Amon Başrahibi

Amon Baş Rahibi veya Amon'un İlk Kahini, eski Mısır tanrısı Amon'un en yüksek rütbeli rahibiydi. İlk Amon başrahipleri, Onsekizinci Hanedanlığın başlangıcında Yeni Krallıkta ortaya çıktı.

TarihiDüzenle

Amon rahipliği, 18.hanedanlığın başlarında, Hatşepsut ve III.Thutmose gibi hükümdarlar tarafından tanrı Amon'a yapılan önemli miktarda bağışlarla güç kazandı.[1] Amon rahipliğinin gücü, Amarna döneminde geçici olarak kısıtlandı. Maya adında bir başrahip, Akhenaton'un 4. yılında kaydedilmiştir. Akhenaton, Amon'un adını hükümdarlığı sırasında anıtlardan ve diğer birkaç tanrının adlarından sildirmiştir. Akhenaton'un ölümünden sonra Amon, Mısır'daki önemini geri kazandı. Genç firavun Tutankhaton, Amon'un eski önemine geri döndüğünü belirtmek için adını Tutankamon olarak değiştirdi.[2]

Amon Başrahibi, Firavun tarafından atanırdı. Devlette ileri gelenlerin bu pozisyona atanması nadir değildi. II.Ramses zamanında başrahiplerin birçoğu vezir olarak görev yaptı.[3]

Yeni Krallığın sonuna doğru, Yirminci Hanedanın başrahibi genellikle Ramessesnakht'ti. Oğlu Amenhotep, babasının yerini aldı ve kendini Kuş Genel Valisi Panehesy ile çatışmada buldu. Panehesy birliklerini kuzeye gönderdi ve Teb'i kuşattı. Bu dönemden sonra Herihor ve Piankh adındaki generaller Başrahip olarak görev yaptı.

Herihor, M.Ö.1080'de XI.Ramses'in saltanatının 19.yılında, firavunun yönetme yetkisini Aşağı Mısırla sınırlayarak Yukarı Mısır'ı Teb kentinden yönetti. Amon rahipleri bu dönemde Mısır'daki tüm tapınak topraklarının üçte ikisine ve gemilerinin %90'ına ve diğer birçok kaynağa sahipti.[4] Kısaca Firavun kadar olmasa da güçlülerdi. Herihor ile başlayarak Amon Başrahipleri M.Ö.943 yılına kadar firavunların ayrıcalıklarını kullandılar. Pratikte Yukarı Mısır'ı yönettiler. Kraliyet mezarlarına gömüldüler ve isimlerini kartotlara yazdılar. Rahiplerden I.Pinedjem'in oğlu I.Psusennes firavun oldu. Amon başrahibi III.Psusennes ise Firavun II.Psusennes olarak tahta geçti. Amon Başrahiplerinin etkileri MÖ 943'ün ardından azaldı.

Başrahiplerin ListesiDüzenle

Yeni Krallık Dönemi (18. 19. ve 20. Hanedanlar)Düzenle

Başrahip Firavun Firavun'un Hanedanı
Thuty, Minmontu I.Ahmose 18.Hanedan
Hapuseneb Hatşepsut 18.Hanedan
I.Menkheperraseneb

II.Menkheperraseneb

III.Thutmose 18.Hanedan
AmenemhatMery II.Amonhotep 18.Hanedan
PtahmoseMeryptah III.Amonhotep 18.Hanedan
Maya Akenaton 18.Hanedan
Wennefer Tutankamon

Horemhob

18.Hanedan
Nebneteru Tenry I.Seti 19.Hanedan
NebwenenefHori

Paser

Bakenkhonsu

II.Ramses 19.Hanedan
Roma-Rui II.Ramses

Merenptah

II.Seti

19.Hanedan
Bakenkhons SethnakhtIII.Ramses 20.Hanedan
Ramessesnakht IV.Ramses

V.Ramses

VI.Ramses

VII.Ramses

VIII.Ramses

IX.Ramses

20.Hanedan
Amenhotep IX.Ramses

X.Ramses

XI.Ramses

20.Hanedan

Üçüncü Ara DönemDüzenle

21.Hanedan DönemiDüzenle

Resmi olarak firavun olmasalar da, Teb'deki Amon Başrahipleri, Yirmi birinci hanedanlık döneminde Yukarı Mısır'ın fiili hükümdarlarıydı, isimlerini kartotlara yazıyor ve kraliyet mezarlarına gömülüyorlardı.

İsim Resim Notlar Saltanat ()
Herihor
Firavun olduğunu iddia eden ilk Amon Başrahibi. Teb'te güneyde hüküm sürerken, XI.Ramses kuzeyde Pi-Ramses'te hüküm sürdü. 1080–1074
Piankh Bazı kaynaklar Herihor'dan önce hüküm sürmüş olabileceğini öne sürüyor. 1074–1070
I.Pinedjem 1070–1032
Masaharta 1054–1045
Djedkhonsuefankh
1046–1045
Menkheperre
1045–992
II.Nesbanebdjed (II.Smendes) 992–990
II.Pinedjem
990–976
III.Pasebakhaennuit

(III.Psusennes)

Muhtemelen II.Psusennes ile aynı kişi. kendisini firavun benzeri bir figür olarak gören son Amon Başrahibi olarak kabul edilir. 976–943

22.Hanedan DönemiDüzenle

Başrahip Notlar Firavun Firavunun Hanedanı
Iuput Firavun I.Shoshenq'in oğlu I.ShoshenqI.Osorkon 22.Hanedan
II. Soshhenq I.Osorkon'un oğlu, daha sonra firavun oldu. I.Osorkon 22.Hanedan
Iuwlot I.Osorkon'un oğlu I.Osorkon

I.Takelot

22.Hanedan
III.Nesibanebdjedet I.Osorkon'un oğlu I.Takelot 22.Hanedan
I.Harsiese II.Soshhenq'in oğlu II. Osorkon 22.Hanedan
Nimlot C II.Osorkon'un oğlu II. OsorkonIII. Shoshenq 22.Hanedan
III.Osorkon 22.Hanedan
II.Takelot 22.Hanedan

25. ve 26.Hanedan DönemiDüzenle

Başrahip Notlar Firavun Firavunun Hanedanı
Haremachet Shebaka'nın oğlu TaharqaTantamani 25.Hanedan
Harchebi I. Psamtek 26.Hanedan
Anchnesneferibre II.Psamtek 26.Hanedan
II.Nitokris II.Ahmose 26.Hanedan
Nespautitawi 26.Hanedan
Wsirwer 26.Hanedan

Tanis Amon BaşrahibiDüzenle

21.Hanedan Teb Amon Başrahiplerinin güç kazanması sonucunda sadece Aşağı Mısır'a hakim oldular. Aşağı Mısır'ın başkenti Tanis'te, 21. Hanedanlığın firavunları,kendi Amon-Ra tapınaklarını inşa edip genişleterek Karnak'ı açıkça taklit etmeye karar verdiler. Böylece kendi rahiplerini atadılar. Bu unvanı alan kişilerin sayısı oldukça azdır;

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Breasted. Ancient Records of Egypt, vol. 2: The Eighteenth Dynasty (İngilizce). 
  2. ^ Aldred (1991). Akhenaten: King of Egypt (İngilizce). 
  3. ^ Kitchen (1996). Ramesside Inscriptions, Translated & Annotated, Translations, Volume III (İngilizce). 
  4. ^ Clayton, Peter A. (2006). Chronicle of the Pharaohs: The Reign-by-reign Record of the Rulers and Dynasties of Ancient Egypt (İngilizce). 4 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.