Bozcaada

Kuzey Ege'de ada

Bozcaada, Türkiye'nin üçüncü büyük, Ege Denizi’nde ise Gökçeada‘dan sonra ikinci en büyük adası ve Çanakkale iline bağlı bir ilçedir. Türkiye'nin (büyukşehir merkez ilçeleri hâriç) köyü olmayan tek ilçesidir. Yüzölçümü 40 km2, anakaraya uzaklığı 6 km'dir. 2020 yılı verilerine göre ilçe nüfusu 3,052' dir. İlçede kışları nüfus düşmekte, yazları ise tatilcilerle artmaktadır. Bağcılık, deniz turizmi ve rüzgâr santralleriyle ön plana çıkar.

Bozcaada
Latrans-Turkey location Çanakkale.svg
Bozcaada - ISS027.JPG
Ülke Türkiye
İl Çanakkale
Coğrafi bölge Marmara Bölgesi
İdare
 • Kaymakam Mustafa Akın[1]
 • Belediye başkanı Hakan Can Yılmaz (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam 40 km² (10 mil²)
Rakım 20 m (60 ft)
Nüfus
 (2018)
 • Toplam 3,023
 • Kır
-
 • Şehir
3,052
Zaman dilimi UTC+03.00 (TRS)
Posta kodu 17680
İl alan kodu 0286
İl plaka kodu 17
Resmî site
www.bozcaada.bel.tr

Adanın İsmiDüzenle

 
Bozcaada'dan Zeus ve Hera 'yı tasvir eden ve diğer tarafta "Τενεδίων" (Tenedion) yazısını taşıyan antik gümüş Tetradrachm

Ada, İngilizce'de hem Tenedos (Yunanca adı) hem de Bozcaada (Türkçe adı) olarak bilinir. Yüzyıllar boyunca birçok başka isim kullanılmıştır.[4] Belgelenmiş eski Yunan adları, Leukophrys,[5][6] Calydna, Phoenice ve Lyrnessus' tur.(Pliny, HN 5,140).[7] Adanın resmi Türkçe adı Bozcaada'dır. [8] Tenedos adı Atina Apollodorus 'a göre Truva Savaşı sırasında adayı yöneten Yunan kahramanı Tenes' den türetilmiştir ve Truva Savaşı ‘nda Aşil tarafından öldürülmüştür. Apollodorus, adanın aslında Tenes adaya çıkıp hükümdar olana kadar Leocophrys olarak bilindiğini yazar.[9] Ada, Osmanlı İmparatorluğu'nun adayı ele geçirmesiyle Bozcaada olarak tanındı.[10] Genellikle Yunan ile Türk nüfusu adaya farklı isimler kullanırken Bozcaada adı, adanın Osmanlı tarafından fethedilmesinden sonra Bozcaada ile birlikte adanın ortak adı olarak kaldı.[11]

CoğrafyaDüzenle

Bozcaada, Anadolu anakarasındaki Geyikli 'deki Yükyeri limanından yaklaşık 4 deniz mili uzaklıkta ve Çanakkale girişine yakın bir konumdadır. Bozcaada kabaca üçgen şeklindedir. Alanı 39.9km² ‘dir.[12] Marmara Adası ve Gökçeada'dan (İmroz) sonra Türkiye'nin üçüncü büyük adasıdır.[4] Adanın en yüksek noktası 192 metre (630 ft) yüksekliğindeki Göztepe tepesidir.

Bozcada bölgesi, sekiz ila on kilometre kuzeydoğudaki Tavşan, Yılan, Orak ve Pırasa adalarının bulunduğu Bozcaada ve küçük takımadaları Karayer Adalarını kapsar.

Jeolojik kanıtlar adanın anakaradan koparak kuzeydoğudaki tepelerin bulunduğu batıda düzlüklerden oluşan bir arazi oluşturduğunu gösterir. Adanın ortası tarımsal faaliyetlere en uygun yeridir.[13] Adanın güneybatı kesiminde küçük bir çam ormanı vardır. Adanın en batı kesimi tarıma uygun olmayan geniş kumlu alanlara sahiptir.[13] Adanın güneybatı kesiminde kuzeyden güneye akan çok sayıda küçük akarsu vardır.[13] Tatlı su kaynakları ada için yeterli olmadığından su boru hattıyla anakaradan gelir.[14]

İklimiDüzenle

Ada, etezyen olarak adlandırılan kuvvetli kuzey rüzgarlarına sahip bir Akdeniz iklimine sahiptir. Ortalama sıcaklık 14 °C (57 °F) ve ortalama yıllık yağış ise 529 milimetre (20,8 in) dir.[15]

TarihDüzenle

 
Adanın doğu kıyısındaki merkez muhitinde yer alan Bozcaada Kalesi
 
18. yüzyıldan bir gravürde Bozcaada
 
Adanın batısında rüzgâr enerjisi santrali

Adanın tarihine Çanakkale Boğazı'nın girişindeki önemli stratejik konumu damgasını vurdu.

