Türkiye’de sera gazı emisyonu

Avrasya ülkelerinde iklim değişikliğine sebep olan gazlar
(Türkiye’den sera gazı emisyonları sayfasından yönlendirildi)

Türkiye’de sera gazı emisyonu ya da Türkiye’de sera gazı salınımı kişi başına yaklaşık 6 tondur. Türkiye her yıl 500 milyon ton sera gazı salmaktadır. Bu oranla Türkiye, dünyanın yıllık salınımının yaklaşık olarak %1'ini meydana getirmektedir. Sera gazı salınımının yaklaşık üçte biri kömür kaynaklıdır. Türkiye, sera gazı salınımının azaltılması hakkındaki Paris Anlaşması'nı ve Montreal Protokolü'nün Kigali Düzeltmesini imzaladı ama onaylamadı.

Afşin-Elbistan A Termik Santrali yenilenmediği için kapatıldı. Yenilenmesi için para yardımı gerekmektedir.
Sera gazlar Türkiye 2019

KaynaklarDüzenle

 
Sera gaz emisyonları emmesi
 
Türkiye'de fosil yakıttan CO2
 
Sera gazlar Türkiye
 
Sera gazlar Türkiye kişi başı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’in yayımladığı son sera gazı emisyonu envanterine göre 2019 yılında toplam emisyonlar 506,1 milyon (Mt) ton sera gazı CO2eq olarak gerçekleşti,[1] fakat 86,5 Mt orman vb. emdi.[2]

Türkiye'nin en büyük sera gazı kaynağı kömürdür: 2019 yılında kömür yakımından 154 megaton karbondioksit sağlandı.[3]

EnerjiDüzenle

2019 emisyonlarından %72’u enerji sektörından sağlandı, yani 364 Mt, ondan en büyük parçası elektriği jenerasyon ve ikinci büyük ulaşım.[4]

Termik santralin yakıtıDüzenle

2019 yılında Türkiye'nin termik santraller 138 Mt CO2eq saldı.[5] Doğal gazın emisyon yoğunluğu kömürden daha düşük olduğu için doğalgaz az emisyonları ama fazla elektrik yaptı. Diğer tarafta doğalgazı neredeyse hepsi ithalat edildiğinden dolayı cari hesap açığı yükseldi.

Kömür yakan termik santrallerDüzenle

 
Zonguldak'ta Çatalağzı kömür yakan termik santrali : Bereket Enerji burada bir unite daha ve kömür limanı yapmayı istiyor ama orada yerel protesto var.

2019 yılında Türkiye termik santraller kömürden 114 Mt CO2eq saldı.[6]

Doğalgaz yakan termik santrallerDüzenle

 
Taşkısığı Köyü doğalgaz yakan termik santrali: doğalgaz, kömürden daha temiz ama ithalatı pahalı ve o da sera gazı salar.

2019 yılında Türkiye termik santraller doğalgazından 24 Mt CO2eq saldı.[7]

UlaşımDüzenle

 
Düşük emisyon alanılar Avrupalı büyük şehirlerde yaygın ama İstanbul onlar gibi değildir.

2019 yılında ulaşım 82 Mt CO2eq saldı, neredeyse hepsi yollardan.[8] Hava kirliliği hem iklim hem de sağlık sorunu.[9]

Ev enerjisiDüzenle

 
Ankara üzerinde hava kirliliği: kömür şehir merkezinde hala yakılır.

2019 yılında ev yakıtı 44 Mt CO2eq saldı.[10]

Endüstriyel işlemler ve ürün kullanımaDüzenle

Enerji hariç 2019 emisyonlarından %11’ini Türk sanayisi sağladı.[11] Demir, çelik ve çimento endüstri birincil enerjisinden %40 kullanır ve o endüstriler daha çevre dostu olmaya çalışır. Çimentonun karbonu çıkarmak için biyokütle gerekir ve Türkiye’de çok var hem de karbon yakalama ve depolama gerekir ama Türkiye'de neredeyse yok.[12][13] 2019 yılında demir ve çelik üretimi 11 Mt CO2eq saldı.[14]

TarımDüzenle

 
Doğanbey, Seferihisar yeniden ormanlaştırılmak üzere.

