Stendhal

Fransız gerçekçi yazar (1783-1842)

Marie-Henri Beyle (23 Ocak 1783, Grenoble – 23 Mart 1842, Paris), daha çok mahlası Stendhal ile bilinen Fransız realist yazardır.

Marie Henri-Beyle Stendhal
Stendhal.jpg
Stendhal
Doğum 23 Ocak 1783(1783-01-23)
Grenoble, Fransa
Ölüm 23 Mart 1842 (59 yaşında)
Paris, Fransa
Meslek Yazar
Milliyet Fransa Fransız
Dönem 19. yüzyıl
Tür Roman, Deneme, Gezi Yazısı, Biyografi
Edebî akım Realizm, romantizm

Yaşam öyküsüDüzenle

Marie-Henri Beyle, Grenoble'da 23 Ocak 1783 tarihinde burjuva bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası avukat Chérubin-Joseph Beyle, annesi Hanriette Gagnon'dur. Bu ailede Pauline (d. 1786) ve Zénaïde-Caroline (d. 1788) adlı iki kız kardeşi olan Marie-Henri, henüz yedi yaşındayken, çok sevdiği annesini 1790 yılında kaybetti. Fransız İhtilali döneminde asilzadelerin ve Katolik Kilisesi'nin yanında yer alan, aile içinde de baskıcı ve muhafazakâr olan babasıyla hiçbir zaman anlaşamayan ve bunu eserlerine yansıtan Marie-Henri, babası ve teyzesi Séraphie tarafından büyütülürken, dedesi Henri Gagnon ve onun uşağı Lambert ile arkadaşlık yaptı.[1]

13 yaşına kadar evde eğitim gören ve bu sırada edebiyata ilgi duymaya başlayan Marie-Henri, 1796'da Grenoble'da açılan École Centrale adlı okula kaydoldu. Bu okulda yaşıtlarıyla yaşadığı sorunlar sınıf arkadaşlarından biriyle düello yapmasına kadar vardı.[2] Buna rağmen derslerinde başarılı oldu; resim ve matematik dallarında ödül kazandı.[3] Bu dönemde Selmours adında, beş perdelik ilk komedyasını kaleme aldı. École Centrale'de üç yıl öğrenim gördükten sonra École Polytechnique'te eğitim alma ve mühendis olma niyetiyle 30 Ekim 1799'da Grenoble'dan ayrılarak Paris'e gitti.

Napolyon Bonapart'ın hükûmet darbesiyle Fransız Konsülü olmasının ertesi günü (10 Kasım 1799) Paris'e ulaştı.[4] Çok geçmeden mühendis olma hayalinden vazgeçti, zengin bir bürokrat olan kuzeni Noël Daru'nün (1729-1804) evinde yaşadı ve Noël'in oğlu Pierre'in yanında bir süre kâtiplik yaptı. İlk aşkı olan Adèle Rebuffel (1788-1861) ile bu dönemde tanıştı. Pierre'in kardeşi Martial'in (1784-1829) etkisiyle orduya katılmak üzere 7 Mayıs 1800 tarihinde Paris'ten ayrılarak, ağır süvari birliğinde teğmen olarak görev yapacağı Milano'ya doğru yola çıktı.[5] Domenico Cimarosa ve Gioachino Rossini'nin müziğini ve Vittorio Alfieri'nin eserlerini tanıdığı ve önce Madame Martin, sonra da Angela Pietragrua (Aşk Üzerine adlı eserindeki teorisini Angela hakkındaki düşüncelerinden türetmiştir) adlarında iki kadına aşık olduğu Milano'da Ekim ayına kadar geçirdiği kısa süreyi, sonradan yazdığı otobiyografisi Henri Brulard'ın Hayatı'nda "hayatının en güzel dönemi" olarak niteledi.[6] 23 Ekim 1800 tarihinde terfi ederek Milano'dan ayrıldı ama Lombardiya ve Piyemonte bölgelerindeki birliklerde görev almaya devam etti. Aralık 1801'de sağlığını gerekçe göstererek ordudan ayrıldı ve Grenoble'a döndü. Burada üç ay kaldıktan sonra Nisan 1802'de Paris'e gitti ve aynı yılın Temmuz ayında ordudaki görevinden resmen istifa etti.

Aşk yaşadığı Mélanie Guilbert adlı genç aktrisin peşinden gitti ve 25 Temmuz 1805'te Marsilya'ya vardı.[7] Orada ticarete atıldıysa da başarısız oldu. Ertesi yıl Paris'e döndü, ordudan istifası nedeniyle arasının açıldığı Daru ailesiyle ilişkilerini düzeltti ve kuzeniyle birlikte, Fransız işgali altında bulunan Prusya'ya gitti. 28 Ekim 1806'da Berlin'e vardı ve iki gün sonra Pierre Daru tarafından yeniden askeri bir göreve atandı.[8] Prusya ve Avusturya'da çeşitli görevlerde bulunduktan sonra 1810 yılı başında Paris'e döndü. Aynı yıl başkentte bir başka resmi göreve atandı. 1811 yılında Angelina Bereyter adındaki genç bir opera sanatçısıyla aşk yaşadı. Birkaç ay sonra uzaktan akrabası Alexandrine Daru'ye aşkını ilan etti, fakat karşılık bulamadı.[9]

1812'de Napolyon ile birlikte Rus seferine katıldı ve Moskova'nın baştan sona yanışına şahit oldu. Napolyon'un büyük ordusundan sağ kalmayı başaran az sayıdaki askerden olan Stendhal, notlarının önemli bir kısmını, ordu Rusya'dan geri çekilirken kaybetti. Ayrıca o zamana kadar yüzlerce takma isim kullanan yazar, Stendhal ismini bu sıralarda seçmiştir.

1814'te Napolyon'un düşüşünden sonra Milano'ya yerleşmiş ve burada da Angéla Pietragrua'ya aşık olmuştur. Ertesi yıl Parma'yı ziyaret etmiş ve bu seyahati, üçüncü romanı olan Parma Manastırı'na ilham kaynağı olmuştur. 1817'de ise İtalya'daki izlenimlerini anlatan ve İtalya'ya olan hayranlığının simgesine dönüşen Roma, Napoli ve Floransa kitabını yazmıştır.

1818'de Napolyon'un Hayatı'nı yazmaya başlamıştır. Bu sırada da mutsuz bir aşk yaşayacağı Mathilde Dembowski ile tanıştı. Babası Chérubin 1819 yılında hayatını kaybetti. 1821'de ise yasadışı bir İtalyan örgütüne üye olduğu suçlamasıyla Milano'dan uzaklaştırıldı. Stendhal bunun üzerine Batı Avrupa'yı dolaşmaya başladı. Bu yolculuklar sırasındaki tecrübeleri, düşünceleri ve hisler, sonradan yazacağı romanların ana şeklini oluşturdu.

1827'de ilk roman Armance'ı, üç yıl sonra da Kırmızı ve Siyah'ı yazmıştır. 1831'de ise Trieste'ye giderek bir süre konsolosluk yapmıştır.

1839'da Parma Manastırı'nı yazmayı bitirdikten sonra, gençliğinde yaptığı İtalya seyahatlerinden birinde kaptığı frengi hastalığı etkilerini göstermeye başlamıştır. 1841'de geçici bir felce uğramış, daha sonradan da birçok benzer sıkıntılar yaşamıştır. Ve Paris sokaklarında yürürken bayılıp kaldırım kenarına yığılmasından birkaç saat sonra, 1842 yılının 22 Mart'ı 23 Mart'a bağlayan gecesinde vefat etmiştir. Mezarı Montmarte Mezarlığı'ndadır.

Kişisel yaşamıDüzenle

Dindar yetiştirilmesine karşın sonradan agnostik oldu.[10]

EserleriDüzenle

 
Stendhal'in Montmarte'daki mezarı

RomanDüzenle

Uzun öyküDüzenle

  • Mina de Vanghel (1830)
  • Vanina Vanini (1829)
  • İtalya Öyküleri (1837–1839)

DenemeDüzenle

  • Aşk Üzerine (1822)

BiyografiDüzenle

  • Haydn, Mozart ve Metastasio'nun Hayatları (1815)
  • Napolyon'un Hayatı (1817-1818)
  • Rossini'nin Hayatı (1823)

OtobiyografiDüzenle

  • Henri Brulard'ın Hayatı (1890'da yayımlandı)
  • Bir Bencilin Anıları (1892'de yayımlandı)

Gezi YazısıDüzenle

  • Roma, Napoli ve Floransa (1817)
  • Roma'da Gezintiler (1829)
  • Bir Turistin Anıları (1838)

DiğerleriDüzenle

  • İtalyan Resim Sanatının Tarihi (1817)

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Alter, Robert (1979). A Lion for Love. New York: Basic Books. s. 13. ISBN 0-465-04124-8. 
  2. ^ Beyle, Marie-Henri (1890). Vie de Henri Brulard. 
  3. ^ Alter, a.g.e. s. 34.
  4. ^ Alter, a.g.e. s. 37.
  5. ^ Alter, a.g.e. s. 45.
  6. ^ Alter, a.g.e. s. 51.
  7. ^ Alter, a.g.e. s. 77.
  8. ^ Alter, a.g.e. s. 86.
  9. ^ Alter, a.g.e. s. 105.
  10. ^ "It must be extremely consoling, he admitted, to have faith in religion, yet even for an agnostic, like himself, life held many beautiful realities – the art of Raphael or Titian, the prose of Voltaire and the poetry of Byron in Don Juan." F. C. Green, Stendhal (2011), p. 200.