Yunanlar Troya Savaşı sırasında adada bir liman olan Aulis'i üs olarak kullanmışlardır[kaynak belirtilmeli]. Tenedos, Herodot'un yazılarında sık sık geçer ve kelimenin kökeni Yunancada Τένεδος (Tenedhos) ve Latincede Tenedus kelimelerinden gelir.[kaynak belirtilmeli] Antik çağ'da Midilli adasında oturan Aiolya halkının bir kısmının buraya yerleştiği tahmin edilmektedir.[kaynak belirtilmeli]

Ada, İyonya ayaklanmasından sonra, önce Perslerin sonra Romalıların egemenliğine girdi. Roma İmparatorluğu’nun parçalanmasından sonra Bizans İmparatorluğu sınırları içinde kaldı.

Türklerin adayla ilk bağlantısı, Aydınoğlu Umur Bey'in İzmir'i fethettikten sonra 1328'de 8 gemilik bir filosuyla Bizans yönetimindeki Bozcaada'ya gelerek yağmalamasıyla olmuştur.

Bu dönemde Venedik ve Cenevizliler, ticari faaliyetlerine yararlı olacağı düşüncesiyle adayı ele geçirmek için bir rekabet içine girdiler. 1377'de Bizans İmparatoru, askeri yardım karşılığında adayı Venedik'e verdi. Ceneviz'in buna tepki göstermesi üzerine Venedik ile aralarında çatışma başladı. İki devlet 1381'de Torino'da bir antlaşma yaparak adayı boşaltmaya ve tarafsız bölge olmasına karar verdiler. Venedikliler bu antlaşmaya uyunca ada halkını tümüyle boşalttılar ve Girit'teki Kandiye kentine taşındılar.

Ada uzun süre boş kaldı. İspanyol seyyah Clavijo, 1403'te Bozcaada'ya geldiğinde üzüm bağları, meyve ağaçları, tavşanlar ve büyük bir kalenin yıkıntılarıyla karşılaştı, ancak yerleşik kimse bulamadı.[kaynak belirtilmeli]

Fatih Sultan Mehmet döneminde 1455 yılında Gökçeada ile birlikte fethedilen ada, Osmanlı donanmasının ikmal üssü olarak kullanıldı. Bunun üzerine Venedikliler adaya tekrar asker çıkardılar. 1464'te Mahmut Paşa, adayı tekrar Osmanlı İmparatorluğu topraklarına kattı. 16. yüzyılda Bozcaada, Piri Reis haritalarında şimdiki ismiyle belirdi.[16] Sonraki dönemlerde de, 20. yüzyıla kadar ada hep bugünkü adıyla “Bozcaada” olarak kaydedilmiştir.[17][18]

Girit meselesi dolayısıyla patlak veren 1645-69 Osmanlı-Venedik Savaşı'nda Venedikliler Osmanlı Donanması'nın Girit'i tamamen fethetmeye çalışan kara kuvvetlerine takviye yapmasını engellemek için Çanakkale Boğazı'nın Ege Denizi ağzını kapamayı denediler ve bu bağlamda 1656 yılında Bozcaada'yı almaya muvaffak oldular. Ancak hemen ertesi yıl toparlanan Türk donanması adayı tekrar Osmanlı topraklarına kattı.

1683 yılındaki İkinci Viyana Kuşatması'nı takip eden savaşlar silsilesinde Türk ve Venedik donanmaları Ege Denizi'nde birçok kere karşı karşıya geldi. Bunların en önemlilerinden biri Bozcaada açıklarında gerçekleşti. Bozcaada Deniz Savaşı olarak bilinen muharebede Osmanlı donanmasını yöneten Mezomorto Hüseyin Paşa, Molino yönetimindeki Venedik donanmasına karşı önemli bir zafer kazandı.[19]

1806-12 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında ada 1807 yılında Rusya tarafından işgal edildi, yakıldı ve kalesi tümüyle yıkıldı. 1842'de II. Mahmut kaleyi yeniden yaptırdı. 1866'da Osmanlıların Cezayir-i Bahr-i Sefid vilayetine bağlı Limni sancağına bağlandı.

