Isparta (il)

Türkiye'nin Akdeniz Bölgesi'nde bir il

Isparta, Türkiye'nin güneybatısında yer alan il. Akdeniz Bölgesi'nin kuzeyindeki Göller Yöresi'nde bulunur.

Isparta
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Ülke Türkiye
Belde sayısı 22[1]
Köy sayısı 204[1]
İdare
 • Vali Ömer Seymenoğlu
Yüzölçümü
 • Toplam 8.946 km² (3.454 mil²)
Rakım 1.049 m (3.441 ft)
Nüfus
 • Toplam 418.780
 • Kır
124.750
 • Şehir
294030
Zaman dilimi UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu 246
İl plaka kodu 32

EtimolojiDüzenle

Antik Saparda/Sabarta adından türeyen kent adının Yunanistan’daki antik Sparta ile ilgisi açık değildir.[5] Roma bölgesi Pisidia'nın parçası olarak Baris ismiyle anılan şehir, Arap kaynaklarında Saporda olarak karşımıza çıkar.[6][7]

CoğrafyaDüzenle

 
Barla Dağı ile önünde konumlanan Eğirdir Gölü (Mayıs 1997)

Isparta, Akdeniz Bölgesi'nin kuzeyindeki Göller Yöresi'nde bulunan Isparta; batıda Burdur, kuzeyde Afyonkarahisar, doğuda Konya, güneyde ise Antalya ile çevrilidir.

Bitki örtüsüDüzenle

Isparta ili topraklarının yaklaşık %40'ı orman ve fundalıklarla kaplıdır. %20'si çayır ve mera, %16'sı ekili ve dikili araziler, %24'ü ise tarıma elverişli olmayan çıplak kaya, molozluklar ve göller bölgesi olması sebebiyle su yüzeylerinden oluşur.[8] Ekime elverişli toprakların büyük kısmında gül yetiştiriciliği yapılmaktadır.

Millî parklarDüzenle

GöllerDüzenle

BarajlarDüzenle

NüfusDüzenle

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 4 Şubat 2022 verileri)[9]

Isparta ili nüfusu: 445.678'dir. Bu nüfusun % 79,57si şehirlerde yaşamaktadır (2021 sonu). İlin yüzölçümü 8.946  km2'dir. İlde  km2'ye 50 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkezde  345’dir.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 1,22 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Yenişarbademli (% 33,88)- Senirkent (-% 2,26)

04 Şubat 2022 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 13 İlçe, 22 belediye, bu belediyelerde 217 mahalle ve ayrıca 204 köy vardır.

2021 yılı sonunda Isparta ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri[10]
İlçe Nüfus

2020

Nüfus

2021

Nüfus

Artışı %

Belediye

Sayısı

Mahalle

Sayısı

Köy

Sayısı

Köy

Nüfusu

Şehir

nüfusu

Şehirde

oturan %

Alanı

 km2[11]

 km2'ye

düşen kişi

Aksu 4.244 4.233 -0,26 1 9 13 2.262 1.971 46,56 544 8
Atabey 5.662 5.790 2,26 1 9 5 1.314 4.476 77,31 223 26
Eğirdir 31.435 31.308 -0,40 2 28 29 12.277 19.031 60,79 1315 24
Gelendost 15.149 15.059 -0,59 1 10 13 9.692 5.367 35,64 610 25
Gönen 7.157 7.003 -2,15 2 10 5 1.867 5.136 73,34 285 25
Keçiborlu 13.879 13.984 0,76 2 16 14 4.775 9.209 65,85 494 28
Merkez 262.255 266.982 1,80 3 50 20 15.064 251.918 94,36 773 345
Senirkent 11.231 10.977 -2,26 2 7 7 2.705 8.272 75,36 521 21
Sütçüler 9.979 10.081 1,02 1 16 30 7.397 2.684 26,62 1235 8
Şarkikaraağaç 24.889 25.109 0,88 3 15 26 10.114 14.995 59,72 1068 24
Uluborlu 6.184 6.383 3,22 1 11 4 946 5.437 85,18 240 27
Yalvaç 46.304 46.177 -0,27 2 32 37 22.363 23.814 51,57 1402 33
Yenişarbademli 1.936 2.592 33,88 1 4 1 255 2.337 90,16 237 11
Isparta 440.304 445.678 1,22 22 217 204 91.031 354.647 79,57 8.947 50

