Jersey

Jersey, Batı Avrupa'da, Fransa'nın kuzeyinde İngiltere'nin güneyinde yer alan Manş Adaları'ndan biridir.

Jersey
Bailiwick of Jersey
Bailliage de Jersey
Jersey bayrağı
Bayrak
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Slogan
Dieu et Mon Droit (Fransızca)
"God and My Right"
Jersey haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Saint Helier
Resmî diller İngilizce, Fransızca
Tanınan bölgesel diller Jèrriais[1]
Etnik gruplar
(2011)
%46,4 Jersey
%32,7 İngiliz,
%8,2 Portekizli,
%3,3 Polonyalı
%2,4 İrlandalı
%0,9 Fransız
%3,8 Diğer Avrupalılar
%2,4 Diğer [2]
Hükûmet Parlamenter demokrasi, Anayasal Monarşi
• Kraliçe
II. Elizabeth
• Vali Yardımcısı
Stephen Dalton
• İcra Memuru
Tim Le Cocq [3]
• Başbakan
John Le Fondré Jr
Tarihçe  
• Normandiya'dan ayrılma
1204
• Alman isgalinden kurtuluş
9 Mayıs 1945
Nüfus
• 2019 tahminî
107,800 [4]
• Yoğunluk
912/km2 (2.362,1/sq mi) (196.)
GSYİH (SAGP) 2015 tahminî
• Toplam
6,0 milyar $
• Kişi başına
60,000$ (2015 tahmini)
İGE (2008) Sabit 0.985
çok yüksek
Para birimi İngiliz sterlini (GBP)
Zaman dilimi GMT4
• Yaz (YSU)
UTC+1
Trafik akışı sol
Telefon kodu +44 spec. 44-1534 (landline)
+44-7797
     (Jersey Telecom mobile)
+44-7700
     (Sure mobile)
+44-7829
     (Airtel-Vodafone mobile)
İnternet alan adı .je

Jersey, kendi mali, hukuki ve yargı sistemlerine[5] ve kendi kaderini tayin etme gücüne sahip,[6] anayasal bir monarşi altında özerk bir parlamenter demokrasidir. Adadaki Vali, Kraliçe'nin kişisel temsilcisidir. Jersey, Birleşik Krallık'ın bir parçası değildir[7] ve Birleşik Krallık'tan ayrı bir uluslararası kimliği vardır, ancak Jersey'in savunmasından anayasal olarak Birleşik Krallık sorumludur.[8] Birleşik Krallık'tan farklı olarak Jersey hiçbir zaman Avrupa Birliği'nin bir parçası olmamıştır.

Britanya kültürü, Jersey'i önemli biçimde etkilemiştir. Günümüzde ülkenin yerel dili olan Jèrriais dili hala konuşulsa da, ana dil olarak İngilizce, para birimi olarak İngiliz sterlini kullanılmaktadır. Bunlara ek olarak, trafik soldan akmaktadır ve İngiliz okul müfredatı bu ülkede de geçerlidir.[9][10]

CoğrafyaDüzenle

Jersey, ıslah edilmiş arazi ve gelgit bölgesi dahil 118,2 kilometre kare büyüklüğünde bir adadır.[11] Manş Denizi'nde, Fransa, Normandiya'daki Cotentin Yarımadası'ndan yaklaşık 12 deniz mili ve Büyük Britanya'nın yaklaşık 87 deniz mili güneyinde yer alır. Manş Adaları'nın en büyüğü ve en güneydeki ada olarak Britanya Adaları'nın bir parçasıdır.

Ada, en büyüğü St Ouen ve en küçüğü St Clement olan on iki parishe bölünmüştür. Ada, Waterworks Vadisi, Grands Vaux, Mont les Vaux gibi genellikle kuzeyden güneye uzanan bir dizi vadi ile karakterizedir, ancak birkaçı Le Mourier Vadisi gibi başka yönlerde ilerler. Adanın en yüksek noktası 136m yüksekliğindeki Les Platons'tur.[12]

Jersey Bailiwick'in parçası olan Les Minquiers ve Les Écrehous gibi birkaç küçük ada grubu vardır ancak Guernsey Bailiwick'in daha küçük adalarından farklı olarak, bunların hiçbirinde kalıcı olarak yerleşim yoktur.

