Tahtacılar

ağaç işçiliğiyle uğraşan Alevî Türkmenler

Tahtacılar, genel olarak Ege ve Akdeniz bölgelerinin ormanlık yörelerinde yaşayan, Osmanlı İmparatorluğu döneminde ve kısmen günümüzde ağaç işçiliğiyle uğraşan Alevî Türkmenlerdir. Kızılbaş inancına sahiptirler. Bektaşîlik ve Anadolu Aleviliği ile Tahtacı inancının belli başlı farkları vardır.[kaynak belirtilmeli]

Tahtacılar
Toplam nüfus
Yaklaşık 300 bin [1]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Türkiye: Akdeniz Bölgesi, Ege Bölgesi
Diller
Din
İslam (Alevi), geçmişte Şamanizm
Tahtacıların Yerleşim İlleri

KökenleriDüzenle

Ataları, Oğuz boylarına bağlı Ağaçeriler'dir. Timur, Türkistan ve Horasan'ı egemenliği altına alınca, yurtlarını terk etmek zorunda kalan Ağaçeriler'in bir bölümü İran'a, çoğunluğu da Anadolu'ya yerleşti. Diğer bazı kaynaklara göre ise Tahtacılar, tarihi Hunlar’a dayanan bir soya sahiptirler. Büyük Hun İmparatorluğu‘ nun yıkılışından sonra Batıya göç eden Hunların bir kolu 395 tarihinde Erzurum üzerinden Anadolu’ya gelmiştir. Büyük bir göç dalgası da 466’da gerçekleşmiş, Avrupa Hunları’na bağlı Ağaçeri Türk boyları Anadolu’ya gelmişler ve yerleşmişlerdir. Moğolların Anadolu'yu işgal etmesi üzerine, buraya gelmiş olan Ağaçeriler bu kez Suriye ve Irak'a göç ettiler. Bunlardan bazılarının Timur'un ölümünden sonra 1405 yılında yeniden Anadolu'ya döndüğü ve bu dönemlerden itibaren 'Tahtacılar' olarak anıldığı kabul edilir. Fatih Sultan Mehmed' in, 1453 yılında İstanbul'un fethi sırasında kullanılan gemilerin yapımı için, Balıkesir' in Kaz Dağları'ndaki köylerden Tahtacıları da getirdiği bilinir. Tahtacılar, araştırmacıların bir kesimi tarafından Yörükler ile aynı sosyal yapıda değerlendirilmişlerdir.[2]

Yazılı kaynaklarda Tahtacı adına ise ilk olarak 16. yüzyılda Osmanlı vergi nüfusu tahrir defterlerinde “Cemāat-ı Tahtacıyān” şeklinde rastlanmaktadır.[3]

 
Balıkesir Tahtacı Türkmenleri: Balıkesir Kazdağları'nda ve Balıkesir ovası çevresinde yaşayan Tahtacılar'ın geleneksel kostümleri

Türkiye'de Yerleşim YerleriDüzenle

Zamanla yerleşik yaşama geçmeye başlayan Tahtacılar günümüzde daha çok Adana, Antalya, Mersin, Denizli, Isparta, Burdur, Muğla, Aydın, İzmir, Manisa, Balıkesir, Çanakkale, Karaman Afyonkarahisar, Kütahya, gibi illerde görülmektedir.

Muğla'daki Tahtacı köyleri:

Adana'daki Tahtacı köyleri:

Mersin'deki Tahtacı köyleri:

  • Toroslar: Dalakderesi, Düğdüören, Bekiralanı, Kuzucubelen
  • Erdemli: Tömük
  • Silifke: Sayağzı, Kırtıl
  • Mut: Yazalanı, Kayabaşı, Keleceköy, Kamaçukuru Köprübaşı
  • Tarsus: Çamalan, Kaburgediği
  • Anamur: Kaşdişlen
  • Bozyazı: Çubukkoyağı, Bahçekoyağı, Tekedüzü

Antalya'daki Tahtacı köyleri:

Balıkesir'deki Tahtacı köyleri:

  • Balıkesir: Türkali
  • Burhaniye: Pelitköy, Tahtacı, Taşçılar
  • Edremit: Arıtaşı, Çamcı, Doyran, Hacıhasanlar, Kavlaklar, Kızılçukur, Mehmetalan, Poyratlı, Tahtakuşlar, Yassıçalı
  • Kepsut: Mehmetler
  • Savaştepe: Kongurca

Çanakkale'deki Tahtacı köyleri:

  • Çanakkale: Akçeşme, Aykınoba, Çiftlikdere, Damyeri, Daşbaşı, Değirmendere, Denizgöründü, Elmacık, Gürecik, Kayadere, Kemerdere, Yenimahalle
  • Ayvacık: Bahçedere, Çakalini, Çiftlik, Durdağı, Güzelköy, Kokulutaş, Kıztaşı, Uzunalan
  • Bayramiç: Güven, Karıncalı
  • Ezine: Derbentbaşı, Eğridere, Koşuburun

Aydın'daki Tahtacı köyleri:

  • Alamut
  • Yeniköy
  • Dutluoluk
  • Akçay
  • haydere
  • Sarıcaova
  • İncirliova
  • Kızılcapınar
  • Güzeltepe
  • Güneyyaka
  • Yılmazköy

Dil ve DinDüzenle

İnançlarında ve yaşam biçimlerinde Şamanizm'e ilişkin kanıtlar bulunmasıyla birlikte, korudukları bu kültür, Alevilik inanç ve töreleri ile harmanlanmıştır. İçinde Öz Türkçe'den pek çok kelimeler barındıran, günümüze kadar muhafaza edebildikleri bir günlük konuşma dili kullanmaktadırlar. Kullandıkları ağız, yaşadıkları bölgelerin ağız özelliklerinden de beslenmiş, etkileşime girmiştir.

 
Ateş etrafında semah dönen Tahtacılar

KültürDüzenle

Tahtacılar tarih boyunca hep doğayla iç içe yaşamışlardır. Giyim kuşamları, el sanatları, yemek kültürleri ile büyük bir kültürel zenginliğe sahiptirler. Örf, adet ve gelenekler bakımından Orta Asya Türk kültüründen izler taşırlar. Zanaat olarak sürdürdükleri ağaç işçiliğinde kadın - erkek birlikte çalışırlar. Bir kısım halk, Cumhuriyet ilan edildikten sonra azalan kamusal baskı nedeniyle ziraat, esnaflık, memurluk, serbest meslek vb. meslek gruplarına da ayrılmıştır. Eskiden bu yana süregelen önemli geleneklerinden birisi de bir düğünün hemen sonrası, yeni gelin olmuş kadınlar için yapılan 'Baş Bağlama' ritüelidir.[4]

 
Ormanda çalışan iki Tahtacı kadın

Ünlü TahtacılarDüzenle

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Kuşçi, Ahmet. "https://iksadyayinevi.com/wp-content/uploads/2021/07/ORTA-TOROS-TAHTACILARI-TARIH-VE-KULTUR.pdf" (PDF). 22 Ekim 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  2. ^ [1] 12 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Dr. İsmail Engin, Tahtacılar, Tahtacı Kimliğine ve Demografisine Giriş, Ant Yayınları, 1998.
  3. ^ Çıblak, Nilgün (2003). “Mersin Tahtacı Kültüründeki Terimler Üzerine Bir Deneme” 12 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Folklor / Edebiyat, C.IX, S. XXXIII, ss.217-238.
  4. ^ [2] 12 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Veli Asan, Tahtacı Türkmenlerde Baş Bağlama, Cem Dergisi, S. 71, 1997.

Dış bağlantılarDüzenle