Balıkesir (il)

Türkiye'nin Marmara Bölgesi'nde yer alan illerinden biri

Balıkesir, Türkiye'nin bir ilidir. Marmara Bölgesi'nin Güney Marmara Bölümü'nde, topraklarının bir kısmı ise Ege Bölgesi'nde yer alan ilin hem Marmara hem de Ege Denizi'ne kıyısı bulunur. Türkiye genelinde ise iki deniz ile komşu olan sadece 6 il vardır.[3] İl, Kuzeybatı Anadolu'da bulunmaktadır. Doğusunda Bursa ve Kütahya illeri, güneyinde Manisa ve İzmir illeri ve batısında ise Çanakkale ili vardır.[4] Ayvalık ilçesinden de Yunanistan'ın Midilli Adası'na komşudur.[5]

Balıkesir
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Harita
İl sınırları haritası
ÜlkeTürkiye
Coğrafi bölgeMarmara Bölgesi
Ege Bölgesi
İl merkeziBalıkesir
İdare
 • Valiİsmail Ustaoğlu[1]
Yüzölçümü
 • Toplam14.272 km²
Nüfus
 • Toplam1.189.057
 • Kır
-
 • Şehir
1189057
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu266
İl plaka kodu10

2019 Yılı verilerine göre nüfusu 1.228.620’dir.[6] İlin yüzölçümü 14.583 m²'dir. İlde km²'ye 82 kişi düşmektedir. Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe, 254 kişi ile Karesi'dir. İlin denizden yüksekliği 145 metredir. 2016 yılında TÜİK verilerine göre 20 ilçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 1129 mahalle bulunmaktadır.

Türk Silahlı Kuvvetleri Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nın ilk jet üssü olan 9. Ana Jet Üs Komutanlığı ile 6. Ana Jet Üs Komutanlığı Balıkesir'de bulunmaktadır.

Coğrafya değiştir

 
Ayvalık'taki adalardan bir görünüm

Yüzölçümü 14.299 km² olan[7] Balıkesir'in toprakları 39,20° - 40,30° Kuzey paralelleri ve 26,30° - 28,30° Doğu meridyenleri arasında yer alır. Kuzeybatı Anadolu'da bulunan il, doğuda Bursa ve Kütahya illeri, güneyde Manisa ve İzmir illeri ve batıda Çanakkale ili ile komşudur. İlin kuzey yöndeki en uç noktası güneydekine 175 kilometre, doğu yöndeki en uç noktası bastısındakine 210 kilometre uzaklıktadır.[8]

İlin topraklarının büyük bir kısmı Marmara Bölgesi'nde, geri kalan kısmı da Ege Bölgesi'ndedir. Hem Marmara hem de Ege Denizi'ne kıyı bulunmakta olup Türkiye genelinde iki deniz ile komşu olan 6 ilden biridir.[3] 290,5 km'lik kıyı bandının 115,5 km'si Ege Denizi'nde, 175 km'si de Marmara Denizi'ndedir.[9]

 
Kuşcenneti Millî Parkı'ndan görünüm

İlin Ege Denizi'nde Ayvalık Adaları olarak bilinen 22 adası,[10] Marmara Denizi'nde de Marmara Adaları olarak bilinen adaları vardır. Ovaların başlıcaları ise Gönen Ovası, Manyas Ovası, Balıkesir Ovası ve Körfez Ovaları'dır. Önemli gölleri Manyas ve Tabak Gölü'dür. Önemli akarsuları Susurluk Çayı, Gönen Çayı, Koca Çay, Havran Çayı,[7] Simav Çayı, Atnos Çayı, Üzümcü Çayı ve Kille Deresi'dir. İlin düzlük yerleri olduğu kadar dağlık kısımları da vardır. İlin en yüksek noktası 2089 metre ile Dursunbey ilçesinde bulunan Akdağ tepesidir.[11] Karadağ, Edincik Dağı, Kapıdağ, Sularya Dağı, Keltepe, Çataldağı, Alaçam Dağları, Madra Dağları, Kaz Dağı ve Hodul Dağı, ilin önemli dağlarıdır.[7]

Ormanlar, ilin topraklarının %31'ini kaplamaktadır.[12] Bu değer il arazisinin %45'ine tekabül etmektedir. İlin arazisinin %32'si kültür arazisi, %8'i çayır ile mera ve %15'i kullanılmayan arazidir. Genel olarak ormanlarda karaçam, kızılçam, kayın, gürgen, meşe, söğüt, ılgın, çınar ve zeytin ağaçları vardır. Kuşcenneti Millî Parkı'nda ve Kazdağı Millî Parkı'nda çeşitli kuş türleri vardır. İlin iki denize kıyısı bulunduğundan balık türlerinde çeşitlilik görülür.[13] Kazdağı göknarı ilde yetişen ve koruma altına alınmış endemik bitkidir.

