Ana menüyü aç

Hordaland' (Norveççe:Hordaland fylke) Norveç'in batı kıyısında yer alan sınırları içinde otuz üç belediye bulunan bir eyalettir.[4][5] Rogaland güneyinde, Sogn og Fjordane kuzeyinde, Buskerud ve Telemark doğusunda eyaleti çevrelemektedir. Norveç'in toplam nüfusunun %10'u, 490.000'inin üstünde kişi, burada yaşamaktadır.

Hordaland
Hordaland fylke
Hordaland arması
Arma
Hordaland'in Norveç'teki konumu
Ülke Norveç Norveç
Bölge Sørlandet kart.png Vestlandet
İdari merkezi Bergen
Eyalet 1919
Alt idari birimler
İdare
 • Vali Lars Sponheim
(2010-günümüz)[1] (Norveç Liberal Parti)
 • Belediye başkanı Tom-Christer Nilsen
(2011-2015)[2]
Yüzölçümü
 • Toplam 15.460 km² (5.960 mil²)
 • Kara
14.551 km² (5.618 mil²)
Nüfus
 (2011)
 • Toplam 490 570
Zaman dilimi UTC+01 (OAZD)
 • Yaz (YSU) UTC+02 (OAYZD)
Resmî site
www.hordaland.no

Merkezi eyaletin en yüksek, bölgenin üçüncü, ülkenin dokuzuncu nüfusu en yoğun kenti olan Bergen'dir. Alanının %71'i deniz seviyesinden 300 metre yüksek dağlık bölgelerden oluşmaktadır. Voss, Odda ve Leirvik diğer şehirleridir. Eyalet coğrafi olarak dört bölgeye ayrılmıştır: Nordhordland, Sunnhordland, Hardanger ve Voss. Hordaland, çok sayıdaki büyük ve küçük adaları, gölleri, buzulları, fiyordları, şelaleleri, dağları ve ovaları ile zengin bir kültürel manzaraya sahiptir.

TarihçeDüzenle

Hordaland'in yaklaşık bin yıllık bir geçmişi vardır. 7. yüzyıldan itibaren yaklaşık dokuz yüz yıl Hordafylke adı altında küçük krallıkların egemenliği altında kalmıştır. 16. yüzyılın başlarında Norveç, dört “len”e bugünkü adıyla eyalete ayrılmıştır. “Bergenhus len”, Bergen dahil olmak üzere batı ve kuzey Norveç'i kapsamaktaydı. 1662 yılında 'len', amt. yani valilik olarak değiştirilmiştir. “Bergenhus amt.” Hordaland, Sogn og Fjordane , Sunnmøre , Troms ve Nordland'den oluşmaktaydı. 1763 yılında bu valilik güney ve kuzey olmak üzere ikiye ayrılmıştır. 1919 yılında “Sondre Bergenhus amt”, “Hordaland Fylke” olmuştur. 1831-1972 yılları arasında Bergen, şehir-eyalet statüsünde değerlendirilmiştir. 1972 yılında eyalet statüsünü kaybederek Hordaland'in parçası olmuştur.

Adı ve ArmasıDüzenle

Adı bir Germen kavmi olan "Horde" (Hǫrðar) halkının adıdır. Muhtemelen Keltçe bir kelime olan savaşçıi kahraman anlamına gelen haruðóz kelimesinden türetilmiştir. Bu kapsamda savaşçıların diyarı anlamına gelmektedir.[6]

Eyaletin arması 1 Aralık 1961 tarihinde kabul edilmiştir. Kırmızı arka planın üstünde altın sarısı iki çapraz balta üstünde kraliyet tacı bulunmaktadır. Motif Haakon Magnusson'un 1344 yılında yazdığı bir mektupta kullandığı mühürden alınmıştır.[7]

KültürDüzenle

Hordaland Norveç'teki önemli kültür merkezlerinden biridir. Hordaland, çok sayıda ahşap mimari ve anıtsal taş binaları korumayı başarmıştır. 1979[8] ve 2005 [9] yıllarında Bergen iki kez UNESCO Dünya Miras Listesinde yer almıştır. Henrik Ibsen'in ilk tiyatro yönetmeni olarak görev aldığı Norveç'in ilk tiyatrosu 1850 yılında Bergen'de kurulmuştur.[10] Bölgede yüzden fazla doğal park vardır. Hardanger Dağı Yaylası, Norveç'in en büyük millî parkı ve Kuzey Avrupa'daki en büyük yayla ve Avrupa'nın en büyük yaban geyiği sürüsünün evidir.[11]

CoğrafyaDüzenle

Norveç'in batısında yer alan Hordaland, güneyde Rogaland, kuzeyde Sogn og Fjordane, doğuda Buskerud ve Telemark eyaletleriyle çevrilidir. Batısı Kuzey Denizi kıyısıdır. Hardangervidda başta olmak üzere fiyortları, şelaleleri, buzulları, yüksek dağları, yaylası ve korunaklı koylarıyla çeşitli ve zengin bir peyzaja sahiptir.[12] Deniz seviyesinden 1863 metre ile Hardangerjøkulen eyaletin en yüksek dağıdır. Osterøy 328 km² ile en büyük adası, Fedje 9 km²lik alan ile en küçük ilçesidir. Yüz ölçümü bakımından en büyük şehri Voss'tur.

Hordaland dağları slayt galeri
Hausdalen Dağı, Fana, Bergen 
Gullfjellstoppen Dağı 
Blåmanen Dağı Bergen 
Lyderhorn Dağı,  Bergen 
Ulriken dağı 
Løvstakken 
Rundemanen 
Svartediket gölü ve Ulriken dağı 

İklimDüzenle

Genel olarak ılıman bir iklim hakimdir. Yüksek dağlar denizden gelen soğuk rüzgarları engellemektedir. Dağlık bölgelerde kara ve deniz arasındaki sıcaklık farkı yıllık değişimleri rüzgar koşullarından etkilenmektedir. Hem yaz ve hem de kış aylarında batı rüzgarları hakimdir. Kıyısında, genellikle güney ve doğu arasında bir yönden gelen rüzgarlar hakimdir. Yaz aylarında, iyi hava koşullarında, öğleden sonra, kuzeybatı veya kuzey tarafından yönünden rüzgarlar esmektedir.

Ocak ve Şubat aylarında kıyıda sıcaklıklar 0-2 °C arasında değişmektedir. Yüksek dağların olduğu doğusunda -5;-10 °C ye kadar düşebilmektedir. Ölçülen en düşük sıcaklıklar kıyıda -10;-15 °C, vadi ve dağlarda -25;-35 °C'dir. Temmuz ayı ortalama sıcaklıkları ise kıyıda 14–16 °C, en yüksek 32 °C olmak üzere ortalama 20–25 °C'dir.

Özellikle Bergen yağış açısından en zengin bölgelerdendir. Yıllık azami 1500 mm olmak üzere ortalama 3000 mm yağış görülmektedir. Ekim ve Mayıs aylarında yağmurun en yoğun olduğu aylardır.

Kıyısında, çoğunlukla bahar ve yaz aylarında, bulutlu ve % 2-3 oranında sis olmaktadır. Vadilerin bazı bölgeleri sonbahar ve kış aylarında sisli ve soğuktur. Dağlarında, deniz seviyesinden 1000–1400 m. üzerinde, çoğunlukla sonbahar ve kış aylarında, % 2-5 arasında sis frekansı vardır.[13]

UlaşımDüzenle

“Voss-Bergen” demiryolu 1883 yılında açılmıştır. 1909 yılında Oslo'dan dağların arasından geçen Bergen Demiryolu yapılmıştır. 1935'te yapılan “Voss-Granby” (Hardanger) demiryolu, 1985 yılına kadar sadece taşımacılık için kullanılmıştır. Doğusunda dağların arasında ulaşımı sağlayan dört ana yol vardır. E 16 Bergen üzerinden Voss, Gudvangen, Aurland, Lærdal ve Filefjell'den geçmektedir. E 16, E 39 ve E 134 yollarına kara yolu bağlantıları vardır. Özellikle batıdaki ilçe ve şehirlere tüneller ve köprüler inşa edilmiştir.

Eyalet aynı zamanda uluslararası trafiğe sahiptir ve yolcu sayısı ile ülkenin en büyük ikinci havalimanı olan ana havaalanı, Bergen'in güneyinde, Flesland'de bulunmaktadır. Ayrıca Voss ve Stord'da birer hava alanı bulunmaktadır.[14]

Hordaland ilçelerinden görüntüler slayt galeri
Bekkjarvik, Austevoll 
Buz çağlayanı, Eidfjord 
Simadalsfjorden, Eidfjord 
Hardanger fiyort 
Hindnesfjorden 
Mosterhamn, Bømlo 
Os, Hordaland 

EkonomiDüzenle

Balıkçılık

Balıkçılıkta Hordaland, ülkenin en önemli kaynağıdır. 1970'lerin başından itibaren, diğer endüstrilerdeki güçlü büyüme ve büyük ölçüde geleneksel balıkçılıkta düşüşe sebep olmuştur. Akuakültür endüstrisi, Austevoll, Fjell, Bømlo, Fusa ve Tysnes başta olmak üzere pek çok ilçede yaygındır.[15]

Sanayi

Hordaland, istihdam açısından Rogaland'dan sonra ülkenin en önemli sanayi bölgesidir. Mühendislik endüstrisi, özellikle gemi inşa ve makine sanayi, ana demir ve metal sanayi ile tekstil ve hazır giyim endüstrisi en önemli sanayi birimlerini oluşturmaktadır. Bergen, eyalet genelinin yaklaşık %46'lık istihdamını sağlamaktadır. Diğer önemli istihdam birimleri ise Stord, Lindås, Kvinnherad, Odda, Bømlo, Kvam ve Vaksdal'dır.[16]

Enerji üretimi

Bergen enerji üretiminde ilk sırayı alan şehirdir. Toplamda altmış üç elektrik santralleriyle 3729 MW ve yıllık ortalama 15.799 GWh üretim ile toplam üretimin % 13'ünü karşılamaktadır. Bjoreia, Sima, Austdøla ve Norddøla başta olmak üzere nehirlerde santraller kurulmuştur.[17]

Turizm

Hordaland çok sayıdaki çeşitli adaları, fiyortları, dağları ve buzulları ile önemli bir turizm merkezidir. Tarihi mekanlar da dahil olmak üzere, eyalette, orta çağ döneminde yapılmış pek çok kilise bulunmaktadır. Saraylar, kuleler ve tarihi dönemlerden kalma pek çok tarihi eser barındıran Hordaland'in, tarihsel bölgeleri Utne (Hardanger), Stord (Sunnhordland) ve Voss'da müzeler bulunmaktadır. Ayrıca Bergen'de, ülke çapında önemli sanat, kültür ve doğa tarihi müzeleri vardır.[18]

BelediyelerDüzenle

 
Hordaland İlçeleri ve Belediyeleri Haritası
  Nordhordland
  Midthordland
  Sunnhordland
  Hardanger
  Voss

Hordaland eyaletine bağlı otuz üç belediye bulunmaktadır:

Nr. Harita Arma İsim[19] Merkez Nüfus[20] Alan
km²
Dil Bölge
1201   Bergen Bergen 263 762 &0000000000000465.570000465,57 Karışık Midthordland
1211   Etne Etnesjøen 3 963 &0000000000000735.340000735,34 Norveççe Sunnhordland
1216   Sveio Sveio 5 228 &0000000000000245.760000245,76 Norveççe Sunnhordland
1219   Bømlo Svortland 11 503 &0000000000000246.100000246,10 Norveççe Sunnhordland
1221   Stord Leirvik 17 957 &0000000000000143.610000143,61 Norveççe Sunnhordland
1222   Fitjar Fitjar 2 944 &0000000000000142.460000142,46 Norveççe Sunnhordland
1223   Tysnes Uggdal 2 766 &0000000000000255.170000255,17 Norveççe Sunnhordland
1224   Kvinnherad Rosendal 13 318 &0000000000001127.9800001.127,98 Norveççe Sunnhordland
1227   Jondal Jondal 1 050 &0000000000000209.940000209,94 Norveççe Hardanger
1228   Odda Odda 6 946 &0000000000001615.9200001.615,92 Karışık Hardanger
1231   Ullensvang Kinsarvik 3 417 &0000000000001398.8700001.398,87 Norveççe Hardanger
1232   Eidfjord Eidfjord 957 &0000000000001491.7400001.491,74 Norveççe Hardanger
1233   Ulvik Ulvik 1 112 &0000000000000720.720000720,72 Norveççe Hardanger
1234   Granvin Granvin 923 &0000000000000212.590000212,59 Norveççe Hardanger
1235   Voss Vossevangen 13 978 &0000000000001805.6600001.805,66 Norveççe Voss
1238   Kvam Norheimsund 8 522 &0000000000000616.580000616,58 Norveççe Hardanger
1241   Fusa Eikelandsosen 3 811 &0000000000000378.360000378,36 Norveççe Midthordland
1242   Samnanger Tysse 2 417 &0000000000000269.140000269,14 Norveççe Midthordland
1243   Os Osøyro 17 726 &0000000000000139.810000139,81 Norveççe Midthordland
1244   Austevoll Storebø 4 792 &0000000000000117.180000117,18 Norveççe Midthordland
1245   Sund Skogsvåg 6 409 &0000000000000099.71000099,71 Norveççe Midthordland
1246   Fjell Straume 22 720 &0000000000000148.150000148,15 Norveççe Midthordland
1247   Askøy Kleppestø 26 210 &0000000000000100.610000100,61 Karışık Midthordland
1251   Vaksdal Dale 4 138 &0000000000000715.630000715,63 Norveççe Nordhordland
1252   Modalen Mo 370 &0000000000000412.150000412,15 Norveççe Nordhordland
1253   Osterøy Lonevåg 7 521 &0000000000000255.150000255,15 Norveççe Nordhordland
1256   Meland Frekhaug 7 036 &0000000000000092.59000092,59 Norveççe Nordhordland
1259   Øygarden Tjeldstø 4 419 &0000000000000066.55000066,55 Norveççe Midthordland
1260   Radøy Manger 4 952 &0000000000000111.850000111,85 Norveççe Nordhordland
1263   Lindås Knarvik 14 668 &0000000000000475.930000475,93 Norveççe Nordhordland
1264   Austrheim Årås 2 776 &0000000000000057.46000057,46 Norveççe Nordhordland
1265   Fedje Fedje 576 &0000000000000009.2600009,26 Norveççe Nordhordland
1266   Masfjorden Masfjordnes 1 683 &0000000000000556.490000556,49 Norveççe Nordhordland
12 Hordaland Bergen 490 570 15.440,42 Norveççe Vestlandet

İş birlikleriDüzenle

NüfusDüzenle

Hordaland, Oslo ve Akershus dan sonra ülkenin en kalabalık eyaletidir. Eyaletin nüfusunun %66'lık kısmı Bergen bölgesinde (Bergen, Askøy, Os ve dağ Belediyeleri) yaşamaktadır. Bergen tek başına toplam nüfusun yaklaşık %53'ünü oluşturmaktadır. Diğer önemli nüfus merkezleri Stord-Leirvik, Bømlo, Voss, Odda, Folgefonn Yarımadası-Kvinnherad, Alvik, Norheimsund ve Lindåshalvøya yarımadaları ile Holsnøy ve Radøy'dur. Genel nüfus artışı düzenli artış gösterse de bölgesel olarak düzensizdir. Bergen'de artış olurken Voss ve Hardanger'de nüfus yıllar arasında azalma göstermiştir. Eyaletin çeşitli bölgelerinde çeşitli sanayi üslerinin bulunması nüfus gelişim farklılıklarının başlıca nedenidir. Bu bağlamda, Hardanger'de enerji yoğun sanayi ve tarım yapılmaktadır, her iki sanayide de istihdamda bir düşüş yaşanmıştır.[23]

Önemli kişilerDüzenle

Ek okumaDüzenle

  • Brekke, Nils Georg, : “Kulturhistorisk vegbok : Hordaland”, [Ny utg.], 2009, ISBN 978-82-7326-102-1,(Norveççe) [26]
  • Hartvedt, Gunnar Hagen, : “Hordaland og Bergen”, 1976 (Bygd og by i Norge), ISBN 82-05-08687-7, (Norveççe)
  • Helland-Hansen, William, : “Naturhistorisk vegbok: Hordaland”, 2004, ISBN 82-7326-061-5, (Norveççe)[27]
  • Ronald Cohn Jesse Russell :“Hordaland”,2012, ISBN 1333586490, (İngilizce)[28]

Dış bağlantılarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ [1]Fylkesmann Lars Sponheim -erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  2. ^ [2] Hordaland Belediye Başkanı
  3. ^ [3]Fylke Hordaland: Die Kommunen / kommuner ( alphabetisch )-erişim 03 Nisan 2012(Almanca)
  4. ^ [4]Kommunar i Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  5. ^ [5] fjords.com:Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  6. ^ [6] Büyük Norveç Ansiklopedisi:Hordaland – fylke i Norge,Fylkesvåpenet-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  7. ^ [7]Description of the flag-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  8. ^ [8] Unesco World heritage list:Bryggen-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  9. ^ [9] Unesco World heritage list:West Norwegian Fjords – Geirangerfjord and Nærøyfjord-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  10. ^ [10]Hordaland'te Kültür-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  11. ^ [11]Hordaland - The Central County of Western Norway-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  12. ^ [12] Hordaland profili:Om Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  13. ^ [13] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – klima-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  14. ^ [14] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – samferdsel-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  15. ^ [15] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – fiskets-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  16. ^ [16] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – industri-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  17. ^ [17] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – energi-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  18. ^ [18] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – turisme-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  19. ^ [19]Municipalities-erişim 04 Nisan 2012(İngilizce)
  20. ^ [20]Nüfus. 1. Ocak 2012. Hordaland-erişim 04 Nisan 2012(Norveççe)
  21. ^ [21]Cooperating Regions-erişim 04 Nisan 2012(İngilizce)
  22. ^ [22]Samarbeidsregionar-erişim 04 Nisan 2012(İngilizce)
  23. ^ [23] Büyük Norveç Ansiklopedisi: Hordaland – befolkning-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  • [29] Pdf, Hordaland(İngilizce)