Taoizm

Çin kökenli dini veya felsefi gelenek
(Taocu sayfasından yönlendirildi)

Taoizm (Daoizm, Dao Öğretisi), bugün Çin'e ait topraklarda ortaya çıkmıştır ve temeli Laozi'nın eseri Dao De Jing'e dayanır. Pinyin yazış kılavuzuna göre doğru yazılış Dao dur. Çince'de yol, yürümek, konuşmak, yön, yöntem, akış vb. anlamlara işaret eder. Dao Öğretisi'nin kurucu temsilcileri Laozi ve Çuangzi dir. Dao Öğretisi kainatın kaynağı ve doğuşu, doğanın yasa ve ilkeleri, insan ve insanın gerçek doğa ile bağı ve ilişkisi, doğa ve hekimlik gibi çok geniş bir alanı içine alır.

Öğretinin başlangıç dönemi (M.Ö. 6.yy) bilimsel veya felsefi Dao olarak ele alınırken, ortaya çıkışından sekiz yüzyıl sonra halkın bazı kesimlerinde bir takım ritüelleri, uygulaması görülmüştür. Binlerce yıl sonra doğuya seyehat eden hiristiyan misyonerlerce yapılan çevirilerde kendi dini inançlarına bağlı kalarak kasıtlı ya da kasıtsız Dao Öğretisi bir çeşit farklı bir din, Dao'nun ise bir tür tanrı olabileceği ileri sürülmüştür. Ne Dao öğretisinde ne de Çin geleneksel yapısında tek veya çok tanrı anlayışı oluşmuştur. Ancak, günümüzde bile izleri görülen özellikle Kongzi (Konfüçyüs) etkisiyle çok kuvvetli ve ayrıntılı bir ahlaki hiyerarşik anlayışın Çin toplum yapısında var olduğu bilinmektedir. Kongzi'nin bu kuvvetli ahlakçı anlayışı Laozi ve sonradan gelen Çuangzi gibi Dao Öğretis'nin önde gelen isimlerince eleştirilmiş ve doğanın yolunun bu olmadığı doğrultusunda karşı çıkmışlardır.

19. yüzyılın en ilgi çeken filozoflarından Hegel, GW Friedrich, din felsefesi tarihi ders notlarında, Çin hakkındaki bilgilere ulaştıştığı özellikle fransız misyonerlere çok şey borçlu olduğunu yazmaktadır. Burada bahsettiği kişinin ondan önce Çin hakkında yazan olmadığı için misyoner Antoine Gaubil (1689-1759) olduğu ön görülmektedir. Hegel, toplumsal yaşam hakkındaki bilgiler olmasa da misyonerlerin aktardığı Çin'deki inançlara ilişkin bilgilere şüpheyle yaklaşıp özellikle Laozi'nin görüşlerinin farklı bir yaklaşım sergilediğini dile getirmiştir. Ancak, kullanılan kavramların neyi anlattığı konusundaki eksik ve yer yer yanlış bilgiler, Avrupa ve ABD'deki akademik çevre üzerinde de kendini göstermiştir. Dao Öğretisinin batıda din gibi algılanmasının arkasında yatan sebeblerin en başında misyonerlerin bu öğretileri kendi inançlarına uyarlayarak aktarmaları olmuştur. Hegel de şüpheyi elden bırakmamasına karşın birçok diğer düşünür gibi bu çevirilerin tek tanrıcı anlayışa uyarlanmış halleri üzerinden değerlendirme yapmıştır. Günümüzde ise tartışmalar bu öğretinin bir doğa dini mi yoksa felsefe mi ya da farklı bir tür bilim mi türü sorular yöneltilerek yürütülmektedir. Yanısıra, felsefe kavramının da batıya ait bir kavram olduğu anımsatılmaktadır.

