Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Forsu

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu, Türkiye'yi, Türkiye Cumhurbaşkanlığı'nı ve cumhurbaşkanını temsil eden, Türkiye'nin resmî simgelerinden biri. Fors, Türk bayrağı ve cumhurbaşkanlığı armasının birleşiminden oluşmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Forsu
Flag of the President of Turkey.svg
Cumhurbaşkanlığı forsu
Diğer sürümleri
Emblem of the Presidency of Turkey.svg
Cumhurbaşkanlığı arması
Ayrıntılar
Kullanan Türkiye cumhurbaşkanı
Kabul tarihi Fiilî: 1922
Resmî: 22 Ekim 1925
Kullanımı Cumhurbaşkanının ikametgâhında ve ziyareti süresince bulunduğu yerlerde bayrak direğinde gece gündüz çekili kalır. Makam odasında ise çalışma masasının sol gerisine konur, içerisinde bulunduğu arabanın sol önünde ay yıldız bulunan kromajlı direğe çekilir.
9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in arkasında yer alan Türk bayrağı ve Cumhurbaşkanlığı forsu
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın makam odasının duvarında yer alan Cumhurbaşkanlığı arması

TarihçeDüzenle

Günümüzde kullanılan fors ve armanın kökeni, ilk kez ne zaman kullanılmaya başlanıldığı ve neye dayanarak kabul edildiğine dair resmî bir belge yoktur. Fakat tasarlayanın Mustafa Kemal Atatürk olduğu bilinmektedir.[1] Forsun kullanımına dair var olan en eski belge Mustafa Kemal'in Millî Mücadele'nin son günlerinde, Eylül 1922'de İzmir'deki bir seyahatinde çekilen fotoğrafıdır. Fotoğrafta Mustafa Kemal'in otomobiline çekilmiş hâlde görülen bir flama vardır[2] ve bu flama günümüzde kullanılan forsun bir benzeridir. Fotoğraftaki bu flama günümüzde Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde sergilenmektedir.[3]

Cumhuriyet kurulduktan sonra ise resmî simgelerin düzenlenmesine gidilmiştir. Bu konuda yapılan ilk eylem 3 Mart 1924'te Abdülmecid'in forsunu kullanımdan kaldırmak olmuştur.[4] 22 Ekim 1925’te ise cumhurbaşkanlığı forsunu resmî anlamda düzenleyen ilk belge olan Sancak Talimatnamesi yürürlüğe konmuştur.[5] Talimatnameye göre hilâl ve yıldız bayrakta olduğu gibi kullanılıyor, güneşten çıkan ışınlar ise 20 tane olmak üzere kullanılıyordu. 18 Şubat 1978'de getirilen yeni bir düzenleme ile armada yer alan ışın sayısı 16'ya düşürülmüştür.[4] Günümüzde yürürlükte olan 25 Ocak 1985 tarihli yasada da fors bu haliyle kullanılmaktadır.[6]

AnlamıDüzenle

Cumhurbaşkanlığı armasıDüzenle

Cumhurbaşkanlığı arması altın sarısı renkteki 16 ışınlı güneş ve güneşin çevresindeki 16 yıldızdan oluşmaktadır. Armanın anlamı hakkında iki farklı yorum vardır. İlk yoruma göre armanın ortasında yer alan güneş Mustafa Kemal Atatürk'ün "Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." sözünü[7] destekler nitelikte sonsuzluğu ve Türkiye'yi, 16 yıldız ise tarih boyunca kurulan 16 büyük Türk devletini sembolize etmektedir.[8] Bu görüşü ortaya atan ilk kişi 1969'da yazdığı kitap ile Akib Özbek'tir[9] ve Özbek'in bu yorumu resmî makamlarca da kabul görmüştür.[4] Bir diğer yorum ise güneşin etrafındaki 16 yıldızdan 9'unun Eski Türklerin sancaklarında kullandığı 9 tuğu, 7 yıldızın ise Anadolu Türklerinin sancaklarında kullandıkları 7 tuğu temsil ettiğidir.

Mitolojik olarak ise Güneş ve yıldızlar Eski Türkler'de önemli bir yer tutmaktaydı. Güneş, Hunlar ve Göktürkler döneminde hükümdarlık rumuzu olarak görülmekle birlikte Kutup Yıldızı ilk Türk topluluklarında Tengri'nin makamı olarak düşünülmekteydi.[4]

Cumhurbaşkanlığı forsuDüzenle

Kullanım alanına göre çeşitli boyutlardaki Türk bayrağının sol üst köşesine cumhurbaşkanlığı armasının işlenmesi ile oluşturulan fors birçok farklı anlam taşımakta, tarihteki tüm Türk topluluklarını ve Türkiye'yi temsil etmektedir.

