Bitlis (il)

Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde bir il

Koordinatlar: 38°31′33″K 42°23′16″D / 38.52583°K 42.38778°D / 38.52583; 42.38778

Bitlis İli, Türkiye'nin 81 ilinden birisidir.

Bitlis
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Doğu Anadolu
İdare
 • Vali Oktay Çağatay [1]
Yüzölçümü
 • Toplam 8.294 km² (3.202 mil²)
Nüfus
 • Toplam 338.023
 • Kır
148.648
 • Şehir
189.375
Zaman dilimi UTC+03.00 (TRS)
İl alan kodu 434
İl plaka kodu 13

İl nüfusu: 350.994'dür. Bu nüfusun %65,1'i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüzölçümü 8.294  km2'dir. İlde  km2'ye 42 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymek'ta 94’dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı  % 0,83 olmuştur.[3] İl merkezinin denizden yüksekliği: 1637 m.'dir.

04 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle, ayrıca 348 köy bulunmaktadır.[3]

İsmi Makedonya Kralı Büyük İskender’in şehirdeki kaleyi yaptırttığı komutanlarından Bedlis’ten gelmektedir. Tarihsel yapıların ağırlıkta olduğu bir vadi içinde kurulduğundan “Vadideki Güzel Şehir” diye anılır.

TarihçeDüzenle

Bitlis M.Ö. 1400 yıllarından itibaren Urartular’ın yerleşim alanıydı.M.Ö. 1280 yılında Asur Krallarından I. Salmanassar devrinden sonra, Van Gölü çevresindeki dağlık alanlara yerleşen Urartular, MÖ11. yüzyıla kadar Urartular’ın yurdu olmaya devam etmiş ve 7. Yüzyıla kadar Asurlalar, 6. Yüzyıla kadar ise Medler’in yönetimi altında kalmıştır. Bitlis, daha sonra Pers Krallığı'nın kurulması ile 2. Darius tarafından ele geçirilmiştir. MÖ 4. yüzyılda Makedonya Kralı Büyük İskender’in yönetimi altına giren ve MS 2. yüzyılda Roma İmparatoru Trajan tarafından ele geçirilen Bitlis, 7. yüzyıla kadar Doğu Roma yönetiminde kaldı.

Türkler’in 10. yüzyılla birlikte başlayan Anadolu akınları sırasında önemli bir uğrak yeri haline gelen ve bu tarihlerde Alp Arslan ve ordularını Ahlat’ta konuk eden Bitlis'in Türklerin Anadolu’ya açılmasında çok önemli bir rolü de üstlenmiş oldu. 13. Yüzyılda Eyyübiler ve daha sonra Harzemşahlar ve Moğollar'ın saldırısına uğrayan ve 1514 yılındaki Çaldıran Muharebesi'yle Osmanlı egemenliğine giren Bitlis, Osmanlı İmparatorluğu’nun idaresi altında ilim, sanat ve kültür merkezi haline geldi. I. Dünya Savaşı esnasında bir süre Çarlık Rusya’nın işgali altında kalan Bitlis, Cumhuriyet'in ilanından sonra il yapıldı. Bitlis adını Bedlis'ten almıştır.

İlçelerDüzenle

04 Şubat 2020 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle ve ayrıca 348 köy vardır.

YönetimDüzenle

İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclisleri oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümeni' ni seçer.  

Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Bitlis Valisi, 1973-Kaman doğumlu Oktay ÇAĞATAY’dır. 5 Kasım 2018’de Gaziosmanpaşa Kaymakamı iken atanmıştır.[4]

Bitlis Belediye Başkanı, 1975-Bitlis doğumlu Nesrullah Tanğlay (AK PARTİ), 31 Mart 2019 seçimlerinde %43,81 oy oranıyla seçilmiştir.[5]

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Bitlis İl Genel Meclisi üye sayısı, 13 AK PARTİ, 9 HDP, 1 SAADET ve 1 DP olmak üzere 24’dür. Bingöl Belediye meclisi ise 14 AK PARTİ, 8 HDP ve 3 SAADET olmak üzere 25 üyeden oluşur.[6]

2018 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Bitlis'in  Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki üye sayısı 3'dür: AK PARTİ ( Cemal Taşar ve Vahit Kiler) ve HDP (Mahmut Celadet Gaydalı).[7]

NüfusDüzenle

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 4 Şubat 2021 verileri)[3]

Bitlis ili nüfusu: 350.994'dür. Bu nüfusun %65,1'i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüzölçümü 8.294  km2'dir. İlde  km2'ye 42 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymak'ta 94’dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı  % 0,83 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Ahlat(% 2,29)- Merkez ilçe(% -0,50)

04 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle, ayrıca 348 köy bulunmaktadır.

