Kıraat

Kuran okuma yöntemleri
(Kırâat sayfasından yönlendirildi)

Kıraât (Arapça: قراءة qıraeh-Okuma, okuyuş), Kuran'ın farklı rivayetlerle gelen okunuş farklılıklarını ve kurallarını, bunların kaynağı olan kıraat alimleri ve rivayet zincirleriyle ilgilenen ilim dalıdır. Kuran'ın serbest okunuşunu Kıraat-ı Aşere'ye göre içeren ve her defasında farklı okunan ve tonu ve içeriği de değiştiren bir yöntemdir.

Günümüzde Müslümanlar arasında, Kur'an'ın değişik okuma şekillerine bağlı olarak farklı mushaflar bulunduğu bilinmektedir. Bunların en yaygını Hafs Mushafı ve Verş Mushafıdır.[1] Ancak bu değişikliklerde okuyuş şekillerinin ötesinde farklılıkların bulunduğu da araştırmacılar tarafından ortaya konmuştur.[2]

Kelime anlamıDüzenle

Kıraat, Arapça'da toplamak bir araya getirmek anlamlarına gelen 'kırae' fiilinin mastar halidir. Gerçekte kelimenin okunuşu 'kırae' iken Türkçeye geçişinde sonundaki okunmayan t harfiyle birlikte 'kıraat' şeklinde geçmiştir. Kırae ise Arapça'da okumak anlamına da gelmektedir. Arapça'da herhangi bir okumayla ilgili geniş bir anlamı olan bu kelime Kur'an söz konusu olduğunda mushaftan herhangi bir parçanın okunmasını anlamına gelir. Aynı fiilin Arapça'da diğer karşılığı tilave(t) gelir. Türkçede ise özelleşerek sadece Kur'an okumaya münhasır kılınmıştır.

Maddenin konusunu oluşturan Kur'anın farklı okuyuş şekillerinin kıraat imamlarına dayandırılarak incelenmesi ise aslında kıraat ilmi olarak isimlendirilir. Fakat zamanla kıraat ismi bu ilmi ifade eder olmuştur.[3]

Normal musikide sadece tek bir metin olmasına rağmen Kuran'ın okunuşundaki 10 (Arapça: aşere) çeşit okunma ve farklı anlamla insan sesinin piyanoyla veya kanunla akort edilmesi sayesinde geniş olanaklara sahiptir.

TarihiDüzenle

Kur'an 23 yıllık bir süreçte peygamber Muhammed'e sözlü olarak vahyedilmiş, o da sahabilerine ezberletmiş ve yazdırmıştır. Bu şekilde mevcut halinde korunmaya çalışılan Kur'an'ın okunuşunda ilk olarak lehçe farklılıklarına peygamber tarafından izin verilmiştir. Daha sonraki dönemde Arap harflerinin noktalamalarından kaynaklı farklılıklar da oluşmuş bu okuyuş farklılıkları peygamberin ölümünden sonra da devam etmiştir. Bu dönemde Kur'an halife Ebu Bekir döneminde mushaf haline getirilmiş, halife Osman döneminde de 'resmi' mushaf haline getirilip çoğaltılarak bazı merkezlere gönderilmiş, diğer nüshaların yakılması emredilmiştir. Bunu sebebinin genellikle farklı okuyuş şekillerinin önüne geçmek olduğu bilinmektedir.

Her ne kadar bu şekilde bir 'imam mushaf' oluşturulup, tüm İslam topraklarında bunun resmi olarak tanınması istenmişse de buna muhalepet eden sahabiler de olmuştur. Abdullah bin Mesud bu konuda başı çekmektedir. O bu mushaf yazımı işine de oluşturulan resmi mushafa da şiddetle karşı çıkmıştır. Daha sonraki dönemde de çeşitli ilim merkezlerinde sahabiden rivayet edilen kıraat şekilleri okunmuş ve tabiinden olan alimlerce rivayeti sürdürülmüştür. Zamanla bu Kur'an rivayetleri kıraat denilen ilim dalının doğup gelişmesine sebep olmuştur.

Kıraat imamlarından her birinin, rivayet ve tariklarının ittifak ile temsil ettiği okuyuşa kıraat yedi veya on kıraattan her birinin kendisine dayandırıldığı kimseye de imam denir. Bir İmam'a ait Raviye (talebesine) nispet edilen kıraat farklılığına Rivayet; bu rivayeti nakleden, yani kıraat imamlarından birisinden kıraat rivayet eden kişiye de Ravi denilmiştir. Ravilerin ravileri arasındaki farklı nakillere de Tarik tabiri kullanılmıştır. Kıraatları bilen kimseye kurra; bunları sözlü olarak nakledip okutan kimseye de mukri denilmiştir.

Kıraat-ı Seba (Yedi Kıraat)Düzenle

İslam dünyasında ünlü olan yedi okunuş şeklinin imamları şunlardır:[4]

Yedi kıraat imamı ve ravileri
İmam Ravileri
Adı Doğum Ölüm Tam Adı Not Adı Doğum Ölüm Tam Adı Not Yaygın bölge
Nâfi bin Abdurrahman 689 785 Ebu Abdurrahman Nâfi bin Abdurrahman bin Ebu Nuaym el-Leysi el-Medeni İsfahan doğumlu İranlı Kalun 738 835[5] Ebu Musa İsa bin Mina' bin Verdan el-Medeni Roman, Client of Bani Zuhrah Libya ve Tunus çoğu
Verş 728 812[5] Ebu Said Osman bin Said bi Abdullah el-Kıbti Mısırlı; client of Quraysh Fas, Cezayir, Moritanya, the Sahel, Batı Afrika ve Tunus'un bazı bölgeleri
Ebu Ma'bed İbn Kesir 665 738[5] Ebu Ma'bed Abdullah bin Kesir bin Amr ed-Dari İranlı Bezzî 786 864 Ebü'l-Hasen Ahmed bin Muhammed bin Abdullah el-Bezzî İranlı Artık kullanılmıyor
Kunbül 811 904[5] Ebu Ömer Muhammed bin Abdurrahman el-Mahzumi el-Mekkî Mahzum kabilesi Artık kullanılmıyor
Ebu Amr bin Ala 689 770 Ebu Amr Zebban bin el-Alâ bin Ammar el-Mazini el-Basri Duri 767 860 Ebu Ömer Hafs bin Ömer bin Abdulaziz el-Ezdi ed-Duri el-Bağdadi Grammarian, deaf Sudan, Çad, Merkezi Afrika, Doğu Afrika ve Yemen'in bir kısmı
Susi 786 874 Ebu Şuayb Salih bin Ziyad bin Abdullah es-Susi Okunmuyor
İbn Âmir 630 736 Ebu İmran Abdullah bin Âmir bin Yezid el-Yahsubi Hişam bin Ammar 770 859 Ebu'l-Velid Hişam bin Ammar bin Nusayr es-Sülemi ed-Dımaşki Yemen'in bir kısmı
Ebu Amr İbn Zekvan 789 857 Ebu Amr Abdullah bin Ahmed bin Beşir bin Zekvan ed-Dımaşki Not commonly recited
Asım bin Behdele ? 745 Ebu Bekr Asım bin Ebi'n-Necud Behdele el-Esedi el-Kufi İranlı Ebu Bekir bin Ayyaş 713 809 Ebu Bekir Şu'be bin Ayyaş bin Salim el-Esedi el-Kefi Esedoğulları kölesi Okunmuyor
Hafs bin Süleyman 709 796 Ebu Ömer Hafs bin Süleyman bin el-Mugire el-Esedi Orta Asya, Güney Asya, Güneydoğu Asya ve Merkezi Asya
Hamza bin Habib 699 773 Ebu Umare Hamza bin Habib bin Umare ez-Zeyyat et-Teymi el-Kufi İranlı Halef bin Hişam 767 844 Ebu Muhammed Halef bin Hişam bin Sa'leb (Talib) el-Esedi el-Bağdadi el-Bezzar Artık okunmuyor
Hallad bin Halid ? 835 Ebu İsa Hallad bin Halid eş-Şeybani Kureyş kabilesi Okunmuyor
Ali bin Hamza el-Kisai 738 805 Ebu'l-Hasen Ali bin Hamza bin Abdullah el-Kisai el-Kufi İranlı (Asadi by loyalty) Al-Layth ? 240 AH (854 CE)[5] Abu al-Harith, al-Layth Ibn Khalid al-Baghdadi Okunmuyor
Düri 150 AH 246 AH (860 CE) Abu 'Amr, Hafs Ibn 'Umar Ibn 'Abd al-'Aziz al-Baghdadi Transmitter of Abu 'Amr (see above) Okunmuyor

Kıraat-ı Aşere (On Kıraat)Düzenle

Yedi okunuş şekline daha sonra üç okunuş şekli daha eklenmiş ve buna da Kıraat-ı Aşere denmiştir. Bu üç yeni okunuşun imamları ise şunlardır.[4]

  1. Halef b.Hişam el-Bezzâr (-844)
  2. Ebû Ca’fer Yezid b.el-Ka’ka el-Mahzûmî el-Medeni (-748)
  3. Ebû Muhammed Ya’kub b.İshak el-Hadremî el-Basrî

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2022. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2022. 
  3. ^ Albayrak, Halis (2001). Kıraat Sorunu (PDF). Ankara Üniversitesi ilahiyat Fakültesi. s. 11. 21 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Şubat 2022. 
  4. ^ a b Ergün, Mustafa. "Medreselerde Okutulan Dersler ve Ders Kitapları". Afyon Kocatepe Übiversitesi. 12 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2012. 
  5. ^ a b c d e Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; shady129 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)