Ana menüyü aç
Avrupa E-yolları: batıda Portekiz'den doğuda Kazakistan'a; kuzeyde İsveç'ten güneyde Turkiye ve Yunanistan Akdeniz kıyılarına kadar uzanan karayolu ağı

Avrupa E-yolları (İngilizce: International E-road network; Fransızca: Routeeuropéenne; Almanca:Europastraße; İtalyanca: Strade europee) Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu tarafından geliştirilmiş olan, Avrupa'da bulunan ana karayollarını numaralandırma sistemidir. Avrupa ana karayollarına dahil olan, çok defa ülkelerarası sınırları da geçen bu yollar E 01'den başlayarak artar şekilde numaralandırılmıştır. Bu numaralama sistemi ilk defa 1975'te uygulanmış ve 1993'te sistemde büyük bir revizyon yapılmıştır. Bu numaralama Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu'na üye olan tüm ülkeleri kapsadığı için, Avrupa E-yolları ağına bağlı Kafkas ülkeleri (Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan) ve bazı Orta Asya ülkeleri (Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan) ana karayolları da Avrupa E-yolu numaralandırma sistemine dahildirler.

Sisteme dahil birçok ülkede hem ulusal karayolu numarası ve hem de Avrupa E-yolu numarası yollar üzerinde bulunan tabelalarda gösterilmektedir. Bazı ülkeler (İsveç ve Belçika) sadece Avrupa E-yolları numaraları kullanmakta ve E-yolları ağına dahil yollar için değişik ulusal karayolu numaralama sistemi kullanmamaktadır. İrlanda'da yollarda genellikle sadece ulusal numaralama sistemi numaraları verilmektedir; ama 2007den itibaren yenilenen Avrupa E-yolları ağına dahil yollarda hem ulusal hem de Avrupa E-yolu numaraları gösterilmektedir. Birleşik Krallık içinde Avrupa E-yolu numaraları resmen kabul edilmemiştir ve bu ülkede hiçbir yol Avrupa-E yolu numarasını göstermemektedir.

Dünyanın diğer kıtalarında da benzer ülkelerarası karayolları ağı geliştirme sistemleri bulunmaktadır: örneğin Amerika kıtası için Panamerikan Karayolu, Afrika kıtası için Trans-Afrika Ana Karayolu Ağı ve Asya ana karayollar projesi.

Numaralama sistemiDüzenle

 
Avrupa E-yolu gösteren tabela. Bu E 40'ı göstermektedir.
 
Frankfurt Uluslararası Havameydanı yakınlarında E 42 ile E 451 kavşağı

Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNICE) tarafından Avrupa E-yolları için sınıflandırma ve numaralama şu prensiplere göre hazırlanmıştır[1]:

  1. Referanslı yollar ve referanslılar arası yollar ana ağ sistemi karayolları olup A-sınıfı E-yolları olarak adlandırılmaktadır. İkinci derecede branş, bağlayıcı ve birleştirici yollara B-Sınıfı Avrupa E-yolları adı verilmiştir.
  2. Genel olarak ikili sayılı numara verilen A-Sınıfı Avrupa E-yolları numaralaması için şu prensipler uygulanmıştır:
    • Kuzey-Güney referanslı yollar: Bunlara numara 5 ile biten ikili numara verilmiştir; (örneğin E95). Bu tip yollara verilen numaralar batıdan doğuya doğru artmaktadır; (örneğin E95 E5'e kıyasla daha doğudadır.)
    • Batı-Doğu referanslı yollar: Bunlara numara 0 ile biten ikili numara verilmiştir; (örneğin E70). Bu tip yollara verilen numaralar kuzeyden güneye doğru artmaktadır; (örneğin E80 E70'e kıyasla daha güneydedir.)
    • Kuzey-Güney referanslılar arası yollar: Bunlara tek ikili numara verilmiştir ve bu tek ikili numara, arası birleştirilen kuzey-güney referanslı yolların numaraları arasındadır. Örneğin tek ikili numaralı E87 kuzey-güney referanslı E85 ile E95 yollarının arasını birleştirir. Bu tip yollara verilen numaralar batıdan doğuya doğru artmaktadır.
    • Batı-Doğu referanslılar arası yollar: Bunlara çift ikili numara verilmiştir ve bu çift ikili numara, arası birleştirilen batı-doğu referanslı yolların numaraları arasındadır. Örneğin çift ikili numaralı E84 batı-doğu referanslı E80 ile E90 yollarının arasını birleştirir. Bu tip yollara verilen numaralar kuzeyden güneye doğru artmaktadır.
    • E 99 yolunun doğusunda bulunan kuzey-güney A-sınıfı yollara, 101'den 129'a kadar olabilen, tek olan üçlü numara verilmiştir. Paragraf 2de verilen diğer kurallar bu yolların numaralanmasında uygulanmıştır.
  1. Genel olarak üç sayılı numara verilen B-Sınıfı Avrupa E-yolları numaralaması için uygulanan prensipler şunlardır:
    • B-Sınıfı Avrupa E-yollarına verilen üçlü sayıdan birincisi kuzeyindeki en yakın referanslı yolun ilk sayısı, ikincisi batısındaki en yakın referanslı yolun numarasının ilk sayısı ve üçüncü ise bir seri numarası olur.
    • E 101 doğusunda bulunan B-sınıfı yollara 0'la başlayan ve 001'den 099'a kadar üçlü numara verilmiştir.

İstinalarDüzenle

Avrupa E-yolları numaralama sistemi 1975de kurulduğu zaman yukarıdaki prensiplere çok sıkıca uyulmuştu. Fakat 1992de büyük bir değişiklik yapılınca bazı istisnaların bulunabileceği prensibi kabul edilmiştir. Buna baş neden Avrupa E-yol numaralarının uygulanmasının ülkelere fazla maliyet yaratmasının istenmemesindendir. Şu anda istisnalar şunlardır:

  1. E 47 ve E 55 olarak değiştirilmesi gerekirken sırasıyla İsveç ve Norveç'te 1992'den önceki numaraları olan E 6 ve E 4 numaralarını değiştirmeden tutmalarına izin verilmiştir. Bu iki ülke içinde sadece E-yolu numarası kullanılmaktadır ve ana yolların ulusal numaraları bulunmamaktadır, Bu nedenle E-numarası değiştirme karayolu sisteminin tabelalarının hemen hepsinin değiştirilmesini gerektirmekte ve değiştirme maliyeti çok yüksek olmaktadır. İsveç ve Norveç dışında Danimarka'dan itibaren E 47 ve E 55 numaraları kullanılmaktadır.
  2. Estonya'dan Polonya gidiş yolu olan E 67;
  3. Finlandiya'da E 63 ve E 8;
  4. İspanya ile Portekiz'de E 80

numaralanmasında ortaya çıkmıştır.

Sıralama için notlarDüzenle

Aşağıda verilen listelerde:

  • Bir tire ('-'), ismi verilen iki şehir/konum arasındaki karayolu bağlantısını gösterir.
  • Üç nokta ('…') iki şehir/konum arasında ya deniz veya diğer su yüzeyinin bulunduğunu belirtir. Bu işaretlerle gösterme bu iki şehir/konum arasında bir feribot işletildiğini göstermez ve deniz/su üzerinde hiçbir bağlantı olmaması da olasıdır. Genel olarak uluslararası feribot bağlantıları özel şirketler tarafından herhangi bir devletin desteğini sağlamadan veya herhangi bir devlet ile anlaşma olmadan işletilmektedir. Bu nedenle feribot işletilmesi veya kaldırılması özel şirket inisiyatifine kalmıştır.

Kuzey-Güney Avrupa Otoyolu Projesi (TEM)Düzenle

1977'de imzalanan anlaşma ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) desteğiyle hayata geçirilmiş bir projedir.

Proje adı "Trans-European North-South Motorway (TEM) Project" olan Türkiye dahil 14 ülkede uygulanan bir Projedir.4 tane de gözlemci ülke yer almaktadır.

Proje Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonunun Ulaşım biriminin (UNECE) altında yer alır.

Ana amaçlarıDüzenle

1. Avrupa'da ve projeye dahil olan ülkelerdeki uluslararası kara trafiğini kolaylaştırmak,

2. Ulaşımın verimliliğini arttırmak,

3. Avrupa'nın içindeki otoyol ağını dengelemek ve açıklarını kapamak,

4. Avrupa'daki ulaşım altyapı sistemlerinin entegrasyonunu sağlamak.

Projenin başarılarıDüzenle

1. Projeye dahil olan ülkelerin çoğunun önemli ekonomik sıkıntılar yaşamasına rağmen 1 Ocak 2005 itibarıyla 23,325 km'lik projenin %45 ine tekabül eden 10,632 km'lik kısmı kullanımda, 1,106 km'si yapım aşamasındadır.

2. Otoyol yönetimi, yol ekonomisi, planlama ve dizayn, inşaat gibi konuların ayrıntılı ele alınmıştır.

3. Bir sürü dilde yayımlanan teknik belgeler(rehberler,öneriler,metotlar vs.) devamlı güncellenmektedir.

4. TEM ağındaki bilgiler işlenmekte ve güncellenmektedir.

5. Proje finansmanı için yeni yolların bulunmasına başlanmıştır.

Projeye Dahil olan ülkelerDüzenle

Gözlemci ülkelerDüzenle

Aday ülkelerDüzenle

A-sınıfı Avrupa E-yollarıDüzenle

 
Belçika'da E-yolları ağı
 
Bulgaristan'da E-yolları ağı
 
Finlandiya'da E-yolları ağı
 
Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan'da E-yolları ağı
 
Almanya'da E-yolları ağı
 
Hollanda'da E-yolları ağı
 
Polonya'da E-yolları ağı
 
Romanya'da E-yolları ağı
 
Birleşik Krallık ve İrlanda'da E-yolları ağı
 
Ukrayna'da E-yolları ve diğer karayollar ağı
 
Beyaz Rusya'da E-yolları ağı
 
Türkiye'de E-yolları ağı

Kuzey-Güney referanslı yollarDüzenle

Batı-Doğu referanslı yollarDüzenle

Kuzey-Güney referanslılar arası yollarDüzenle

Doğu-Batı referanslılar arası yollarDüzenle

E99 doğusunda olan kuzey-güney E-yollarıDüzenle

B-sınıfı Avrupa E-yollarıDüzenle

KaynakçaDüzenle

Dış kaynaklarDüzenle