Heinrich Barth

Johann Heinrich Barth (/bɑːrθ, bɑːrt/; [1] [2] Almanca: [baɐ̯t]; 16 Şubat 1821 - 25 Kasım 1865) Afrika'da keşifler yapmış Alman kaşif ve bilim insanı.

Heinrich Barth
Heinrich Barth H.Günter BNF Gallica.jpg
Doğum 16 Şubat 1821
Hamburg, Alman Konfederasyonu
Ölüm 25 Kasım 1865
Berlin, Prusya Krallığı, Alman Konfederasyonu
Milliyet Alman
Meslek Kaşif ve bilim insanı
Ödüller Kraliyet Coğrafya Topluluğu Altın Madalyası (1856)
Banyo Nişanı (1862)

Barth, Afrika'yı keşfeden en önemli Avrupalı kaşiflerinden biri olarak kabul edilmektedir. Seyahatlerinden önce bilimsel hazırlıklar yapan Barth, Afrika dillerini öğrenmişti ve Arapça konuşup yazabilmekteydi. Onu diğer kaşiflerden ayıran bu özellikleri, kültürlerin ayrıntılarını özenle belgelediğini göstermektedir. Halkların sözlü tarihini anlayan ilk Avrupalılardan olan Barth, bölgenin sözlü tarihiyle alakalı pek çok bilgi toplamıştır. Beş yıllık seyahati sırasında (1850-1855) Afrikalı hükümdarlar ve bilginlerle dostluklar kurmuştur. İki Avrupalı arkadaşının ölümünün ardından Afrikalıların yardımıyla keşif gezisini tek başına tamamlamıştır. Daha sonra, seyahatlerinin beş ciltlik bir kaydını hem İngilizce hem de Almancada yazıp yayınlamıştır. Eserleri günümüzde dahi çok kıymetli kabul edilmektedir.

İlk yılları ve eğitimiDüzenle

Heinrich Barth, 16 Şubat 1821'de Hamburg'da doğdu. Johann Christoph Heinrich Barth ve eşi Charlotte Karoline née Zadow'un üçüncü çocuğuydu. Johann nispeten fakir bir ailede büyümüş olsa da ticarette başarılı olmuştu. Her iki ebeveyn de Ortodoks Lüterciydi ve çocuklarının ahlak ve öz disiplin konusundaki katı fikirlerine uymalarını bekliyorlardı.[3] Barth, 11 yaşından sonra Hamburg'daki prestijli bir lise olan Gelehrtenschule des Johanneums'a gitti.[3] Çok çalışkandı ama sınıf arkadaşları arasında popüler değildi. Okuldayken kendi kendine biraz Arapça öğrendi.[3] Barth, 18 yaşında okulu bıraktı ve coğrafyacı Karl Ritter, klasik dönem akademisyeni August Böckh ve tarihçi Jacob Grimm'in Berlin Humboldt Üniversitesi'nde verdiği kurslara kaydoldu. İlk yılından sonra eğitimine ara verdi ve Venedik, Floransa, Roma, Napoli ve Sicilya'yı gezdi. 1841 Mayıs'ının ortasında Almanya'ya döndü.[3] Ertesi yıl Rheinland'ı ve İsviçre'yi gezdi.[3] Doktora tezini Temmuz 1844'te Antik Korinth kentindeki ticari ilişkiler üzerine yaptı.[4] [1]

Kuzey Afrika ve Yakın Doğu'ya seyahatiDüzenle

Barth, babasının finanse etmeyi kabul ettiği uzun süreli bir Kuzey Afrika ve Orta Doğu turu yapmak için bir plan yaptı. Ocak 1845'in sonunda ailesinin evinden ayrıldı ve Arapça öğrenmek için 2 ay Londra'da kaldı. Sonrasında British Museum'daki konsoloslardan seyahati için güvenlik desteği aldı. Daha sonra Orta Afrika gezisinde önemli rol oynayacak olan Prusya'nın İngiltere Büyükelçisi Christian von Bunsen ile tanıştı. Ardından Londra'dan ayrıldı ve Fransa ve İspanya'yı gezdi. 7 Ağustos'ta Afrika'ya ilk ziyareti için Cebelitarık'tan Tanca'ya giden bir feribota bindi.[3][5][1] Tanca üzerinden kara yoluyla Kuzey Afrika'ya geçti. Ayrıca Mısır'a giden Barth, Nil üzerinden Halfa Vadisi ve Sahra Çölü'nü geçerek Kızıldeniz'e sınırı olan Berenice limanına gitti. Mısır'dayken soyguncular tarafından saldırıya uğradı ve yaralandı. Sina Yarımadası'nı geçtikten sonra Filistin, Suriye, Anadolu, Türkiye ve Yunanistan'daki antik dönem kalıntılarını inceledi. Neredeyse üç yıllık seyahatinin ardından 27 Aralık 1847'de ailesinin evine döndü.[3] Bir süre sonra Privatdozent unvanını aldı. 1849'da yayınlanan kitabının ilk cildinde Wanderungen durch die Küstenländer des Mittelmeeres'de (Akdeniz Kıyısındaki Ülkelerde Yürüyüşler) bazı seyahatlerini anlattı.[5] Yazmayı planladığı ikinci cildi ise hiçbir zaman yazmadı.[1]

Sudan, Sahra ve Batı Afrika'ya seyahatiDüzenle

 
Barth'ın 1850 ile 1855 arasındaki Afrika yolculuğunun rotası
 
Heinrich Barth, 7 Eylül 1853'te Martin Bernatz'ın tasvir ettiği gibi Timbuktu'ya yaklaşırken.
 
Agadez'deki Barth-House'da bulunan anıt tablet

Prusya'nın Westminster büyükelçisi Christian Bunsen, Barth ve Prusyalı gökbilimci Adolf OverwegSahra Çölü kaşiflerinden James Richardson'a keşif gezisinde eşlik etmesi için atadı. Richardson, İngiliz hükumeti tarafından orta ve batı Sudan'ın eyaletleriyle ticari ilişkiler kurması için seçilmişti.1849'un sonlarında Marsilya'ya ulaşan 3 kişilik keşif grubu, 1850'nin başlarında Trablus'a geldi ve Afrika keşiflerine başladı. Grup Sahra Çölü'nü büyük zorluklarla geçti. Barth, Ekim 1850'de birkaç gün kaldığı Agadez şehrine geldi. Agadez'deki anıt tablet, onu şehre giren ilk Avrupalı olarak onurlandırmaktadır.

Richardson (Mart 1851) ve Overweg'in (Eylül 1852) bilinmeyen hastalıklar sonucu ölmesiyle, Barth bilimsel çalışmalarını tek başına sürdürdü. Barth, 1851'de Adamawa'yı ziyaret eden ilk Avrupalı oldu. 19.000 kilometrelik yolcuğunun ardından Eylül 1855'te Trablus'a dönen Barth, 20° boylam ve 24° enlemlik alanı gezdi. Gezdiği alan, kuzeyde Trablus, güneyde Adamawa ve Kamerun, doğuda Çad Gölü ve Bagirmi ve batıda Timbuktu (Eylül 1853) ile sınırlıdır. Ziyaret ettiği ülkelerin topoğrafyasını, tarihini, uygarlıklarını, dillerini ve kaynaklarını incelikle inceledi. Kaşif ve tarihçilikteki başarısı, sabırlı karakterine ve akademik eğitimine dayandırılmaktadır.

Barth, ticari sömürü olanaklarından çok Afrika halklarının tarihi ve kültürüyle ilgileniyordu. Bolca belgeyle desteklenmiş seyir defteri, 19. yüzyıl Sudan Afrika'sı çalışmaları için paha biçilmez görülen bir kaynak haline gelmiştir. Barth yerel sözlü geleneklerle ilgilenen ilk Avrupalı kaşif olmasa da, metodolojisi ve tarihsel araştırma yöntemleri nedeniyle çalışmaları ciddiye alınan ilk kişidir. Barth, Batı Afrika'yı gerçek anlamda inceleyen ilk bilim insanıydı. René Caillié, Dixon Denham ve Hugh Clapperton gibi önceki kaşiflerin Batı Afrika'yla ilgili akademik bilgisi yoktu.

Barth, Arapça ve çeşitli Afrika dillerini (Pölce, Hausaca ve Kanurice) akıcı şekilde konuşabiliyordu ve bazı bölgelerin (özellikle Songhay İmparatorluğu) tarihini inceleyebilmişti. Bildiği diller sayesinde Bornulu I. Ömer ibn Muhammed el-Amin başta olmak üzere Katsina ve Sokotolu birçok Afrikalı bilgin ve hükümdarla yakın ilişkiler kurmuştu. Ahmed al-Bakkai el-Kunti ile olan dostluğu sayesinde onun evinde konaklayan Barth, ayrıca kendisini yakalama girişimlerinde bulunan el-Kunti'ye karşı korumaya alınmıştı.

 
Heinrich Barth'ın Timbuktu'daki evi (1908'deki çöküşünden önce)
 
Barth'ın yazdığı Trabzon'a seyahat kitabında yer alan Trabzon görünümü, 1858.

Barth Londra'ya döndükten sonra seyahatlerinin kayıtlarını Nord- und Centralafrika'da Reisen und Entdeckungen (Kuzey ve Orta Afrika'daki Seyahatler ve Keşifler; 1857-1858, 5 cilt., yaklaşık. 3.500 sayfa) adlı kitabında derledi. Ciltler, Martin Bernatz tarafından Barth'ın orijinal eskizlerine dayanan renkli resim taslaklarını içeriyordu.[6] Darwin tarafından alıntılanan eser türünün en iyi örneklerinden sayılmaktadır.[7] Günümüzde halen daha Afrika tarihçileri tarafından kullanılan eser, çağın Afrika kültürleri üzerine önemli bir bilimsel çalışma olarak kabul edilmektedir. Barth ayrıca bu kitabında Sahra'nın eskiden bir savan olduğuna kanıt gösteren ilk Avrupalı olmuştur.[8][9]

Sonraki yıllarıDüzenle

 
Heinrich Barth'ın Berlin'deki anıt mezarı

Barth, Büyük Britanya'dan Almanya'ya döndü ve burada Orta Afrika kelimeleri koleksiyonunu (Gotha, 1862–1866) hazırladı.[10] 1858'de Anadolu'ya giden Barth, 1862'de Avrupa'daki Türk vilayetlerini ziyaret etti. 1864'te Berlin'de bu seyahatlerini kayıt altına aldı.[11]

Ertesi yıl, Berlin Humboldt Üniversitesi'ne coğrafya profesörü (kürsü olmadan veya maaşsız) ve Coğrafya Topluluğu'nun başkanı olarak atandı. Prusya Bilimler Akademisi ise Barth'ın tarihyazımı ve dilbilim üzerine hiçbir başarısı olmadığını iddia ederek onu reddetti.

Barth 25 Kasım 1865'te Berlin'de öldü.[a] Kreuzberg'deki Friedhof III der Jerusalems- und Neuen Kirchengemeinde Protestan mezarlığına gömüldü.

ÖdülleriDüzenle

Barth'ın adı, Afrika'da yaşayan zehirli bir yılan türü olan Polemon barthii'ye verilmiştir.[17]

Seçilmiş yayınlarıDüzenle

Tam liste için bkz.Wilhelm Koner (1866). [18]

NotlarDüzenle

  1. ^ Kirk-Greene'e göre Barth'ın ölüm tarihi 26 Kasım 1865'tir.[12] Diğer tüm kaynaklara göre ise 25 Kasım 1865'tir.[13][14][15]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c d Kirk-Greene 1962.
  2. ^ Wells (2008), Longman Pronunciation Dictionary, 3rd, Longman, s. 665, ISBN 9781405881180 
  3. ^ a b c d e f g h Schubert 1897.
  4. ^ Barth 1844.
  5. ^ a b Barth 1849.
  6. ^ Barth 1857–1858.
  7. ^ Darwin 1868.
  8. ^ Barth 1857, vol. 1, chapter IX, pp. 196–199. On p. 199, Barth said, about a petroglyph depicting ancient hunters in the Sahara, that it " … bears testimony to a state of life very different from that which we are accustomed to see now in these regions, … "
  9. ^ de Menocal, Peter B. ; Tierney, Jessica E. (2012) "Green Sahara: African humid periods paced by Earth's orbital changes", Nature Education Knowledge 3(10): 12. Available at: Nature Education: Knowledge Project 2 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  10. ^ Barth 1862–1866.
  11. ^ Barth 1864.
  12. ^ Kirk-Greene 1962, s. 42.
  13. ^ Koner 1866, s. 28.
  14. ^ Schubert 1897, s. 173.
  15. ^ Kemper 2012, ss. 364, 390.
  16. ^ "Medals and Awards: Gold Medal Recipients". Royal Geographical Society. 15 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2015. 
  17. ^ Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). The Eponym Dictionary of Reptiles. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. 978-1-4214-0135-5. ("Barth", p. 18).
  18. ^ Koner 1866.

KaynaklarDüzenle

Ek okumalarDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle