Tapduk Emre

Âhî dergah şeyhi

Tapduk Emre (d. 1210-1215 - ö. ?), Horasan erenlerinden bir Türkmen dervişi ,Yunus Emre'nin mürşidi. 1210 ile 1215 yılları arasında doğduğu sanılmaktadır. Söylenene göre Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre'yi yetiştirme işini Taptuk Emre'ye bırakır. Taptuk Emre’den itibaren Anadolu’da bir “Taptuklular” topluluğunun varlığına rastlanır. Nallıhan Taptuk Emre dergâhına kırk yıl odun taşıyan derviş Yunus, taptukluların yetiştirdiği en büyük ozanlardan biri olarak kabul görür.[kaynak belirtilmeli]

Yunus Emre'nin şiiirlerinde Hacı Bektaş-ı Veli'e dair imâ bile yoktur. Bektaşiler bâtıni geleneğini devam ettirerek her tanınmış, sevilip sayılmış, zaman ve zemin gözetmeden halkın saygısını kazanmak için kendilerinden saymışlar. Bu yüzden Abdülbaki Gölpınarlı'ya göre Yunus Emre'nin silsilesinde Hacı Bektaş-ı Veli olduğuna inanamıyoruz.[1]

Tapduk Emre'nin mezarının yeri kesin olarak belirlenememiş olmakla birlikte Eskişehir, Nevşehir (Hacıbektaş ilçesi), Manisa,[2] Aksaray[3] ve Afyonkarahisar'da[4] Tapduk Emre'ye ait olduğu iddia edilen mezarlar bulunur.

Adının anlamıDüzenle

Tapduk sözcüğü, İslamiyet öncesi Türk topluluklarında da var olan bir isimdir. Tapduk, Türk ve Altay mitolojisinde yer alan söylencesel kahramandır. Tapdık (Taptık, Taptuk) da denir. Kötücül varlıkları temizlemek için gökten yere indiğine inanılan efsane kahramanıdır.[5] Pek çok görüşe göre Yunus Emre’nin şeyhi olan Tapduk Emre’nin adının buradan geliyor olması muhtemeldir. Hatta bazı araştırmacılar tarafından, Tapduk Emre'nin tarihsel bir kişilik olmadığı, bu eski efsane kahramanının Yunus Emre'nin yaşam öyküsüne halk kültürü ve toplumsal bellek tarafından uyarlandığı öne sürülmektedir. Celal Beydili'ne göre Tapduk isminin anlamı "tesadüfen bulunmuş" (Azerice "tapmak" sözcüğü bulmak manasına gelir)[6] demektir ve ilahi bir güç tarafından gönderilerek bulunan çocuk motifiyle bağlantılıdır. Emre sözcüğünün ise İmre kavramı ile bağlantılı olduğu kabul edilmektedir. Amramak/Emremek/İmremek aşık olmak demektir ve Emre kelimesi de aşık manası[7] taşır.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Yunus Emre,? (2006). Yunus Emre hayatı ve bütün şiirleri. Abdülbâki Gölpınarlı. İstanbul: Türkiye iş bankası kültür yayıniarı. ISBN 975-458-804-X. OCLC 124505570. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2020. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2020. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2020. 
  5. ^ Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 7 Kasım 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  6. ^ Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi
  7. ^ Büyük Larousse, Milliyet Gazetesi Yayınları, Cilt-7, "Emre"