FIFA Dünya Kupası (kupa)

FIFA Dünya Kupası, dünya genelinde düzenlenen ve FIFA üyesi ülkelerin erkek millî takımlarının katıldığı futbol turnuvası FIFA Dünya Kupası'nı kazanan takıma verilen kupadır. Turnuvanın başladığı 1930'dan itibaren kazanan takıma, sonraki turnuvaya kadar geçici olarak elinde bulunduracağı Jules Rimet Kupası verilirken bu kupanın 1970'te daimi olarak Brezilya'ya verilmesi sonrasında yeni bir kupa tasarlandı. 2002 sonrasında bu yeni kupanın geçici olarak da olsa hiçbir ülkeye verilmemesine ve yalnızca final maçlarının ardındaki törenlerde kullanılmasına, bunun yerine şampiyonluk elde eden ülkelere bir kopyasının kalıcı olarak verilmesine başlandı.

FIFA Dünya Kupası
1974'ten beri verilen kupa
Açıklama FIFA Dünya Kupası'nı kazanan takıma verilir
Dağıtan FIFA
Verilmeye başlandığı yıl 1930 (Jules Rimet Kupası)
1974 (FIFA Dünya Kupası kupası)
Şu anda elinde bulunduran  Fransa
En çok kazanan  Brezilya (5 kez)

Abel Lafleur'un tasarladığı ve "Zafer" adını taşıyan ilk kupanın adı 1946'da değiştirilerek eski FIFA Başkanı Jules Rimet'nin adını aldı. Yunan tanrıçası Nike'nin som gümüşten yapılan altın kaplama bir tasvirini içeren bu kupa, lapis lazuliden üretilen bir kaideye oturtulmuştu. Turnuvayı kazanan takım kupayı geçici olarak elinde bulundururken organizasyonda üç şampiyonluğa ulaşan takım, kupanın daimi sahibi olacaktı. Kupa, 1966'da İngiltere'de halka açık bir sergi sırasında çalınsa da bir hafta sonra bulundu. 1970 FIFA Dünya Kupası'nda turnuva tarihindeki üçüncü şampiyonluğunu elde eden Brezilya, kupanın daimi sahibi oldu. Toplamda ise 5 farklı takım, kupayı kazanmıştı. Jules Rimet Kupası, 1983 yılında Brezilya'da çalınmasının ardından bir daha bulunamadı.

Turnuvayı kazanan takımlara verilmek üzere Silvio Gazzaniga tarafından tasarlanan ikinci kupa, 1974'te tanıtıldı. 18 ayar altından imal edilen ve iki insan figürünü Dünya'yı tutarken tasvir eden bu tasarım, malahitten yapılan bir kaideye oturtulmuştu. Değiştirilen FIFA yönetmeliği sonrasında bu kupa hiçbir şampiyona kalıcı olarak verilmeyecekti. Turnuva tarihinde on farklı takım şampiyonluğa ulaşırken 2018'deki son turnuvada şampiyon olan Fransa, kupayı son kaldıran takım konumundadır.

Jules Rimet KupasıDüzenle

 
Jules Rimet'in, 1930'daki ilk FIFA Dünya Kupası'nda şampiyonluğa ulaşmalarının ardından Uruguay Futbol Federasyonu Başkanı Raúl Jude'ye kupayı takdim ettiği anın fotoğrafının yer aldığı 1974 tarihli bir Nikaragua posta pulu

1930'daki ilk FIFA Dünya Kupası'nı kazanan takıma verilmesi için Abel Lafleur tarafından 50.000 Fransız frangı karşılığında tasarlanan kupa, "Zafer" adını taşımaktaydı.[1][2] Kupayı, Yunan mitolojisindeki zafer tanrıçası Nike'nin altın kaplı som gümüşten imal edilen bir tasviri oluşturmaktaydı.[1][3] Bu tasvirin oturtulduğu 10 cm yüksekliğindeki lapis lazuli kaide, sekizgen şeklindeydi ve mavi-beyaz renklerindeydi.[4][5] Kupa, turnuvayı kazanan takıma geçici olarak verilecek, herhangi bir takım toplamda üç kez şampiyon olduğu takdirde kupanın daimi sahibi olacaktı.[6] Bu kupa, turnuvanın düzenlendiği Uruguay'a, 21 Haziran 1930'da Cenevre'den kalkan ve turnuvada mücadele edecek olan Fransa, Belçika ve Romanya millî takımları kafilelerini, turnuvada görev alacak hakemlerden üçünü ve bazı FIFA yetkililerini de taşıyan Conte Verde adlı gemiyle götürüldü.[7] Turnuvayı şampiyon olarak tamamlayan Uruguay, kupayı kazanan ilk takım oldu ve ülkenin adı, kaidenin üstüne çakılan altın levhaya işlendi.[4][5] 1934 ve 1938 turnuvalarını kazanan İtalya'nın adı, kaidenin diğer iki yüzüne çakılan altın levhalarda yer almaktaydı.[4][5] II. Dünya Savaşı nedeniyle 1942 ve 1946 yıllarında turnuva organize edilemezken savaş sırasında ülkede bulunan kupayı FIFA Başkan Yardımcısı ve İtalya Futbol Federasyonu Başkanı Ottorino Barassi, bir ayakkabı kutusunda sakladı.[3]

Savaşın sona ermesinin ardından 25 Temmuz 1946'da, Lüksemburg'da düzenlenen 25. FIFA Kongresi'nde, FIFA başkanı oluşunun 25. yılı onuruna, 1929'da bir oylama başlatarak turnuvanın kurulmasını sağlayan FIFA Başkanı Jules Rimet'nin adı verildi.[8] 1950 FIFA Dünya Kupası'nda şampiyon olan Uruguay'ın adının da kaide üzerine çakılan bir levhaya işlenmesiyle birlikte kaide üzerinde başka levha eklenecek yer kalmamıştı.[5] 1954 FIFA Dünya Kupası'nı kazanan Batı Almanya, kupanın kaidesinde kendi isminin ekleneceği bir yer kalmaması üzerine kupanın kaidesi, yine lapis azuliden yapılan, daha uzun bir eşkenar sekizgen kaideyle değiştirildi.[5][9] Bu kaidenin ön yüzünde kupanın adı yazarken kalan yedi yüzünde ise, her birisine ikişer levhanın çakılabileceği kadar boşluk bulunmaktaydı.[9] Bu değişiklik sonrasında kupanın uzunluğu 35 cm, ağırlığı ise 3,8 kg idi.[3] İlgili değişiklik ayrıca, 1954'te Batı Almanya'nın kazandığı kupanın kaybolduğu, zarar gördüğü ya da çalındığı; Almanya Futbol Birliğinin de bu durumu açıklamak yerine Hanau'da kupanın bir kopyasını üreterek sonraki Dünya Kupası'nda bu kopyanın kullanıldığı yönünde iddiaların ortaya çıkmasına da yol açmıştı.[9]

1958 FIFA Dünya Kupası'nı kazanan Brezilya'nın kaptanı Hilderaldo Bellini, kupayı aldıktan sonra protokolü bozarak iki eliyle tuttu ve başının üstüne kaldırdı. Bu hareket daha sonra gelenekselleşti ve kupayı alan her takım kaptanı tarafından uygulanmaya başlandı.[10]

 
Birleşik Krallık Kraliçesi II. Elizabeth, 1966 FIFA Dünya Kupası şampiyonu İngiltere kaptanı Bobby Moore'a Jules Rimet Kupası'nı takdim ederken

İngiltere'de düzenlenen 1966 FIFA Dünya Kupası'ndan önce Methodist Central Hall Westminster'da halka açık bir sergide sergilenen kupa, 20 Mart 1966 tarihinde çalındı.[11] Yürütülen soruşturma sonrasında polis, kupayı geri vermesi karşılığında Futbol Federasyonundan £5.000 isteyen Edward Betchley'i tutukladı.[12] 27 Mart'ta kupa, sahibinin gezdirdiği Pickles adlı bir köpek tarafından Upper Norwood, Londra'daki bir parkta, gazeteye sarılı olarak bulundu.[13] Hırsızlık olayıyla ilgili olarak herhangi bir mahkûmiyet olmazken yalnızca şantajı yapan Betchley, iki yıllık hapis cezasına çarptırıldı.[12] Olayın ardından Futbol Federasyonu tarafından güvenilir olarak görülen kuyumcu George Bird'e emanet edilen kupa, ülkedeki çeşitli sergilere Bird tarafından götürüldü. Güvenlik gerekçesiyle, sergilerde bir kopyanın sergilenmesi önerisinin FIFA tarafından reddedilmesi üzerine Futbol Federasyonu, Bird'e kupanın bir kopyasını üretmesi yönünde gizli bir talimat verdi. Kupanın İngiltere tarafından kazanılması sonrasında bir polis memuru, takım oyuncularından Nobby Stiles'in elindeki orijinal kupayı alarak kendisine kopyayı verdi ve sonraki kutlamalarda kopya kupa kullanıldı. Bu kopya kupanın varlığı, Bird'ün 1995 yılındaki ölümünden iki yıl sonra ailesi tarafından düzenlenen müzayedede açık arttırmaya sokulmasıyla ortaya çıktı. Kupa, £254.500 karşılığında FIFA tarafından satın alındı.[14] Bir süre Futbol Federasyonunun Londra'daki merkezinde tutulan kopya; 2001-2010 yılları arasında Preston'da, 2012'den itibaren ise Manchester'da yer alan Ulusal Futbol Müzesi'nde sergilenmektedir.[12][15]

 
Brezilya'daki Jules Rimet Kupası'nın kopyasını tutan, 1958 Dünya Kupası'nda şampiyonluğa ulaşan kadronun iki oyuncusu, Djalma Santos (soldaki) ve Hilderaldo Bellini (sağdaki) ile Federal Bölge Valisi José Roberto Arruda (Haziran 2008)

1970 FIFA Dünya Kupası'nda kupa tarihindeki üçüncü şampiyonluğunu elde eden Brezilya, kupanın daimi sahibi olmaya hak kazandı.[6] Kupa, Brezilya Futbol Konfederasyonunun Rio de Janeiro'daki merkezinde sergilenmeye başlandı. 20 Aralık 1983'te buradan çalınan kupa hâlen bulunamadı.[16] Yürütülen soruşturmalar kapsamında birkaç kişi tutuklansa da, bu hırsızlıkla ilgili hüküm giyen biri olmadı. Ortaya atılan bir görüşe göre kupanın eritilmiş olma ihtimali de bulunmaktaydı. 19 Ocak 1984'te Kodak Brasil, Brezilya Futbol Konfederasyonuna kupanın bir kopyasını yapma talebini iletti. 1954'te turnuvada şampiyonluğa ulaşarak geçici olarak kupanın sahibi olan Batı Almanya'da, kupanın kalıbı alınmıştı ve bu kalıp Frankfurt'ta tutulmaktaydı. Batı Almanya'da Degussa tarafından iki ayda üretilen kupanın kopyası, Frederic adındaki Brezilyalı bir kuyumcu tarafından işlendi. 1958, 1962 ve 1970 turnuvalarını kazanan kadroların kaptanları Hilderaldo Bellini, Mauro Ramos ve Carlos Alberto Torres; iki Brezilyalı gazeteci ve Kodak Brasil'in temsilcilerinden oluşan bir komite, 27 Mart'ta Batı Almanya'ya giderek kupayı aldı ve 3 Nisan'da Brezilya'ya döndü. 4 Nisan günü kupa, Brezilya Devlet Başkanı João Figueiredo'ya takdim edildi. Ülkenin tüm eyaletlerinin başkentlerinde ve ardından, Brezilya Futbol Konfederasyonunun FIFA üyeliğinin 60. yıldönümü kutlamalarında sergilenmesinin ardından 10 Haziran 1984'te, Brezilya Futbol Konfederasyonu merkezine konuldu.[17] Bu kopya, 1,8 kg altın kullanarak üretilmişti.[16][18] Ocak 2015'te FIFA, Zürih'teki merkez binasının bodrumundaki depoda, ilk kupaya ait, üzerinde ilk dört turnuvayı kazanan takımların isimlerinin işlenmiş olduğu dört levhalı kaidenin bulunduğunu açıkladı.[4][9] Bu kaide, Şubat 2016'da açılan Zürih'teki FIFA Dünya Futbol Müzesi'nde sürekli olarak sergilenmeye başlandı.[9]

FIFA Dünya KupasıDüzenle

 
1982 Dünya Kupası'nda şampiyon olan İtalya'nın oyuncularından Paolo Rossi, kupayla birlikte

Jules Rimet Kupası'nı Brezilya'nın alması sonrasında turnuvada şampiyonluğa ulaşan takımlara verilmek üzere yeni bir kupanın tasarlanması ihtiyacı doğdu. Yedi ülkeden elli üç farklı tasarım FIFA'ya sunulurken Silvio Gazzaniga'nın tasarımı ödül için seçildi.[19] 36,5 cm yüksekliğinde 6,175 kg ağırlığında olan ve 18 ayar altından yapılan kupa,[19] İtalya'nın Milano ilindeki Paderno Dugnano kasabasında bulunan GDE Bertoni adlı şirket tarafından üretildi.[20][21] Dünya'yı tutan iki insan figüründen oluşan üst kısım, 13 cm çapındaki dairesel, iki katmanlı malahit kaide üzerine oturtulmuştu.[19] Martyn Poliakoff, tamamının altından imal edilmediğini ve içinin boş olduğunu öne sürdüğü kupanın, dolu olduğu takdirde ağırlığının en azından 70 kg olacağını belirtmişti.[22]

Yeni tasarımın ilk kez sunulduğu 1974 FIFA Dünya Kupası'nı kazanan Batı Almanya oldu. 1994 FIFA Dünya Kupası sonrasında kupanın tabanına bir levha eklendi ve 1974'ten itibaren düzenlenen turnuvaların yılları ile turnuvaları kazanan ülkelerin adı resmî dillerinde alt alta yazıldı.[18] 2010 FIFA Dünya Kupası'nı kazanan İspanya'nın adı ise ülkenin resmî dili İspanyolca olarak değil İngilizce olarak yazılmıştı.[23] GDE Bertoni tarafından 2005'te yapılan çalışmalarla, kupanın matlaşan altın kısmı parlatılırken zarar gören malahit kısmı ise yenilendi.[24] 2014 FIFA Dünya Kupası itibarıyla kupanın altında 11 ülkenin adı yazarken toplamda 17 ülke adı sığdırılabileceğinden 2038'deki organizasyon sonrasında bu kısımda ülke adının yazılabileceği bir alan kalmayacaktı.[18] 2018 FIFA Dünya Kupası sonrasında FIFA tarafından kupanın alt kısmındaki levha yenilendi ve tasarımı da değiştirildi. Yeni tasarımda, levhanın merkezinde "World Champions" ("Dünya Şampiyonları") yazarken çevresinde de 1974'ten veri kupayı kazanan ülkelerin resmî dillerindeki adları sarmal biçiminde işlenmişti.[25][26] 2002 yılına kadar şampiyon olan takım, sonraki turnuvaya kadar geçici olarak bu kupayı ülkesinde bulundurmaya hak kazanmaktaydı. Günümüzdeki FIFA yönetmeliklerine göre yalnızca final maçının ardından gerçekleştirilen törenlerde kullanılan bu kupa hiçbir ülkeye daimi ya da geçici olarak verilmemekte; ancak bunun yerine altın kaplama bronzdan imal edilmiş bir kopya takdim edilmektedir.[19]

Diğer yandan FIFA'nın sponsorlarından olan The Coca-Cola Company, 2006 yılından itibaren her turnuva öncesinde kupayı çeşitli ülkelerin farklı şehirlerinde, halka açık bir biçimde sergilemeye başladı.[27][28][29] Kupa günümüzde, Şubat 2016'da açılan FIFA Dünya Futbol Müzesi'nde sürekli olarak sergilenmektedir.[25]