İklim değiştir

Ege kıyılarında, yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen Akdeniz iklimi etkilidir.[14] Batıdan doğuya, kuzeyden güneye gidildikçe Karasal iklim etkilidir. Bu yüzden iç kesimlerde kışlar soğuk ve kar yağışlı geçmektedir.[15] Marmara kıyılarında ise Karadeniz ikliminin etkisi görülür. Dolayısıyla burası yazları ılıktır.[16]

Nüfus değiştir

 
Balıkesir Valiliği

2020 nüfus sayımına göre ilin nüfusu 1.240.285'tir. Bu rakamın 619.765'ini erkek, 620.520'sini kadın oluşturmaktadır. İl sınırları içinde nüfusun en çok olduğu yer ise Altıeylül ilçesidir.[17][18] Kent nüfusu 662.199, kırsal kesim nüfusu 468.077'dir.[19] 2000 yılı verilerine göre il, ülkede doğurganlık hızı en fazla olan 68. ildir.[20]

Yine 2008 verilerine göre altı yaşın üstündeki 68.878 kişi okuma yazma bilmemektedir. Bunun 16.192'si erkek, 52.686'sı kadındır. 50.545 kişinin okuma yazma bilip bilmediğine dair bilgi olmamakla birlikte 932.726 kişi okuma yazma bilmektedir.[21][22] 2000 yılı verilerine göre ildeki okur yazar nüfus oranı 88.34 olup, il ülke genelinde 29.dur.[20]

Balıkesir'deki nüfusun 897.849'u nüfusa Balıkesir adına kayıtlı iken geri kalan nüfus diğer illerden göçenler ve yabancılardan oluşmaktadır. Diğer illerden gelen nüfus içinde en büyük oran 19.735 kişiyle Çanakkale'ye aittir. Çanakkale'yi 13.808 kişiyle İstanbul, 12.611 kişiyle Bursa, 8.872 kişiyle Manisa, 8.787 kişiyle İzmir ve 7.306 kişiyle Sivas izlemektedir. Marmara ve Ege Bölgesi'nden olmayanlar içinde en yoğun nüfus Sivas'tan sonra 6.891 kişiyle Trabzon'a aittir. Bu ili 6.744 kişiyle Erzurum ve 5.489 kişiyle Ankara izlemektedir. Balıkesir'de en az nüfus barındıran iller ise 386 kişiyle Yalova, 292 kişiyle Hakkâri ve 197 kişiyle Şırnak'tır.[23]

Türkiye genelinde ise Balıkesir kütüğüne kayıtlı insan sayısı 1.226.302'dir. Balıkesir adına kayıtlılar, Balıkesir'den sonra en çok 87.998 kişiyle İstanbul'dadır.[24] İstanbul'u 65.950 kişiyle İzmir,[25] 41.039 kişiyle Bursa,[26] 36.717 kişiyle Manisa,[27] 17.292 kişiyle Ankara[28] ve 10.003 kişiyle Çanakkale izlemektedir.[29] Balıkesir adına kayıtlıların en az bulunduğu il ise Kilis'tir. Burada sadece 86 Balıkesirli vardır.[30]

Bugün, Balıkesir halkı Manav, Yörük, Çepni, Türkmen (Tahtacı), Muhacir ve Tatar olarak altı etnografik karaktere ayrılmaktadır. Washington Yakın Doğu Araştırmaları Enstitüsü'nün yaptığı araştırmaya göre nüfusun %5 ile 10 arası Alevidir.[31] 17. yüzyıldan sonra yöre, iskan merkezi olduğundan Türkçe konuşmayan gruplar da yörede iskan edilmiştir. Bunlar; Balkanlardan gelen Bosnalı, Arnavut ve Pomaklar ile Kafkasyadan gelen Çerkes ile Gürcü gruplarıdır. Osmanlı döneminde yörede sayıları fazla olan Rumlar ve Ermeniler, Türk Kurtuluş Savaşı'ndan sonra Yunan kuvvetleriyle beraber ve nüfus mübadelesi ile Yunanistan'a gitmişlerdir.[32]

Balıkesir il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1927[33] 421.066 4
  %22     93.594
327.472     %78  
1935[34] 481.372 5 %14 
  %21     99.753
381.619     %79  
1940[35] 482.827 5 %0 
  %22     106.321
376.506     %78  
1945[36] 524.748 5 %9 
  %23     122.282
402.466     %77  
1950[37] 563.221 5 %7 
  %23     127.371
435.850     %77  
1955[38] 612.013 6 %9 
  %27     165.608
446.405     %73  
1960[39] 670.669 7 %10 
  %31     206.661
464.008     %69  
1965[40] 708.342 9 %6 
  %33     230.353
477.989     %67  
1970[41] 749.669 9 %6 
  %35     261.626
488.043     %65  
1975[42] 789.255 10 %5 
  %37     294.827
494.428     %63  
1980[43] 853.177 11 %8 
  %40     344.368
508.809     %60  
1985[44] 910.282 14 %7 
  %45     407.585
502.697     %55  
1990[45] 973.314 16 %7 
  %48     468.758
504.556     %52  
2000[46] 1.076.347 16 %11 
  %54     577.595
498.752     %46  
2007[47] 1.118.313 17 %4 
  %58     649.423
468.890     %42  
2008[48] 1.130.276 17 %1 
  %59     662.199
468.077     %41  
2009[49] 1.140.085 17 %1 
  %60     678.732
461.353     %40  
2010[50] 1.152.323 17 %1 
  %60     694.926
457.397     %40  
2011[51] 1.154.314 17 %0 
  %61     701.213
453.101     %39  
2012[52] 1.160.731 17 %1 
  %61     711.743
448.988     %39  
2013[53] 1.162.761 17 %0  Şehir ve kır ayrımı kaldırılmıştır.
2014[54] 1.189.057 17 %2 
2015[55] 1.186.688 17 -%0 
2016[55] 1.196.176 17 %1 
2017[55] 1.204.824 17 %1 
2018[55] 1.226.575 17 %2 
2019[55] 1.228.620 17 %0 
2020[55] 1.240.285 17 %1 
2021[55] 1.250.610 17 %1 
2022[55] 1.257.590 17 %1 


Güncel nüfus değerleri değiştir

TÜİK verilerine göre 2023 yılı sonunda Balıkesir ilinin nüfus bilgileri aşağıdaki gibidir. (TÜİK 6 Şubat 2024 verileri[56])

2023 yılı sonunda Balıkesir ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri
İlçe Nüfus 2022 Nüfus 2023 Fark Değişim % Mah.Say. Alanı km2[57] Yoğunluk
Altıeylül 183.736 185.458 1.722 0,93 94 956 194
Ayvalık 74.030 74.643 613 0,83 34 305 245
Balya 12.451 13.000 549 4,32 46 797 16
Bandırma 164.965 166.836 1.871 1,13 54 755 221
Bigadiç 48.917 49.177 260 0,53 80 1108 44
Burhaniye 64.283 65.790 1.507 2,32 38 420 157
Dursunbey 33.333 33.621 288 0,86 111 1719 20
Edremit 167.901 171.700 3.799 2,24 47 682 252
Erdek 31.902 32.268 366 1,14 28 307 105
Gömeç 16.880 17.556 676 3,93 13 171 103
Gönen 74.871 75.572 701 0,93 101 1162 65
Havran 28.058 28.287 229 0,81 34 565 50
İvrindi 31.512 31.626 114 0,36 69 818 39
Karesi 187.362 188.846 1.484 0,79 70 695 272
Kepsut 21.825 21.804 -21 -0,10 69 889 25
Manyas 18.066 18.190 124 0,68 50 634 29
Marmara 10.601 11.454 853 7,74 14 134 85
Savaştepe 16.765 16.787 22 0,13 50 427 39
Sındırgı 32.408 32.879 471 1,44 75 1387 24
Susurluk 37.724 38.025 301 0,80 54 652 58
Balıkesir 1.257.590 1.273.519 15.929 1,26 1.131 14.583 87


Konum değiştir

Konum bilgileri
İlçe Kuruluş

yılı[58]

Önceden bağlı

olduğu ilçe

Alanı km² Rakım (m) Merkeze

uzaklığı (km)[59]

Ulaşan yollar
Altıeylül 2012 Merkez 956 144 0   /    -02,  -06,   -09
Ayvalık Cumh.önce 305 6 127  /  -07
Balya Cumh.önce 797 242 50   -08,  
Bandırma Cumh.önce 755 17 99  /  -03,   -12
Bigadiç 1943 Merkez 1.108 169 38   -09
Burhaniye Cumh.önce 420 22 93  /  -07
Dursunbey Cumh.önce 1.719 638 80   -03,  
Edremit Cumh.önce 682 31 86  /  -06,   -01,  
Erdek 1928 Bandırma 307 7 120   -03=>  -12=> 
Gömeç 1990 Burhaniye 171 16 111  /  -07
Gönen Cumh.önce 1.162 41 103   -03=>  ,   ,  
Havran 1959 Edremit 565 43 77   -01
İvrindi 1944 Merkez 818 277 38   -01,   ,  
Karesi 2012 Merkez 695 145 0   /   -02,  -06,   -09
Kepsut 1953 Merkez 889 88 28   -03
Manyas 1936 Bandırma 634 56 82   -05=> 
Marmara 1987 Erdek 134 38 105  
Savaştepe 1954 Merkez 427 284 48   -07=>  ,   / 
Sındırgı Cumh.önce 1.387 228 63   -09/  -03=>  ,  
Susurluk 1926 Merkez 652 46 42   -06,    / 
BALIKESİR Cumh.önce 14.583 145

Ekonomi değiştir

Balıkesir'in sahil kesimlerinde zeytincilik, bağcılık ve balıkçılık yapılmaktadır. Buralarda turizm de gelişmiştir. İç kesimlerinde ise tarım, hayvancılık, ormancılık ve madencilik yapılmaktadır.[60] İl, tek merkezli büyüme modeli yerine dengeli büyüme modelini seçerek bu kalkınma planına ilçeleri de dahil etmiştir.[61] İlde Anadolu Kaplanı sıfatına sahip 16 şirket,[62] 2003 yılı istatistiklerine göre de Sanayi siciline kayıtlı 467 kuruluş vardır. İlin iç ve dış ticaret hacmi 486.313.997.254.096 TL, ihracat miktarı 80.699.902 $ ve ithalat miktarı 147.567.184 $'dır.[63] Balıkesir, devletin en fazla mülk sahibi olduğu ildir. İlin %40,77'si, Hazineye ait taşınmazlardan oluşmaktadır.[64]

Balıkesir Türkiye'nin gelişmiş illerinden biridir. 2001 yılı verilerine göre Türkiye gayri safi yurt içi hasılası içinde yüzde 1,5'lik paya sahip olan Balıkesir, iller sıralamasında 13. büyük ekonomidir. 2000 yılındaki GSYİH'si 2.429.091.750 TL olup kişi başına düşen millî gelir ise 2005 dolardır.[65]

Balıkesir GSYH'nın ilçeler bazında üretimi

İlçe Oran
Altıeylül/Karesi 24,12
Bandırma 13,98
Gönen 12,68
Edremit 6,76
Manyas 5,58
İlçe Oran
Ayvalık 4,82
Bigadiç 4,61
İvrindi 3,79
Susurluk 3,49
Dursunbey 2,96
İlçe Oran
Sındırgı 2,82
Burhaniye 2,77
Kepsut 2,51
Balya 2,38
Erdek 2,10
İlçe Oran
Havran 1,75
Savaştepe 1,36
Marmara 0,84
Gömeç 0,70
Toplam 100,00

Kaynak:Türkiye İstatistik Kurumu[66]

Tarım ve hayvancılık değiştir

 
İlde zeytincilik ön plandadır.

İlin başlıca geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.[67] Ekonomik faaliyetler içinde tarımın payı sanayiye göre az olup %49'dur.[68]

Çalışan nüfusun ise %56.7'si tarım ile uğraşır.[69]

İlin tarım yapılan arazisi 510,456 hektardır.[70]

İlde genel olarak yetiştirilen tarım ürünleri; tahıl ürünleri, susam, haşhaş, ayçiçeği, tütün, şeker pancarı, domates, kavun, tütün, taze fasulye, börülce, şeftali, elma ve mandalinadır.

2002'de Türkiye'de üretilen baklanın %4,3'ü, sarımsağın %13,5'i, karnabaharın %9,8'i, pirincin %12,2'si, domatesin %5,5'i, karpuzun %3,9'u, kavunun %6,9'u, aspirin %89'u ve buğdayın %2,2'si Balıkesir topraklarında yetiştirilmiştir.

Türkiye'nin 12 tonluk kuşkonmaz üretiminin tamamı Balıkesir'den yapılır, baklagil üretiminde de il birinci sıradadır.

İlin 71 dekarlık alanında seracılık yapılmaktadır. Seralarda domates, salatalık ve taze fasulye üretilir..

Balıkesir'deki traktör sayısı ise 2002 rakamlarına göre 33,449'dur.[71]

Toplam tarım ürünü üretimine bakıldığında il, ülkede 3. sıradadır.[72]

Balıkesir, Marmara Bölgesinde Bursa ili ile birlikte en çok pamuk üreten ildir.[73]

İlin sahil kesiminde zeytincilik yapılır. İl sınırları içinde 10 milyon kadar zeytin ağacı bulunur.[74] İldeki zeytin üretimi, ülkedeki toplam zeytin üretiminin %8'i kadardır.[69] Halbuki bu oran 2002 yılında %10,7'dir.[65]

Balıkesir Ovası, Gönen Ovası, Susurluk Ovası ve Edremit Ovası ilin başlıca üretim yerleridir.

Gönen ovasının başlıca ürünü ise pirinçtir.

210,020 hektarlık meralar ve çayırlar[70] ile yüksek kesimlerde küçük ve büyük baş hayvancılık yapılır. 2007 yılında il, kırmızı et üretiminde birinci olmuştur.[75] İl, ülkedeki tavuk işletmelerinin %9'u barındırarak ülkede 3. konumdadır.[76] Balıkesir'de 2000 yılı verilerine göre, yaklaşık 700 bin koyun, 238 bin sığır, 151 bin kıl keçisi ve 15 milyon tavuk bulunmaktadır.

Türkiye süt üretiminin %3,8'i, kırmızı etin %5,6'sı, beyaz etin %18'i Balıkesir'de üretilmektedir.[77] İlde devekuşu ve domuz çiftlikleri de bulunmaktadır. İldeki domuz çiftliği, Türkiye'deki son domuz çiftliğidir.[78]

Altıeylül, Karesi, Havran, İvrindi, Susurluk, Manyas ve Savaştepe ilçelerinde peynir ve yoğurt mandıraları yaygındır.

Sanayi değiştir

 
Sümerbank binası

İlde yapılan sanayi işlerinin payı % 51'dir. Sanayinin oranı tarımdan yüksek olsa da diğer illerde bu rakam çok daha yukarılardadır.

İl sınırları içerisinde Sanayi siciline kayıtlı 4 tane Organize Sanayi Bölgesi vardır.[68] İlin başlıca geçim kaynağı tarım olduğu için de tarıma dayalı endüstri gelişmiştir.[69]

İlin iç kesimlerinde tarıma dayalı sanayi egemendir. Ayrıca buralarda şeker, un, yem, döküm, tarım alet ve makinaları, transformatör, floresan-aydınlatma, pamuklu dokuma, kâğıt, mobilya, sentetik dokuma ve elektrik teçhizatları üretimi de yapılır. Körfez yöresinde konserve, sabun, bitki çayı ve zeytinyağı üretimi yaygındır.

Bandırma taraflarında; kimyasal madde, şarap ve gübre sanayi gelişmiş, Dursunbey taraflarında ise kereste sanayi gelişmiştir.[77] İlde kolonyacılık sektörü de gelişmiştir.[79]

İmalat sanayi ise toplam GSYİH'nın %17'sini oluşturmaktadır. Sındırgı ve Bigadiç'te ise çok miktarda halı tezgâhı vardır.

2001 Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 10 kişiden fazla işçi çalıştıran fabrika sayısı 104'tür ve buralarda 14 bin kişi çalışmaktadır.[77]

8 ticaret odası ve 5 ticaret borsası bulunan Balıkesir'de üretilen ürünlerin çoğu yurt içinde tüketilmekte, bir kısmı da Bandırma Limanı'ndan ihraç edilmektedir. Gümrüklerinde, aralarında kimyasal maddeler, elektrikli araçlar, sentetik çuval, gıda, madencilik, mermer gibi ürünlerin de bulunduğu ihracatta 50, ithalatta 32 ayrı ürün çeşidi yer almaktadır.[79] İlin dış ticaret merkezi olan Bandırma Limanı, tüm Balıkesir’in ihracat ve ithalatının yüzde 90'ını gerçekleştirilir.[80]

Madencilik değiştir

İl bor minarelleri bakımından oldukça zengindir. Türkiye'de bulunan Dünya'daki bor rezervlerinin %60'ına tekabül eden bor madenlerinin bir kısmı Bigadiç ilçesindedir.[81] Marmara Adası'nda mermer ocakları vardır.[82] Balya'da kurşun, Edremit'te demir rezervi, Dursunbey'de ametist yatakları vardır.[83]

Yönetim değiştir

Balıkesir il oluşundan dolayı ilçelerden meydana gelmektedir. 2014 itibarıyla Balıkesir'in 20 ilçesi vardır.[84] Bugünkü Çanakkale ilinin Yenice ilçesinin topraklarının bir kısmına tekabül eden Avunya bölgesi, 1936 yılından önce Balıkesir'in Edremit ilçesine bağlı bir bucaktır. Burası 1936 yılında Çanakkale'ye verilmiştir.[85] Balıkesir, 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir olmuştur.[86] Daha önce 24 Ekim 1997 tarih ve 2/921 sayı ile TBMM'ye Balıkesir şehrine büyükşehir statüsü verilmesi ve Balıkesir ilçesine bağlı Bahçelievler, Adnan Menderes ve Oruçgazi adlı üç ilçenin kurulması hakkında kanun teklifi verilmiştir.[87] 11 Ocak 1952 tarihinde de Bandırma ilçesi, il olmak istemiştir. Fakat Altıeylül ve Karesi ilçeleri kurulmuş ve Bandırma il olması uygun görülmeyerek büyükşehirde kalmıştır. Eski Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Açık Ceza İnfaz Kurumu olarak faaliyetine devam etmektedir. İleriki tarihlerde Kepsut'ta bulunan L Tipi Ceza İnfaz Kurumu'nun Açık Ceza İnfaz Kurumu'na dönüştürülmesinden sonra Balıkesir'de Kampüs Cezaevleri açılması gündemdedir.[88]

Merkezi Yönetim değiştir

Büyükşehir illerinde merkezî yönetim Vali, İl Müdürleri ve İl Danışma Kurulundan oluşur.

Balıkesir, bir ‘büyükşehir’dir. Bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. Protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır.

Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi’ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

Balıkesir Valisi 1968-Düzce doğumlu İsmail USTAOĞLU, Ağustos 2023/376 sayılı kararla, Trabzon Valisi iken atanmıştır.[89][90]

Vali ve Kaymakamlara ait bilgiler Balıkesir'in ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

Yerel yönetim değiştir

Büyükşehir belediyelerinde yerel yönetim, Büyükşehir Belediye Başkanı, Büyükşehir Belediye Meclisi ve Büyükşehir Belediye Encümeni'nden oluşur.

Yerel yönetimi temsil eden Büyükşehir Belediye Başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Yerel seçimlerde İlçe Belediye Başkanı ve İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. İlçe Belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de Büyükşehir Belediye Meclisi oluşur. Bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır.[91][92] Meclisin başkanı Büyükşehir Belediye Başkanı'dır.

Büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16.madde)

Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi’ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanı, 1975-Almanya doğumlu Yücel Yılmaz (AK Parti), 31 Mart 2019 seçimlerinde %47,81 oy oranıyla seçilmiştir.[93]

İlçe belediyeleri, 2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre, dört değişik parti tarafından yönetilmektedir. AK Parti 10, CHP 8, DP ve İYİ Parti birer ilçe belediyesi kazanmıştır.[94]

Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisi üye sayısı 93’tür (Büyükşehir Belediye Başkanı, 20 ilçe belediye başkanı ve 72 üye). AK Parti 45, CHP 30, İYİ Parti 13, DP 4 ve MHP 1 üyeye sahiptir.[95]

Büyükşehir ve ilçe belediye başkanlarına ait bilgiler Balıkesir'in ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

Eğitim değiştir

 
Balıkesir Üniversitesi

Bugün ilde birçok ilk ve orta dereceli okul vardır. Balıkesir yöresindeki en eski eğitim kurumları olan medreseler Fatih Sultan Mehmed zamanında kurulmuştur. Medreselerin sayısı zamanla artmış, bunun yanında mektepler de kurulmuştur. 1851 yılında da ilk Gayrimüslim okulu kurulmuştur.[96] İleriki dönemlerde Çanakkale Savaşı'na öğrenci gönderen ve Balıkesir'in ilk lisesi olan Balıkesir Lisesi 1884 yılında kurulmuştur.[97] Bugünkü ilköğretim okullarından Alişuuri İlkokulu 1906 yılında[98] ve Kayabey İlköğretim Okulu 1909 yılında kurulmuştur.[99] 1940 yılında Balıkesir'in Savaştepe ilçesinde bir Köy Enstitüsü kurulmuştur.[100] Bugün, ildeki en yüksek puanlı liseler Balıkesir T.C. Ziraat Bankası Fen Lisesi, Fatma Emin Kutvar Anadolu Lisesi, Muharrem Hasbi Anadolu Lisesi, Gülser-Mehmet Bolluk Anadolu Lisesi, Cumhuriyet Anadolu Lisesi, Rahmi Kula Anadolu Lisesi ve Sırrı Yırcalı Anadolu Lisesi'dir. Ayrıca ilde Astsubay Okulu ve Polis Okulu vardır.

İldeki Balıkesir Üniversitesi ise 11 Temmuz 1992 tarih ve 21281 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan 3837 Sayılı Kanun gereğince kurulmuş ve 1 Ocak 1993 tarihinde tüzel kişiliğini kazanmıştır.[101]

Medya değiştir

Balıkesir'de yayımlanan ilk gazete Karesi Gazetesi'dir. Arap harfleri ile yazılan bu gazetenin ilk sayısı 5 Mart 1886 Çarşamba günü yayımlanmıştır. 1888 yılında gazete yayın hayatına son vermiştir. İlde yayımlanan ilk sanat dergisi ise Dilek Dergisi'dir. Bu dergi 15 Mart 1923'ten itibaren 15 günde bir yayımlanmıştır.[102] Bugün ilde 3 televizyon kanalı[103] (Karesi TV, Kent TV, Marmara TV) yayın yapmaktadır. Balıkesir'de yerel basın oldukça gelişmiştir. Yerel gazetecilikle ilgili birkaç dernek bulunmasına rağmen aktif olan tek meslek kuruluşu Balıkesir İli Gazeteciler Cemiyeti'dir. Kentte, Basın Müzesi bulunmaktadır.

Yerel gazeteler
  • Balıkesir: Yeni Haber, Marmara Bölge, Ekspres, Politika, Demokrat, Birlik, Haberci, Yeni Söz, Yeni Gazetem, Balıkesir Posta
  • Ayvalık: Hürses, Sözcü
  • Bandırma: İlkhaber, Banses, Genç Bayrak, Yaşam, Son Kurşun
  • Bigadiç: Halkın Sesi, Bigadiç
  • Burhaniye: Körfez Demokrat, Zeytin Efe
  • Dursunbey: Hakimiyet, Balat
  • Edremit: Körfezde Olay, Körfez Star, Önce Körfez, Ege Gündem, Körfez Hakimiyet
  • Erdek: Yeni Erdek, Erdek Doğuş
  • İvrindi: Bizim İvrindi, İvrindi Mercek
  • Havran: Zafer
  • Manyas: Manyasın Sesi
  • Gönen: Gönen Postası
  • Susurluk: Kardeş, 5 Eylül
  • Sındırgı: Sındırgı Gündem, Sındırgı Haber
Radyolar[104]
  • Balıkesir: Radyo 10, Karesi FM, Kent Radyo, Brt Radyo, Sev Radyo, Tempo FM, Çamlıca FM, Radyo İlk Haber FM[105].
  • Bandırma: Genç FM[106], Mister FM, Radyo Venüs, Radyo Bester.
  • Burhaniye: Sahil FM, Ses FM[107].
  • Edremit: Körfez FM, AkBest Radyo, Radyo Zeytin.
  • Gönen: Venüs Radyo.

Altyapı değiştir

 
Balıkesir Merkez Havalimanı

Ulaşım değiştir

İlde iki hava meydanı vardır. Bunlardan biri Altıeylül ilçesinde, diğeri Edremit ilçesindedir.[108] Edremit'teki Kocaseyit havalimanının 2010 yılında uluslararası uçuşlara açılmıştır. Altıeylül'deki Balıkesir Havalimanı yeni terminali ile 2019 yılında hizmete alınması planlanmaktadır.[109] İlin iki denize de kıyısı bulunmasından dolayı deniz ulaşımı gelişmiştir. İlde, Marmara adası ve Avşa adasına İstanbul Deniz Otobüsleri deniz otobüsleri ile Bandırma iskelesinden ulaşılır. Osmanlı Devleti döneminde Fevâid-i Osmaniye adlı kuruluşa ait posta vapurları perşembe günleri Bandırma'ya uğramakta pazar günü ise geri dönmektedir. 1872 yılında hareket günü çarşambaya alınmıştır. Demiryollarının yapımı ise Birinci Meşrutiyet'ten sonra hızlanmıştır.[110] İl sınırları içinde; 9 Eylül Ekspresi, İzmir Mavi Treni, Karesi Ekspresi, Ege Ekspresi ve 6 Eylül Ekspresi gibi tren hatlarının durakları bulunmaktadır. İlin karayolları T.C. Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü'ne bağlı olup Gebze-İzmir otoyolu il sınırlarında bulunmaktadır ve Balıkesir-Kınalı[111] otoyolu proje aşamasındadır. Ayrıca Ayvalık'tan Midilli'ye feribot seferleri başlamıştır.[112]

Sağlık değiştir

Balıkesir'de Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı 21 tane devlet hastanesi,[113] 3 tane özel hastane vardır.[114] Toplamda 366 tane eczane[115] ve 132 tane Sağlık Ocağı bulunmaktadır.[116] Ayrıca Balıkesir Üniversitesi'ne bağlı Tıp Fakültesi vardır.[117]

Kaynakça değiştir

  1. ^ "Balıkesir Valisi İsmail Ustaoğlu oldu İhlas Haber Ajansı". IHA. 10 Ağustos 2023. 8 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Eylül 2023. 
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ a b "Genel Bilgiler". Tekirdağ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. 1 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2008. 
  4. ^ Mustafa Salman (1955). "Balıkesir Tarih ve Coğrafyası". ss. s. 7. 
  5. ^ Geōrgios Nakratzas, İbram Onsunoğlu (2003). "Anadolu ve Rum göçmenlerin kökeni". Belge. ss. s. 126. 
  6. ^ "Balıkesir Nüfusu". YerelNET. 2 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2020. 
  7. ^ a b c "Fiziki Özellikler". Balıkesir İli Kültür ve Turizm Müdürlüğü. 1 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Balıkesir ili-7 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  9. ^ Metin Ayışığı (2007). "Balıkesir Sempozyumu: 17-20 Kasım 2005". Balıkesir Belediyesi. ss. s. 14. 
  10. ^ Ahmet Yorulmaz (1991). "Ayvalık'ı gezerken". Geylân Kitabevi. ss. s. 110. 
  11. ^ Tacettin Akkuş. a.g.e. ss. s. 1. 
  12. ^ "Balıkesir il yıllığı, 1967". Çelikcilt Matbaası. 1969. ss. s. 326. 
  13. ^ "Bitki Örtüsü ve Fauna". Balıkesir İli Kültür ve Turizm Müdürlüğü. 1 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  14. ^ "Larousse Gençlik Ansiklopedisi". Meydan Gazetecilik ve Neşriyat. 1976-1977. ss. c. 1, s. 191. 
  15. ^ Hüsamettin Toros (1965). "Türkiye vilâyetleri-sanayii-turizm ansiklopedisi". Uycan Matbaasi. ss. s. 91. 
  16. ^ "İklim". Balıkesir İli Kültür ve Turizm Müdürlüğü. 1 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  17. ^ "İllere göre ilçe, bucak, belde ve köy nufusları - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  18. ^ "İllere göre ilçe, bucak, belde ve köy nufusları - 2010". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  19. ^ "İllere göre il/ilçe merkezi, belde/ köy nüfusu ve yıllık nüfus artış hızı". Türkiye İstatistik Kurumu. 19 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  20. ^ a b "Balıkesir İli Gelişmişlik Performansı" (PDF). Devlet Planlama Teşkilatı. 25 Kasım 2004 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  21. ^ "Okuma yazma durumu ve cinsiyete göre il/ilçe merkezleri nüfusu ( 6 +yaş ) - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  22. ^ "Okuma yazma durumu ve cinsiyete göre belde/köy nüfusu ( 6 +yaş ) - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  23. ^ "Balıkesir / İkamet edilen ile göre nüfusa kayıtlı olunan il - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  24. ^ "İstanbul / İkamet edilen ile göre nüfusa kayıtlı olunan il - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. 7 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  25. ^ "İzmir / İkamet edilen ile göre nüfusa kayıtlı olunan il - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  26. ^ "Bursa / İkamet edilen ile göre nüfusa kayıtlı olunan il - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  27. ^ "Manisa / İkamet edilen ile göre nüfusa kayıtlı olunan il - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  28. ^ "Ankara / İkamet edilen ile göre nüfusa kayıtlı olunan il - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  29. ^ "Çanakkale / İkamet edilen ile göre nüfusa kayıtlı olunan il - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  30. ^ "Kilis / İkamet edilen ile göre nüfusa kayıtlı olunan il - 2008". Türkiye İstatistik Kurumu. [ölü/kırık bağlantı]
  31. ^ "Turkey: Alevi Population by Province" (PDF) (İngilizce). Washington Yakın Doğu Araştırmaları Enstitüsü. 9 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). 
  32. ^ Aydın Ayhan. a.g.e. ss. s. 206. 
  33. ^ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. 
  34. ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  35. ^  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016. 
  36. ^  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  37. ^  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  38. ^  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  39. ^  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021. 
  40. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  41. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  42. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  43. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  44. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  45. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  46. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  47. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  48. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  49. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  50. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  51. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  52. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  53. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  54. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  55. ^ a b c d e f g h
  56. ^ "Arşivlenmiş kopya". 21 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2024. 
  57. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Şubat 2020. 
  58. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  59. ^ Karayolları Genel Müdürlüğü
  60. ^ "Türkiye sorunlarına çözüm konferansı-V". Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü. 2003. ss. s. 324. 
  61. ^ "Ulaştırma Bakanı Balıkesir'de". T.C. Balıkesir Valiliği. 24 Ağustos 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  62. ^ "Anadolu Kaplanları teşviklerle büyüdü". Yeni Şafak gazetesi. 24 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  63. ^ "Ekonomi". Yeni Balıkesir gazetesi. 22 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  64. ^ "Rize özel, Balıkesir devletin". samanyoluhaber.com. [ölü/kırık bağlantı]