Avrupa dillerine ilk çevrildiği günlerde ve bazen günümüzde bile sıklıkla yanlış çevirisi yapılan en önemli kavramlar şunlar olmuştur: Dao (Yol) tanrı olarak, Tien-Di (Gök ve Yer) cennet, Shen ilahi ruh diye çevrilmiştir. Dao düşüncesinin bilgisel boyuttan alıp ritüelli inanç boyutuna taşıyan topluluklar olduğu görülmüştür ancak hiçbirinde bu görüşlerin içinde tanrı kavramı olmamıştır. Dini anlamda kullanılan cennet kavramı yoktur. Shen; haleti ruhuye, psikoloji, akıl, zihin, gönül, duygular, duyular gibi halllerin tümünü içine almasına karşın dini anlamdaki ruh ile ilşkisi yoktur. Bu yüzden yanlış çeviriler Dao Düşüncesi'nin din gibi algılamasına yol açmıştır.

Dao Öğretisinin ele alındığı birinci kaynak kitaplardan Dao De Jing bahsettiği konular şunlardır. Dao her şeyin doğduğu ana gibidir ama kalıcı adı yoktur. Tüm doğuşların ilkininin de ilk kaynağıdır. Gök ve Yer Dao'dan doğar. Cismi yani madde gibi olan ve cismi olmayan yani elektromanyetik gibi her şey ise Yer ve Gök'ten doğar. Döngüsellik ilkesiyle her şey Dao'ya dönüşür, Dao tekrar her şeye dönüşür. Hareket ve değişim Yin ve Yang karşıtlarıyla başlar. Yin Yang ilkesine göre her şey karşıtıyla vardır ve mutlak değillerdir birbirine dönüşebilirler. Değişimi sürükleyen titreşimin iki temel taşı Yin ve Yang karşıtlığıdır ve bunlar bir birinin kopmaz parçasıdır. İlerleyen sayfalarda, değişimin döngüleri, boşluk ve doluluk, karşıtların birbiriyle olan temel ilişkileri, "yer" ve "gök" ile ilgili aktarımlar, su ve dao, boşluk ve dao gibi konulardan dem vurulur.

Günümüzde artan çalışmalar, araştırmalar ve yetkin çeviriler ile Dao Öğretisi'nde bahsedilen doğa yasaları 20. yüzyılda kendini gösteren Kuantum Fiziği ile örtüşen ilkeleri olduğunu düşündürmektedir. Belirsizlik ilkesi, kara delik fikri, çoklu evrenler kuramı bunlar arasında sayılabilir. Doğu ve batının evren anlayışları ve bilimsel kıstaslarındaki kökten farklı olan bazı yaklaşımlar birbirini anlama konusunda zorluklar doğursa da Çin'in geleneksel kendi içine kapalı düzeninden dünyaya açık düzene geçmesiyle bu zorluklar farklı bir boyuta evrilmeye başlamıştır.

LaoziDüzenle

 
Lao-tzu'nun Quanzhou'daki heykeli

Laozi’nun hayatı hakkında bilgimiz çok azdır. Onun yaşayıp yaşamadığı bile tartışılmıştır. Hakkında birçok görüş ortaya atılmış ve efsaneler uydurulmuştur.

Çinin ünlü tarihçilerinden Sima Qian M.Ö. 100 yılında yazdığı Shiji (şı-ci) adlı eserinde Lao-zi’nın biyografisini şu şekilde yazmıştır: ‘‘Lao-Tzu Chou devletinin Ku mıntıkasında Li-hsiangg’da Chü-jen köyünde doğmuştur. Kendi adı Erh, aile adı Li, müstear adı Tan’dır. Chou sülalesi imparatorluğunun tarihçisi ve kütüphane muhafızıdır.” Buna göre onun asıl adı Li Tan (Lao-Tan)’dır. Lao-Tzu, ona verilmiş bir lakaptır; ‘‘İhtiyar Bilge’’ anlamına gelir.