KazananlarDüzenle

Jules Rimet Kupası
FIFA Dünya Kupası

KaynakçaDüzenle

Özel
  1. ^ a b Atherton 2008, s. 7.
  2. ^ Molinaro, John F. (27 Nisan 2010). "History of the World Cup Trophy" (İngilizce). CBC Sports. 27 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  3. ^ a b c "Jules Rimet Cup" (İngilizce). FIFA.com. 18 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  4. ^ a b c d Mendola, Nicholas (13 Ocak 2015). "FIFA "discovers" lost base of original Jules Rimet Throphy in its basement" (İngilizce). NBC Sports. 6 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  5. ^ a b c d e "Stone base of original World Cup trophy found at Fifa HQ". The Guardian (İngilizce). Associated Press. 13 Ocak 2015. 14 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  6. ^ a b Buckingham, Mark. "1970 World Cup - Mexico" (İngilizce). Sky Sports. 13 Ekim 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  7. ^ Burnton, Simon (13 Mayıs 2014). "World Cup: 25 stunning moments... No16: Conte Verde's trip to Uruguay". The Guardian (İngilizce). 7 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  8. ^ Molinaro, John F. (21 Kasım 2009). "1950 World Cup: Getting back on track after World War II" (İngilizce). CBC Sports. 11 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ a b c d e "Lost and found: FIFA's masterpiece" (İngilizce). FIFA Dünya Futbol Müzesi. 23 Şubat 2016. 13 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  10. ^ "Blatter mourns loss of ex-Brazil captain Bellini" (İngilizce). FIFA.com. 21 Mart 2014. 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  11. ^ "1966: Football's World Cup stolen" (İngilizce). BBC News. 20 Mart 1966. 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  12. ^ a b c Atherton, Martin (Nisan 2005). "The Other Jules Rimet Trophy". Sport in Public History (İngilizce). 25 (1): 138-151. doi:10.1080/17460260500073298. 
  13. ^ Reid, Alastair (10 Eylül 1966). "The World Cup". The New Yorker (İngilizce). 24 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  14. ^ Kuper, Simon (14 Nisan 2006). "Solid gold mystery awaits the final whistle". Financial Times (İngilizce). 16 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2015. 
  15. ^ "A twist in the tale". The Observer (İngilizce). 23 Nisan 2006. 24 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2015. 
  16. ^ a b Rowe, Sam (6 Aralık 2013). "Missing for 30 years: What happened to the Jules Rimet trophy?". FourFourTwo (İngilizce). 15 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  17. ^ Atherton 2008, ss. 100-101.
  18. ^ a b c "Trophy as filled with history as Cup" (İngilizce). Yokohama: CNN/SI. 25 Haziran 2002. 29 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  19. ^ a b c d "FIFA World Cup™ Trophy" (İngilizce). FIFA.com. 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  20. ^ Sarfatti, Micole (12 Haziran 2014). "Mondiali 2014: la Coppa del Mondo prodotta in Italia. A Paderno Dugnano è nato il trofeo più famoso di sempre". The Huffington Post (İtalyanca). 17 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2015. 
  21. ^ Canali, Sara (14 Haziran 2014). "La Coppa del Mondo? «È come una donna. Ed è italiana»". Vanity Fair (İtalyanca). 19 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2015. 
  22. ^ "Professor says World Cup trophy cannot be solid gold" (İngilizce). BBC News. 12 Haziran 2010. 26 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2015. 
  23. ^ "İlgili resim". 27 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2015. 
  24. ^ Klüver, Henning (15 Temmuz 2014). "Diebe schmolzen den alten Weltmeisterpokal ein". Süddeutsche Zeitung (Almanca). Milano. 
  25. ^ a b "FIFA World Cup Trophy back on display with new engraving" (İngilizce). FIFA Dünya Futbol Müzesi. 28 Eylül 2018. 27 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  26. ^ FIFA World Cup Trophy engraving (İngilizce). FIFA.com. 16 Ekim 2018. Etkinlik zamanı: 0.52. 
  27. ^ Matthews, Sam (22 Kasım 2005). "Coca-Cola renews Fifa football sponsorship until 2022" (İngilizce). Londra: Brand Republic. 28 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2015. 
  28. ^ "2006 FIFA World Cup™ Trophy Tour by Coca-Cola" (İngilizce). FIFA.com. 6 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2015. 
  29. ^ "History and key facts of the FIFA World Cup™ Trophy Tour by Coca-Cola" (İngilizce). FIFA.com. 27 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2015. 
Genel

Dış bağlantılarDüzenle