  65. ^ a b "Türkiye İller Ansiklopedisi". Milliyet gazetesi. 2005. ss. c. 1, s. 160. 
  66. ^ "İllere Göre GSYH". Türkiye İstatistik Kurumu. 8 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  67. ^ "Tarih Boyunca Anadolu'da Doğal Afetler ve Deprem Semineri, 22-23 Mayıs". İstanbul Üniversitesi, Tarih Araştırma Merkezi. 2001. ss. s. 193. 
  68. ^ a b "Ekonomik Yapı". Balıkesir İli Kültür ve Turizm Müdürlüğü. 1 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  69. ^ a b c "Balıkesir İl Raporu". Ege Ekonomiyi Geliştirme Vakfı. [ölü/kırık bağlantı]
  70. ^ a b "Genel Coğrafya". Balıkesir Barosu. 16 Kasım 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  71. ^ "Türkiye İller Ansiklopedisi". Milliyet gazetesi. ss. c. 1, s. 161. 
  72. ^ "Tarih Boyunca Anadolu'da Doğal Afetler ve Deprem Semineri, 22-23 Mayıs". ss. s. 325. 
  73. ^ Selâhattin Tuncer (1972). "Türkiye'de pamuk". İktisadi Araştırmalar Vakfı. ss. s. 8. 
  74. ^ "Balıkesir'de Sanayi". Balıkesir Sanayi Odası. 1 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  75. ^ "Balıkesir Kırmızı Et Üretiminde Birinci". Balıkesirim.com. [ölü/kırık bağlantı]
  76. ^ "Yumurta Tavukçuluğu Projesi" (PDF). Balıkesir İl Çevre ve Orman Müdürlüğü. [ölü/kırık bağlantı]
  77. ^ a b c "Türkiye İller Ansiklopedisi". Milliyet gazetesi. ss. c. 1, s. 162. 
  78. ^ "Son domuz çiftliği de kapatılıyor". ntvmsnbc.com. 7 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  79. ^ a b "İl Çevre Durum Raporu 2006" (PDF). Balıkesir Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü. 7 Eylül 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  80. ^ "Türkiye İller Ansiklopedisi". Milliyet gazetesi. ss. c. 1, s. 163. 
  81. ^ "Lisans Eğitimi Programı, Avrupa Kredi Transfer Sistemi Kılavuzu". Balıkesir Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü. [ölü/kırık bağlantı]
  82. ^ Mustafa Salman. a.g.e. ss. s. 31. 
  83. ^ "Alaçam Madencilik". Ametisttasi.com. 16 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  84. ^ "Türkiye'nin geleceği". Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü. 2003. ss. s. 324. 
  85. ^ Dr. Yahya Akyüz (Mart 1994). "Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi-Sayı:28". Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu. 10 Aralık 2011 tarihinde kaynağından (HTML) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2009. 
  86. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; buyuksehir isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  87. ^ "Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına" (PDF). TBMM. 4 Ocak 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  88. ^ "Türkiye Cumhuriyeti'nin 75. Yılında Balıkesir". Balıkesir Valiliği. 1999. ss. s. 158. 
  89. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2020. 
  90. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 10 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ağustos 2023. 
  91. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 29 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2020. 
  92. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2020. 
  93. ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2020. 
  94. ^ "Arşivlenmiş kopya". 1 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2020. 
  95. ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2020. 
  96. ^ Dr. Abdülmecit Mutaf (2003). a.g.e. ss. s. 53,54. 
  97. ^ "Balıkesir Lisesi'nin Tarihçesi". Balıkesir Lisesi. 25 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  98. ^ "Okulumuzun Tarihçesi". Alişuuri İlköğretim Okulu. 11 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  99. ^ "Anasayfa". Kayabey İlköğretim Okulu. 27 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  100. ^ Erdoğan Başar (2004). "Millî Eğitim bakanlarının eğitim faaliyetleri, 1920-1960". T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. ss. s. 365. 
  101. ^ "Üniversitemizin Tarihçesi". Balıkesir Üniversitesi. 27 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  102. ^ "Türkiye Cumhuriyeti'nin 75. Yılında Balıkesir". 1999. ss. s. 127. 
  103. ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2024. 
  104. ^ "Radyo ve Televizyon Üst Kurulu - Karasal Yayın Frekans / Kanal Sorgulama". www.turkiye.gov.tr. 16 Ocak 2024. 2 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2024. 
  105. ^ "Radyo ve Televizyon Üst Kurulu - İzleyici Temsilcisi İletişim Bilgileri Sorgulama". www.turkiye.gov.tr. 16 Ocak 2024. 3 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2024. 
  106. ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2024. 
  107. ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2024. 
  108. ^ "Havaalanları". Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü. 12 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  109. ^ "Edremit'te toplantı fiyaskosu yaşandı". Milliyet gazetesi. 9 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  110. ^ Dr. Abdülmecit Mutaf (2003). a.g.e. ss. s. 37. 
  111. ^ "Otoyollar Haritası". Karayolları Genel Müdürlüğü. 27 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  112. ^ "Midilli'ye feribot". Radikal gazetesi. 28 Nisan 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  113. ^ "Balıkesir Devlet Hastaneleri". Balıkesir Sağlık Müdürlüğü. 5 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  114. ^ "Balıkesir Özel Hastaneleri". Balıkesir Sağlık Müdürlüğü. 7 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  115. ^ "İstatistikler". Eczanetr.com. 3 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  116. ^ "Sağlık Ocaklar". Balıkesir Sağlık Müdürlüğü. 2 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  117. ^ "Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi". Balıkesir Üniversitesi. 6 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

Dış bağlantılar değiştir