir. Üçüncü devre seçimlerinde Bursa'dan mebus seçilmiştir. Halil Bey'in Dışişleri Nazırlığına atanması üzerine, 25 Ekim 11915'de Meclis-i Mebûsan Reisliğine seçilmiştir. Mondros Mütarekesi'nden sonra tutuklanmış ve Malta'ya sürülmüştür. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti'nin çabalarıyla, 1921'de, bu esaretten kurtarılmıştır. Bir süre Almanya'da kalmış ve sonra Ankara'ya gelmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti, 17 Haziran 1922'de Adana valiliğine atamıştır. Bir süre sonra Eylül 1922'de Bursa valiliğine nakledilmiştir. Reji idaresi genel müdürlüğü, İnhisar İdare Meclisi Üyeliği, Başkanlığı, Lozan Antlaşması gereğince Türk-Fransız karma hakem mahkemesinde Türk hakimliği, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Müdürlüğü yapmıştır. 8 Şubat 1935'de ölmüştür.[1]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Türkiye Büyük Millet Meclîsi Vakfı Yayınları No : 15 Türk Parlamento Tarihi Meşrutiyete Geçiş Süreci I. ve II. Meşrutiyet II. Cilt Ayan Ve Mebûsân Meclisleri Üyelerinin Özgeçmişleri Prof. Dr. İhsan Güneş Türk Parlamento Tarihi Araştırma Grubu sayfa 207-208
Siyasi görevi
Önce gelen:
Mehmed Celal Bey
Osmanlı Dahiliye Nazırı
1912
Sonra gelen:
Mehmed Ziya Paşa
Önce gelen:
Ahmet Reşit Rey
Osmanlı Dahiliye Nazırı
1913
Sonra gelen:
Talat Paşa
Önce gelen:
Ali Kemal Bey
Osmanlı Dahiliye Nazırı
1919
Sonra gelen:
Mehmed Şerif Paşa