Ana menüyü aç

İran dilleri veya İranî diller,[1] Hint-Avrupa dil ailesinin Hint-İran dilleri koluna bağlı dil öbeği. Günümüzde 150-200 milyon kişinin bu dil grubuna ait dilleri konuştuğu tahmin edilir.[2] İran dilleri tarihsel gelişim açısından üç gruba ayrılır: Eski İran dilleri, Orta İran dilleri ve Yeni İran dilleri.

İran dilleri
İrani diller
Coğrafi
dağılım:
Batı ve Orta Asya, Kafkasya
Sınıflandırma: Hint-Avrupa dilleri
 Hint-İran dilleri
  İran dilleri
Alt bölümler:
Iranian-languages-map-new-2019.jpg
İran dillerinin coğrafi dağılımı.

Eski İran dilleri, Hint-Âri dili olan Sanskritçe’ye yakın akrabaydı ve M.Ö. 3. yüzyıla değin konuşuluyordu. Zerdüşt dininin kutsal kitabı Avesta’nın dili Avestaca, Ahamenişler döneminde resmi dil olmuş Eski Farsça ve büyük bir imparatorluk kuran Medlerin dili Eski İran dillerinin bir parçası olarak sınıflandırılmaktadır. Orta İran dilleri, M.Ö. 10. yüzyıl ile 3. yüzyıllar arasında konuşuluyordu. Part dili, Baktriya dili ve Pehlevi dili Orta İran dillerinin en önemlileriydi. Sakaca, Eski Osetçe veya İskit-Sarmat dili olarak da bilinen İskitçe, Soğdca, Manice, Hutence ve Harezmce de Orta İran dillerine giriyordu. Yeni Farsça, İslam dininin İran’da yayılmaya başlamasıyla ortaya çıktı. Modern Farsça, Afganistan’ın resmi dili olan Peştuca, Kafkasya’da konuşulan Osetçe, Zazaca, Beluci, Kürtçe ve Yağnup dilleri Yeni İrani dillerine bağlı dillerdir.

Bu tarihsel sınıflandırmanın dışında diller, genellikle Doğu ve Batı İrani diller olmak üzere, gösterdikleri farklı özelliklere dayanaraktan genetik gruplara ayrılır. Bu ayrılmış alt gruplar ise daha sonra Kuzeybatı, Güneybatı, Kuzeydoğu ve Güneydoğu İran dilleri olarak alt gruplara ayrılabilir. Med dili, Partça, Farsça, Kürt dilleri, Zaza-Gorani dilleri, Beluçça, Gilanca ve Talışça Batı İran dilleri olarak,[3] İskit dilleri, Soğdca, Baktriya dili, Peştuca ve Osetçe ise Doğu İran dilleri olarak sınıflandırılır.[3]

İran dillerinin sınıflarıDüzenle

 
İran dil ailesi ağacı. (Ölü diller dahil)

İran dilleri 60 dil, 16 † (ölü) (150 Mio konuşan kişi)

Batı grubu 33 dil, 5 † (115 Mio)
Kuzeybatı grubu
Medce
Partça
Kürtçe
Zazaca
Gilanca
Mazenderanca
Beluçça
Talişçe
Tatça
Goranice
Güneybatı grubu
Farsça
Lurca
Larestani
Bashkardi
Kumzari
Tacikçe
Doğu grubu 27 dil, 11 † (35 Mio)
Kuzeydoğu grubu
Avesta
Osetçe
Baktrça
Soğdca-Yagnobice
Choresmce
Güneydoğu grubu
Peştuca
Munji-Yidgha
Sakça-Wakhi
Şugni-Roşhani-Yazghulami
Sangliçi-Zebaki
Paratça-Ormuri

KaynakçaDüzenle

  1. ^ https://www.researchgate.net/publication/287996152_Irani_Diller_Ailesi_Genel_Bir_Bakis_Iranian_Languages_Family_A_General_View
  2. ^ Windfuhr, Gernot. The Iranian languages. Routledge Taylor and Francis Group. 
  3. ^ a b Gernot Windfuhr, 2009, "Dialectology and Topics", The Iranian Languages, Routledge