Ahmed Arif

Türk şair ve gazeteci

Ahmed Arif (23 Nisan 1923,[1][not 1] Diyarbakır - 2 Haziran 1991, Ankara), Kürt-Türk[2] şair ve gazeteci.

Ahmed Arif
Ahmet Arif.jpg
Doğum Ahmet Hamdi Önal
23 Nisan 1923(1923-04-23)[1]
Diyarbakır, Türkiye
Ölüm 2 Haziran 1991 (68 yaşında)
Ankara, Türkiye
Defin yeri Cebeci Asri Mezarlığı, Altındağ, Ankara
Meslek Şair, Gazeteci
Vatandaşlık Türkiye
Eğitim Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
Dönem Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı
Tür Şiir
Edebî akım Toplumcu gerçekçilik

Türk edebiyatının çok sevilerek yaygın üne kavuşmuş bir şairidir. Hayatta iken yayımladığı tek kitabı olan Hasretinden Prangalar Eskittim (1968), Türkiye'nin en çok basılan şiir kitaplarındandır. Şiirlerini samimi bir anlatımla, alışılmamış bağdaştırmalarla, serbest vezin ve serbest nazımla yazdı. Doğup büyüdüğü Güneydoğu Anadolu coğrafyası ve Çukurova'ya şiirlerinde önemli bir yer verdi.

YaşamıDüzenle

23 Nisan 1923'te Diyarbakır'ın Hançepek semtindeki Yağcı Sokak 7 no'lu evde dünyaya geldi.[1] Babası Rumeli'den Kerkük'e görevli gelmiş bir Türk aileye mensup gelen ve o yıllarda Osmanlı Devleti hizmetinde memur olarak çalışan Arif Hikmet, annesi Sare Hanım ise devrin ulemasından Şeyh Abdülkadir Cibrali'nin kızı olan Erbilli bir Kürt'tür.[2][3][4] Sekiz kardeşin en küçüğü idi. Asıl adı Ahmet Hamdi Önal'dır. "Ahmed Hamdi" dedesinin adı; yazın hayatında kullandığı "Ahmed Arif" ismindeki "Arif", babasının ön adıdır.[5]

Babası Arif Bey sivil hayatta en son Siverek'te nahiye müdürlüğü görevinde bulunmuştur. Çocukluk yılları Siverek ve babasının vekaleten kaymakamlık görevinde bulunduğu Harran'da geçti. Siverek'te o sıralarda şehirde ağırlıklı olarak konuşulan dil olduğu için Zazaca'yı, Karakeçi'de çoğunlukla Kürt aşiretleri olduğu için Kürtçe'yi, Harran'da Arapça'yı öğrendi.[1] Annesini 1929 yılında kaybetti. Onu, üvey annesi Arif Hanım büyüttü.

İlkokulu Siverek'te, ortaokulu Urfa'daki ablasının yanında okudu.[6] Lise öğrenimine parasız yatılı öğrenci olarak Afyon Lisesi'nde devam etti. Bu okulda edebiyat bilgisini artırmak için iyi bir ortam buldu.[1] Afyon Lisesi’nde öğrenciyken yazdığı şiirlerin ilki, Afyon Halkevi dergisi Taşpınar’ın Kasım 1942 tarihli 94. sayısında yayınlandı.[6] 1943 yılında liseden mezun oldu.

Liseyi bitirdikten sonra bir süre Uşak'ta ağabeyi Muhammed Necati'nin yanında kaldı. Babasının emekli olup Diyarbakır'a yerleşmesi üzerine Diyarbakır'a gitti. Ardından askere giden Ahmed Arif, Riva'da yedek subay olarak yaptığı askerlikten 11 Mart 1947'de terhis oldu.[1] Yükseköğrenimi için Ankara'ya gitti. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü'nde okudu. Faruk Nafiz, Ahmed Muhip, Ahmed Hamdi, Cahit Külebi, Behçet Necatigil gibi o dönemin ünlü şairlerinin etkisinde şiirler yazdı.[7] İnkılapçı Gençlik ve Meydan dergilerinde yazdığı şiirlerle adını duyurdu. Özgün şiirsel yapısını yansıtan şiirleri 1948’de yayımlatmaya başladı. Attilâ İlhan’ın düzenlediği ve Varlık dergisinin yayımladığı Şiirler-1948 adlı antolojide yer alan Rüstemo başlıklı şiiri ilk şiiri kabul edilir.[8]

1948 yılında Dışişleri Bakanlığı'nın açtığı sınavı kazandı; ancak yurtdışında gönderileceği sırada ‘Palmiro’ olarak bilinen bir şiiri nedeniyle gözaltına alındı.[6] İtalyan komünist öner Palmiro Togliatti'nin öldürülmesi üzerine yazdığı, henüz ham durumdaki bu şiirin müsveddeleri çalınıp çoğaltılması ve nüshaların bir arkadaşının evinde bulunması; kimi arkadaşlarının yargılanmasına, Ahmed Arif'in ise karakolda ifade verip serbest bırakılmasına neden olmuştu. Ahmed Arif, bu gözaltı nedeniyle işe alınmayınca Danıştay'a başvurdu ve Merkez Bankası'nda bir işe yerleştirildi. Bir yandan Merkez Bankası'nda çalışırken, bir yandan da eğitimine devam etti.[1]

Şair, 1950 yılında Hürriyet gazetesinde okuduğu bir röportaj ile 1943'te Van'da gerçekleşen ve tarihe Muğlalı Olayı olarak geçen olayı öğrenince bu olayı konu edinen bir şiiri yazdı. Bir ağıt olarak tasarladığı, hiçbir zaman yayımlamayı düşünmediği "33 Kurşun" adlı şiir, çok kısa zaman içerisinde, elden ele dolaşarak çok bilinen bir şiir halline geldi.[7]

1950’de Türk Ceza Yasası’nın 141. maddesine aykırı davranmak savıyla, 1952’de gizli örgüt kurma savıyla iki kez tutuklandı.[9] Tutukluluğu sırasında Ankara'dan İstanbul'a götürüldü ve Sanasaryan Han'da işkenceye maruz kaldı.[10] 38 aylık tutuklu kaldıktan sonra yapılan yargılama sonunda iki yıl hapis ve sekiz ay Urfa’da gözetim altında tutulma cezası verildi. Bu cezayı yargılanmadan önce fazlasıyla çektiği için 7 Ekim 1954'te tahliye edildi.[6] Sekiz ay kamu gözetimi altında tutulma cezasının Urfa yerine Diyarbakır olarak değiştirilmesini sağlayarak kız kardeşinin öğretmenlik yaptığı Diyarbakır'a gitti; bir tuğla ve kiremit fabrikasında katip olarak çalıştı.[6] Kamu gözetimi cezasını tamamladıktan sonra Ankara'ya döndü. 1954-1959 arasında platonik aşkı Leyla Erbil'e mektuplar yazdı.

Yükseköğrenimini tamamlama imkanı bulamayan Ahmed Arif, 1956’dan itibaren Medeniyet, Öncü ve son olarak da Halkçı gazetelerinde redaktör olarak çalıştı. 1967 yılında Ankara'da tanıştığı Aynur Hanım'la evlendi, 1972 yılında oğlu Filinta dünyaya geldi.[11][12] Uzun süre TKP Ankara İl Komitesi için çalıştı.

1960'larda Fikret Otyam'ın röportajlarına Ahmet Arif’in şiirlerinden bölümler eklemesiyle ünü yayıldı.[13] Şiirlerinin toplandığı tek kitabı Hasretinden Prangalar Eskittim 1968'de yayımlandı. Şairin tek kitabı olan bu eser, çok yoğun bir ilgiyle karşılandı; altmıştan fazla basımı yapılarak Türkiye'de en çok baskısı yapılan şiir kitapları arasına girdi.[10] Ahmet Kaya, Cem Karaca gibi sanatçılarca birçok şiiri bestelendi. Doğduğu ve büyüdüğü bölge olan Güneydoğu Anadolu insanını şiirlerine aktaran Ahmet Arif bu yönünden dolayı da halk arasında sevilen bir kişi oldu.[13] Hasretinden Prangalar Eskittim'den sonra hiç şiir yayımlamadı, hatta yazmadı.

Ahmed Arif, 1977 yılında gazetecilikten emekli oldu; yaşamını Ankara'da sürdürdü.[14][15] Cemal Süreya, Canip Yıldırım, Cemalettin Ünlü, Muzaffer Erdost, Nedret Gürcan, Adnan Binyazar ve aile yakınları dışında kimse ile görüşmedi[6]. Ölümünden kısa süre önce yakınlarına, ikinci bir kitap basımı için şiirlerinin hazır olduğunu, İstanbul'a giderek dikte ettireceğini ve yeni kitabının basılacağını söylediği bilinir [16]; fakat bu gerçekleşememiştir. Yıllar boyu gazete yada dergilere demeç vermeyen, açıklama bulunmayan Ahmet Arif, 1989'da şair ve gazeteci Refik Durbaş ile röportaj yaptı. Bu röportaj, önce Cumhuriyet gazetesinde yayımlandı, sonra kitap haline geldi. Daha önce ikinci şiir kitabının adı olacağını duyurduğu Kalbim Dinamit Kuyusu”, bu söyleşi kitabının adı oldu (1990). Şair, Ankara'daki evinde 2 Haziran 1991 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucu yaşamını yitirdi.[17]

Ahmed Arif’in Cemal Süreya’ya yazdığı mektuplar 1992 yılında kitap olarak yayımlandı.[18] Şairin, Hasretinden Prangalar Eskittim”e almadığı şiirleri, 2003 yılında Yurdum Benim Şahdamarım adlı kitapta toplandı. Leyla Erbil'e mektupları 2013 yılında Leylim Leylim adıyla kitaplaştırıldı.

Edebi eleştiriDüzenle

Ahmet Oktay'ın 1990 tarihli Karanfil ve Pranga adlı çalışması Ahmed Arif şiiri üzerine yapılmış en detaylı çalışma olarak kabul edilir. Ayrıca, Muzaffer İlhan Erdost'un Üç Şair adlı kitabında da, Ahmed Arif şiirinin yorum ve çözümlemeleri bulunmaktadır.

Şiir kitaplarıDüzenle

Şiirlerinden bazılarıDüzenle

  • Akşam Erken İner Mahpushaneye
  • Anadolu
  • Ay Karanlık
  • Sen Hep Şerefinle Yaşarsın Baba[kaynak belirtilmeli]
  • Bu Zindan Bu Kırgın Bu Can Pazarı
  • Diyarbekir Kalesinden notlar ve Adiloş Bebenin Ninnisi
  • Hani Kurşun Sıksan Geçmez Geceden
  • Hasretinden Prangalar Eskittim
  • İçerde
  • Kara
  • Karanfil Sokağı
  • Leylim Leylim
  • Merhaba
  • Otuz Üç Kurşun
  • Sevdan Beni
  • Suskun
  • Unutamadığım
  • Uy Havar!
  • Vay Kurban
  • Yalnız Değiliz
  • Kara

Bestelenen şiirleriDüzenle

  • Akşam Erken İner Mahpushaneye Cem Karaca - Akşam Erken İner Mahpushaneye
  • Akşam Erken İner Mahpushaneye Fuat Saka - Akşam Erken İner Mahpushaneye
  • Ay Karanlık: Ahmet Kaya - Maviye Çalar Gözlerin
  • Ay Karanlık: Cem Karaca - Ay Karanlık
  • Diyarbekir Kalesinden Notlar ve Adiloş Bebenin Ninnisi: Cem Karaca - Adiloş Bebe
  • Diyarbekir Kalesinden Notlar ve Adiloş Bebenin Ninnisi: Grup Yorum - Adiloş Bebe
  • Diyarbekir Kalesinden Notlar ve Adiloş Bebenin Ninnisi: Kızılırmak - Adiloş Bebe
  • Diyarbekir Kalesinden Notlar ve Adiloş Bebenin Ninnisi: Moğollar - Adiloş Bebe
  • Hasretinden Prangalar Eskittim: Ahmet Kaya - Hasretinden Prangalar Eskittim
  • Hasretinden Prangalar Eskittim: Suavi - Hasretinden Prangalar Eskittim
  • İçerde: Rahmi Saltuk - Dağlarına Bahar Gelmiş Memleketimin
  • İçerde: Manuş Baba - Haberin Var Mı?
  • Kara: Cem Karaca - Karam
  • Kara: Grup Ekin - De Be Aslan Karam
  • Otuzüç Kurşun: Cem Karaca - Otuzüç Kurşun
  • Otuzüç Kurşun: Grup Baran - Otuzüç Kurşun
  • Otuzüç Kurşun: Zülfü Livaneli - Kirvem
  • Otuzüç Kurşun: Fikret Kızılok - Vurulmuşum
  • Otuzüç Kurşun: Onur Akın - Otuzüç Kurşun
  • Otuzüç Kurşun: Ciwan Haco - Sî û Sê Gule
  • Sevdan Beni: Cem Karaca - Sevdan Beni
  • Sevdan Beni: Fikret Kızılok - Haberin Var Mı
  • Suskun: Fikret Kızılok - İki Parça Can
  • Suskun: Ahmet Kaya - Suskun
  • Suskun: Edip Akbayram - Suskun
  • Suskun: Alaaddin Us - Suskun
  • Unutamadığım: Cem Karaca - Unutamadığım
  • Unutamadığım: Grup Baran - Unutamadığım
  • Uy Havar!: Ahmet Kaya - Oy Havar
  • Vay Kurban: Cem Karaca - Vay Kurban
  • Vay Kurban: Grup Baran - Seni Sevmek Felsefedir
  • Vay Kurban: Grup Yorum - Gün Ola
  • Adiloş Bebe: Grup Yorum - Gün Ola

NotlarDüzenle

  1. ^ Bir çok kaynakta doğum tarihi 21 Nisan 1927 olarak geçer. Nilda Paşaoğlu tezinde (2019) Diyarbakır Sur Nüfus Müdürlüğü nüfus kayıt örneği, MEBİS kayıtları ve Afyon Lisesi kayıtlarına göre doğum tarihinin 23 Nisan 1923 olduğunu ortaya koymuştur.

KaynakçaDüzenle

Özel
  1. ^ a b c d e f g Paşaoğlu, Nilda. "Ahmed Arif'i okumak (Hayatı-edebi şahsiyeti-eserleri)". Düzce Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi 2019. 1 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2021. 
  2. ^ a b "Ahmet Arif Kimdir?". Erişim tarihi: 18 Ağustos 2020. 
  3. ^ http://www.cafrande.org/?p=24526
  4. ^ http://www.odatv.com/n.php?n=ahmet-arif-kurtce-anlasilir-mi-0304111200
  5. ^ "Tolstoy'un Torunu Hangi Şairimizin Oğluyla Evli". Odatv4.com. 6 Haziran 2012. 27 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  6. ^ a b c d e f Odabaşı, Yılmaz. "Ahmet Arif". Dipnotkitap.net, 26.02.2014. 28 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  7. ^ a b Gazetesi, Evrensel. "Anadolu'yum ben anlıyor musun?". Evrensel.net. 25 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  8. ^ "Unutulmaz dizelerin şairi Ahmed Arif'i kaybedeli 29 yıl oldu". birgun.net. 28 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  9. ^ Haber7. "Ahmet Arif neden intihara kalkıştı?". Haber7. 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  10. ^ a b "Deniz MARSAK AHMED ARİF: HAYATI, HASRETİ VE ŞİİRİ…". www.mardinhaber.com.tr. 1 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  11. ^ Metli Türkyılmaz, Latife (3 Haziran 2021). "Anlatabilmek seni". Birgün.net. 3 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  12. ^ Aksoy, Ali (15 Aralık 2020). "Ahmet Arif'in Platonik AŞkı Leyla Erbil "Hasretinden Prangalar Eskittim"". Afyon Turkeli gazetesi. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  13. ^ a b "Ahmet Arif Kimdir?". 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  14. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2020. 
  15. ^ https://tkp.org/icerik/tkp-uyesi-uc-sanatciyi-aniyoruz-201
  16. ^ Erkal, Genco (31 Ocak 2021). "Genco Erkal söyleşisi - Aslı Öymen ile Sanat, Yaşam, İnsan". Aslı Öymen ile Sanat, Yaşam, İnsan. Halk TV. Erişim tarihi: 31 Ocak 2021. 
  17. ^ "Tüfek gibi ses sustu". Milliyet. 3 Haziran 1991. s. 14. 
  18. ^ "Şiirden beslenen bir dostluğun mektupları – Ege Telgraf". www.egetelgraf.com. 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
Genel
  • Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. 1 (3. bas.). İstanbul: YKY. Mart 2010. s. 25-26. ISBN 9789750805684. 

Dış bağlantılarDüzenle