Stendhal

Fransız gerçekçi yazar (1783-1842)

Marie-Henri Beyle (23 Ocak 1783, Grenoble – 23 Mart 1842, Paris), daha çok mahlası Stendhal ile bilinen Fransız realist yazardır.

Marie Henri-Beyle Stendhal
Stendhal.jpg
Stendhal
Doğum 23 Ocak 1783(1783-01-23)
Grenoble, Fransa
Ölüm 23 Mart 1842 (59 yaşında)
Paris, Fransa
Meslek Yazar
Milliyet Fransa Fransız
Dönem 19. yüzyıl
Tür Roman, Deneme, Gezi Yazısı, Biyografi
Edebî akım Realizm, romantizm

Yaşam öyküsüDüzenle

Gençliği (1783-1800)Düzenle

Marie-Henri Beyle, Grenoble'da 23 Ocak 1783 tarihinde burjuva bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası avukat Chérubin-Joseph Beyle, annesi Hanriette Gagnon'dur. Bu ailede Pauline (d. 1786) ve Zénaïde-Caroline (d. 1788) adlı iki kız kardeşi olan Marie-Henri, henüz yedi yaşındayken, çok sevdiği annesini 1790 yılında kaybetti. Fransız İhtilali döneminde asilzadelerin ve Katolik Kilisesi'nin yanında yer alan, aile içinde de baskıcı ve muhafazakâr olan babasıyla hiçbir zaman anlaşamayan ve bunu eserlerine yansıtan Marie-Henri, babası ve teyzesi Séraphie tarafından büyütülürken, dedesi Henri Gagnon ve onun uşağı Lambert ile arkadaşlık yaptı.[1]

13 yaşına kadar evde eğitim gören ve bu sırada edebiyata ilgi duymaya başlayan Marie-Henri, 1796'da Grenoble'da açılan École Centrale adlı okula kaydoldu. Bu okulda yaşıtlarıyla yaşadığı sorunlar sınıf arkadaşlarından biriyle düello yapmasına kadar vardı.[2] Buna rağmen derslerinde başarılı oldu; resim ve matematik dallarında ödül kazandı.[3] Bu dönemde Selmours adında, beş perdelik ilk komedyasını kaleme aldı. École Centrale'de üç yıl öğrenim gördükten sonra École Polytechnique'te eğitim alma ve mühendis olma niyetiyle 30 Ekim 1799'da Grenoble'dan ayrılarak Paris'e gitti.

 
Stendhal'in profilden portresini içeren, 1822 tarihli madalyon

Askerlik dönemi (1800-1814)Düzenle

Napolyon Bonapart'ın hükûmet darbesiyle Fransız Konsülü olmasının ertesi günü (10 Kasım 1799) Paris'e ulaştı.[4] Çok geçmeden mühendis olma hayalinden vazgeçti, zengin bir bürokrat olan kuzeni Noël Daru'nün (1729-1804) evinde yaşadı ve Noël'in oğlu Pierre'in yanında bir süre kâtiplik yaptı. İlk aşkı olan Adèle Rebuffel (1788-1861) ile bu dönemde tanıştı. Pierre'in kardeşi Martial'in (1784-1829) etkisiyle orduya katılmak üzere 7 Mayıs 1800 tarihinde Paris'ten ayrılarak, ağır süvari birliğinde teğmen olarak görev yapacağı Milano'ya doğru yola çıktı.[5] Domenico Cimarosa ve Gioachino Rossini'nin müziğini ve Vittorio Alfieri'nin eserlerini tanıdığı ve önce Madame Martin, sonra da Angela Pietragrua (Aşk Üzerine adlı eserindeki teorisini Angela hakkındaki düşüncelerinden türetmiştir) adlarında iki kadına aşık olduğu Milano'da Ekim ayına kadar geçirdiği kısa süreyi, sonradan yazdığı otobiyografisi Henri Brulard'ın Hayatı'nda "hayatının en güzel dönemi" olarak niteledi.[6] 23 Ekim 1800 tarihinde terfi ederek Milano'dan ayrıldı ama Lombardiya ve Piyemonte bölgelerindeki birliklerde görev almaya devam etti. Aralık 1801'de sağlığını gerekçe göstererek ordudan ayrıldı ve Grenoble'a döndü. Burada üç ay kaldıktan sonra Nisan 1802'de Paris'e gitti ve aynı yılın Temmuz ayında ordudaki görevinden resmen istifa etti.