İlin yıllara göre nüfuslarıDüzenle

Isparta il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[12] 266.240 49
  %36     96.551
169.689     %64  
1970[13] 300.029 50 %13 
  %38     114.296
185.733     %62  
1975[14] 322.685 50 %8 
  %41     132.240
190.445     %59  
1980[15] 350.116 50 %9 
  %45     158.251
191.865     %55  
1985[16] 382.844 49 %9 
  %48     183.298
199.546     %52  
1990[17] 434.771 44 %14 
  %53     229.574
205.197     %47  
2000[18] 513.681 42 %18 
  %59     301.561
212.120     %41  
2007[19] 419.845 44 -%18 
  %65     274.204
145.641     %35  
2008[20] 407.463 46 -%3 
  %65     264.855
142.608     %35  
2009[21] 420.796 46 %3 
  %67     280.154
140.642     %33  
2010[22] 448.298 44 %7 
  %69     311.064
137.234     %31  
2011[23] 411.245 47 -%8 
  %67     277.327
133.918     %33  
2012[24] 416.663 46 %1 
  %68     283.459
133.204     %32  
2013[25] 417.774 46 %0 
  %69     289.203
128.571     %31  
2014[26] 418.780 46 %0 
  %70     294.030
124.750     %30  
2015[27] 421.766 45 %1 
  %71     300.255
121.511     %29  
2016[27] 427.324 45 %1 
  %72     307.162
120.162     %28  
2017[27] 433.830 45 %2 
  %73     315.533
118.297     %27  
2018[27] 441.412 45 %2 
  %73     322.023
119.389     %27  
2019[27] 444.914 45 %1 
  %74     328.678
116.236     %26  
2020[27] 440.304 45 -%1 
  %74     324.279
116.025     %26  
2021[27] 445.678 45 %1 
  %75     332.088
113.590     %25  

YönetimDüzenle

İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer.[28][29]

Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Isparta Valisi, 1968-Edirne doğumlu Aydın BARUŞ’dur. 12.5.2022/209 sayılı kararla Malatya Valisi iken atanmıştır.[30]

Isparta Belediye Başkanı, 1962-Isparta/Aksu doğumlu Şükrü Başdeğirmen(AK PARTİ), 31 Mart 2019 seçimlerinde %38,04 oy oranıyla seçilmiştir.[31]

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Isparta İl Genel Meclisi üye sayısı, 26 AK PARTİ, 1 CHP, 5 MHP ve 2 İYİ P. olmak üzere 34’dür.[32] Isparta Belediye meclisi ise 15 AK PARTİ, 8 MHP ve 8 İYİ P. olmak üzere 31 üyeden oluşur.[33]

2018 Genel seçimleri sonucu, Isparta'yi temsilen TBMM'e AKP'den 3 milletvekili (Süreyya Sadi Bilgiç, Recep Özel, Mehmet Uğur Gökgöz) ve İYİ P.'den 1 milletvekili (Aylin Cesur) seçilmiştir.[34]

EkonomiDüzenle

Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. 2001 yılı itibarıyla ildeki iktisadi faaliyetlerin %25'i tarım, %24'ü çiftçilik ve hayvancılık, %17'si devlet hizmetleri, %16'sı ulaştırma-haberleşme, %14'ü ticaret, %13'ü sanayi, %12'si imalat sanayinden oluşmaktadır.[35]

EğitimDüzenle

Isparta'da ilk ve orta düzeyde özel ve devlete bağlı birçok eğitim kurumu hizmet vermektedir. Bunun yanı sıra Süleyman Demirel Üniversitesi de 1992 yılından bu yana hizmet vermektedir. Üniversite bünyesinde Hukuk Fakültesi, Tıp Fakültesi, Mimarlık-Mühendislik Fakültesi, Fen-Edebiyat Fakültesi gibi birçok bölüm bulunmaktadır. Kentte 77.252 Süleyman Demirel Üniversitesi öğrencisi bulunmaktadır. 2018 yılında Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ilin 2. Üniversitesi olarak kurulmuştur.[36]