Enerji (mesela traktörün yakıtı) hariç 2019 emisyonlarından %13’unu tarımdan salındı.[15] En çok enterik fermantasyon ve tarım toprağından.[16] Tarımının yakıtı sübvansiyon var ve bazı şeker fabrikaları kömür yakan küçük termik santraller var.

ŞirketlerDüzenle

Eren Enerji Çatalağzı Termik Santrali Türkiye'nin emisyonlardan %2'si yayıyor.[17][18]

SiyasetDüzenle

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (ÇŞB) ye göre iklim değişikliği dünyanın en önemli problemleri arasında. Bazı ülkeler arasında Paris Anlaşmasını henüz onaylamadı. Bu ülkeler arasında Irak, İran ve Türkiye var.[19]

KoordinasyonDüzenle

Birleşmiş Milletler nezdinde ÇŞB İklim Değişikliği Ulusal Odak Noktası olarak tanınmıştır. Bakanlığın İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu (İDHYKK) Ulusal Seragazı Emisyon Envanter Sistemi yapar.[20] Enerji Bakanlığı İDHYKK içinde.

Türkiye'nin enerji politikası ve iklim stratejisi tutarsız. Paris Anlaşması imzalandı ama onaylanmadı.

Paris AnlaşmasıDüzenle

Türkiye Paris Anlaşması imzaladı ama onaylamadı. Dünyada az sayıda ülke anlaşmayı onaylamadı: dünyanın sera gazı emisyonları %3, İran'ın emisyonları %1.3, Türkiye'nin emisyonları %1.2 ve az tanı küçük ülkeler.[21][22][23]

KaynakçaDüzenle

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve SözleşmesiDüzenle

DiğerDüzenle

  • OECD (Şubat 2019). "OECD Çevresel Performans İncelemeleri: Türkiye 2019". OECD. OECD Environmental Performance Reviews. doi:10.1787/653318da-tr. 

ÖzelDüzenle

  1. ^ "Sera Gazı Emisyon İstatistikleri, 1990-2019". data.tuik.gov.tr. Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 8 Nisan 2021. 
  2. ^ TUİK rapor(2021), s. 309
  3. ^ TUİK rapor(2021), s. 56
  4. ^ TÜİK rapor (2021), s. 42
  5. ^ TÜİK tablolar(2021), tablo 1s1 hucresi B10
  6. ^ TUİK tablolar(2021), tablo 1.A(a)s1 hücre G26 "solid fuels"
  7. ^ TUİK tablolar(2021), tablo 1.A(a)s1 hücre G27
  8. ^ TUİK rapor (2021), s. 109
  9. ^ "Bir yandan iklim değişikliğini kontrol altına alırken diğer yandan da hava kirliliğinden kaynaklanan ölümlerin önüne geçmek mümkün!". The City Fix Türkiye - Sürdürülebilir Ulaşım. 3 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2018. 
  10. ^ TUİK rapor(2021), s. 142
  11. ^ TUİK rapor(2021), s. 160
  12. ^ "Decarbonization of industrial sectors: the next frontier". McKinsey. Haziran 2018. 8 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2019. 
  13. ^ "İklim değişikliği için eylem planı yolda". Sabah (gazete). 3 Temmuz 2018. 
  14. ^ TUİK rapor(2021), s. 161
  15. ^ TUİK rapor(2021), s.251
  16. ^ Ağaçayak, Tuğba; Öztürk, Levent. TÜRKİYE’DE TARIM SEKTÖRÜNDEN KAYNAKLANAN SERA GAZI EMİSYONLARININ AZALTILMASINA YÖNELİK STRATEJİLER (PDF). 
  17. ^ "Global coal power map". 5 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2019. 
  18. ^ "Estimating carbon dioxide emissions from coal plants". Coalswarm. 18 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2019. 
  19. ^ https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-49806106
  20. ^ "Seragazı Emisyon Envanteri, 2014". 1 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2019. 
  21. ^ "Türkiye Paris İklim Anlaşması'nı Neden İmzalamıyor?". bianet. 2 Temmuz 2018. 
  22. ^ "Paris Anlaşması onaylansın". Milliyet. 7 Haziran 2018. 3 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2019. 
  23. ^ "'Türkiye bir an önce Paris İklim Anlaşması'nı onaylamalı'". Yaşam. 1 Aralık 2018. 23 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2019. 


Ayrıca bakınızDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle