Karamanoğulları Beyliği

Türk beyliği
(Karamanlu sayfasından yönlendirildi)

Karamanoğulları Beyliği, Anadolu Selçuklu Devleti'nin ardından kurulan Karaman merkezli beyliktir. Karamanoğlu Mehmet Bey, Türkçeyi beylik sınırları içerisinde konuşulacak dil ilan etmişti ancak zamanla beylikte Farsça resmî dil olmuştur.[2] 13. yüzyılda Anadolu'daki en güçlü Türk beyliği kabul ediliyordu. Bu yüzden Osmanlı Beyliği onlardan ilk başlarda uzak durmuş, iyice büyüyüp güçlendikten sonra Karamanoğullarını kendisine bağlamıştır. Beyliğin ana kütlesi Afşar boyuna bağlıdır.[3]

Karamanoğulları Beyliği
1250-1487
bayrağı
1450 yılında Karamanoğulları Beyliği
1450 yılında Karamanoğulları Beyliği
Başkent Germenicapolis (Ermenek)
Larende
Konya
Mut
Ereğli [1]
Yaygın diller Farsça (resmî dil)[2]
Türkçe (halk dili)
Hükûmet Mutlak Monarşi
Bey  
• 1250-1256
Nûre Sûfî Bey
• 1256-1261
Kerimüddin Karaman Bey
• 1261-1283
Karamanoğlu Mehmet Bey
• 1283-1300
Güneri Bey
• 1300-1308
Bedreddin Mahmud Bey
• 1308-1312
Yahşı Han Bey
Tarihçe  
• Kuruluşu
1250
• Dağılışı
1487

TarihiDüzenle

Karamanoğulları'nın kökeni ağırlıklı olarak yukarı Hazar Havzasından bugünkü Azerbaycan ve Güney Azerbaycan alanına kadar Hazar Boylarında yayılmış Dışoğuz ve İçoğuz Boy ve taifeleriden'dir. Sivas'a göç eden Hoca Saadettin'in oğlu Nûre Sûfi'ye dayanmaktadır. Karamanoğulları Beyliği Toplumunda Oğuzların Salur alt grupları ile çok yaygın ve kalabalık Nüfus sahibi olmuştur . Afşar Boyu ve Taifeleri sonradan bugünkü İran ve Suriye Bölgesinden Adana üzerinden Karaman topraklarına Yörük olarak girmişler. Anadolu'da yayılmış olan Babailer tarikatına girerek yöredeki diğer Türkmenler üzerinde etkisini göstermiş ve Hristiyanlara ait yerleri ele geçirerek topraklarını genişletmiştir. Nure Sofi'nin oğlu Kerimeddin Karaman Bey 13. yüzyılda buradan başlamak üzere Kilikya bölgesinin büyük bir kısmında güç sahibi olmuş. Bunun üzerine Anadolu Selçuklu Devleti sultanı I. Alaeddin Keykubad tarafından eski adı Germanikopolis olan Ermenek merkezli bu beyliği bölgenin beyi olarak atamıştır.[4]

Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'da ilerlediği dönemde Karamanoğulları bir Osmanlı kenti olan Beyşehir'i ele geçirmişti, bunun üzerine Osmanlılar, Konya'ya ilerlemişti. Bunun üzerine iki beylik arasında bir antlaşma imzalanmış ve bu antlaşma II. Bayezid yönetimine kadar geçerli olmuştu.

1403 yılında Timur'un Anadolu seferi sırasında Timur'a bağlılığını sunan beyliğin yönetimi bizzat Timur tarafından II. Sultanzâde Nâsıreddin Mehmed Bey'e verilmiştir. Bu durum Büyük Timur İmparatorluğu ile savaş halinde olan Osmanlı Devleti ile Karamanoğulları arasındaki güç mücadelesini Karamanoğulları lehine çevirmiş ve beylik Osmanlı himayesindeki toprakları ele geçirmeye başlamışlardı. Bursa'yı kuşatan Karamanoğulları, kenti ele geçirememiş, ancak Osmanlıların başkenti olan bu kenti yağmalamışlardı.

1443-1444 yılları arasında yapılan Varna Savaşı esnasında Karamanoğlu İbrahim Bey, Ankara ve Kütahya'yı ele geçirmiş, Varna Savaşı'ndan zaferle dönen II. Murat Karamanoğulları'na sefer düzenlemiştir. İbrâhim Bey’in ölümünden sonra Karaman ili Pîr Ahmed ile İshak arasında paylaşıldı. Buna göre İshak merkezi Silifke olan İçel ile Ermenek ve Mut yörelerine, Pîr Ahmed ise ova bölgesine sahip oldu ve Konya’da oturdu. Ancak çok geçmeden İshak, Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’dan yardım alarak Pîr Ahmed’in üzerine yürüdü. Pîr Ahmed de Fatih Sultan Mehmed’e iltica etmek zorunda kaldı. 1465 yılında Osmanlılar’ın yardımıyla İshak’ı yenen Pîr Ahmed Karaman Beyliği’nin tamamını idaresi altına aldı. Uzun Hasan’a sığınan İshak ise aynı yıl öldü. Karaman Beyliği’nin varlığına son vermeye kararlı olan Fatih Sultan Mehmed bu maksatla birçok sefer yaptı. Osmanlı kuvvetleri 1468 Nisanında önce Gevele’yi, ardından Konya’yı aldı. Buraya Şehzade Mustafa idareci tayin edildi. Pîr Ahmed mücadeleye devam etti ve Karaman ilinin Toroslar bölgesini idaresi altında tuttu. Ancak Akkoyunlu tehdidinin ortadan kaldırılmasından sonra Karamanoğulları’nın elinde kalan dağlık bölgeler, Niğde ve Develi yöresiyle İçel sahillerine yönelik Osmanlı seferi 1474’te başarıyla sonuçlandı ve Karaman Beyliği tam anlamıyla kontrol altına alındı.[5]

Kasım Bey’in 1483’te ölümünden sonra Karaman ileri gelenleri İbrâhim Bey’in torunu Turgut oğlu Mahmud’u İçel’de bey yaptılarsa da onun 1487'de Osmanlı-Memlük savaşında Memlükler tarafını tutmasından dolayı üzerine kuvvet gönderilince Halep’e kaçtı. 1500-1501 yılında Osmanlı il yazıcısı tımarların gelirlerini azalttığı için Karamanlı sipahileri isyan çıkardılar ve İran’da yaşayan Kasım Bey’in yeğeni Mustafa’yı bey yaptılar, ancak Mustafa Bey Osmanlı kuvvetlerine karşı koyamayıp Mısır’a gitti ve 1513 yılında orada öldü. Karamanoğulları’na bağlı Turgutlu, Bayburtlu gibi oymaklar İran’da Safevî Devleti’nin kuruluşunda önemli rol oynamışlardır.

BayrakDüzenle

Karamanoğullarının bayrağında bulunan 6 köşeli yıldız Müslümanlık öncesinde de öntürk ve Türk kültüründe yer alsa da Müslümanlar arasında Mühr-ü Süleyman olarak bilinen simgedir.[kaynak belirtilmeli] Hilafet makamınca Valide Sultan Camii'nin girişinde ve birçok padişah kıyafetlerinde kullanılmıştır. Örneğin Barbaros Hayreddin Paşa'nın flamasında da bu sembol kullanılmıştır.[6]

MimariDüzenle

Bunlardan en önemlileri;

  • Tol Medrese (Ermenek) (1339)
  • Hasbey Medresesi (1241)
  • Şerafettin Camisi (13. yüzyıl)
  • İçeriçumra Karamanoğlu İbrahim Bey Camii (Cami-i Kebir)(1252)
  • İnce Minare (Dar-ül Hadis) Medresesi (1258-1279)
  • Hatuniye Medresesi
  • Zinciriye Medresesi
  • Aksaray Karamanoğlu Camisi (Ulu Camii)
  • Niğde Ulu Câmi: Bor ilçesindedir. Karamanoğlu Alâaddin Bey tarafından 1410’da yaptırılmıştır. Câmi dikdörtgen biçimindedir. Ak Medrese: Karamanoğlu AlâaddinAli Bey tarafından 1409’da yaptırılmıştır. Adını kapısındaki beyaz mermerden alır. Selçuklu mîmârî tarzının çok güzel bir örneğidir. Ali Bey Medresesi de denir. 1936’da restore edildikten sonra arkeoloji müzesi olarak kullanılmaktadır. Geometrik motiflerle süslü giriş kapısı çok güzeldir.

BeylerDüzenle

Bey Hüküm Süresi Notlar
Nûre Sûfî Bey 1250-1256
Kerimüddin Karaman Bey 1256-1261
Karamanoğlu Mehmed Bey 1261-1283
Güneri Bey 1283-1300
Bedreddin Mahmud Bey 1300-1308
Yahşı Han Bey 1308-1312
I. Burhâneddin Musa Bey 1312-1333
Alâeddin Halil Mirza Bey 1333-1348
I. Bedreddin İbrahim Bey 1348-1349
Fahreddin Ahmed Bey 1349-1350
Şemseddin Bey 1350-1351
Hacı Sûfi Burhâneddin Musa Bey 1351-1356
Seyfeddin Süleyman Bey 1356-1357
I. Damad Alâeddin Ali Bey 1357-1398
II. Sultanzâde Nâsıreddin Mehmed Bey 1398-1399
II. Damad Bengi Alâeddin Ali Bey 1418-1419, 1423
Karamanoğlu II. İbrahim Bey 1423-1464
Sultanzâde İshak Bey 1464
Sultanzâde Pîr Ahmed Bey 1464-1469
Kasım Bey 1469-1483
Turgutoğlu Mahmud Bey 1483-1487

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Türk Tarih Sitesi, Türk Tarihi, Genel Türk Tarihi, Türk Cumhuriyetleri, Türk Hükümdarlar - Tarih". 24 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Eylül 2010. 
  2. ^ a b FARUK SÜMER, "KARAMANOĞULLARI", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/karamanogullari#1 s. 459 (04.04.2019).
  3. ^ "Avşarlar ve Karamanoğulları". 21 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2016. 
  4. ^ Claude Cahen, Pre-Ottoman Turkey: a general survey of the material and spiritual culture and history c. 1071-1330, trans. J. Jones-Williams (New York: Taplinger, 1968), 281-2.
  5. ^ TDV İslâm Ansiklopedisi, c.24, s.461.
  6. ^ http://www.fahnenversand.de/fotw/misc/tr~barb.jpg