Türkiye İstatistik Kurumu'nun Ocak 2016'da açıkladığı İllerde Yaşam Endeksi'nde yaşam kalitesinde birinci,[37] eğitimde ikinci sırada yer aldı.[38]

KonumDüzenle

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[39] Alanı km² Rakım mt. Merkeze km[40] Ulaşan Yollar[40]
Isparta Merkez   773 1.058     -01,   -09,  
Aksu 1987 544 1.223 60   -09 (Eğirdir)=>  => 
Atabey 1960 223 1.042 21   -09=> 
Eğirdir Cumh.önce 1.315 926 34   -09,   ,  
Gelendost 1954 610 952 79   -10
Gönen 1990 285 1.040 23   -01=> 
Keçiborlu 1948 494 1.004 39   -11
Senirkent 1952 521 961 75   -06
Sütçüler 1938 1.235 992 100   -09 (Eğirdir)=> 
Şarkikaraağaç Cumh.önce 1.068 1.169 118   -06
Uluborlu Cumh.önce 240 1.054 64   -06
Yalvaç Cumh.önce 1.402 1.103 105   -07
Yenişarbademli 1990 237 1.181 169   -06 (Şarkikaraağaç)=> 
ISPARTA Cumh.önce 8.946

SporDüzenle

Isparta'nın profesyonel liglerde (futbol, basketbol, voleybol, hentbol) bulunan tek takımı Isparta 32 SK, 2021-2022 sezonu itibari ile 2. Lig'de mücadele etmektedir. Takım maçlarını 10.000 kişilik Isparta Atatürk Şehir Stadyumu'nda oynamaktadır.

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c "İçişleri bakanlığı, e-bakanlık projesi". 1 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2012. 
  2. ^ "yerelnet.org.tr, Isparta Yüzölçümü,, Erişim:5 Nisan 2020". 13 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2020. 
  3. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 19 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
  5. ^ "Nişanyan Yeradları". nisanyanmap.com (İngilizce). 31 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2021. 
  6. ^ Encyclopaedia of Islam, Second Edition, section "Isparta", Flemming, B.
  7. ^ Anatolian Studies. Volume 9. 1959. Notes and Inscriptions from Pisidia, Part 1, page 74, by G. E. Bean
  8. ^ "Isparta İlinin Atmosferik Polenleri" (PDF). Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi. 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2010. 
  9. ^ "Güncel Nüfus Değerleri". tuik.gov.tr. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2021. 
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 25 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 19 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
  12. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  25. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  26. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  27. ^ a b c d e f g
    • "Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
    • "Isparta Nüfusu". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. 
    • "Isparta Nüfusu". nufusune.com. 
  28. ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2020. 
  29. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 18 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2020. 
  30. ^ https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/05/202205121-1.pdf
  31. ^ "Arşivlenmiş kopya". 26 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2020. 
  32. ^ "Arşivlenmiş kopya". 18 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2020. 
  33. ^ "Arşivlenmiş kopya". 1 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2020. 
  34. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2020. 
  35. ^ "İller itibarı ile iktisadi faaliyet kollarına göre Gayri Safi Yurt içi Hasıla". Türkiye İstatistik Kurumu. 2001. Erişim tarihi: 25 Nisan 2010. [ölü/kırık bağlantı]
  36. ^ [1] 31 Mayıs 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2016 Isparta SDÜ öğrenci sayısı
  37. ^ "TÜİK'e göre yaşam kalitesi en yüksek il Isparta!". 24 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Radikal. 22 Ocak 2016. En son 24 Ocak 2016 tarihinde erişildi.
  38. ^ "Eğitimde en iyi il belli oldu!". 24 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Radikal. 23 Ocak 2016. En son 24 Ocak 2016 tarihinde erişildi.
  39. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  40. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılarDüzenle