Doktor Jivago (film)

Doktor Jivago, 1965 ABD yapımı dramatik dönem filmidir. Üç buçuk saat uzunluğundaki bu uzun soluklu tarihi filmin özgün adı Doctor Zhivago'dur. Film Türkiye'de 28 Aralık 1968 tarihinde gösterime girmiş ve aylarca gösterimde kalmıştı.[1]

Doktor Jivago
Doctor Zhivago
Doktor Jivago filminin afişi
Yönetmen David Lean
Yapımcı Carlo Ponti
Senarist Robert Bolt
Boris Pasternak'ın romanından
Oyuncular Ömer Şerif
Julie Christie
Geraldine Chaplin
Rod Steiger
Alec Guinness
Tom Courtenay
Müzik Maurice Jarre
Görüntü yönetmeni Freddie Young
Nicolas Roeg (bazı sahneleri çekmiş)
Kurgu Norman Savage
Stüdyo MGM
Dağıtıcı MGM
Cinsi Sinema filmi
Türü Dram, aşk, savaş, tarihi
Renk Renkli (Metrocolor)
Yapım yılı 1965, Amerika Birleşik DevletleriABD
Çıkış tarih(ler)i 22 Aralık 1965, ABD
28 Aralık 1968, İstanbul (Yeni Melek, Fitaş, Dünya Sinemaları)
Süre 197 dakika
Dil İngilizce
Bütçe $11 milyon
Hasılat $112 milyon (Sadece ABD ve o yıl)

Robert Bolt'un, senaryosunu Nobel ödüllü Rus yazar Boris Pasternak'ın 1957'de yazdığı aynı adlı (Rusça: Доктор Живаго) romanından uyarlayıp yazdığı bu epik filmin yönetmeni David Lean'dir. Önemli rollerinde Ömer Şerif, Julie Christie, Geraldine Chaplin, Rod Steiger, Alec Guinness ve Tom Courtenay'ın oynadıkları filmin yapımcısı Carlo Ponti'dir. Müzikleri ise Maurice Jarre'a aittir. Filmin özgün müziği Jarre'a Oscar ve Altın Küre ödüllerinin yanı sıra bir de Grammy ödülü kazandırmıştı.

Doktor Jivago, on dalda birden aday gösterildiği Oscar ödüllerinden "en iyi uyarlama senaryo", "en iyi görüntü yönetimi", "en iyi sanat yönetimi", "en iyi kostüm" ve "en iyi orijinal şarkı" dallarında olmak üzere beşini kazandı.

ÖzetDüzenle

"Doktor Jivago", Rusya'da 1917 Bolşevik ihtilali ve hemen sonrasında patlak veren Rus İç Savaşı (1917-1922) sırasında, aynı zamanda bir şair de olan doktor Yuri Jivago (Ömer Şerif)'nun devrimin liderlerinden birinin karısına aşık olması ile yaşadığı zorlukları anlatan çok kapsamlı, romantik ve destansı bir filmdir. Olaylar ihtilalin hemen öncesinde başlar ve filmin arka fonunda tüm ihtilal süreci gözler önüne serilir. Ön planda ise kendisi de üst tabakadan ve kendisine tapan bir kadınla evli olduğu halde, şiirlerine ilham veren başka bir talihsiz kadını, Lara (Julie Christie)'yı seven, böylelikle sadakat ve ihtiras arasında bocalayan, hayatının kontrolü kendi elinden alınmış ve savaşın parçaladığı yokluklarla dolu bir ülkede oradan oraya sürüklenen aynı zamanda şair bir tıp doktorunun, Doktor Jivago'nun dramını izleriz.

1. BölümDüzenle

Film çoğunlukla I.Dünya Savaşı öncesi yıllara, I. Dünya Savaşı'nın kendisine, 1917 Rus Devrimi'ne ve Rus İç Savaşı'nın bir arka planında gerçekleşiyor. 1940'ların sonlarında veya 1950'lerin başında kurulan bir anlatımda, KGB Korgenerali Yevgraf Andreyevich Zhivago'nun üvey kardeşi Doktor Yuri Andreyevich Jivago ve Larissa ("Lara")'nın kızını aramasını içeriyor. Yevgraf, genç bir kadın olan Tanya Komarova'nın yeğeni olabileceğine inanıyor ve ona babasının hayatının hikâyesini anlatmaya başlıyor.

Annesinin Rusya'nın kırsal bir bölgesine gömülmesinden sonra, yetim olan küçük Yuri Jivago annesinin Moskova'daki arkadaşları Alexander ve Anna Gromeko tarafından evlatlık olarak kabul edilir ve bir de küçük kızları Tonya vardır.

1913'te Jivago, tıp fakültesinde hem bir eğitim öğrencisi olarak hem bir şair olarak Paris'e uzun bir yolculuktan sonra Moskova'ya döndüğünde Tonya ile tekrar bir araya gelir. Sadece 17 yaşındaki olan Lara, annesinin arkadaşı olan yaşlı ve iyi bağlantıları bulunan Victor Ippolitovich Komarovsky ile bir ilişki içindedir. Bir gece, idealist reformcu Pavel Pavlovich ("Paşa" lakaplı) Antipov, barışçıl bir gösteri sırasında kılıç kullanan ejderler tarafından yaralandıktan sonra sol kanat aşırılığına sürüklenir. Paşa yarasını tedavi etmek için evlenmek istediği Lara'ya gider. Gösteriler sırasında bulduğu silahı saklamasını ister.

Lara'nın annesi Komarovsky ile olan ilişkisini öğrenir ve intihar girişiminde bulunur. Komarovsky, annesini tedavi etmek için Lara'nın evine eşlik ettiği doktoru Jivago'nun eski profesöründen yardım ister. Komarovsky, Lara'nın Paşa ile evlenme niyetinde olduğunu öğrendiğinde Lara'yı bu fikirden caydırmaya çalışır ve sonra ona zorla tecavüz eder. İntikam almak isteyen ve kendisini aşağılanmış olarak hisseden Lara, Paşa için sakladığı tabancayı alır ve Noel arifesinde bir partide Komarovsky'yi vurur, onu elinden yaralar. Komarovsky, olaydan sonra oraya gelen Paşa tarafından olay yerinden uzaklaştırılan Lara'ya karşı herhangi bir işlem cezai işlem yapılmaması konusunda ısrar eder. Orada bulunan Dr. Jivago, Komarovsky'nin yarası ile ilgilenir. Lara'nın Komarovsky ile olan ilişkisinden öfkeli olmasına rağmen, Paşa yinede Lara ile evlenir ve Katya adında bir kızı olur.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Yevgraf Jivago, Bolşevikler tarafından Rus İmparatorluk Ordusu'nu yıkmak için gönderilir. Paşa'nın Alman kuvvetlerine yapılan cesur bir saldırı sonrasında eylemde bulunmadığı bildirilir. Lara, kocası Paşa'yı arayıp bulmak için hemşire olarak kaydolur. Yuri Jivago bu arada savaş doktoru olur.

1917 Şubat Devrimi sırasında Jivago Lara'nın yaralılara yardım etmesini ister. Birlikte altı ay boyunca bir sahra hastanesinde çalışırlar, bu sırada Vladimir Lenin Moskova'ya gelince Rusya'da radikal değişiklikler meydana gelir. Ayrılmadan önce Yuri ve Lara birbirlerine aşık olurlar, ancak Yuri eşi olan Tonya'ya sadık kalır.

Savaştan sonra Yuri, Moskova'daki evi yeni Sovyet hükûmeti tarafından onlarca yoksul ailenin bir arada yaşaması için kiraya bölünmüştür. Karısı Tonya, oğlu Saşa ve Alexander'a onu karşılarlar. Şimdi Çeka'nın bir üyesi olan Yevgraf, Yuri Jivago'nun yazdığı şiirlerinin Sovyet Komünizmine karşıt olduğu gerekçesiyle kınandığını bildirir. Yevgraf, Yuri ve ailesinin Moskova'nın yeni siyasi başkentinden Ural Dağları'ndaki Varykino'daki en uzak Gromeko arazisine kaçmaları için geçiş izni ve belgeler düzenler. Jivago, Tonya, Saşa ve Alexander, ağır korunan bir sığır trenine binerler, bu sırada aslında Paşa Antipov adlı meşhur Bolşevik komutanı tarafından güvence altına alınan tartışmalı topraklardan geçecekleri konusunda bilgilendirilirler.

2. BölümDüzenle

Tren bir sabah erken saatlerde dururken Jivago trenden inip biraz uzaklaşır. Gizli bir yerde içinde Strelnikov bulunduğu zırhlı bir treni görür. Orada yakalanır. Yuri, Paşa lakaplı Antipov'u olarak tanıdığı Strelnikov'un huzuruna çıkarılır. Gergin bir konuşma sırasında Strelnikov, Yuri'ye artık yabancılaştığı karısı Lara'nın Yuriatin kasabasında yaşadığını, ardından oranın Komünist karşıtı Beyaz Ordu kuvvetleri tarafından işgal edildiğini söyler. Strelnikov'un sağ kolu tarafından Strelnikov'un sorgulanan çoğu insanın vurulduğunu ima etmesine rağmen, Jivago'nun ailesine dönmesine izin verir.

Jivago Ailesi, yakındaki Yuriatin'de Lara'yı bulana kadar Varykino arazisindeki bir kır evinde huzurlu bir hayat yaşar ve bu noktada Dr. Jivago ve Lara uzun süre bastırılmış duygularına teslim olurlar. Tekrar birlikte olmaya başlarlar. Tonya hamile kaldığında Yuri, Lara'nın evine gidip artık kendisinden ayrılacağını ve karısı Tonya'ya sadık kalacağını söyler. Lara ise göz yaşları içinde bunu kabul eder. Dönüş yolunda Jivago evine varamadan Komünist partizanlar tarafından askeri hizmete sokulmak için kaçırılır.

İki yıl sonra, Jivago haber vermeden partizanların yanından kaçar ve buzlu çölleri aşarak Lara'yı bulduğu Yuriatin'e varır. Lara, Tonya'nın onu ararken kendisini bulduğunu ve ailesinin şimdi Moskova'da olduğunu söyler. Tonya'nın 6 ay önce Yuri'ye vermek için Lara'ya postaladığı mühürlü bir mektubu açıklar: Babası, Tonya ve çocukları sürgüne gönderilir ve artık Paris'te yaşayacaklardır. Bunun üzerine Yuri ve Lara ilişkilerini tekrar yeniler.

Bir gece, Komarovsky gelir ve Lara'nın Strelnikov ve Yuri'nin yazdığı "karşı-devrimci" şiirleri ve askerden firarı yüzünden ve ayrıca Lara'nın evliliği nedeniyle Cheka tarafından izlendiklerini bildirir. Komarovsky, Yuri ve Lara'ya Rusya'dan ayrılma konusunda yardım eder. Fakat çift bunu reddeder. Bunun yerine, Yuri'nin "Lara" adına şiirlerini yazmaya başladığı yasaklı olan ana evde olan ve terk edilmiş Varykino mülküne geri dönerler. Burada yazdığı şiirler daha sonra onu ünlü olmasını sağlayacaktır, ancak hükûmetin hoşnutsuzluğuna da neden olacaktır. Komarovsky tekrar eve gelir ve Yuri'ye, Lara'nın eski kocası Strelnikov'un sadece beş mil ötede ele geçirildiğini, ancak daha sonra kendi vurarak intihar ettiğini söyler. Bu nedenle Lara, Steka'nın Strelnikov'u sakladığı gerekçesiyle derhal infaz tehlikesi altındadır. Jivago, Lara ve kızı Katya'yı 1920'lerin başlarında bağımsız olan Uzak Doğu Cumhuriyeti'nde bir hükûmet yetkilisi olarak atanan Komarovsky ile birlikte gönderir. Onlara eşlik etmeyi reddeden Yuri, kaderiyle yüzleşmek için geride kalır.

Yıllar sonra, Yevgraf, Stalin döneminde Moskova'da artık hasta ve yoksul biri olan Yuri'yi bulur ve ona yeni bir takım elbise ve bir iş verir. Bir tramvaya binen Yuri, Lara'nın yakındaki bir sokakta yürüdüğünü tesadüfen görür. Yuri, bir sonraki durakta inmek için mücadele eder. Yuri Lara'nın peşinden koşar, ancak ona tam yetişecek iken ölümcül bir kalp krizi geçirir ve Lara, Yuri'nin varlığından habersiz oradan uzaklaşır. Yuri'nin cenazesine çok sayıda insan katılır. Yuri'nin cenaze törenine katılan Lara, Yevgraf'a yaklaşır ve Yuri'nin kızını doğurduğunu, ancak kızını Moğolistan'daki Beyaz Ordu kontrollü hükûmetin çöküşünde kaybettiğini açıklar. Yevgraf'a göre Lara, kendisinin yardımı ile yüzlerce yetimi boşuna aradıktan sonra, Joseph Stalin'in 1930'ların sonundaki Büyük Tasfiyesi sırasında ortadan kaybolmuş ve "bir çalışma kampında bir yerde ölmüş ya da kaybolmuştur".

Yevgraf, Tanya Komarova'nın Yuri ve Lara'nın kızı olduğunu güçlü bir şekilde hissederken, hala ikna olmamıştır. Ancak Tanya yanından ayrılırken Yevgraf, Yuri'nin annesinin özellikle oynarken yetenekli olduğu bir enstrüman olan balalayka taşıdığını fark eder. Onu daha fazla sorgulayarak, Tanya'nın kendi kendine balalayka çaldığını öğrenir. Yevgraf gülümser, "Ah. O zaman bu bir hediye" diyerek, bu yüzden gerçekten Yuri ve Lara'nın kızı olması gerektiğini ona ima eder.

Film hakkında notlarDüzenle

 
"Doktor Jivago" Türkiye'de çok uzun süre afişlerde kalan filmlerin ilkiydi. 1969 yılının Şubat ayına gelindiğinde İstanbul'da bir sinemada 7. haftasına girmişti. İlân 3 Şubat 1969 tarihli Milliyet Gazetesi'ne verilmiştir.
  • Filmin Rusya'da gösterimi 1994 yılına kadar yasaklanmıştı. Ancak bu tarihten sonra gösterilebilmiştir. Roman ise 1987 yılına kadar yasaktı. O tarihten sonra basılabilmiştir.
  • Film o yıllarda haliyle konusunun geçtiği orijinal mekanlarda yani Sovyetler Birliği'nde çekilemediği için İspanya'da çekilmiştir. O yıllarda İspanya'da faşist Franco rejimi vardı. Sabaha karşı çekilen bir sahnede rol icabı kalabalığın hep bir ağızdan söylediği devrimci marşları duyan çevre sakinleri General Francisco Franco'nun devrildiğini zannetmişler. Hatta güvenlik güçleri bile gerçek bir darbe olduğunu sanıp film setini basmışlar ve çekimlerin sonuna kadar da oradan ayrılmamışlardı.
  • Filmin hemen başında annesinin cenaze töreninde görülen Yuri Jivago'nun küçüklüğünü canlandıran çocuk oyuncu gerçek hayatta Ömer Şerif'in oğlu Tarık Şerif'tir.
  • Yönetmen ve oyuncu kadrosunun büyük kısmı İngiliz kökenli sanatçılardır. Aralarında sadece Rod Steiger Amerikalı, Ömer Şerif ise Mısırlıdır.
  • Sovyet yazarı Boris Pasternak romanı 1957'de kaleme almış ve 1958 Nobel edebiyat ödülü'nü kazanmıştı. Aslında bir şair olan Pasternak'ın hemen ilk romanında bu başarıyı yakalaması, biraz da o yıllarda zirvesinde olan soğuk savaş sırasında Sovyet devrimi'ni eleştiren bir eserin Sovyetler'in içinden gelmiş olması ve Batı'nın buna tüm gücüyle destek vermesi olarak yorumlanabilir. Pasternak ödülünü almak için İsveç'e gidememişti.
  • Pasternak'ın Nobel almasında CIA'in parmağı olduğu da söylenmektedir.[2]
  • Filmin çok dikkat çekici olan müziğini Maurice Jarre yapmıştır ve 1966 'da en iyi orijinal müzik dalında Oscar ödülü almıştır.[3]
  • Müzikten başka dört dalda daha Oscar almıştır. Bunlar en iyi sanat yönetimi-dekor, en iyi görüntü yönetimi, en iyi senaryo ve en iyi kostüm dallarında olmuştur. Diğer beş dalda da aday gösterilmiş ama ödül alamamıştır.
  • Filmin bazı sahnelerinin görüntü yönetmenliğini Nicolas Roeg yapmıştı. Mesleğe görüntü yönetmeni olarak başlayan Roeg 1970'ten sonra yönetmenliğe de başladı. Özellikle Don't Look Now (1973) filmi ile tanınır.

