Ana menüyü aç

Alaska Kızılderilileri (İngilizceAlaskan Indians, Indians of Alaska), Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaletinde yaşayan, Na-Dene dilleri (Atabask dilleri, Eyakça, Tlingitçe), Haydaca ve Çimşiyan dillerini konuşan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, animist ya da şamanist Kızılderili halkları. Alaska yerlilerinin beş ana kültür grubundan ikisini oluştururlar. Toplam nüfusları yaklaşık 18.550 [1] kişidir ve ancak çok ufak bir kısmı anadillerini konuşabilmektedir. En kalabalık Kızılderili grubu 10.000 kişiyle Tlingitler ilk sıradadır ve onları 2.300 kişiyle Koyukonlar izler.

Alaska Kızılderilileri
Two Tlingit girls, Tsacotna and Natsanitna, wearing noserings, near Copper River, Alaska, 1903 - NARA - 524404.jpg
Burun küpeli ve denizdişi kabuğu kolyeli 14 ve 15 yaşlarında iki «Tlingit» kızı (Tsacotna ile Natsanitna), Valdez'den 100 mil ötede Copper Nehri, Alaska 1903
Toplam nüfus
18.550[1]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Ahtnaca, Denağinaca, Değinakça, Holikaçukça, Koyukonca, Yukarı Kuskokvimce, Aşağı Tananaca, Tanakrosça, Yukarı Tananaca, Guçince, Hanca, Eyakça, Tlingitçe, Çimşiyanca
Din
Hristiyanlık, Animizm / Şamanizm
İlgili etnik gruplar
Alaska Atabaskları, Subarktik Kızılderilileri, Alaska Eskimoları
Kültür grupları: Subarctic (Alaska Atabaskları), Northwest Coast (Eyak, Tlingit, Hayda, Çimşiyan)
Davul çalan Çimşiyan (Ed Bryant) Wuppertal, 1999

KültürDüzenle

Alaska yerlileri beş ana kültür grubuna ayrılır ve ilk üçünü Eskimo-Aleut halkları son iki grubu da Kızılderililer oluşturur:[2]

DilDüzenle

Alaska Kızılderilileri dilleri daha çok Na-Dene dilleri ailesinde toplanır. Eskiden bu ailede sınıflandırılan Haydaca bugün izole dil olarak kabul etmektedir. Eyakçanın ise konuşanı kalmamış 2008 yılında ölü diller arasına katılmıştır. Son dil grubu ise iki dilden oluşan Çimşiyan dilleridir. Konuşan 100 kişiden fazla olan diller arasında Tlingitçe (300), Koyukonca (150) ve Guçince (150) yer alır. Diğer dilleri konuşanlar 50 ve 50 den az kişiden oluşan soyu tehlikedeki dillerdir.

NüfusDüzenle

Alaska Yerli Dil Merkezine göre Alaska Atabasklarının nüfusu ve anadillerini konuşabilen kişi sayısı:[1]

Dil Etnik nüfus Konuşan nüfus
Koyukonca &0000000000000002.3000002,300 &0000000000000150.000000150
Guçince &0000000000000001.0000001,000 &0000000000000150.000000150
Denağinaca &0000000000000001.0000001,000 &0000000000000050.00000050
Ahtnaca &0000000000000650.000000650 &0000000000000025.00000025
Aşağı Tananaca &0000000000000400.000000400 &0000000000000025.00000025
Yukarı Tananaca &0000000000000300.000000300 &0000000000000055.00000055
Değinakça &0000000000000250.000000250 &0000000000000014.00000014
Tanakrosça &0000000000000200.000000200 &0000000000000050.00000050
Holikaçukça &0000000000000180.000000180 &0000000000000005.0000005
Kuskokvimce &0000000000000100.000000100 &0000000000000025.00000025
Hanca &0000000000000060.00000060 &0000000000000012.00000012
Eyakça &-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1.000000, &İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø".İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"Ø
Tlingitçe &0000000000000010.00000010,000 &0000000000000300.000000300
Haydaca &0000000000000650.000000650 &0000000000000010.00000010
Kıyı Çimşiyancası &0000000000000001.4000001,400 &0000000000000030.00000030
İç Çimşiyancası &İfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörüİfade hatası: Beklenmedik < operatörü.İfade hatası: Beklenmedik < operatörü<100 &İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø".İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri "Ø"Ø

ŞirketleşmeDüzenle

Rus Amerikası döneminde ABD'nin Ruslarla birlikte idare ettiği Alaska'yı 1867 yılında Rus İmparatorluğundan satın almasından bu yana 100 yıldır çözülemeyen yerlilerinin (Eskimo ve Kızılderililerin) toprak taleplerini çözmek üzere ABD Kongresinde 18 Aralık 1971 tarihinde başkan Richard Nixon tarafından imzalanarak yürülüğe giren ve ABD tarihinin en büyük toprak talebini karşılayan yasa olan Alaska Yerli Talepleri Çözümleme Yasası (ANCSA) gereği kurulan Alaska Yerli Bölge Şirketlerinden 4 tanesi Doyon, Limited, Cook Inlet Region, Inc, Ahtna, Incorporated, Sealaska Corporation ve bu yerli bölge şirketine bağlı birsürü köy şirketi Kızılderililere aittir. Köy şirketleri topraklarının yüzey hakkına sahiptir, fakat bölge şirketleri hem köy şirketlerinin hakkına hem de toprakların yeraltı hakkına sahiptir.

SimalarDüzenle

KaynakçaDüzenle