Tarihi DönemlerDüzenle

Şamanik Kökler (M.Ö.3000-M.Ö.800)

Taoizmde, göçer yaşam süren şamanik toplumların izleri olduğu görüşleri de vardır. Kuzey Çin'de Sarı Nehir yakınlarında bazı kabilelerde vu denilen şamanlar yaşamaktaydı. Şamanlar veya kamlar doğal afetlerlere, hastalıklara karşı doğa ile kurdukları kendilerine has ilişkiyle deva bulabildikleri gözlemlenmiş hatta kullandıkları bazı tekniklerin (moksibüsyon-bardak çekme) Geleneksel Çin Tıbbında da yer aldığı biliniyor. Çou hanedanlığı döneminde şamanların görevleri arasında yağmuru tahmin etmek, şifacılık, önemli olaylarda kehanet de bulunmak bulunuyordu.

Klasik Dönem (M.Ö.700-M.Ö.220)

Çou imparatorluğunun siyasi ve sosyal yapıları M.Ö.770'te dağılmaya başlamıştı. Sonraki beş yüz yıl feodal beylerin birbirleriyle çatıştığı siyasi kargaşa ve iç savaştığı bir dönem olmuştu. Bu dönemde Çin'in ünlü filozofları Konfüçyüs (Kong Zi / 孔子), Mencius, Mo Zi, Sun Zi ve Taoizmin büyük düşünürleri Lao Zi, Çuang Zi ve Lieh Zi yaşamıştı.

Tao öğretisinin kurucusu Lao Zi, güneydeki feodal Çu eyaletinde Li Erh adıyla tanınan, eğitimli ve imparatorluk arşivinde çalışan bir kütüphaneciydi.

KavramlarDüzenle

Dao (Tao)

Dao, hem Laozii hem Çuangzii tarafından anlatıldığı şekliyle sözle ifade edilemez, sadece bir duruma işaret etmek için Dao denmiştir. Ne budur ne de şu. Hep akış halindedir. Başı ve sonu olmayan değişim ve dönüşümü anlatır.

Yer ve Gök (Tian Di)

Dao De jing kitabında Yer ve Gök kainattaki her şeyin doğduğu durum olarak anlatılır. Yer ve Gök ise Dao'dan doğar. Bu yüzden çoğu zaman yer ve gök kainatın kendisi olarak sunulur.

Shen

Madde ve enerjide olduğu gibi maddenin fiziki bir şekli vardır. Ancak, her madde aynı zamanda fiziki bir şekli olmayan enerji barındırır. Shen enerji halindeki durumu anlatır. Çoklukla ruh olarak çevirildiği için dini terim olan ruh ile sıklıkla karıştırılır. Çin Tıbbında Shen psikolojinin ele aldığı konuların tümünü ve ötesini kapsar.

UygulamalarDüzenle

Boş Oturuş

Dao pratikleri arasında boş boş ve hiçbir düşünceye dalmadan doğrudan doğa ile temasa geçip oturmaya denir. Burada duru bir akışa bırakılan beden, dikkat ve enerjinin kendiliğindenliği, öylesineliği (Ziran, Spontanite) yakalaması aranır. Doğanın dili müdahale etmeden akmak olduğu görüşü savunulur. Tai Çi, yoga gibi uygulamalar kişinin kendi meditasyon (durulma)'sını bulması için önemsenir. Birçok çigong ve taiji uygulamaları bu temeli esas alır.

KaynakçaDüzenle

  • Laozi, Dao De Jing
  • Chuangzi, Chuangzi
  • Hegel G.W. Friedrich, Vorlesungen über die Philosophie der Religion
  • Defoort Carine, Is There Such a Thing as Chinese Philosophy? Arguments of an Implicit Debate 2001
  • Toshihiko Izutsu, Taoculuk'daki Anahtar Kavramlar, çev. Ahmed Yüksel Özemre, Kaknüs Yay. İst.2001

Ayrıca bakınızDüzenle