1822'de Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında Konstantinos Kanaris Osmanlı Donanması'na karşı Bozcaada açıklarında bir saldırıyı yönetti ve bir Osmanlı gemisini batırmayı başardı.

Bozcaada Çanakkale Savaşı'nda ada Birleşik Krallık ve Fransa kuvvetleri tarafından işgal edildi ve lojistik destek için kullanıldı. Bu dönemde müttefik kuvvetler Ayazma Tepesi'nde, Habbele Ovası'nda ve Habbele Tepesi'nde savaş uçakları için üç pist yaptı. Savaş sırasında müttefik askerleri, Bozcaada'da tedavi oldu ve dinlendi.

Bozcaada 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile Türkiye Cumhuriyeti'ne bırakıldı. Türkler, adayı aynı yılın 20 Eylül günü teslim aldılar.

Bozcaada Belediyesi de adanın Türkiye'ye geçmesinin hemen ardından yine 1923'te kuruldu.

UlaşımDüzenle

Ada, Çanakkale sınırları içerisinde yer almaktadır. Çanakkale'nin Geyikli beldesinden arabalı vapur yardımıyla adaya ulaşım mümkündür. Ayrıca adaya Çanakkale merkezinden deniz otobüsü seferleri de vardır. Tarife saatleri mevsim ve hava şartlarına bağlı olarak değişebilmektedir. Yaz aylarında her saat başı karşılıklı seferler düzenlenmekte olup kış aylarında sefer sayısı azalmaktadır.

Yaz döneminde adaya araçla ulaşım için telefon ile randevu almanız gerekmektedir. Dönüş içinde randevu sistemi geçerli olup dönüş saatinden 15 dakika önce iskelede olmanız yeterlidir. Bozcaada'ya gidiş dönüş bilet satılmaktadır.[20]

İktisatDüzenle

Şarap üretimi, balıkçılık ve özellikle 1990'lardan itibaren turizm başlıca iktisadi etkinliklerdir.

Bozcaada, üzümleri ve şaraplarıyla ünlüdür. Adanın 3/4’ü bağlarla kaplıdır.

Az miktarda tahıl, baklagiller ve meyve yetiştirilir.

Haziran 2000'de Batı Burnu civarında 10.2 MW gücünde 17 rüzgar türbininden oluşan bir rüzgâr enerjisi santrali kurulmuştur. Kurulduğu tarih itibarıyla adanın enerji ihtiyacının yaklaşık 30 kat fazlasını karşıladığından artan enerji anakaraya elektrik iletmektedir. Turizme zarar vermemek amacıyla santralin ürettiği elektrik yeraltı kablolarıyla aktarılmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Adada yetişen gelincik çiçeklerinden az miktarda üretilen şerbet ve reçeller daha çok turistlere satılır.

Şarap üretimiDüzenle

 
Yerel şarap çeşitleri ile ünlü Bozcaada'da bir restoran.

Ada yıl boyunca rüzgarlı ve bu da iklimi üzüm yetiştirecek kadar kuru ve sıcak hale getirir.[21] Klasik antik dönemde şarap üretimi Dionysus kültüyle bağlantılıyken, üzümler de yerel para biriminde tasvir ediliyordu. Yerel şarap kültürü Osmanlı dönemini geride bıraktı.[22] Üzüm bağları adada antik çağlardan beri vardı ve bugün adanın toplam arazisinin üçte birini ve tarım arazisinin % 80'ini kaplar.[23] 1800'lerin ortalarında ada, yılda 800,000 varil şarap ihraç etti ve Doğu Akdeniz'deki en iyi şarap olarak kabul edildi.[24] Osmanlı gezgini Evliya Çelebi 16. yüzyılda dünyanın en kaliteli şaraplarının Bozcaada'da üretildiğini yazmıştır.[25]

Ada bugün başlıca şarap üretim bölgelerinden biridir ve dört yerel üzüm türü yetiştirilir: Çavuş, Karasakız (Kuntra), Altınbaş (Vasilaki) ve Karalahna. Ancak son yıllarda Cabernet Sauvignon gibi geleneksel Fransız çeşitlerinin önemi artmıştır.

[26]

1923'ten önce adada şarap üretimi yalnızca Rumlar tarafından yapılıyordu; ancak bundan sonra Türk yerli şarap üretimi arttı ve adadaki Rumlar Türk halkına şarap yapmayı öğretti.[23] 1980'de adada 13 şarap üretim tesisi vardı.[23] Yüksek vergiler, devletin şarap vergilerini düşürdüğü ve adadaki bazı üreticilere sübvansiyon sağladığı 2001 yılına kadar bunların çoğunun iflas etmesine neden oldu.[23] Son yıllarda, yeni üreticiler üretimi iyileştirmek için İtalyan ve Fransız uzmanlara güvenir.[21] 2010 yılında ada rekor düzeyde 5.000 ton şarap üretti.[23] Corvus, Bozcaada'ya modern şarap yapım tekniklerini tanıttı.[21] Her yıl Eylül ayının ilk haftasında bağbozumu şenlikleri yapılır.[27]

TurizmDüzenle

 
Adada bir sokak
 
Adada bir sokak
 
Adada bir sokak

Adada konaklamak için en ucuz ve yaygın imkân pansiyonlardır. Gerek Türk gerekse Rum mahallelerindeki tarihi evler adalı aileler tarafından turistlere kiralanır. Özellikle son zamanlarda otel sayısında artış yaşanmıştır. Ayrıca günlük fiyat prensibiyle kiralan evler de mevcuttur. Adada "Her şey dâhil konsepti" bulunmaz, genellikle sadece sabahları kahvaltı verilir. Son yıllarda artan kaliteli butik konaklama merkezleri sayesinde Bozcaada otelleri, son dönemin en önemli tatil ve cazibe merkezlerinden biri haline gelmiştir. İlerleyen yıllarda adada bulunan eski Rum evlerinin restorasyonuna devam edilmesi sonucunda adada daha pek çok butik otel yapılması beklenmektedir. Ayazma plajı özellikle etrafındaki restoran ve kafeler nedeniyle adanın en önde gelen plajıdır. Ayazma plajının dışında hemen yanında yer alan Sulubahçe ve devamındaki Habbele Plajı ve Akvaryum da tercih edilen plajlar arasındadır. Adada seyahat dolmuş vasıtasıyla da sağlanır. Yaz aylarında her 15 dakikada bir hareket eden dolmuşlarla her noktaya ulaşım mümkündür. Dolmuşun yanı sıra bisiklet, ATV, scooter ve motosiklet de kiralanabilir.

Habbele plaji daha sakin olan ve yerli turistler tarafından tercih edilen, adanın en güzel koyunda yer alan plajıdır. Sahili irili ufaklı taşlardan oluşsa da, denizi ince kumdan oluşur. Her zaman pırıl pırıl ve durgun olan denizde,balıklarla birlikte yüzebilirsiniz. Eylül ayı içerisinde "Bağbozumu" şenlikleri yapılır. Adanın görkemli kalesi de gezilip görülmelidir. Bozcaada Türkiye'nin Rüzgâr enerjisi ile elektrik üretimi yapılan sayılı yerlerinden biridir. Rüzgâr türbinlerinin bulunduğu mevkii, özellikle gün batımında olağanüstü bir manzara sergiler. Akşam saatlerinde çarşı içinden kalkan dolmuşlar, ada turu fırsatı sunar ve yol boyunca enfes görüntüler Rüzgâr türbinleri mevkiinde gün batımı ile doruğa çıkar. Ancak türbinlere giden yolun sonları çok kötüdür. Adada çok hareketli olmasa da gece hayatı vardır. İlçe merkezinde 1 tane bar müzikli eğlence sunar. Ancak adaya gitmeyi planlayan misafirlerin gece hayatı ve hareketlilikten çok dinginlik ve istirahat beklentisi ile gelmeleri tavsiye olunur. Ada kıyıları balıklar için doğal bir sığınak ve üreme bölgesidir. Bu yüzden ada etrafında trolle avlanma yapılamaz. Amatör balıkçılar tarafından büyük rağbet görmektedir.

NüfusDüzenle

 
Adada bir sokak

Bozcaada'da yerleşim 14. yüzyılın son yıllarında adanın tümüyle boşaltılmasıyla kesintiye uğramıştır. 15. yüzyılın ortalarında ada Osmanlı yönetimine girdiğinde boş olduğu yönünde belgeler vardır.