Oyuncu kadrosuDüzenle

 
Lara (Julie Christie)
Aktör/Aktris Rolü
Ömer Şerif Dr. Yuri Jivago
Julie Christie Lara
Geraldine Chaplin Tonya
Rod Steiger Komarovski
Alec Guinness General Yevgraf Jivago
Tom Courtenay Paşa
Klaus Kinski Kostoyed
Siobhan McKenna Anna
Ralph Richardson Aleksandr
Rita Tushingham Kız
Jeffrey Rockland Saşa
Tarık Şerif 8 yaşındaki Yuri
Bernard Kay Bolşevik
Gérard Tichy Liberius
Noel Willman Razin

ÖdülleriDüzenle

Akademi Ödülleri (Oscar)

Ödül Kişi
En İyi Kostüm Akademi Ödülü Phyllis Dalton
En İyi Sanat Yönetmeni Akademi Ödülü John Box
Terence Marsh
Dario Simoni
En İyi Sinematografi Akademi Ödülü Freddie Young
En İyi Uyarlama Senaryo Akademi Ödülü Robert Bolt
En İyi Özgün Müzik Akademi Ödülü Maurice Jarre
Aday gösterilme:
En İyi Yönetmen Akademi Ödülü David Lean
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Akademi Ödülü Tom Courtenay
En İyi Kurgu Akademi Ödülü Norman Savage
En İyi Film Akademi Ödülü Carlo Ponti
En İyi Ses Miksajı Akademi Ödülü A.W. Watkins
Franklin Milton

BAFTA ödülü

Ödül Kişi
- -
Aday gösterilme:
BAFTA En İyi İngiliz Erkek Oyuncu Ödülü Ralph Richardson
BAFTA En İyi İngiliz Kadın Oyuncu Ödülü Julie Christie
BAFTA Herhangi bir ülkeden En İyi Film Ödülü David Lean

İngiliz Görüntü Yönetmenleri Derneği Ödülü

Ödül Kişi
En İyi Görüntü Yönetmeni Ödülü Freddie Young

Cannes Film Festivali

Ödül Kişi
- -
Aday gösterilme:
Altın Palmiye David Lean

David di Donatello Ödülleri

Ödül Kişi
En İyi Yabancı Yönetmen David Ödülü David Lean
En İyi Yabancı Yapım David Ödülü Carlo Ponti

Altın Küre ödülleri

Ödül Kişi
En İyi Sinema Filmi Altın Küre Ödülü - Dram
Sinema Dalında En İyi Aktör Altın Küre Ödülü - Drama Ömer Şerif
En İyi Yönetmen Altın Küre Ödülü David Lean
En İyi Müzik Altın Küre Ödülü Maurice Jarre
En İyi Senaryo Altın Küre Ödülü Robert Bolt
Aday gösterilme:
Sinemanın Umut Veren Yeni Yüzü - Kadın Oyuncu Geraldine Chaplin

Altın Ekran Ödülü, Almanya

Ödül Kişi
Altın Ekran Ödülü

Grammy Ödülü

Ödül Kişi
En İyi Özgün Film Müziği Grammy Ödülü Maurice Jarre

Laurel Ödülü

Ödül Kişi
En İyi Dram Altın Defne Ödülü
En İyi Erkek Oyuncu Altın Defne Ödülü (dram) Ömer Şerif
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Altın Defne Ödülü (dram) Tom Courtenay

ABD Ulusal Eleştirmenler Birliği Ödülü

Ödül Kişi
En İyi Kadın Oyuncu Ödülü Julie Christie

Diğer sinema ve TV uyarlamalarıDüzenle

Sovyet yazarı Boris Pasternak'ın kendi ülkesinde yayımlatamadığı için kaçak olarak yurt dışına çıkartıp ilk kez 1957 yılında İtalya'da bastırttığı romanı Doktor Jivago, David Lean'in epik sinema uyarlaması dışında üç kez daha filme çekilmiştir. Romanın tüm sinema ve TV uyarlamaları aşağıdadır:

Yıl Ülke Tür Film Yönetmen Not
1959 Brezilya TV dizisi "Doutor Jivago" Siyah beyaz, senaryo: Hélio Ansaldo
1965 ABD Sinema filmi Doctor Zhivago David Lean 5 Oscar ödülü verildi (bu maddenin konusu)
2002 İngiltere/Almanya/ABD TV filmi "Doctor Zhivago" Giacomo Campiotti 226 dakika, üç bölümde
2006 Rusya TV mini dizisi "Doktor Jivago" Aleksandr Proshkin 416 dakika

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Milliyet Gazetesi Arşivi". gazetearsivi.milliyet.com.tr. 12 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2010. 
  2. ^ İlgili makale
  3. ^ Youtube videosu

Dış bağlantılarDüzenle