Aşk yaşadığı Mélanie Guilbert adlı genç aktrisin peşinden gitti ve 25 Temmuz 1805'te Marsilya'ya vardı.[7] Orada ticarete atıldıysa da başarısız oldu. Ertesi yıl Paris'e döndü, ordudan istifası nedeniyle arasının açıldığı Daru ailesiyle ilişkilerini düzeltti ve kuzeniyle birlikte, Fransız işgali altında bulunan Prusya'ya gitti. 28 Ekim 1806'da Berlin'e vardı ve iki gün sonra Pierre Daru tarafından yeniden askeri bir göreve atandı.[8] Prusya ve Avusturya'da çeşitli görevlerde bulunduktan sonra 1810 yılı başında Paris'e döndü. Aynı yıl başkentte bir başka resmi göreve atandı. 1811 yılında Angéline Béreyter adındaki genç bir opera sanatçısıyla aşk yaşadı. Birkaç ay sonra uzaktan akrabası Alexandrine Daru'ye aşkını ilan etti, fakat karşılık bulamadı.[9]

24 Haziran 1812 tarihinde başlayan Napolyon'un Rusya seferine katıldı, Moskova'nın yanışına şahit oldu; üçte ikisi ölen veya esir düşen Fransız ordusunda eve dönmeyi başaran askerlerden biri oldu. Ancak notlarının önemli bir kısmını, ordu Rusya'dan geri çekilirken kaybetti. Yaklaşık altı ay süren bu sefer sırasında, Almanya'nın kuzeydoğusundaki Stendal kasabasından ilham alarak, yazılarında "Stendhal" takma adını kullanmaya başladı.

31 Ocak 1813 tarihinde Paris'e döndü ve sevgililerinden Angéline Béreyter ile birlikte yaşamaya başladı.[10] Altıncı Koalisyon Savaşı sırasında Mainz, Bautzen ve Żagań bölgelerinde görevlendirildi. Ateşli hastalığı ilerleyince istirahat için önce Dresden'e, ardından 14 Ağustos 1813'te Paris'e gönderildi. Bu vesileyle 7 Eylül'de Milano'ya gitti; Venedik ve Como bölgelerini görme fırsatı buldu. 20 Eylül 1813 günü dedesi Henri Gagnon yaşamını yitirdi. 14 Kasım günü görev için Fransa'ya çağrıldı, ardından İsviçre'nin Carouge kentinde ve Grenoble'da görevlendirildi. Hastalığı artınca 1814 Mart ayının sonlarında Paris'e döndü. Napolyon'un düşüşü ve XVIII. Louis'nin Mayıs ayında Paris'e girişi üzerine yeni hükümete yanaşmak istese de başarılı olamadı ve Milano'ya taşınmaya karar verdi.

Mayıs 1814'te, Joseph Haydn, Amadeus Mozart ve Pietro Metastasio'nun hayatlarını anlatan bir kitap yazmaya karar verdi. Ocak 1815'te yayımlanan bu kitap, İtalya'da Giuseppe Carpani tarafından yakın zamanda yayımlanmış bir kitaptan önemli ölçüde intihal içerdiği için Carpani ve Stendhal arasında sert bir tartışmaya neden oldu.[11]

 
Stendhal'in Montmarte'daki mezarı

İtalya dönemi (1814-1821)Düzenle

Napolyon'un düşüşüyle Fransa'dan ayrılan Beyle, 10 Ağustos 1814 tarihinde Milano'ya ulaştı. Napolyon'un 1815 Mart'ında yeniden Fransa'nın başına geçmesine rağmen memleketine dönmeyi düşünmedi.

Milano'da önce eski sevgilisi Angela Pietragrua'yla bir araya gelmeye çalıştı, fakat beklediği ilgiyi göremedi. Civardaki İtalyan kentlerini gezen Beyle, Milano'daki sanat camiasında etkinlik gösterdi ve İngiliz edebiyatını da inceleme fırsatı buldu; hatta Lord Byron ile tanıştı.[12] 1817 Ağustos'unda kısa süreliğine Paris'i ziyaret ettiği seyahatinde Londra'ya da gitti. Paris'te bulunduğu sırada İtalya'da Resim Sanatının Tarihi adlı kitabını kendi imzasıyla, Roma, Napoli ve Floransa adlı eserini ise Stendhal mahlasıyla yayımlattı. Milano'ya döndüğünde Napolyon'un Hayatı eseri üzerinde çalışmaya başladı.

1818 Mart ayında arkadaşı Giuseppe Vismara aracılığıyla, Matilde Viscontini Dembowski'yle tanıştı; çok geçmeden aşık oldu, izleyen yıllarda uğraşmasına rağmen aşkına karşılık bulamadı.[13]


Kişisel yaşamıDüzenle

Dindar yetiştirilmesine karşın sonradan agnostik oldu.[14] Hiç evlenmedi, hiç çocuğu olmadı.

EserleriDüzenle

Roman
Eserin Başlığı Özgün Başlık Yazım Yılı Basım Yılı Notlar
Armance Armance
-
1827
Fransızca metin 10 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kırmızı ve Siyah Le Rouge et le noir
-
1830
-
Parma Manastırı La Chartreuse de Parme
-
1839
Fransızca metin 8 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Lucien Leuwen Lucien Leuwen
1835
1894
Tamamlanmamış kitap
Lamiel Lamiel
1839-1842
1889
Tamamlanmamış kitap
Uzun Öykü
Eserin Başlığı Özgün Başlık Yazım Yılı Basım Yılı Notlar
Vanina Vanini Vanina Vanini
-
1829
-
Mina de Vanghel Mina de Vanghel
-
1830
-
İtalya Öyküleri Chroniques italiennes
-
1837-1839
-
Pembe ve Yeşil Le Rose et le Vert
1837
-
-
Biyografi
Eserin Başlığı Özgün Başlık Yazım Yılı Basım Yılı Notlar
Haydn, Mozart ve Metastasio'nun Hayatları Vies de Haydn, Mozart et Métastase
1814
1815
-
Napolyon'un Hayatı Vie de Napoléon
1817
1818
Fransızca metin 22 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Rossini'nin Hayatı Vie de Rossini
-
1823
-
Otobiyografi
Eserin Başlığı Özgün Başlık Yazım Yılı Basım Yılı Notlar
Henri Brulard'ın Hayatı Vie de Henry Brulard
1835-1836
1890
-
Bir Bencilin Anıları Souvenirs d'égotisme
1832
1892
-
Gezi Yazısı
Eserin Başlığı Özgün Başlık Yazım Yılı Basım Yılı Notlar
Roma, Napoli ve Floransa Rome, Naples et Florence
-
1817
-
Roma'da Gezintiler Promenades dans Rome
-
1829
-
Bir Turistin Anıları Mémoires d'un touriste
-
1838
-
Güney Fransa Gezileri Voyage dans le Midi de la France
-
1930
-
İtalya'dan Sayfalar Pages d'Italie
-
1932
-
Deneme
Eserin Başlığı Özgün Başlık Yazım Yılı Basım Yılı Notlar
İtalya'da Resim Sanatının Tarihi Histoire de la peinture en Italie
-
1817
-
Aşk Üzerine De l'amour
-
1822
Fransızca metin 31 Mart 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Racine ve Shakespeare Racine et Shakespeare
1823
1823-1825
Fransızca metin 10 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Sanayicilere Karşı Yeni Bir Komplo Üzerine D'un nouveau complot contre les industriels
1825
Fransızca metin 11 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Sandık ve Hortlak Le Coffre et le Revenant
1825
-
-
İksir Le Philtre
1825
-
-
Corneto Mezarları Les Tombeaux de Corneto
1837
-
Fransızca metin 3 Şubat 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
İtalyanların Bazı Ünlü Tablolar Hakkındaki Düşünceleri Idées italiennes sur quelques tableaux célèbres
1840
-
-
Romanlar ve Uzun Öyküler Romans et nouvelles
-
1928
-
Molière, Shakespeare, Komedya ve Kahkaha Molière, Shakespeare, la Comédie et le Rire
-
1930
Fransızca metin 10 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Yeni Felsefe Filosofia nova
-
1931
-
İtalyan Resminin Ekolleri Écoles italiennes de peinture
-
1932
Fransızca metin 10 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Sanat Harmanı Mélanges d'art
-
1932
Fransızca metin 21 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Siyaset ve Tarih Harmanı Mélanges de politique et d'histoire
-
1933
-
İngiliz Kurye Courrier anglais
-
1935
-
Samimiyet Harmanı ve Notlar Mélanges intimes et Marginalia
-
1936
-
İspanya Tarihi Histoire d'Espagne
-
2007
-

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Alter, Robert (1979). A Lion for Love. New York: Basic Books. s. 13. ISBN 0-465-04124-8. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020. 
  2. ^ Beyle, Marie-Henri (1890). Vie de Henri Brulard. 
  3. ^ Alter, a.g.e. s. 34.
  4. ^ Alter, a.g.e. s. 37.
  5. ^ Alter, a.g.e. s. 45.
  6. ^ Alter, a.g.e. s. 51.
  7. ^ Alter, a.g.e. s. 77.
  8. ^ Jourda, Pierre (1927). Stendhal raconté par ceux qui l'ont vu. Paris. ss. 196-198. 
  9. ^ Alter, a.g.e. s. 105.
  10. ^ Martineau, Henri (1952). Le Coeur de Stendhal. Paris. s. 198. 
  11. ^ Alter, a.g.e. s. 126.
  12. ^ Alter, a.g.e. s. 145.
  13. ^ Jourda, a.g.e. s. 38.
  14. ^ "It must be extremely consoling, he admitted, to have faith in religion, yet even for an agnostic, like himself, life held many beautiful realities – the art of Raphael or Titian, the prose of Voltaire and the poetry of Byron in Don Juan." F. C. Green, Stendhal (2011), p. 200.