20. yüzyıl başında nüfusun yarısından biraz fazlasını Rumlar oluştururken, bugün adada sadece 30 kadar Rum kalmıştır. Bu nüfus azalmasının nedeni olarak Rum azınlığın bir "yıldırma" siyasetiyle kaçırıldığını öne sürenler vardır, diğer yandan; Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi kapsamında Türkiye'de sadece İstanbul kenti ile Gökçeada ve Bozcaada'da oturan Rumlar, Yunanistan'da ise sadece Batı Trakya Türkleri mübadeleden muaf tutulmuşlardır.[28][29] Azınlığı yıldıran unsurlar arasında 6-7 Eylül Olayları, Kıbrıs Sorunu, toprakların düşük bedelle kamulaştırılması, Yunanistan’daki Türk azınlığın mülkiyet hakları neden gösterilerek karşılıklılık ilkesi kapsamında Türkiye vatandaşı Rumların gayrimenkul edinmesine izin verilmesi zorlaştırılmıştır.[kaynak belirtilmeli] [30][31][32][33]

Özellikle, Lozan Antlaşması'nın 14. maddesi uyarınca, adadaki güvenlik güçlerinin yerel halktan müteşekkil olması kuralına Türkiye'nin uymadığı iddia edilmektedir.

Adadan ayrılan Rumların önemli bir kısmı, Avustralya'da Sidney'e ve Atina'ya göç etmiştir. 1923'teki büyük göçten sonra 1970'lere kadar duraklayan Rum nüfusundaki azalma, Kıbrıs Harekâtı sonrasında hızlanmıştır.

Adada faal durumda iki cami ve bir rum ortodoks kilisesi bulunmaktadır. Bozcaada, Türkiye'nin büyükşehir ilçeleri hariç köyü olmayan tek ilçesidir.

Yıl Toplam
1965[34] 2.141
1970[35] 2.031
1975[36] 1.879
1980[37] 1.722
1985[38] 2.030
1990[39] 1.903
2000[40] 2.427
2007[41] 2.276
2008[42] 2.611
2009[43] 2.496
2010[44] 2.354
2011[45] 2.472
2012[46] 2.465
2013[47] 2.643
2014[48] 2.754
2015[49] 2.643
2016[49] 2.613
2017[49] 2.730
2018[49] 3.023
2019[49] 2.988
2020[49] 3.052

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2015. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 5 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2012. 
  3. ^ http://www.yerelnet.org.tr/ilceler/ilce_belediye_koordinat.php?ilceid=198421
  4. ^ a b Yale 2012
  5. ^ Suda Encyclopedia, tau.311
  6. ^ Conon, Narrations (Photius), §28
  7. ^ Tenedos 2012
  8. ^ Akpınar, Saygın & Karakaya 2011, s. 44
  9. ^ Apollodorus 1976
  10. ^ Sugar 1996
  11. ^ Bozcaada 2012
  12. ^ Turkish Statistical Institute-Stat Yearbook 2009
  13. ^ a b c Takaoğlu & Bamyacı 2007
  14. ^ ALTYAPI DURUMU
  15. ^ Weatherbase: Bozcaada, Turkey
  16. ^ [1]
  17. ^ Evliya Çelebi Seyahatnamesi, VIII. Kitap, Hazırlayanlar: Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, YKY, İstanbul 2003
  18. ^ Binbaşı M. Nasrullah, Kolağası M. Rüşdü, Mülazım M. Eşref, Osmanlı Atlası (XX. yüzyıl Başları), Hazırlayanlar: Rahmi Tekin, Yaşar Baş, OSAV, İstanbul 2003, s. 108.
  19. ^ Anderson, R.C. (2005 orj.1952), Naval wars in the Levant 1559-1853, Liverpool:Liverpool University Press ve Martino ISBN 1-57898-538-2.
  20. ^ https://www.bozcaadan.com/bozcaada-feribot-seferleri/
  21. ^ a b c Parla 2012
  22. ^ Manheim 1996
  23. ^ a b c d e Akpınar, Saygın & Karakaya 2011
  24. ^ Morewood 1838
  25. ^ Madd River Designs
  26. ^ Akpınar, Saygın & Karakaya 2011; Parla 2012
  27. ^ BAĞ BOZUMU FESTİVALİ
  28. ^ "Arşivlenmiş kopya". 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2014. 
  29. ^ https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkiye-Yunanistan_n%C3%BCfus_m%C3%BCbadelesi
  30. ^ http://www.nazliaydogan.av.tr/yabancilar-hukuku/
  31. ^ "Arşivlenmiş kopya". 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2014. 
  32. ^ http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=193314
  33. ^ http://bianet.org/bianet/azinliklar/138357-gokceada-da-rum-vatandas-ancak-rum-vatandastan-mulk-alabiliyor
  34. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  35. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  36. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  37. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  38. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  39. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  40. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  41. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  42. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  43. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  44. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  45. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  46. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  47. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  48. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  49. ^ a b c d e f

Dış bağlantılarDüzenle