Mitolojik olarak incelendiğinde Ay'ın Maniheizm ve Budizm'i benimsemiş Uygur Kağanlığı döneminde Güneş'in yerine geçtiği ve tanrısal olarak çok daha güçlü anlamlar kazandığı görülmektedir. Uygur hükümdarlarının eski Tengri'nin yerine geçen Ay Tanrısı'nın verdiği kut üzerine hüküm sürdüklerine inanılırdı.[4] Gazneliler ile başlayan ve günümüze kadar devam eden süreçte ise hilâl ve yıldız sembolü önem kazanmıştır. Özellikle Tuğrul Bey'in üzerinde hilal ve yıldız bulunan paralar bastırması, Osmanlı İmparatorluğu'nun bayraklarında kullanması bu sembolün Türk tarihindeki yerini daha da güçlendirmiştir.[4] Hilal ve yıldız her ne kadar Gazneliler sonrasında önem kazanmışsa da Göktürkler döneminde basılan paralarda da bu motife rastlamak mümkündür.[10]

Güneş, Ay ve yıldızlara Türk tarihi boyunca yüklenilen kutsal anlam ve verilen önem bu simgelerin Türk bayrağı ve çeşitli resmî simgelerde yer almasını sağlamıştır.

KullanımıDüzenle

Fors, cumhurbaşkanının ikametgâhında ve ziyareti süresince bulunduğu yerlerde bayrak direğine çekilir, gece gündüz çekili kalır. Makam odasında ise çalışma masasının sol gerisine konur, içerisinde bulunduğu arabanın sol önünde ay yıldız bulunan kromajlı direğe çekilir.[11]

Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 devletDüzenle

Bayrak Devlet Kurucu Hüküm yılları
  Büyük Hun İmparatorluğu Teoman MÖ 220- MS 216
  Batı Hun İmparatorluğu Pi MÖ 48-MS 216
  Avrupa Hun İmparatorluğu Balamir 375-469
  Ak Hun İmparatorluğu Aksuvar 420-552
  Göktürk Kağanlığı Bumin Kağan 552-745
  Avar Kağanlığı I. Bayan 565-835
Hazar Kağanlığı Böri Şad 651-983
  Uygur Kağanlığı Kutluk Bilge Kül Kağan 745-1368
  Karahanlı Devleti Bilge Kül Kadir Han 840-1212
  Gazne Devleti Alp Tigin 962-1183
  Büyük Selçuklu Devleti Tuğrul 1040-1157
  Harezmşahlar Devleti Kutbeddin Muhammed 1097-1231
  Altın Orda Devleti Batu Han 1236-1502
  Timur İmparatorluğu Timur 1368-1501
  Babür İmparatorluğu Babür 1526-1858
  Osmanlı İmparatorluğu Osman Gazi 1299-1922

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Ateşoğlu, Mehmet (Kasım 2002). "Atatürk'te Türklük Aşkı ve Ülküsü". 75 Türk Dünyası Tarih ve Kültür Dergisi, 191. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları. ss. 24-32. 
  2. ^ Taneri, Aydın (1993). Harezmşahlar. Ankara. s. 2. 
  3. ^ Akçay, Engin (Mayıs 2011). "Anadolu Ufuklarında Bir Cumhurbaşkanlığı Forsu" (PDF). tid.web.tr. 20 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2012. 
  4. ^ a b c d e f "Cumhurbaşkanlığı Forsu". tccb.gov.tr. 20 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ Arıtman, Canan. "İzmir Milletvekili Canan Arıtman'ın, Cumhurbaşkanlığı forsundaki değişikliğe ilişkin Başbakandan sorusu" (PDF). tbmm.gov.tr. 20 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2012. 
  6. ^ Soysal, Mahmut Enes (2010). "TARİHSEL SÜREÇTE BAYRAK VE SANCAKLARIMIZ". Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 42. s. 227. 20 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2015. 
  7. ^ "Sevgi seli". turkiyegazetesi.com.tr. 11 Kasım 2005. 20 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2015. 
  8. ^ Ögel, Bahaeddin (15 Nisan 1987). "16 Türk Devleti Hakkında". Türk Dünyası Tarih Dergisi, 4. ss. 53-54. 
  9. ^ Özbek, Akib (1969). Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve Taşıdığı Anlam. 
  10. ^ Babayarov, Gaybullah (2007). The Catalogue of the coins of Turkic Qaghanate. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı. s. 91. 
  11. ^ "TÜRK BAYRAĞI TÜZÜĞÜ" (PDF). mevzuat.gov.tr. 20 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2015.