Atlantik Okyanusu, Jersey'deki sıcaklık üzerinde ılımlı bir etkiye sahiptir, çünkü su havadan çok daha büyük bir özgül ısı kapasitesine sahiptir ve yıl boyunca yavaş yavaş ısınma ve soğuma eğilimindedir. Bunun kıyı kesimlerinde kışın ısınma etkisi ve yazın serinletici etkisi vardır. Kaydedilen en yüksek sıcaklık 9 Ağustos 2003 ve 23 Temmuz 2019'da[13] 36.0°C ve kaydedilen en düşük sıcaklık 5 Ocak 1894'te -10.3°C olarak ölçülmüştür. Jersey'de nadiren kar yağar; bazı yıllar hiç kar yağmadan geçmektedir.

EkonomiDüzenle

Jersey ekonomisi, 2019'da kişi başına 45,320£[14] GSYİH ile oldukça gelişmiş ve dinamiktir. Serbest piyasa ilkeleri ve gelişmiş bir sosyal güvenlik altyapısı ile bir karma piyasa ekonomisidir.[15] Jersey'deki resmi para birimi sterlin olsa da Jersey poundu olarak bilinen kendi banknotları ve madeni paraları vardır. Jersey'nin para politikası İngiltere Bankası'na bağlıdır.

Jersey, en büyük denizaşırı finans merkezlerinden biridir. Bu durum sayesinde Birleşik Krallık ve Avrupa ülkeleri arasında finansal hizmetler için bir kanal görevi görmektedir.[16]

Jersey ekonomisi finansal hizmetler, turizm ve otelcilik, perakende ve toptan inşaat ve tarıma dayanmaktadır.[11]

HukukDüzenle

Jersey hukuku, özellikle Norman teamül hukuku, İngiliz ortak hukuku ve modern Fransız medeni hukuku[17] olmak üzere birkaç farklı hukuk geleneğinden etkilenmiştir. Jersey hukuk sistemi bu nedenle 'karma' veya 'çoğulcu' olarak tanımlanır ve ülkenin hukukunun kaynakları Fransızca ve İngilizcedir, ancak 1950'lerden beri hukuk sisteminin ana çalışma dili İngilizcedir.

Asıl mahkeme Kraliyet Mahkemesi'dir. İcra memuru, yargının başıdır; İcra memuru ve icra memuru vekili, Kraliyet tarafından atanır. Adanın yargı organının diğer üyeleri İcra Dairesi tarafından atanır.

Yasama ve hükûmetDüzenle

Jersey'in tek kamaralı yasama organı Eyaletler Meclisi'dir. 49 seçilmiş üye içerir: 8 senatör (ada çapında seçilir), 12 Connétables (genellikle 'emniyet mensubu' olarak adlandırılır) ve 29 milletvekili (seçim bölgelerini temsil eder), hepsi dört yıllık dönemler için seçilirler.

Jersey'in 2005 yılındaki seçimlerinde katılım oranı %33'te kalmıştır. Bu rakam uluslararası alanda en düşük seçmen katılım oranlarından biridir ve bu rakam onu 2005'teki %77'lik Avrupa ortalamasının oldukça altında bırakmaktadır.

Dış ilişkilerDüzenle

Jersey'nin dış ilişkileri Jersey Hükümeti Dış İlişkiler Bakanı tarafından denetlenmektedir. 2007'de, Başbakan ve Birleşik Krallık Lord Şansölyesi, Jersey'nin uluslararası kimliğinin geliştirilmesi için bir çerçeve oluşturan bir anlaşma imzaladılar.

Jersey, Avrupa Birliği için üçüncü taraf bir Avrupa ülkesidir. AB ile ilişkileri, Birleşik Krallık tarafından müzakere edilen serbest ticaret anlaşması kapsamında işlemektedir. 1 Ocak 2021'den bu yana Jersey, mallar ve balıkçılık amacıyla İngiltere-AB Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması'nın bir parçası olmuştur. Adadan Avrupa'ya ihraç edilen mallar gümrük vergisine tabi değildir ve Jersey karasularının yönetiminden tek başına sorumludur.

DemografiDüzenle

Jersey'de 1821'den beri nüfus sayımları yapılmaktadır. 2011 nüfus sayımında, toplam nüfusun 97.857 olduğu tahmin edilmektedir ve bunların %34'ü adanın tek kenti olan Saint Helier'de yaşamaktadır.[18] Jersey halkına genellikle Adalılar veya kişisel terimlerle "Jerseyman" veya "Jerseywoman" denir. Jersey doğumlu bazı insanlar kendilerini İngiliz olarak tanımlıyor.

Nüfusun etnik dağılımı: İngiliz ve Norman-Fransız kökenliler. Adadaki dinler Anglikan, Roma Katolikleri, Baptist, Methodist, Prespiteryen'lerdir.

İletişim bilgileriDüzenle

Kullanılan telefon hatları: 65.500 (1997)

Radyo yayın istasyonları: AM NA, FM 1, kısa dalga 0 (1998)

Televizyon yayını yapan istasyonlar: 1 (1997)

Ulaşım ve TaşımacılıkDüzenle

577 km karayoluna sahiptir.

Gorey, Saint Aubin, Saint Helier adlı 3 limana sahiptir.

Ünlü ögeleriDüzenle

Jersey'in ineği ve ineğinin sarımsı sütü ünlüdür.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "DEVELOPMENT OF A CULTURAL STRATEGY FOR THE ISLAND". 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2010. 
  2. ^ https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin2%2020111214%20SU.pdf
  3. ^ https://statesassembly.gov.je/Pages/Members.aspx?MemberID=59
  4. ^ https://www.itv.com/news/channel/2020-06-18/jerseys-population-increases
  5. ^ "Jersey's population increases by 1,100 in the last year". ITV News (İngilizce). 18 Haziran 2020. 18 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 
  6. ^ https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20Common%20policy%20for%20external%20relations%2020121122%20JS.pdf
  7. ^ CharlotteDunn (4 Haziran 2018). "Crown Dependencies". The Royal Family (İngilizce). 27 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 
  8. ^ "Civil Unreported Templates". web.archive.org. 11 Mayıs 2011. 22 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 
  9. ^ Jersey, States of. "Government of Jersey". gov.je (İngilizce). 15 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 
  10. ^ Jersey, States of. "Government of Jersey". gov.je (İngilizce). 5 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 
  11. ^ a b https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20Jersey%20In%20Figures%202013%2020140429%20SU.pdf
  12. ^ https://www.themountainguide.co.uk/channel-islands/les-platons-jersey.htm
  13. ^ https://www.ogimet.com/cgi-bin/gsynres?lang=en&ind=03895&ano=2019&mes=7&day=24&hora=5&min=0&ndays=30
  14. ^ Jersey, States of. "Government of Jersey". gov.je (İngilizce). 2 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 
  15. ^ Jersey, States of. "Government of Jersey". gov.je (İngilizce). 27 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 
  16. ^ Garcia-Bernardo, Javier; Fichtner, Jan; Takes, Frank W.; Heemskerk, Eelke M. (24 Temmuz 2017). "Uncovering Offshore Financial Centers: Conduits and Sinks in the Global Corporate Ownership Network". Scientific Reports (İngilizce). 7 (1): 6246. arXiv:1703.03016 $2. Bibcode:2017NatSR...7.6246G. doi:10.1038/s41598-017-06322-9. ISSN 2045-2322. PMC 5524793 $2. PMID 28740120. 
  17. ^ Nicolle, Stéphanie C. (2009). The origin and development of Jersey law : an outline guide. 5th ed. St Helier: Jersey and Guernsey Law Review Ltd. ISBN 978-0-9557611-3-3. OCLC 709840553. 
  18. ^ https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020111208%20SU.pdf

Dış bağlantılarDüzenle