2020 yılı sonunda Bitlis ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri
İlçe Nüfus

2019

Nüfus

2020

Nüfus

Artışı %

Belediye

Sayısı

Mahalle

Sayısı

Köy

Sayısı

Köy

Nüfusu

Şehir

nüfusu

Şehirde

oturan %

Alanı

 km2[8]

 km2'ye

düşen kişi

Adilcevaz 30.499 30.530 0,10 2 15 28 13.467 17.063 55,89 1.586 19
Ahlat 40.699 41.633 2,29 2 15 26 10.724 30.909 74,24 1.153 36
Güroymak 47.829 48.654 1,72 3 28 26 13.793 34.861 71,65 515 94
Hizan 33.331 33.345 0,04 1 10 75 21.231 12.114 36,33 1.021 33
Merkez 70.699 70.344 -0,50 2 22 76 15.214 55.130 78,37 1.064 66
Mutki 31.869 31.791 -0,24 2 11 60 26.872 4.919 15,47 1.069 30
Tatvan 93.189 94.697 1,62 1 22 57 17.984 76.713 81,01 1.885 50
BİTLİS   348.115 350.994 0,83 13 123 348 119.285 231.709 66,02 8.294 42

İlin yıllara göre nüfuslarıDüzenle

Bitlis il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[9] 154.069 64
  %28     43.813
110.256     %72  
1970[10] 185.473 63 %20 
  %32     59.939
125.534     %68  
1975[11] 218.305 67 %18 
  %35     76.702
141.603     %65  
1980[12] 257.908 62 %18 
  %36     93.757
164.151     %64  
1985[13] 300.843 56 %17 
  %40     119.626
181.217     %60  
1990[14] 330.115 53 %10 
  %43     142.947
187.168     %57  
2000[15] 388.678 49 %18 
  %56     219.511
169.167     %44  
2007[16] 327.886 55 -%16 
  %55     179.260
148.626     %45  
2008[17] 326.897 55 -%0 
  %52     168.824
158.073     %48  
2009[18] 328.489 55 %0 
  %51     168.988
159.501     %49  
2010[19] 328.767 56 %0 
  %51     168.787
159.980     %49  
2011[20] 336.624 55 %2 
  %53     178.788
157.836     %47  
2012[21] 337.253 55 %0 
  %54     182.939
154.314     %46  
2013[22] 337.156 55 -%0 
  %55     184.454
152.702     %45  
2014[23] 338.023 55 %0 
  %56     189.375
148.648     %44  
2015[24] 340.449 55 %1 
  %57     194.928
145.521     %43  

KonumDüzenle

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[25] Alanı km² Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[26] Ulaşan Yollar[26]
Bitlis Merkez   1.064 1.637    /  -13, 13-76, 13-25
Adilcevaz 1953 1.586 1.683 85  /  -11, 13-07
Ahlat Cumh.önce 1.153 1.703 62  /  -11, 13-02, 13-01
Güroymak 1987 515 1.308 33   -31
Hizan 1936 1.021 1.472 52   =>13-25=>13-05=>13-26
Mutki Cumh.önce 1.069 1.486 21   -13=>13-75
Tatvan 1936 1.885 1.656 25   -32,  /  -12
BİTLİS 1935 8.294

SporDüzenle

2018-19 sezonunda BAL'da Özgüzeldere Spor yer almaktadır.Türkiye Bayanlar Voleybol İkinci Ligi de Bitlis Gençlik Spor (çekildi), erkeklerde TÜRŞAD yer almaktadır. Türkiye Erkekler Voleybol Bölgesel Ligi nde 2 takım bulunmaktadır.

Futbol Türkiye Kupası 'nda Özgüzeldere Spor, 3.turda Kastamonuspor 1966' a elenmiştir.

Bitlis'in önemli spor tesisleri: Bitlis 8 Ağustos Stadyumu (2.550), Tatvan Spor Salonu (500), Merkez Çiftkaya, Rahvan, Dideban, Tatvan Nemrut ve Yumurtatepe, Ahlat Serinbayır olmak üzere 7 adet kayak merkezi bulunmaktadır.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Yeni Valiler Kararnamesi Resmi Gazete'de yayımlandı: 39 ilin valisi değişti". Haberturk.com. 27 Ekim 2018. 5 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018. 
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ a b c "Güncel Nüfus Değerleri". tuik.gov.tr. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2021. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 22 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  5. ^ https://bitlis.bel.tr/ozgecmis/
  6. ^ "Arşivlenmiş kopya". 1 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  7. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  8. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 24 Ekim 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2020. 
  9. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  22. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  23. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  24. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  25. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  26. ^ a b karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılarDüzenle